cf. Մերասեր.
Մերասեռիցս բնութիւն։ Ընդ մերասեր ազգականութեանս. (Խոր. վրդվռ.։)
of our nation, national;
of our nature, our;
— բնութիւն, humanity;
—ք, our conationals, fellow-countrymen, compatriots;
mankind, the human race.
Մերասեռիցս բնութիւն։ Ընդ մերասեր ազգականութեանս. (Խոր. վրդվռ.։)
expulsion;
repulse, rebuff, refusal, denial;
disapproval.
Ողբայր զհրէիցն զմերժումն, եւ զկորուստ ազգին աբրահամու. (Իսիւք.։)
to undress oneself, to strip, to strip naked, to denude, to uncover, to unveil, to pull off, to throw off, to be discovered;
to undress, to unclothe, to strip, to lay bare, to disrobe;
to bereave, to unfurnish;
— զսիրտ, to unbosom oneself to, to pour out one's feelings, to open oneself to;
ի բաց —, to cast, put or leave off;
ի բաց — զամօթ, to cast aside all sense of shame;
— յընչից, to deprive oneself of one's property;
— զսուրն ի պատենաից, to draw, to bare or unsheathe a sword;
— օձից, to cast the skin;
այն ինչ կամէր առաւօտն ի գիշերոյն —, իբրեւ այգն զառաւօտն մարկանայր, at dawn, at day-break, in the grey of the morning, at the peep of day;
յայսմ օրինակի զբանս իւր —նայր, he this expressed, or explained himself.
Իբրեւ ազգն զառաւօտն մերկացաւ, կամ մերկանայր. (Ագաթ.։ Զենոբ.։)
roman, latin;
greek.
ՀՈՌՈՄ ῤωμαῖος romanus, romaeus. գրի եւ ՀՈՌՈՎՄ. իբր Հռոմ, այսինքն Հռովմայեցի. սեպհական կոչումն լատին ազգի իտալացւոց բնակելոց ի հռովմ քաղաքի եւ ի սահմանս նորա. այլ ի փոխադրիլ կայսրութեան ի բիւզանդիոն՝ յոյնք եւս սկսան ի նոյն անուն կոչիլ.
Գայցեն հոռոմք (կամ հռոմք,) եւ բառնայցեն զազգս մեր եւ զտեղի. (Յհ. ՟Ժ՟Ա. 48։)
to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.
Ցրուեցից զձեզ ընդ ամենայն ազգս, զոր օրինակ հոսի հոսչաւ։ Իբրեւ զփոշի հոսեալ ի կալոյ։ Իբրեւ զունգ յարդի հոսեալ յերեսաց հողմոյ։ Հոսեսցէ զնոսա յայնկոյս գետոյն։ Հոսեցից զնոսա ընդ գաւառս։ Մանրեսցէ եւ հոսեսցէ զամենայն թագաւորութիւնս։ Զչորրորդ մասն հոսեսցես հողմոյ։ Որպէս փոշի՝ զոր հոսէ հողմ ի վերայ երեսաց երկրի.եւ այլն։
strong, vigorous, robust;
powerful, potent, mighty.
Զի այլ յազգին ոչ գտաւ հօժկու, զի ի մեծ պատերազմին մեռան. (Բուզ. ՟Գ. 11։) cf. ՀՕԺԿՈՒԱԳՈՅՆ։
raw, unripe, sour, hard;
half-cooked;
cruel, ruthless, inhuman.
Ի գազանաբարոյութիւն նախանձեալք, եւ ի համազգիսն հումք եւ մարդատեացք. (Մեկն. ղեւտ.։)
famous, renowned, celebrated, far-famed.
Պահապանեացն հռչակաւոր եւ ազգական արարեալ զաստուածագործ յարութիւնն. (Ագաթ.։)
cf. Հսկող.
Զարմասցո՛ւք ընդ հսկեցօղ ազգն սագաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
watchful, vigilant.
Զարմասցո՛ւք ընդ հսկեցօղ ազգն սագաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
full of fire, ardent, burning.
Ծաղր առնէ զշարժումն հրալից. (Յոբ. ՟Ի՟Ա. 20. յն. հրազգեաց կամ հրակիր։)
imperative, imperious, lordly, dictatorial;
imperative mood.
Զհետ իշախանացն հրամայական վճռին։ Մի ազգն է հաւատոց ի հրամայական կուսէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։ Կոչ. ՟Դ։)
Indian or Tibet-musk;
pyrausta.
wonderful, marvelous, worthy of admiration, surprising, amazing.
Որ ի մէջ երկնի եւ երկրի են հրաշալիք։ Համակ ի հրաշալեացն ցուցաւ պատերազմականս իրագործութիւն։ Անդէն իսկ ի ծնանելն՝ հրաշալեօք իմն գոգցես յինքեան զեկուցանէր համօրէն զփրկութիւն եւ զազատութիւն ազգին. (Պիտ.։)
place, spot, ground;
public or market-place, market, exchange;
town-hall, town-house;
concourse of people, assembly, the public, crowd;
court, tribunal;
good cheer, feast;
արտաքին —ք դրանց, porch, portico, atrium, vestibule;
տիեզերական, ահեղ —, last judgment;
— մեհենից, gymnasium;
cf. Ըստ, ընթացք, թատր;
ի —ս, ի —ի անդ, —աւ, in the public places, in public, publicly, notoriously, evidently, frankly, plainly, openly;
— դնել, to consult, to deliberate;
— առնել, cf. Հրապարակեմ.
to invite, to desire, to invite to a feast or assembly;
to convoke, to convene;
յառաջագոյն —, to predestine;
— ի ճաշ, to ask or invite to dinner.
Կոչեաց ի կոչունս իւր. եւ դարձեալ առ վաղիւ եւս հրաւիրեաց զիս։ Պատրաստեաց տէր զզոհս իւր, եւ հրաւիրեաց զկոչնականս իւր։ Հրաւիրեաց զբազումս։ Կոչել զհրաւիրեալսն։ Ասացէ՛ք հրաւիրելոցն։ Հրաւիրեցէ՛ք ի վերայ դորա գունդս, կամ զազգս։ Ի սատակումն հրաւիրէր. եւ այլն։
like a Jew, after the manner of the Hebrews.
Մի՛ տրտմիցիք այլազգաբար, զերդ հեթանոս կամ հրէաբար. (Շ. եդես.։)
jewish, hebrew, judaical;
— օրէնք, the jewish law;
— հնութիւնք, judaical antiquities.
ἱουδαϊκός judaicus. Սեպհական հրէի, կամ ազգին եւ կրօնից հրէից.
Հաւասարասէր զինքն ազնիւ ազգին հրէականի (որոշելոյ ի սամարացւոց). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
jew, hebrew, israelite;
—ք, the Jews;
թաղ հրէից, jewry, jew's ward, quarter in a town.
chief of the hebrew nation.
Գլխաւորն ազգի կամ ժողովրդեան հրէից.
jews, hebrews, israelites.
Հրէայք. ազգ յուդայ բնակեալ ի հրէաստան.
judaism.
ἱουδαϊσμός Հրէայ գոլն. հրէական ազգ, եւ բնութիւն նորա, սովորութիւն, օրէնք, կրօնք. տե՛ս (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 38։ Եսթ. ՟Ը. 17։ Գաղ. ՟Ա. 13. 14։)
heir;
legatee.
Եթէ հրիտակատարն ոչ առցէ զհրիտակն, ստիպեսցեն ազգականց կտակագրին. (եւ այլն. Մխ. դտ.։)
cousin, son of father's brother.
Պարտ է ժողովել զազգականսն իւր մինչեւ ցհօրեղբօրորդւոց եւ մօրեղբօրորդւոց (ծնունդս). (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
voice;
sound;
cry, shout;
noise, rumour, clamour;
term, word, speech, tongue, language;
tone, tune;
—ք պորփիւրի, the five universals, (term in logic);
— թռչնաց, warbling of birds;
— ցնծութեան, cry shout of joy;
— աղաղակի, cry, clamour;
cry of pain, moan, lament, groan;
նուագումն —ի, loss of voice;
կերկերումն —ի, hoarseness, raucity;
ի — բարձր, aloud;
զօաւոր, մեծավայելուչ, ախորժ, քաղցր, սասկայոյզ, տկար, դողդոջ, թրթռուն, անախորժ, կերեկրեալ or կերկեր, նուաղեալ —, loud or strong, grave or serious, agreeable, sweet or soft, passionate or pathetic, faint or weak, trembling, thrilling, tremulous or quivering, disagreeable or harsh, hoarse, falling voice;
—թաւ or թամբ, սուր or զիլ, base, deep, soprano, shrill sound or voice;
— բառնալ, արձակել, առնել, արկանել, առնուլ, to cry, to utter, to send forth cries, to cry out, to shout, to clamour;
— ածել, to cause a voice or cry to be heard;
to cry;
— տալ, to cry out, to exclaim, to shout;
to speak, to apostrophize;
to defy, to challenge;
ի — ասել, to say, to pronounce aloud, to tell, to recite;
ի մի — պատասխանել, to answer unanimously, with one accord;
աղաղակել ի — մեծ, to cry with a loud voice;
to shout, to clamour, to yell;
բարձրացուցանել կամ ցացուցանել զ—, to elevate, to raise;
to lower, to abase the voice;
բարձրացուցանել զ— աղաղակի, to raise one's voice;
— բարձեալ գոչել, to cry out, to vociferate;
— զկնի եդեալ կոչել ցոք, to call after one;
— տուեալ խրախուսել, to exhort aloud;
— տալ միմեանց, to provoke mutually, to defy;
to shout on, to exhort, to animate, to inspirit, to cheer up, to inspire with courage, to excite;
— տալ մարտի, to declare war, to declare oneself opposed to;
— տալ ըննդէմ երկնից խիզախել, to lift up the head against high heaven, to be proud, arrogant, boastful;
— նորա գելաւ, his voice failed him;
նուաղեալ է —ն, he has a dying voice.
Ձայն փողոյ։ Անշունչքն ձայն տայցեն։ Այնչափ ազգք ձայնից են յաշխարհի։ Ի ձայնէ ջուրց բազվաց։ Ձայն ալեաց։ Ձայն ետուն ամպք։ Ի ձայնէ որոտալոյ քո։ Լուան զայն զգնալոյ տեառն։ Լուար ձայնի կնոջդ քո։ Ձայնդ՝ ձայն յակոբայ։ Ի ձայն բարձր։ Ձայն երգոց։ Ի ձայն ցնծութեան, եւ այլն։
to stretch, to spread, to extend;
to throw, to hurl, to fling;
to shoot, to dart;
to draw;
to attract, to entice, to allure, to decoy, to lure;
to carry off, to bring, to drag, to drag along;
to take or suck in, to suck;
to inhale, to aspire, to breathe;
to lengthen out, to prolong, to protract;
*to leave;
— զօդ, to respire, to breathe;
— զաղեղն, to draw a bow;
— զնետ, to let fly an arrow, to shoot;
— զսուրն, to brandish;
to make a sword-thrust or pass;
cf. Սուր;
— զթի, to row, to impel by oars;
— զվարմ, to lay snares, to spread nets;
— զլուծ, to bear the yoke;
— զառագաստս, to sail, to unfurl or set the sails;
— զձեռն, to stretch or hold out one's hand;
յինքն —, to attract, to allure, to entice;
յինքն — զանարգանս ամենեցին, to incur the public contempt or hatred;
յանձնզցասումն ուրուք, to bring indignation or wrath upon one's head, to draw it upon oneself, to expose oneself to anger of;
— ի կորուստ, to lead to ruin or destruction;
— զկեանս, to pass one's life or days;
— զբանս, to provoke, to rouse, to excite to anger;
— առ ոք զհայհոյութեան բան, to load with insult or execration, to insult, to revile, to abuse.
Ձգել զձեռն, կամ զգաւազան ի վերայ գետոյն, կամ զծայր գաւազանին։ Վարմ ձգել։ Լարս ձգել։ Ձգել զվարագոյրս. զերկինս իբրեւ զխորան. զխարիսխ. զաղեղն. զոտս. զչափն սամարեայ ի վերայ երուսաղէմի. զհիւսիսի զոչնչիւ. գործիս թռչնոց. ցանց ոտից։ Որ ձգի ի ծովն մեծ, կամ յանապատն, կամ մինչեւ ի սիդոն. Չոգան ընդ ամենայն ձգեալն (այսինքն տարածութիւն, դաշտ, անապատ)։ Զձեռս իւր ձգէ յօգուտ։ Մի՛ ձգեսցեն զձեռս իւրեանց յանօրէնութիւն։ Ձգեաց անարատ զճանապարհս իմ։ Մի՛ ձգեր զբարկութիւն քո ազգէ մինչեւ յազգս։ Մի՛ ուրեք հեռի ձգիցիք երթալ. եւ այլն։
cf. Ձեռակերտ.
Ամենեքեան մաշկազգեացք. դիտեն եւ ձեռակերտիկ արուեստ. (Եղիշ. երէց.։)
glove;
ագուցանել ձեռէս, to glove;
ագանել ձեռէս, to put on one's gloves;
հանել զձեռէս, to unglove, to take another's gloves off;
to unglove, to pull or take off one's gloves.
Եւ զգեցուցանողս իւր զձեռէս ի զաւակաց քանանացւոց. անուն կոչէ ազգին գնթունիս (իբրու քանանիդս). (Խոր. ՟Բ. 7։)
configuration, conformation.
Ի նորա զանազան ձեւակերպութեանց։ Ետես ի ձեւակերպութիւն գազանաց։ Մի բանիւք աղօթից, եւ մի ձեւակերպութիւն առ ի նոյն ամենայն ազգաց քրիստոնէից խորհրդածութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
panic-grass, panickle.
cf. Ձիաստաց.
Զձիաստան, եւ զբրիտաց։ Ձիաստանաւ մերժե զազգսն. (Վեցօր. ՟Է։ Նախ. օրին.։)
horsefly, gad-fly, wasp.
Զձիաստան, եւ զբրիտաց։ Ձիաստանաւ մերժե զազգսն. (Վեցօր. ՟Է։ Նախ. օրին.։)
pitch, tar;
— ծամելի, mastic.
egg;
— լողակաց, eggs, spawn, roe;
—ի միջուկ, դեղնուց —ոյ, yolk of an egg;
սպիտակուց —ոյ, white of an egg;
— բոյնկալ, nest egg;
— վաղահաս, rath -;
— հնացեալ, stale -;
— անծնունդ, փուտ, addled, rotten -;
խեճեպ —ոյ, egg-shell;
միզն —ոյ, the membrane of an -;
թերխորով —, boiled eggs;
պինդ —, hard -;
— ի տապակի, poached eggs;
fried-s;
— ածել, արկանել, ծրդել, to lay eggs;
ի —ս նստել, տածել զ—ս, to hatch, to sit on, to brood on.
the eighteenth letter of the alphabet, and the thirteenth of the consonants;
ninety, ninetieth;
It has much affinity with the letters խ and լ, and is sometimes confounded with them, for example : մժեղ — մժեխ, բաղդ — բաղտ;
In foreign words with a comma placed above, it is always pronounced լ.
Ի սկզբնատառս բառից մերոց դուն ուրէք գտանի ղ. բաց յայլազգականաց վերածելոց ի լիւնէ ի զատ, եւ կամ ի հայկականաց կրճատելոց. զոր օրինակ ղեկ կամ ղեակ, է Ուղղեակ. եւ այլն. որպէս տեսցի ի կարգիս։
cf. Ճպռան.
Իբր ասեն զճպռանցդ ազգի օդով կերակրել. (Փիլ. տեսական.։)
candle-lighter, lighting-stick;
lighter, illuminator;
lighting of candles or lamps;
Christmas eve, Epiphany, Easter eve illuminations;
public illumination;
— առնել, to light a candle.
Պայծառազգեստութիւն եւ լուսաւորութիւն զճրագալուցէն ասէ։ Զանազանութեամբ օրինակէ զճրագալոյցն առ յարութիւն. (Լծ. ածաբ.։)
lamp-shaped;
an ancient Greek oared-vessel, lychnis.
Որ ունի զձեւ ճրագի, այսինքն ճրագարանի, լապտերի, կանթեղի. այն էր ազգ նաւու երբեմն առ յոյնս, որպէս ցռկանաւ. ... (ναῦσ) λύχνον.
the twentieth letter of the alphabet, and the fifteenth of the consonants;
two hundred, two hundredth.
Մ. Ունի ազգակցութիւն եւ ընդ այլ տառս, իբր ի զարդ կամ թարմատար եդեալ. որպէս է տեսանել ի բառսդ՝ հաշել, մաշել. հալել, մալել. հաստ, մաստ. ոյն, մոյն. հոյք, մուզ. վարժել, մարզել. աղօթել, մաղթել. աղխամաղխ. եւ այլն։
to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.
Մալեալս, եւ ի բաց հատեալս զծննգականսն՝ հալածէ։ Զսոսա տէրունական օրինացն արձանքն զեկուցանեն մալեալս. (քանզի որպէս մալեալն եւ ջախջախեալն ի բաց բառնայ ընկենու զօրականութիւնն եւ զտեսիլն։ Իգական ազգդ եւ զարին մալել եւ խենեշացուցանել կարէ. Փիլ. բագն. եւ Փիլ. սամփս.։)
to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.
Զմակագրեալ բանս քրիստոսազգեցից արանց ընթերցաք. (Գր. տղ. թղթ.։)
mortiferous, fatal, deadly, pestilential;
գուբ —, sepulchre, grave, tomb.
Կրօղ յանքեան զմահ. մահազգեաց. ունօղ զմահաբեր չարչարանս.
condemnation.
Զդիւաց զմահապարտութեան գործս՝ որ առ իսրայէլ եւ ազգ մարդկան. (Արշ.։)
mortal, subject to death;
mortiferous, deadly;
հէք —քս, we, poor mortals.
Ամուսնաւորաց եւ մահկանացուաց ազգ է տոհմ աստուածոց նոցա. (Եզնիկ.։)
Ամուսնաւորաց եւ մահկանացուաց ազգ է տոհմ աստուածոց նոցա. (Եզնիկ.։)
mahometan, musulman.
Հագարացի. ազգ իսմայէլի՝ ի դենէ մահմետի ամիրապետի.
coscinomancy.
κληδονισμός sors. Բախումն մաղից հմայութեամբ. ազգ վիճակընկէցութեան.
handle, stilt of a plough.
Ոչ ոք արկանէ ձեռն զմաճով, եւ հայիցի յետս։ Սամեգար եհար յայլազգեացն վեց հարիւր այր մաճով արօրոյ. (Ղկ. ՟Թ. 62։ Դտ. ՟Գ. 31։)
plough-man.
Եւ այլազգիք մաճակալք եւ այգեգործք քո։ Զի՞նչ իմաստնանայ այր մաճակալ. (Ես. ՟Կ՟Ա. 5։ Սիր. ՟Լ՟Ը. 26։)
press;
wine-press, cider-press, oil-press;
— պտուտակաւոր, screw press;
— կերպասուց, calender, hot press;
— տպագրութեան, printing press;
— ջրաբաշխական, hydraulic, water press;
— դրամակոփ, balancier beam.
որպէս Բառ այլազգական. իմամ եւ իւլամէ. կարդացօղք այլազգեաց.