fine, thin, subtile, delicate;
white;
— ալիւր, fine flour;
— հաց, finest bread.
Յաւետարանի անդ գրեալ է, եւ աշակերտքն՝ զորս դուք (իսմայէլացիքդ) գերմակն կոչէք, նոքա վկայեն. (Պիտառ.։)
sublime, eminent, excellent;
գերունակ լինիմ, cf. Գերազանցեմ.
Էակն գերունակ (աստուածութիւն). Գերունակ փառք. (Ճշ. վրդվռ.։)
Գերունակ գոգոյդ։ Գերունակ գորով։ Ի գերունակն գահոյս. (Նար.։)
transitory, transient, of short duration.
Խոր դիւրանց։ Տախտակն դիւրանց թուի գոլ։ Տկար եւ դիւրանց. (Վրդն. ել.։ Վրդն. օր.։ Վրդն. սղ.։)
very dissoluble.
Մոխիր ասաց, զի զդիւրաքակն անձն երեւեցուցանել մարթասցէ. (Կոչ. ՟Զ։)
cf. Դիւրաքայլ.
Փայլակն դիւրընթաց. (Նար. երգ.։)
cf. Դղրդիւն.
Զամենայն բանակն ի դղորդումն կացուցանէին. (Եղիշ. դտ.։)
shock, sion, agitation;
disturbance.
Զամենայն բանակն ի դղորդումն կացուցանէին. (Եղիշ. դտ.։)
cf. Դղրդիւն.
Զամենայն բանակն ի դղորդումն կացուցանէին. (Եղիշ. դտ.։)
tail of a sheep.
Առցես ի խոյէ անտի զճարպն եւ զդմակն. (Ել. ՟Ի՟Թ. 22։)
farm, land, field;
country, village;
— տեղիք, rural or country places.
Ագարակն է անդաստան արձակ. (Վրդն. ծն.։)
to be deserted, unpeopled.
Ագարակն քաղաքացեալ էր, եւ քաղաքն ագարակացեալ. (Մամբրէ ի ղզր.։)
raven, crow;
cf. Կռնչեմ;
cf. Կռչեմ.
Յառասպելս հեթանոսաց՝ երբեմն սիրելի ապողոնի վասն սպիտակն գոլոյ, այլ յետոյ փոխեալ ի սեւութիւն. եւ վասն յամելոյն ի բերել ջուր՝ փոխադրեալ յաստեղս ի ներքոյ աստեղատան Առիւծուն եւ Կուսին՝ դէպ յԸմպանակն, առ տտամբ Վիշապին։ (Շիր.։)
freely;
nobly.
Ազատաբար տեսանես զարեգակն. (Բրս. վաշխ.։)
to draw or write a genealogy, to number ancestors.
Զորդի ի հօրէ ծննդաբանելով՝ ազգաբանիցեմք զբովանդակն։ Ազգաբանելով զնա յառաքինութեանց։ Նոյ եւ Յոբ ո՛չ ի հաւուց, այլ յառաքինութեանց ազգաբանեցան. (Խոր. ՟Ա. 1։ Փիլ. իմաստն.։ Երզն. մտթ.։)
relationship, consanguinity, kin, cognation;
race, family;
likeness, analogy;
զօդք ազգականութեան, the ties of relationship.
Ել չորրորդ վիճակն որդւոցն Իսաքարու ըստ ազգականութեան իւրեանց։ Այս է ժառանգութիւն ցեղի որդւոցն Դանայ ըստ ազգականութեան իւրեանց. (Յես. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Ազդեցութիւն;
ազդմամբ, cf. Իրաւ, cf. Իրօք, cf. Արդարև, cf. Իսկապէս;
— առնուլ, cf. Զգամ.
Ասացաք՝ զօրութեամբ բաժանել զշարունակն, եւ ոչ ազդմամբ. զի ազդմամբ բաժանելն՝ տարորոշ առնէ։ Բանական գոլով մարդոյ՝ ոչ երբէք բաժանի, ոչ ազդմամբ եւ ո՛չ մտածութեամբ։ Եկեր (Ադամ), եւ մեռաւ զօրութեամբ, թէպէտ եւ ոչ ազդմամբ. (Սահմ.։ Լծ. պորփ.։ Իգն.։)
to beat to and fro;
to agitate violently, to trouble.
κυμαίνω fluctuo Կոծել ալեօք. ալէկոծ առնել. ծփել. տատանել. եւ նմանութեամբ՝ խռովել. տակնուվրայ ընել. չալգաթմագ. ալթիւսթ էթմէք.
wave, billow, surge, swell of the sea;
gray hairs, old age;
ծաղկիլ ալեաց, խոնարհիլ յալիս, to grow gray-haired, to get old;
ալիս յարուցանել, to agitate the waves;
հերձանել՝ պատառել գալիս, to cleave the waves.
Փառք ծերոց ալիք։ Ալիք՝ իմաստութիւն մարդոյ են. (այս ինքն բուն ալիք մարդոյ՝ իմաստութիւն իւր է)։ Մի՛ խորշեսցուք ի բազմաժամանակեայ ալեաց ծերոյն։ Ծաղկեցին ալիք նորա, եւ նա ոչ զգաց։ Յառաջ քան զժամանակն ածեն ալիս հոգք։ (Առակ։ Իմ։ Ովս։ Սիր. լ. 26։)
cf. Ալուց.
Զերկրի ներքին ալսն. որ մինչ յանդունդս եւ ի ներքին ալս ոգւոցն։ Յաղագս անմարմնոցն խօսելով նշանակօք, յորժամ ըստ ներքին ալիցն զտապանակն աստուածաբանէր։ Թունաբերքն (ճճիք) եւ ի նոյն ինքն յալս տաճարաց դարանամուտք են. (Փիլ.։)
Նուրբ է եւ թափանցիկ, մինչ զի ի ներքին ալս մտանել զօրէ։ Իբր գոռոզն այն դնէր զաթոռն յամպս, անկաւ ի ներքին ալս որպէս փայլակն. (Երզն. մտթ.։)
dregs.
Ամենայն ախժինքն ի յատակն նստի. (Վստկ. ՟Ճ՟Ծ՟Ա։)
cf. Ախոնդիք.
Անապակն զախոնդանսն պասքեցուցեալ. (Պիտ.։)
viciously, passionately.
Մի՛ եւ մի՛ իւիք խոտորել ախտաբար ի հակառակն կոյս. (Շ. ատ.։)
to carry, to fetch, to bring;
to strike;
— ընդ իւր, to conduct;
— ի ներքս, — ի մէջ, to introduce;
— ի վերայ or — թափել, to infer;
— ի or վերածել, to reduce;
— ընդ քարշ, to drag along;
— զբոցով, to pass through flame, to enflame, to burn;
— զմտաւ, to consider, to think, to reflect;
— զբռամբ, to seize, to lay hold of;
— զձու, to lay eggs;
առանց ընդ բանս ինչ ածելոյ, without making any objection, readily;
— զհերս, to raze;
— զիրեւ՝ յինքն, to seduce, to entice.
Յիշեսցես զամենայն ճանապարհն՝ զոր ած զքեզ տէր ընդ անապատն։ Տէր միայն ածէր զնոսա։ Առ եւ ած զնոսա յեմակն։ Ածել արտաքս, կամ ի ներքս. եւ այլն։
to become coal.
Մինչ ածխանալ (կամ ածղանալ) տեսանել զքաղաքն ակնունէր, պսակակիր տեսանէր. (Փիլ. յովն.։)
mine, moat;
— հատանել, to mine.
διόρυγμα fossa. perfossio Փոս կամ ծակ իբրեւ ակն՝ փորեալ ընդ երկրաւ կամ յորմս առ գողութեան եւ յայլ պէտս, որ եւ վիհ. նկուղ. ալ, քենտի, տելիք, խէնտէգ, լազըմ.
ornamented or inlaid with precious stones, worked in jewels.
Հրամայեաց մերկացուցանել ի պատուոյն, եւ զականակապ ոսկի մանեակն հանին ի պարանոցէ նոցա։ (Ուր Տէր Իսրայէլ. եւ Կիր. դնեն)
propolis.
ԱԿԱՆԱՄՈՄ եւ իբր ռմկ. ԱԿՆՄՈՄ. πρόπολις propolis, cera sacra Նիւթ ինչ իբր սոսինձ՝ դեզին խառն ընդ կանաչ՝ անուշահոտ ծանր, եւ դառնահամ, որով մեղուք ծեփեն զամենայն խնդբունս փեթակին եւ զեզերս բջջաց, եւ նովիմբ մածուցանեն զբնակութիւն իւրեանց զմոմակերտ ընդ փեթակի. վասն որոյ ըստ յն. նախաքաղաք ասի. եւ ի մեզ իբր ակն մոմոյ կամ մոմ ական. որ եւ իբրեւ դեղ ի վերայ ուռուցեալ աչաց եւ այլն. փիրապօլու, կիրապօլու.
Պրոպողին, ակնմոմ. (Գաղիան. եւ Բժշկարան.։)
trap;
— մկանց, rat-trap, mouse-trap.
Ձգեաց զականատն, զի կալցէ զնա։ Այր մի հողագործ շինեաց ականատս բազումս ... Խաբեցից զբազում կաքաւս, եւ ածից յակնատս քո։ Կեցցես որպէս զայծեամն ի յակնատէ. (Եփր. ի յհ. մկ.։ Ոսկիփոր. ստէպ։ Վրք. հց. ՟Ի՟Ե։)
ocular, witnessed by the eye;
visible, apparent;
— վկայ, eye-witness;
— ճշմարտութիւն, an evident truth;
visibly, seeing with one's own eyes.
ὁφθαλμοφανής oculis conspicuus Երեւելի ինչ՝ տեսանելի աչօք. ընդ տեսութեամբ ական անկեալ. ակներեւ. աչօք տեսնըւելու. կէօզէ կեօրիւնիւր.
Ականատես ինչ ճշմարտութիւն։ Մօտ առ մեզ տո՛ւր, ականատեսի (յն. ակներեւ) տուր զնշանն. (Եւս. քր. ՟Ա։ Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
to look at, to see, to cast eyes upon.
Կամ ակնարկել. ցցընել.
the eyes, the looks.
ear;
— ծովու, cove, creek;
— ձկան, mussel;
ձգել զականջ ուրուք, to pinch the ear of some one;
to rub his ears;
խնուլ զականջս, to stop one's ears;
ասել՝ խօսել յականջս, to speak in one's ear;
ցաւ ականջաց, ear-ache;
գէջ ականջաց, ear-wax.
Արեգակն եւ լուսինն առանց ականջաց լուան։ Հրամայեաց զերկոցունց ականջսն մօտ կտրել։ Անպիտանս առնէր յաչաց եւ յընչաց եւ յականջաց։ Խլացեալ ականջօք։ Թէ զականջացս դրունս խցցես. (Եղիշ. ՟Ե. ՟Ը։ Յհ. կթ.։ Պիտ.։ Նար. ՟Ժ՟Թ։)
agate;
boat, skiff.
Ակատն նման է յակնթի՝ տեսլեամբ կապուտակ՝ շուրջ սպիտակ ունելով նման կճոյ. եւ է որ առիւծագոյն է. (Ոսկիփոր.։)
Իմաստունքն ասեն, թէ կայ ակն մի՝ որ ագաթէս կոչի. ի մի կողմանէն երեւի եօթն պատկեր կուսի գեղեցիկ, եւ ի միւս այլ կողմն պատկեր թագաւորի. (Տօմար.: (Տե՛ս եւ ի ծան. Թեսաւրոսի):)
behold!
Ահա ասելն՝ յանկարծութեան նշանակ է։ Ահա ձայնդ առ այնոսիկ պատշաճի՝ որք ակն ունին եւ սպասեն տեսանել զոք. (Գէ. ես.։)
Որք ունին ակնարկութիւն յահա ասացեալս։ Ահա ասելի է։ Յորժամ ահա բաւական է մեկնիչ գոլ սովորականաց անուանց եւ բայից։ Քանզի ահա որ երդնու, յանհաւանութիւն կարծիս տայ. (Փիլ.։)
behold here, there or yonder.
Ահաւասիկն զյանկարծահասն ասէ եւ զանակնունելին. (Տօնակ.։)
cf. Ահաւադիկ.
Ահաւասիկն զյանկարծահասն ասէ եւ զանակնունելին. (Տօնակ.։)
cf. Ահաւադիկ.
Ահաւասիկն զյանկարծահասն ասէ եւ զանակնունելին. (Տօնակ.։)
frightful, alarming, terrible.
φοβερός foridabilis Ահարկու. զարհուրելի. ահագին. պատկառելի. ակնածելի. հիանալի. ահեղ. շքեղ. փառաւոր. մեծ. ահռելի, վախնալու, սոսկալի. գօրգուլու. եօրֆլիւ. հէյպէթլի.
left, on the left side;
the left hand, the left;
յաջմէ եւ յահեկէ, right and left, on both sides.
Նիզակն արի ի ձեռին իւրում աջոյ, եւ յահեկումն վահան։ Ահեակ ձեռամբն։ Որ յաջ եւ յահեակ թեւսն էին. (Խոր.։)
Ցուպ յահեկում բերելով ձեռին։ Ի ձեռն առնուին յահեակն զջահս. (Պիտ.։)
Խոտորումն է որովայնամոլութիւն յահեակ։ Կարծելով ընդ ահեակն մրցիլ՝ յաջն գթեցի։ Զահեակն հեթանոսաց՝ աջ ձեռնադրեցին. (Խոսր.։ Նար. ՟Ծ՟Ե. եւ Նար. առաք.։)
reason, cause, account, sake.
Կարգի իմն աղագաւ յարեաց զնոսա յառակն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
wet with rain.
Անձրեւաթաց եւ արեգակնակէզ լինել. (ՃՃ.։)
fine rain.
Զծիածանն գիտեմք. յորժամ արեգակն զճառագայթս ընդդէմ անձրեւակի ամպոյն արկանիցէ. (Կիւրղ. ծն.։)
motherless.
Է սա (եօթներեակն), որ ի թիւսն կոյս է, անմայրն բնութիւն։ Պիւթագորեանքն մշտնջենաւորակուսին եւ անմօրն միակի նմանեցուցանեն զեօթներեակն։ Ինքնուսումնակի մայր՝ անմայր իմաստութիւն է. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ. եւ լին։)
incorporality.
Երկակն եւ եռակ աճեցեալ (են քան) զըստ միոյն անմարմնութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
infallible, unerring;
— աստեղք, fixed stars.
ԱՆՄՈԼԱՐ ԳՈՒՆԴ, կամ ՇՐՋԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆ. Անշարժ պարունակն վերնագոյն երկնի. եւ միօրինակ անվրէպ շրջան հաստատութեան.
Ի վերայ անմոլար գնդին միակն։ Ի վերջին տիեզերս ի բուն սպառուածինի ամենայնի (այսինքն աշխարհի՝) անմոլար գունդ. (Փիլ.։)
indomitable, unbroken.
Յաւանակն՝ որ էր անմուղ, եւ անկիրթ ի ծանրութենէ բեռին. (Մարաթ.։)
Չտան թոյլ բազում ժամանակս յաւանակին՝ անմուղ անվարժ շրջել։ Ածէ՛ք զպարարեալ զուարակն՝ զանմուղն, որ զմեղաց լուծն ոչ ընկալաւ։ Անմուղ երիվարաց նմանեցաք. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. յհ.։)
the entrance to which is shut;
without entrance;
impenetrable, inaccessible.
Անմուտ արեգակն. (Խոր. առ սհկ. արծր.։ Նար. ՟Ղ՟Դ։)
to be annihilated, to vanish, to disappear.
Այնքան՝ մինչ զի արեգակնս այս ծածկեալ անյայտի. (Իգն.։)
forgiveness, amnesty, pardon.
Գնեա՛ դու զժամանակն զայն անյիշաչարութեամբ եւ հեզութեամբ։ Գոյ ճշմարտութեամբ անյիշաչարութիւն ի կրօնաւորսն. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Է։)
forgotten;
immemorial.
Յաւելուն, ողորմեա՛ ամենայն անյիշատակաց. ո՞վ է անյիշատակն, զոր դու յիշատակես. (Լմբ. պտրգ.։)