ըստ սովորակի իւրեանց արիութեանն։ Սովորակի իմաստութեամբն։ Ըստ սովորակի հրահանգացն։ Զսովորակի զբան վարդապետութեան ի վար արկեալ. (Ճ. ՟Բ.։ Յհ. կթ.։ Վրք. ոսկ.։ 1)
drawing the sword, able, fit for war;
sword in hand.
Ամենեքեան նոքա սուսերաձիգք։ Առ ընդ իւր եօթնահարիւր այր սուսերաձիգս. (Դտ. ՟Ի. 25. 35։ ՟Դ. Թագ. ՟Գ. 26։)
sworded, wearing a sword.
Եւ յուգաս չորեքհարիւր յիսուն հազար արանցսուսերաւորաց։ Վահանաւորս, եւ սուսերաւորս. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 5։ Եզեկ. ՟Լ՟Ը. 4։)
bdellium;
cf. Ամեթոս;
cf. Կարկեհան.
Անդ է սուտակն, եւ ակն դահական. (Ծն. ՟Բ. 12։)
Սուտակի եւ ական գահանակի նմանեցոյց։ Կարդն երկրորդ սուտակ, եւ շափիղայ։ Գծագրեալ է ի սուտակին յուդա ... գոյն սուտակին հրագոյն. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Սուտակասպասու;
սուտակասպաս լինիմ, cf. Կեղծաւորանամ.
κέρκωψ (իբրու շարժող զձետ. պոչ խաղցընօղ ). κόλαξ caudatus, astutus, versutus, fraudulentus, adulator, assentator. Որ սուտակ սպաս առնէ այլում, որ չնորհուկս բարբառի. քծնօղ. շողոքորթ. մարդելոյզ. մարդահաճոյ. կեղծաւոր. հրապուրիչ. պատրօղ.
to flatter artfully, to toady, to cajole, to blandish, to wheedle.
Սուտակասպասելով, աղօթական ձեւանալ եւ պահացող. (Սկեւռ. աղ.։)
flattery, adulation, blandishment.
θωπεία, θώπευμα, κολακεία blanditiae, blandimentum, adulatio, assentatio. Քծնութիւն. մարդելուղութիւն. մարդահաճութիւն. կեղծաւորութիւն.
only in name, false;
pseudonymous.
Սուտանուն բարիք աշխարի։ Սուտանան կոչումն տերութեան։ Սուտանան գիտութիւն։ Սուտանան քահանայ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 81։ Նիւս. կուս.։ Դամասկ.։ Խոր. ՟Գ. 24։)
Լուաք դարձեալ զոմանց քահանայից զսուտանուն գիտնոց. (Շ. թղթ.։)
army, troops, warriors, cavalry;
officer;
—ք զօրուն, the officers of an army.
Հասանել հարկահանի կայսեր, եւ սպայ ծանր ի սահմանս հայոց։ Մեծն թէոդոս՝ հանդերձ սպայիւն. (Խոր. ՟Բ. 45։ ՟Գ. 39։)
slaughter-house.
Սպանդանոց կոչի, ուր զանուշահամ կերակուրս առնեն. (Լծ. կլիմաք.։)
sanguinary, bloody, cruel;
murderous.
φονικός ad caedem pertinens, sanguinarius, truculentus νεκρωτικός mortificus. Սեպհական սպանողաց. եւ Սպանօղ. մահառիթ. սատակչական.
cf. Սպանումն.
Զմիմեանս սպանութեանցն, շնութեանցն, երդմնահարութեանցն. (Ածաբ. ծն.։)
Զմիմեանս սպանութեանցն, շնութեանցն, երդմնահարութեանցն. (Ածաբ. ի ծն.։ 1)
armed at all points, armed from head to foot, cap-a-pie.
πάνοπλος omni ex parte armatus ὀπλίτης miles armaturae gravis ὀπλομάχος armis pugnans, bellator τρισσός, τριστάτος tribunus եւ այլն. Զինեալ ի սպառ. բոլորովին զինազարդեալ. զինուոր կամ զօրական զրահաւոր, վառեալ ամենայն զինու զարդու.
Յաղթօղ սպառազէն, եւ քաջ նահատակ։ Քանի՞ այնոքիկ իցեն, որ սպառազէնք իցեն։ Բազում զօրօք եւ անթիւ սպառազինուք. (Շար.։ Եղիշ. ՟Դ։ Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
military, warlike;
—ն, managing of the shield, shield-exercise.
ՍՊԱՌԱԶԻՆԱԿԱՆՆ գ. ἠ πελταστική ars utendi pelta. Ասպարակրութիւն. վահանաւոր սպառազինութիւն.
Զսպառազինականն բոլոր հանդէպ կացուցանել պարտ է ամենայաղթական մարտին (պանկրատիոնին) աղեղամբ եւ վահանօք եւ նիզակօք, եւ քարամբք ի ձեռանէ իսկ, եւ պարսիւ հանդիսանալով. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
full of threats or menaces.
Լի սպառնալեօք. սպառնական. ահարկու. խրոխտ.
threat, menace;
insult, bravado.
ἁπειλή minae, comminatio. Սպառնալն. սպառումն. սպառնութիւն. խրոխտումն. խիզախումն. սաստ. սաստկութիւն. ահարկութիւն. պատուհաս բանից.
threat, threatening tone.
էր իսկ ահագին սպառնումն (տպ. սպանումն). (Իգն.։)
cf. Սարկաւագանոց;
cupboard for gold and silver plate.
Տուն սպասուց եկեղեցւոյ. աւանդատուն. պահարան. սարկաւագանոց.
serving, providing, purveying;
functionary.
Սպասահարկու. պաշտօնեայ. կամակատար.
Զաբէլ սպասարար եւ գահաւոր. (Խոր. ՟Բ. 7։)
attendant, servant, valet, domestic, waiter;
lictor, usher;
cf. Գործակալ.
Ե՛կ հրեշտակ, սպասաւո՛ր լեր ահագին խորհրդոյ ծածկելոյ. (Ոսկ. յաւետիս.։)
belonging to servants or to service, servile;
servant.
λειτουργικός, ὐπεργητικός, διακονικός ministralis, administratorius. Որ ինչ անկ է սպասաւորաց կամ սպասաւորութեան եւ պաշտաման, եւ հարկաւոր, որպէս սպասահարկու.
to serve, to wait on, to assist;
to administer, to bestow, to confer;
— փառաց ուրուք, to serve to a person's glory;
— հրամանի, to fulfil, accomplish or execute an order or command.
διακονέω famulor, inservio, ministro եւ administro. Սպաս տանել. սպասահարկել. պաշտել. ծառայել. արբանեկել. եւ Հոգալ. մատակարարել. տնտեսել. տնօրինել.
service, office, ministry;
administration, dispensation;
— հարկանել, մատուցանել, կատարել, լնուլ, to serve, to be a servant, to do service to, to attend, to wait upon.
ՍՊԱՍԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ՀԱՐԿԱՆԵԼ, կամ ՄԱՏՈՒՑԱՆԵԼ, ԿԱՏԱՐԵԼ, ԼՆՈՒԼ. λειτουργέω, λειτουργιάω ministro ministerium. Սպասաւորել. պաշտել. սպասահարկել.
cf. Սպասաւոր;
guardian;
assistant, helper, sick woman's nurse.
Եկեալ սպասեակն՝ տեսեալ զարմացաւ. (Վրք. հց. ձ։) սպասեակ. Այն՝ որ սպասեալ մնայ՝ որպէս դէտ, պահապան, եւ դարանակալ.
servant.
Բազումք անդէն շուրջ զնովաւ սպասիկք։ Կացուցանէ դարձեալ սպասիկս եւ գահաւորս։ Խակ եւ ամեհի է մանկութիւն, եւ բազում վարդապետաց կարօտ. դաստիարակաց, սպասկաց, դայեկաց. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Թ։)
Ծերութիւն, դիւրագիւտ չար, սպասիկ մահու, պահակ ցպոյ, մեռեալ զեռուն. (Պիտառ.։)
cf. Ասպարակիր.
Իբր Ասպարակիր. վահանաւոր. (ի պ. սիբէր, ասպար, վահան, հովանի)
Սպարակիրք հետեւակք։ Թո՛ղ սպարակիրս։ Լէգէոն զօրուն բազմութիւնն, այսինքն յունաց զօրացն սպարակիրն, սոյնպէս եւ հայոց սպարակիրն վահանօք փակեալք զինքեամբք. (Բուզ. ՟Դ. 15։ ՟Ե. 5։ 4)
plaster, poultice, salve, unguent, ointment, pomatum;
diachylum, cerate, cataplasm;
—ս ի վերայ դնել, cf. Սպեղանեմ.
Յանդիմանեա՛ զնա սիրով, որպէս զհիւանդացեալ անդամ սպեղանեօք։ Զխայթուածս թունից մահաբերին սպեղանեաւս այսու բժշկեսցե՛ս. (Շ. ընդհանր.։ Գանձ մեռոնի.։)
cicatrix, scar, seam, mark;
stain, spot, stigma;
— կեղեքածի, scratch;
ածել զ—ս ի բժշկութիւն, to heal up, to cicatrize, to close.
Վասն վիրացն՝ որ արարին սպիս ի մարմինսն, արգելուլ զոմանս ի քահանայից (պատուոյ)։ Կան մնան յոգիսն ոչ դուզնաքեայ՝ զղջացելոցն՝ սպիք եւ տիպք եւ գիծք առաջին անիրաւութեանցն. (Փիլ. քհ.։)
white-bodied, white-fleshed, of clear complexion.
էր սուրբն պետրոս կարճահասակ սպիտակամարմին. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
to put off, to delay, to defer, to neglect, not to care for.
Կամէին քինահանութեամբ ելանել ի վերայ աշխարհիս. իսկ ծերքն ի նոցանէ սպուժէին առ այս. (Արծր. ՟Դ. 11։)
dung of ruminating animals.
ՍՊՏՈՒՐ գրի եւ ՍՊՐՏՈՒՐ. ռմկ. սպրտուք, սպտոր. Աղբ կամ քակոր ուղտու, այծոյ, ոչխարի եւ այլն, բոլորահատ գնացեալ. ըստ Մենինսքեայ՝ stercus orbiculare.
cf. Սպրկուկ.
Երթայր նստէր ինքըն լըռիկ, աղօթք առնէր խիստ սըպըրկիկ։ Կայր թագաւոր մի աղքատիկ, ւէր քահանայ խիստ սըպըրկիկ. (Շ. առակք.։)
neat, tidy, spruce, clean, terse.
Երթայր նստէր ինքըն լըռիկ, աղօթք առնէր խիստ սըպըրկիկ։ Կայր թագաւոր մի աղքատիկ, ւէր քահանայ խիստ սըպըրկիկ. (Շ. առակք.։)
to lie, to tell lies, untruths, stories.
Զկիրճս, զոր ի նոցանէ տուն աբրահամու ստաբանի. (Յհ. կթ.։)
to oppose, to resist, to be obstinate, to disobey, to rebel, to be insolent.
στασιάζω seditionem excito, dissideo seditione. Ըմբոստանալ. ապստամբել. ստահակել.
indocility, disobedience, insolence, rebellion;
rudeness, severity, rigour.
ἁταξία, στάσις, αὑθάδεια petulantia, seditio, contumacia, arogantia. Ընբոստութիւն. ստահակութիւն. յանդգնութիւն, խստութիւն. անկարգութիւն.
pseudoclerical.
Ստութեամբ նուիրական՝ սուտ՝ քահանայ. անսրբազան.
Զգեցելոցդ զսատանայ՝ աշակերտելոցդ ստանուէրն սմբատայ, առանց քահանայութեան՝ կերպիւ քահանայի. (Մագ. ՟Դ։)
storax;
essence or oil of myrrh.
ՍՏԱՇԽՆ որ եւ ՏԱՇԽՆ, ՏԱՇԽ, ՍՏԱՔՏԻԿԷ. վր. ստախսի. յն. սդաքդի՛ . στακτή stacte. ըստ մենինսքեայ՝ նոյն է styrax. իտ. storace, succo, oglio di mirra. Խիժ եւ հոյզն կաթեալ ի զմռնենւոյ, կամ ի կինամոնէ ճեղքելոյ. եւ Իւղհանեալ ի նորահաս զմռսոյ. ... եբր. նէշգ.
to cause to possess or acquire;
cf. Սըտացուցանեմ.
Զմարդոյս տիրական իշխանութիւն զուգահաւասար ստացուցանէ ի ծովու եւ ի ցամաքի. (Պիտ.։)
cf. Ստեղծող.
Իւրաքանչիւր ոք ի նահապետացն ի բաժանման լեզուացն եղեն իբր ստեղծիչ լեզուաց. (Մագ. քեր.։)
branch, bough, shoot;
stalk, stem, trunk;
focil;
dactyle;
key, stop;
cf. Ստեղի;
umbel;
— ծխոյ, pillar of smoke;
ստեղունք աշտանակաց, branches of a candelabrum;
ստեղունք եղջերուաց, antlers or branches of stags' horns;
ստեղունք դաշնակի, keys, key-board, finger-board of a piano-forte;
— արձակել, to branch out, to ramify.
Ուղէշք (եղջերաց եղջերուաց) այսր անդր բուսեալք զօրէն ոստոց ի ստեղունս։ Կաղնահասունս կոչեն զայնս՝ որ ի վերայ ստեղինն հասանեն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Դ. 1։)
to shoot, to sprout, to bud forth, to pullulate, to grow.
Ստեղնեալ ծառոյ մահաբերին, այն որ բուսաւ ի մէջ դրախտին. (Շար.։)
carrot;
վայրենի —, parsnip;
վայրի —, madder, athamantha.
σίσαρον siser. իտ. sesaro, carota, pastinaca. Արմատ բանջարոյ՝ որպէս բողկ կամ ճակնդեղ, երկայնաձիգ՝ դեղին եւ կարմիր՝ քաղցրահամ. հավուճ, հէվճ, գազար, ապզար.
to lead astray, to turn aside, to put out of the right way, to cause to err, to pervert;
to distort, to wrest, to misinterpret, to misconstrue.
cf. Ստնդիաց.
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
cf. Ստնդիաց.
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
cf. Ստնդիաց.
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
cf. Ստնդիաց.
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
cf. Ստնդիաց.
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
cf. Ստնդիաց.
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)