afflicting oneself or toiling needlessly;
suffering willingly.
Եւ որպէս Վշտազգեաց. ճգնօղ. յն. ոչ փափկացեալ. μὴ τρυφῶν.
suffering, patient;
severe.
Համբերօղ վշտաց. վշտակիր. վշտազգեաց. խստամբեր. եւ Խստամբերական. վշտալի.
in distress, in pain, plagued, discomposed, suffering.
Ուր մանաւանդ ազգք հայոց վշտատեսաց բնակեալ էին. (Վրդն. պտմ.։)
multitude, band, flock, herd;
—ք ձկանց, shoal of fish;
— —, in herds, in troops or flocks;
pore.
Ո՞վ իցէ, որ զայնչափ բիւրազգի զվտառս ձկանց շարժեսցէ հանցէ չուել խաղալ միանգամայն։ Վտառ վտառ երամ երամ շրջին. (Վեցօր. ՟Է։)
cf. Վտարանդիկ.
Եթէ զարտաւազդ եւ զտիրան վտարանդիս ոչ արասցես։ Վտարանդի (որպէս պատանդ) երթալոյ պապայ ի բիւզանդիոն։ Սրոյ զամենայն վտարանդիսն մատնել. (Խոր. ՟Բ. 52։ ՟Գ. 29։ Զվիճակս ժառանգութեան հարցն մերոց վտարանդի լեալ (յն. բռնի կալեալ) յանպարտ թշնամեաց։ Վտարանդի (այսինքն գերի ) եղէք ազգաց բազմաց։ Արարին զերկիրն իմ իւրեանց ի վտարանդի (յն. ձերբակալ)։ Եղիջիք յանապատ, եւ վտարանդիք։ Առնիցեն զձեզ վտարանդիս (յն։ ի վաճառ հանեալ). ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Է. 33։ Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 3. 5։ Երեմ. ՟Խ՟Բ. 18։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 3։)
dwelling, living in tents, nomad, bedouin;
ազգ —աց, wandering tribe.
evil-doing, spiteful, wicked, nefarious.
Վասն վրիժագործ ժողովրդեանն. որոց թիկունք ի տէրունիսն։ Վրիժագործ այլազգիքն։ Ցուցանեն զվրիժագործսն. (Բուզ. ՟Գ. 10։ եւ Կորիւն.։ Յհ. կթ.։ Վեցօր. ՟Թ։)
fallibility.
Որ ի մերումս բնութեան պտուտակի ազգի ազգի վրիպականութիւն. (Նար. ՟Զ։)
erroneous.
Եկեալ պատմեցին մոլորական վրիպամիտ ազգին. (Կաղանկտ.։)
error, fault, misunderstanding, oversight, blunder, mistake;
delusion, deception, frustration, disappointment.
Ճողոպրել զազգակից մահկանացուաց մոլար վրիպանաց. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
the thirty first letter of the alphabet, and the twenty fifth of the consonants;
four thousand, four thousandth.
Տ. Ի տառադարձութեան յայլոց ազգաց փոխի ի մերս դ. եւ դ այլոց՝ ի մերս տ. զոր օրինակ, յն. տի՛տիմօս, դիրիտա՛դիս, բէ՛դրօս, արիսդօդէ՛լիս. , ըստ հյ. դիդիմոս. տրդատէս. պետրոս. արիստոտէլ։
anxiety, anguish, restlessness, embarrassment, perplexity, agitation, alarm, trouble;
crisis;
haste, precipitation;
—աւ, in haste, hastily, with all possible speed, in a hurry, hurriedly, precipitately;
anxiously, with anxiety;
— մտաց, grief, anxiety, mental torture, constraint, heaviness of heart, oppression;
— մահու, pangs or agony of death, death-struggle;
արկանել, մատնել ի —ս անհնարինս, to embarrass extremely, to place in a strait, in a scrape, embarrassment or perplexity;
արկանել զանձն ի —, to embarrass oneself;
կալ ի —ի, to be in trouble, anxiety or embarrassment;
հասանել ի յետին —, to be reduced to extremities;
եղիցի — հեթանոսաց, the nations shall be plunged in consternation;
եկն յանկարծակի դողումն եւ —, a sudden fear fell on them;
ամենայն — հասցէ ի վերայ նորա, every kind of grief shall fall upon him;
ըմբռնեալ յանլոյծ — հասանէր, he found himself embarrassed by that insuperable necessity;
— էր նմա յամենայն կողմանց, he was hemmed in by necessities;
— մեծ էր նմա, he had extreme difficulty, he turned on all sides;
հարից զամենայն երիվարս —աւ եւ զհեծեալս նորա յիմարութեամբ, I will turn the horses into stone and their riders will I stultify;
յետին — կալաւ զնա, he was brought to the last extremity;
փոյթ եւ — եղեւ ի ջուրս, the waters rivalled each other.
Ես ընդ տագնապաւ (յն. (վտանգիւ), եւ դուք հաստատեալք. Ածազգ. ՟Գ։)
talitha;
— կումի, cumi ! damsel, arise !
— սարկաւագ, deaconess.
Ի վերայ հրեղէն թեւո՞ցն, եթէ ի բազուկսն տալիթայ (կամ տալիթայի) մօր քոյ։ Դու ծեր գոլով բազմօրեայ, եւ ես տալիթայ։ Տալիթայ մի ի կեանս կոչեաց զազգս մարդկան. (ՃՃ.։)
Ողջոյն տամ ի քրիստոս տալիթայ սարկաւագաց, որք պահեն զդրունս սրբութեանցն աստուծոյ. (Ածազգ. ՟Ը։)
chief cup-bearer, butler.
Զգնել ոմն տակառապետ արքային հայոց, որ էր յազգէն գնունեաց։ Տակառապետին՝ դաւով խրատ տուեալ հիւրկանու. (Խոր. ՟Բ. 18։)
song-writer, ballad maker.
Սոքա (ազգատոհմք հոմերոսի) էին տաղասացք, եւ երգեցիկք, եւ քերթողք. (Մագ. քեր.։)
cf. Տաղտկանամ.
Ընդ այլ տաղտկամք։ Զի մի՛ տաղտկայցէք ի նեղութիւնս յայսոսիկ։ Տաղտկասջիք յերեսաց անօրէնութեանց ձերոց։ Տաղտկացաւ երկիրն ի բնակչաց իւրոց։ Ի հրամնաց իմոց տաղտկացաւ անձն նոցա։ Տաղտկացայ ազգաւն այնուիկ։ Յումմէ՞ տաղտկացաւ, եւ այլն։ Տաղտկամ իբրեւ ի գարշելեաց. (Նիւս. թէոդոր.։)
Զի մի՛ տաղտկանայցէ եւ ձեօք երկիրն ի պղծել ձեր զնա, որպէս տաղտկացաւ ազգօքն՝ որ էին յառաջ քան զձեզ։ Յիւրաւանց իմոց տաղտկանայցեն անձինք ձեր. եւ այլն։
to be disgusted, wearied, sick or tired of, to loathe, to nauseate;
տաղտակացեալ եմ ի մարդկանէ, I am weary of men.
Ընդ այլ տաղտկամք։ Զի մի՛ տաղտկայցէք ի նեղութիւնս յայսոսիկ։ Տաղտկասջիք յերեսաց անօրէնութեանց ձերոց։ Տաղտկացաւ երկիրն ի բնակչաց իւրոց։ Ի հրամնաց իմոց տաղտկացաւ անձն նոցա։ Տաղտկացայ ազգաւն այնուիկ։ Յումմէ՞ տաղտկացաւ, եւ այլն։ Տաղտկամ իբրեւ ի գարշելեաց. (Նիւս. թէոդոր.։)
Զի մի՛ տաղտկանայցէ եւ ձեօք երկիրն ի պղծել ձեր զնա, որպէս տաղտկացաւ ազգօքն՝ որ էին յառաջ քան զձեզ։ Յիւրաւանց իմոց տաղտկանայցեն անձինք ձեր. եւ այլն։
master of a house, head of a family;
landlord, house-holder;
patriarch, chief of a tribe or race;
— տարւոյ, the Sun's house.
ՏԱՆՈՒՏԷՐ. Ցեղապետ, ազգապետ, նահապետ.
appertaining to the head of a house, feudal.
Տանուտէրական պատիւն ազգին պարգեւելով։ Զաշխարհս տանուտէրական իշխանութեանն մինչեւ յայրարատ։ Կազմէ զթագաւորութիւն տանուտէրական ցեղապետութեան. (Խոր. ՟Բ. ՟Դ։ Արծր. ՟Բ. 3։ Վրդն. պտմ.)
rack, instrument of torture.
Այլ առաւել՝ որպէս Գործի տանջելոյ, եւ տանջանք ազգի ազգի.
to rough-hew, to roughen down, to chip, to square, to plane, to smooth, to polish.
Եկա՛յք վէմս տաշեսցուք։ Տաշեցեր զլայնութիւն։ Պղինձ հանգոյն քարի տաշի։ Քարինս անտաշս, եւ տաշեցին որդիքն սողոմոնի։ Զջրհորն՝ զոր իշխանք փորեցին, եւ տաշեցին զնա թագաւորք ազգաց.եւ այլն։
specified.
Պետրոս երագ ցանգորդ, եւ վաստակաւոր ազգի տեսակաւոր. (Ճ. ՟Ա.։)
to see, to perceive;
to regard, to contemplate;
to observe, to consider, to remark, to examine;
to know;
to provide, to supply, to furnish;
to take care of, to tend;
to go to see, to visit;
to spy, to watch;
— զմիմեանս պատերազմաւ, to engage in war amongst themselves;
to grapple with each other;
— զպէտս ուրուք, to provide with necessaries;
զտուն —, to manage household or domestic affairs;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
տեսէք զինչ լսէքդ, pay attention to what you hear;
տեսջիր, զամենայն նշանսն արասցես, take care to work all the wonders;
աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ, God will provide himself with a lamb for the burnt offering;
հիւանդ էի եւ տեսէք զիս, I was sick, and you visited me;
տես ինձ, see, you see;
ապա թէ ոչ՝ տեսից վասն քո, if not you will see how I will pay you;
տես քեզ արս զօրաւորս, choose valiant men to accompany you.
Տեսջի՛ր, զամենայն նշանս՝ զոր ետու ի ձեռս քո, արասցես. տեսջի՛ր՞ զազգն ղեւեայ մի՛ խառնեսցես ընդ նոսա ի հանդէս։ Տեսէ՛ք եւ զգո՛յշ լերուք։ Տեսէ՛ք զի՛նչ լսէքդ։ Տեսէ՛ք այսուհետեւ զիա՛րդ լսէքդ. եւ այլն։
aspect;
appearance, look, sight, view;
air, mien, visage, image;
spectacle, representation;
vision, apparition, phantom, spectre, dream;
phenomenon;
contemplation;
theory, idea;
գեղեցիկ —, — գեղոյ, beauty, loveliness;
գեղեցիկ տեսլեամբ, handsome, beautiful, charming;
երկնային —, celestial vision;
— դիմաց, figure, physiognomy;
ի — ածել, to represent, to perform, to put upon the stage;
— լինել աշխարհի, to be made a spectacle unto the world;
— տեսանել, to have a vision;
արար տօն տեսլեան, խաղու, he held a festival with public games;
ի — ամենեցուն, before all men, or all eyes;
եղեւ բան տեառն առ աբրամ ի տեսլեան, God spoke in a dream to Abram;
տեսլեամբ բնութեան պարապեալ, given to the contemplation of nature;
— աչացն է հաւատարիմ եւ ոչ լուր ականջացն, hearing is believing but seeing has no fellow.
Ազգի ազգի տեսիլք մոլեգինք լինին ի քաղաքս բազումս. բայց մեք ունիմք զտեսիլ մեծամեծաց սքանչելեացն աստուծոյ։ Որ ոք զտեսիլ աշխարհիս սիրեցին տեսանել։ Տեսօղ պէսպէս տեսլեանց երեւելի արարածոցս. (Վեցօր. ՟Դ. ՟Զ։)
Զանազան տեսիլ տանջանաց։ Ազգի ազգտի տեսիլ տանջանաց. (Ճ. ՟Ա.։)
special, formal.
Փորձեցայց դարձեալ ըստ իւրաքանչիւր ազգաց յարմարել զտեսլական օրէնս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
circus, theatre, spectacle, scene;
sight, the eyes.
Providence;
direction, inspection, superintendence, survey, watch;
incarnation;
police;
government;
աստուածական, վերին —, Divine Providence.
Վասն այլեւայլ տեսչութեանց կերպարանեալ՝ ցանկալւոյ առնն երեւէր։ Ետուր ազգն ազգն տեսչութեամբ ի դարս դարս մխիթարութիւն տրտմութեան. (Եզնիկ.։ Սարկ. աղ.։)
cuttle-fish, sepia.
Բառ յն. դեւթի՛ս, դե՛ւթօս. τευθίς, -ίδος, τεῦθος, -θοῦ loligo, lolius, piscis e sepaiarum genere. ԺԺմակ յազգէ սիպէից՝ կաղամար ձուկն ասացեալ.
cf. Տեւականութիւն.
Որպէս զտունկս մաքրել եւ յատանել, որ պտուղն բերել կարէ ի տեւութիւն։ Տեւութիւն ազգակից է յիշատակի։ Համբերութիւն տեւութեան. (Փիլ.։)
cf. Տեւականութիւն.
Որպէս զտունկս մաքրել եւ յատանել, որ պտուղն բերել կարէ ի տեւութիւն։ Տեւութիւն ազգակից է յիշատակի։ Համբերութիւն տեւութեան. (Փիլ.։)
God, the Lord;
Sir, lord, master, Mister, Mr.;
possessor, owner, master;
Reverend, Rev.;
ով —, Lord! o Lord! good God! Heavens! goodness! good gracious!
— արքայ, Sire!
— իմ արքայ, o King! o Majesty!
— իմ, My Lord;
— թովմաս, Mr. Thomas;
Rev. Thomas;
— լինել, կալ, to be or become master of, to be lord over, to rule, to overcome, to master;
յամի տեառն, in the year of our Lord, Anno Domini;
յիս տէր, oh my lord! I pray you my lord! tell me my lord!
յի՛ս դարձ տէր, oh king hear us!
— բայի, objective or accusative case;
κύριος dominus. Իշխան ի վերայ ծառայից եւ հպատակաց, եւ սեպհական ընչից. պէտ եւ գլուխ ազգի եւ երկրի՝ մարմնաւոր կամ հոգեւոր, որպէս հաղորդեալ իշխանութեանն աստուծոյ, որ միըայն է տէր ամենայն արարածոց, եւ տէր տերանց.
cf. Տիք;
come now! come on! courage!
— նա, rather, it is better;
moreover;
տի՜նա, cf. Տի՛.
Բոլոր բազմամարդիկ ազգին, տի՛ նա եւ առաւել՝ ամենայն ազանց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
quickly, very fast, swiftly, rapidly.
Յղեցին վասն վաղվաղ գալոյ։ Վաղվաղ նախ վաղուրեմն իրազգած լեալ։ Լինի առ նա ձայն վաղվաղ. (Բուզ. ՟Դ. 8։ Յհ. կթ.։ Վրդն. ծն.։)
selling or sold wretchedly;
— առնել, to sell;
— լինել, to be sold.
Վաճառակուր զանձինս արարին։ Զկանայս եւ զմանկունս վաճառակուր առնէին։ Զօրքն զմարդագերին վաճառակուր արարին ի հեռաւոր ազգ։ Վարեաց ի գերութիւն՝ վաճառակուր առնել ի կողմանս արասցեն յազգս ազգս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։ Սամ. երէց.։ Լաստ. ՟Բ։ Արծր. ՟Բ. 6։ ՟Գ. 4։)
commercial, mercantile, trading;
opulent merchant, rich treader;
— քաղաք, mercantile city;
— լինել, to trade, to deal, to traffic, to gain.
Որ բնակեալդ ես ի մուտս ծովուդ վաճառաշահ ազգաց ի կղզեաց բազմաց. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 3։)
suitably, decently, properly, pertinently, aptly, justly;
comely, elegantly, genteelly, prettily, graciously.
Ապա ուրեմն վայելչաբար զսուրբն Մարիամ յամենայն ազգաց՝ զնա միայն ընտրեաց շնորհն. (Ճ. ՟Գ.։)
to adorn, to embellish, to decorate;
to delight.
Ազգի ազգի ծաղկանց պայծառութիւնք վայելչացուցանեն զհոտոտելիսն. (Ոսկ. զատիկ.։)
fierce, wild, savage, brutal, barbarous, ferocious, cruel.
Յայսմ վայրի ճառեցից զվայրենամիտ ազգին զխստասիրտ դառնութիւն ի գլուխ ելեալ. (Ղեւոնդ.։)
minute, moment, instant, point;
—, — մի, a moment, a little time;
ի — ժամանակի, ի միում վայրկենի, in a moment, at that moment, instantly;
directly, incontinently, instantaneously;
cf. Ժամ.
Ի միում վայրկենի պատուական ազգն նոցա սատակէր։ Եցոյց նմա զամենայն թագաւորութիւնս աշխարհի ի վայրըեան (իմա՛ ըստ յն. ի վայրկենի) ժամանակի. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 12։ Ղկ. ՟Դ. 5։)
composed of bars, grated, latticed;
lattice, grating;
wire-netting, wire-work;
balustrade, baluster.
Զվանդակագործսն զերկուս՝ առ ի ծածկել զխոյակս։ Զերկուս ազգս նռնաձեւացն ի միում վանդակագործին. (՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 12. 13։)
to drive out, to expel, to thrust or push back or aside, to chase, to drive away, to pursue;
to repel, to beat off or back, to attack, to defeat, to rout, to conquer.
Եհար Դաւիթ զայլազգիսն, եւ վանեաց զնոսա, եւ առ զգէթ եւ զգեօղս նորա։ Եթէ վանեսցի ժողովուրդ քո Իսրայէլ առաջի թշնամեաց։ Վանեաց տէր զբենիամին առաջի որդւոցն Իսրայէլի։ Վանելով վանին առաջի մեր։ Անուամբ տեառն վանեցի զնոսա։ Վանեցին զթշնամիս։ Յարիցէ վանիլ զերկիր.եւ այլն։
battalion.
Նախարարութեանցն գունդք, եւ միանգամայն զօրականացն վաշտք։ Ոյք միանգամ անազգիք էին ի վաշտս, եւ անձամբ երեւելիք. (Խոր. ՟Բ. 57. 61։)
lowness of birth, low extraction;
abjectness, vileness.
δυσγένεια ignobilitas. Վատութիւն գրոհի. վատազգութիւն. վատատոհմութիւն. ազգին ցածութիւնը.
cf. Տգեղ.
Իբր թէ չքնաղագեղ ընդ վատակերպոյ, եւ քաջատոհմիկ ընդ վատթարազգւոյ բնակէ. (Խոր. ՟Բ. 60։)
tillage, ploughing, tilth, husbandry;
ploughed land;
culture;
use, employment;
down, below;
common;
—ս վարել, հարկանել, ցելուլ, կակղել, to plough, to furrow, to dig, to cultivate land;
ի — առնուլ, արկանել, to use, to make use of, to practise, to exercise;
ի — երկոց մտանել, to apply oneself to work, to labour;
ի — տալ, to lend, to loan.
Ի վար արկ առ իւրաքանչիւր ազգ ծննդոց՝ յարմարելի առնուլ կերպարան։ Զարթնութիւն ի վար արկցէ միտս։ Զիա՞րդ զհեշտութիւնս ի վար արկցէ, յորովայնէ եւ ի զգայութեանց պակասեալ. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. այլաբ.։)
blazoned with a bird.
Աղանազգիք՝ աղանադրօշք, արծուէնշանք, վարժնականիշք. (Բուզ. ՟Զ. 2։)
to conjecture, to judge, to presume, to think, to deem, to find, to esteem, to look upon as, to repute or regard as;
արժանի —, to think, deem or find worthy.
Որք այլազգ ունիցին, օտարս վարկիր եւ աստուծոյ եւ ընդհանրական եկեղեցւոյ. (Առ որս. ՟Ժ։)
hired, paid, mercenary;
renter, tenant, lessee;
journey-man, day-labourer.
Գնաց տուբի խնդրել վարձաւոր (կամ վարձուոր)։ Զազգատո՞հմ իմ խնդրես, թէ վարձաւոր (կամ, եթէ վարձուոր), որ երթայցէ ընդ որդւոյդ քում. (Տոբ. ՟Ե. 5. 16։)
cf. Վազնատ.
to dissipate, to disperse;
to volatilize, to exhale, to evaporate, to vanish;
— զմիտս ուրուք, to distract, to divert from, to turn from or away;
— զոք յարտօսր, to excite a person's compassion, to move, to affect.
Ցնդել հնձել մաշել (զազգն). (Յհ. կթ.։)