cf. Թխատեսակ.
to cause to appear, or to seem;
to show, to make believe.
Թուեցուցանէին տաղտկացեալս զինքեանս առ ի նմանէն գոլ. (Յհ. կթ.։)
inexpert, unskilled, unpractised, ignorant;
new wine, must.
Մի՛ երբէք խնդրեսցուք հանգիստ, եւ ոչ իբրեւ զխամս տաղտապիցեմք ընդ նեղութինս։ Ապա եթէ ոչ միշտ մրցիս, յորժամ պատերազմ հասանիցէ, խամ գտանինցիս։ Գտանէր ոք զքեզ ի մշակացն զխամդ եւ զանտեղեակդ երկրի. (Ոսկ. եբր. ՟Ե։ եւ Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։)
mixed, compound;
confused, in disorder;
complicated, indistinct;
impure, obscene, lewd;
confusedly, indistinctly;
together, conjointly;
mixture, conjunction;
coition, copulation, coupling, pairing, rut, rutting;
ի խառնս լինել, to be in rut, on heat, in pairing time;
ի —ս գալ, to pair, to couple, to leap, to mount, to cover;
ածել ի —ս, to yoke, to match, to pair, to couple, to join together.
idle talk, prating;
buffoonery, scurrility;
confused or impure language, barbarism;
obscene discourse.
Եւ αἱσχρολογία sermo turpis, turpitudo verborum. որ եւ ԽԱՌՆԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ. Խառնակ այսինքն պիղծ զրոյցք. խօսք աղտեղութեան, զազրութեան, խեղկատակութեան, կամ ամօթոյ.
to mix, to blend;
to confuse, to perplex, to embarrass, to confound;
to intrigue;
to disturb, to embroil;
to twist;
to couple or pair.
Խառնակեցաք ընդ աղտեղութիւնսհեթանոսաց երկրիս. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 88։)
medley, confusion, disorder, chaos;
disturbance, perturbation, tumult;
profanation;
coition, copulation;
conjunction.
ԽԱՌՆԱԿՈՒԹԻՒՆՔ ԱՍՏԵՂԱՑ. որպէս Զուգընթացութիւն, կամ խառնախաղտութիւն ըստ ախտարաց։ (Կոչ. ՟դ։)
cf. Խարազնազգեաց.
Առնոյր զմազեղէն զգեստ նորա զաղտեկեալ, եւ զգենոյր զայն ի մերկուց ի ծածուկ ... ոչ ումեք յայտարարեալ զխարազնազգեստն. (Աբր. մամիկ.։)
scoria, dross, slag.
(որպէս ռմկ. գըրընթը)Աւելորդն կամ աղտն հալելի իրաց.
fraud, deceit, circumvention, crime, outrage;
— կուսի, violation, deflowering.
յանդգնեցան սոդոմայեցիքն բռնադատելզնսսա յաղտեղութիւն եւ յանարժանաց խարդաւանութիւն. (Սեբեր. ՟Թ։)
darkness, obscurity;
grief, sorrow, affliction;
blindness, delusion, ignorance;
hell;
devil;
dark, obscure, gloomy, murky;
ընդ —, ի —ի, in the darkness, darkly;
խաւար աղջամուղջ, utter darkness;
խաւար շօշափելի, darkness that could be felt;
խաւար գիշերոյ, the shades of night;
— ******խաւար տգիտութեան, the darkness of ignorance;
ի խաւար դառնալ, to get or to grow dark, to become obscure;
ընդ խաւար գնալ, to walk in darkness, to be ignorant of;
բաժին խաւարին առնել, to condemn, to damn;
խաւար կալու զամենայն երկիր, darkness covered the whole earth;
cf. Ըմբռնիմ.
Ելցեն, կամ հանե՛ք ի խաւարն արտաքին։ Մշտնջենաւոր կապանօք պահեաց ի խաւարի։ Որ անմիտն է, ընդ խաւար գնայ։ Ինքն յայտնէ զխորս եւ զգաղտնիս խաւարի։ Գիտէ որ կայ ի խաւարի։ Ամենայն որ հաւատայ յիս ի խաւարի մի՛ մնասցէ։ Որ ատեայ զեղբայր իւր, ի խաւարի է, եւ ընդ խաւար շրջի։ Խաւարն կուրացոյց զաչս նորա։ Ի բաց արասցուք զգործսն խաւարի։ Մի կցորդ լինիք անպտղութեան գործոցն խաւարի։ Փրկեաց զմեզ յիշխանութենէ խաւարի.եւ այլն։
Նետիւք գաղտնեաց մի՛ խոցեսցուք՝ ի խաւարէն, որ ի ծածուկ։ Խաւարկռապաշտութեանն, կամ անգիտութեան, կամ մեղաց. (Շար.։)
dwelling in obscurity, obscure, gloomy;
devils, demons.
Խաւարաբնակ աղտեղութեանց աղտեղի տիղմ. (Խոր. վրդվռ.։)
cf. Խաւարիմ.
Որք աղտեղինն մեղօք, դարձեալ խաւարանան։ Խաւարանայ ոգին եւ սիրտն. (Ի գիրս. Խոսր.։)
loving obscurity or darkness.
φιλοσκότος tenebrarum amans. Սիրօղ խաւարի, կամ գիշերոյ, մեղաց, մոլորութեան, եւ գաղտնի գործոց չարութեան.
deceit, fraud, cheating, knavery;
fraudulent, deceitful;
deceived, cheated, defrauded, duped;
— գործել, տալ, to cheat, to defraud, to dupe, to swindle;
ի —ս անկանել, to be deceived, to fall into error;
ի —ս ինչ լինել, to be in fault;
ընդ —ս գտանել, to detect in fraud;
ընդ խաբս, ընդ խաբ, fraudulently, deceitfully, knavishly, roguishly;
cunningly, astutely;
— շրթանց, the spell of eloquence;
գուցէ ընդ —ս ինչ իցէ, perhaps it was done by mistake.
Գաղտնաբար դարձաւ բուրսուխն այլազգի՝ (իբր ի փախուստ), խաբ տալով զօրացն ֆռանկաց. (Ուռհ.։)
rough, harsh, unpleasant;
barbarous.
ԽԱԽՏԱԼՈՒՐ կամ ԽԱՂՏԱԼՈՒՐ. Որ եւ ԽԱՂՏԱԼԵԶՈՒ. Ծանրալուր որպէս զլեզու քաղդէացւոց, կամ խաղտեաց. կոկորդաձայն, խոշոր.
own work, sole agency, own action, own composition.
Խափանեն զկամս մարնոյ՝ զինքնագործութեան շօշափելեօք զաղտեղի շարժմանցն զհոսմունս. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
fugitive, that flies of his own accord;
— լինել, to take to flight.
ինքնահալած լինիս բարուց քոց աղտիվք. (Շ. թղթ.։)
pottage, soop;
nourishment;
cf. Ապուռ.
Կերակուր՝ նռան մուզաւարայ, եւ աղտորի ապուր. (Մխ. բժիշկ.։)
to plunder, to pillage, to ravage.
Ոչ կարաց բաղաամ ապռել գերփել ի ձեռն աղտեղի արուեստգիտութեան իւրոյ զշահ եւ զօգուտ անօրէնութեան. (Եփր. ծն.։)
right;
right hand;
ընդ աջմէ, to the right;
աջոյ ձեռամբ յաջողակ, right-handed;
յաջմէ եւ յահեկէ՝ յաջուց եւ յահեկաց, to the right and left, on each side;
— թեւ բանակի, right wing of an army;
— հաւանութեան տալ՝ կարկարել ումեք, to offer one's hand, to consent;
յ— եւ յահեակ, right or wrong.
ԱՋ. δεξιός, -η, -ον. dexterus, -a, -um. Աջեայ, աջոյ, աջու. աջական. աջակողմեան. աջ դիունը. սաղըն. սաղտաքի. սաղ.
proverb, adage;
figure, enigma;
parable, simile, allegory;
apologue, fable;
spectacle;
—աւ, proverbially;
առ —է, to be exposed to public laughter or contempt;
յ—ս տալ, to expose to public attention or censure;
յ—ս, — նշաւակի լինել, to be exposed to public view, to lay open to public contempt;
ըստ —ին, according to the proverb;
— արկանել, —օք խօսել, to tell a proverb, parable, fables;
to proverb;
to give an enigma or charade to guess or divine;
յ— ածել, to give an example, to quote;
յ— գալ, յ—ս լինել, to become proverbial or a proverb.
παραβολή, πρόβλημα. parabola, similitudo, proverbium, adagium. Առած նմանաբանական, կամ այլաբանական. բան ինչ ի մէջ առեալ ի նշանակել զայլ ինչ. խորհրդաւոր նմաութիւն. եւ Պատմութիւն, առեղծուած կամ առասպել յարմարեալ ի խրատ, կամ ի զարթուցանել զլսելիս առ ի քննել զգաղտնութիւն իրաց.
first.
Յամին առաջներորդի (կամ առաջնորդի) բաղտասարայ. (Դան. ՟Է. 1։)
wainscot canopy.
Բացին զպատուհանս գաղտնիս, որ ընդ առաստաղակալօքն էին. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 16։)
rape, abduction;
— առնել, cf. Առեւանգեմ.
Եթէ ոք առեւանկ արասցէ, պսակն անվաւեր լիցի։ Կատաղի աղտեղութիւն, զոր առեւանկն ասեն։ Վասն առեւանկի. (Կանոն.։)
dignitary, graduated;
gradual.
Աստիճանաւոր պատուովք զնախապատուեզին բարեպաշտել՝ յառաջ մատուցանելով նախկին զփսաղտն. (Յհ. իմ. ատ.։)
satiety;
delight, transport, rapture;
witchery, enchantment.
Զի՞նչ դիւրին քան զուտելն կայցէ, այլ բազումք առ զմայլութեան եւ ընդ ուտելն տաղտկան. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Զմայլութիւն.
Զի՞նչ դիւրին քան զուտելն կայցէ, այլ բազումք առ զմայլութեան եւ ընդ ուտելն տաղտկան. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Գ։)
close, narrow;
subdued;
— եւ զերծ ի մարդկանէ (տեղի), distant, far from, isolated.
Զուսպ եւ ամփոփ լինին մարմինք իւրեանց ի պղծալից ցանկութեանց եւ յաղտեղի խորհրդոց. (Եփր. պհ.։)
universal, general, common;
—ք, or — տիեզերք, the universe, the whole world, or earth;
— առնել, to generalize;
everywhere;
in general.
Ընթանուր ի մի վայր բովանդակիչ անուամբք զաղտեղութիւնս նոցա բամբասեաց. (Բրս. կանոն.։)
to be dragged along the ground, to be fastened to the ground.
Կերակրոյ խոզիցն բաղձացաք, ընդվայրաքարշեցաք, աղտեղացաք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
familiar, brought up in the house;
cf. Ընդասուն.
Ոչ ընդ անձեռնընտելսն հաւասարէ (աղաւնին), եւ ո՛չ ընդ ընդասնունդսն դեգերեալ՝ ծխոյ աղտեղութեամբ ներկանի. (Պիտ.։)
accusation, blame, reprimand, censure, reprehension, reproach, stain, imputation, criticism;
defect, fault, wrong;
blamable, reprehensible;
— լինել, to be blamed, or scolded;
to accuse, to charge with, to blame, to scold, to censure, to condemn;
to know, to be informed of, to understand;
— լինել ինիք, to obtain, to succeed in, to enjoy, or realize one's wishes;
— յանձն առնուլ, to be blameworthy, to be in the wrong;
reprehensibly;
culpably;
with shame, or remorse.
Այնպէս ստգիւտ եւ գաղտագողի զյաղթութեանն առնուցուն ի գլուխ զպսակ, թագընկէցք առաւել քան թէ թագառուք լինելով. (Յհ. իմ. ատ.։)
troublesome, importunate, annoying, tedious, tiresome, disgusting.
Իբր Ձանձրացուցիչ, եւ տաղտուկ. ἑπαχθής molestus
cf. Թախանձանք.
Կամ Նեղութիւն. անձկութիւն. տաղտկութիւն. դժկամակութիւն.
affliction;
grief;
grievous, afflicting, disconsolate, forlorn;
—ք դժնդակք, black bile, deep sadness;
—ք մտաց, compunction, regret, remorse;
ընկենուլ զ— սրտի, to console, to cheer up;
—ս արկանել առաջի ուրուք, to supplicate, to beseech, to implore.
Տաղտկութեան, եւ թախիծ բռնութեան. յն. լոկ, բռնաւորութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
rag, tatter, old clothes;
old, ragged, shabby, threadbare, all in rags;
cf. Գրգլեակ.
Զկեղծ զաղտեղութեան թամբատոց զայսց ի բա՛ց պատառեսցուք. յն. վատթար ձորձ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։ ( Ստեփ. լեհ. ընթեռնու, թամբատաց։))
cf. Թամբատեակ.
Զկեղծ զաղտեղութեան թամբատոց զայսց ի բա՛ց պատառեսցուք. յն. վատթար ձորձ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։ ( Ստեփ. լեհ. ընթեռնու, թամբատաց։))
ink;
սեաւ թանաք, black ink;
կարմիր թանաք, red-ink;
cf. Կարմրագեղ;
կապոյտ թանաք, blue-ink;
թանաք տպագրութեան, printing-ink;
թանաք ճենաց, Indian or China ink;
անեղծ թանաք, indelible, indestructible ink;
համակիր, ծածկագիր թանաք, sympathetic, invisible, secret ink;
թանաք նշանագրութեան, marking-ink;
արատ, բիծ թանաքի, ink-spot, ink-stain;
արատել թանաքաւ, to ink;
մրճոտիլ, աղտեղիլ թանաքաւ, to be inked all over;
պոյտն, շիշ թանաքի, ink-pot, ink-bottle;
աման թանաքի, ink-horn, inkstand;
cf. Կաղամար.
translator;
commentator, paraphrast;
interpreter;
translation;
— կալ, լինել ումեք, to be an interpreter.
ԹԱՐԳՄԱՆ. Մեկնիչ սուրբ գրոց կամ հին մատենից. բացատրիչ գաղտնեաց. միջնորդ խորհրդոցն Աստուծոյ.
translation, version;
interpretation, explanation;
ճոխագոյն, ընդարձակ —, paraphrase;
ազատ —, բառական —, free translation;
literal -.
ἐρμηνεία interpretatio, versio, expositio, explicatio Թարգմանելն, իլն. թարգման գոլն. եւ Գործն թարգմանեալ. եւ Մեկնութիւն գրոց. մեկնաբանութիւն մթին եւ գաղտնի իրաց. ճառ. վերլուծութիւն. միտ բանին. իմաստ. նշանակութիւն.
vain, frivolous, useless;
vile, abject, inferior;
superadded, false, factitious, artificial;
expletive.
Լի շահաւէտ քարամբք, եւ ոսկեճաճանչք հրափորձեալք, եւ ի բաց եդեալ զաղտ, եւ պարզեալ ի թարմատարացն. (Հին քեր.։)
a roving or wandering life, vagrancy, vagabondage.
Տաղտկացեալ էր ի մոլորական թափառականութենէն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Թաքթաքուն.
Թաքչելով կամ թաքուցանելով զանձն. գաղտաբար. ի ծածուկ. պահւըտելով. յն. բայիւ. κατακρύπτω abscondo, occulto me
Թագթագուրք շրջեսցին։ Թագթագուր, սիմաքոս (դնէ), գաղտ շրջէին, եւ զհետս իմ պահէին։
secretly, stealthily, furtively;
unknown to others;
silently, softly, quietly, noiselessly;
enigmatically, allegorically.
ԹԱՔՆԱԲԱՐ ԹԱԳՆԱԲԱՐ. κρυφίως, κρυφαίως, κρυφῇ occulte Իբրեւ թաքուն. գաղտնի օրինակաւ. ծածկապէս. ի ծածուկ. լռելեայն. ծածուկ, գողտուկ.
secret, occult, hidden, mysterious, dark, obscure.
κρυφιωμύστος arcani mysterii, arcana docens Որոյ խորհուրդն է թաքուն. ունակ գաղտնեաց.
hiding, occnltation, concealment;
secrecy, mystery, arcanum.
κρυφιότης, τὸ κρύφιον arcanum, secretum Թաքունն գոլ. ծածկութիւն. գաղտնութիւն. գաղտնիք. խորհուրդ.
occult, hidden, secret;
latent;
ի —, in secret, privately, cf. Թաքնաբար.
κρυφίος, κεκρυμμένος occultus, arcanus գրի եւ ԹԱԳՈՒՆ. Թաքուցեալ. ծածուկ. գաղտնի. զանխուլ. գոց.
act of concealing, of being concealed;
concealment, secret;
hiding-place;
retreat;
hidden, occult, secret;
թաքստեան լինել, ի թաքուստ մատնել, նստիլ/թաքչիլ ի թաքստեան, լինել ի թաքստի, to be concealed, hidden, placed in ambush;
— ունել, to hide, to abscond, to lie in ambush;
դնել ի թաքստեան, to place or hide upon the sly, or in a dungeon;
ի նմանէ չէր ինչ նորա —, he hid nothing from him, he had no secrets with him;
թաքստիւ, secretly, privately, in a hidden manner
ԹԱՔՈՒՍՏ. ա. κρυφαῖος occultus Թաքուն, գաղտնի, ծածուկ.
to hide, to cover, to conceal;
to mask, to cover with a pretence;
to veil;
to envelope;
to hide or bury under ground, to inter;
որոգայթ —, to lay snares for;
չգիտէր ուր — զանձն, he did not know what hole to creep into.
ԹԱՔՈՒՑԱՆԵՄ որ եւ գրի ԹԱԳՈՒՑԱՆԵՄ, գուցի, գո՛. (լծ. լտ. թէ՛կօ). κρύπτω, ἑγκρύπτω, ἁποκρύπτω abscondo, occulto, tego Թաքուն կամ ի թաքստի պահել. ծածկել. անյայտ առնել յաչաց. գոց կամ գաղտուկ պահել.