caught in the ice, frost-bound or ice-bound.
Յայսմ սառնասոյզ եղանակի։ Ի ձմեռնային սառնասոյզ ձիւնախաղխաղ սառնամանեացն. (Յհ. կթ.։)
excessive, extreme, great, grievous, enormous;
intense, violent, vehement, impetuous, strong, lively, ardent, fiery;
rigid, rigorous, rude, severe, austere, insupportable;
— տգէտ, downright or perfectly ignorant person.
Սովն սաստիկ եղիցի յոյժ։ Եղեւ սով սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ՝ երկեաւ։ Թուղթքս ծանունք են եւ սաստիկք։ իբրեւ զսաստիկ թագաւոր։ Սասկիտ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Սաստիկ պատերազմօղ. եւ այլն։ Ընդ իւրեաւ հնազանդեալ պատերազմաւ սասակիւ։ Վէհս սաստիկս։ իբրեւ ի սաստիկ հնոցէ ծուխ թանձրացեալ։ Համարձակիլ յայսպիսի սաստիկ եւ կարեւոր գործ։ Լինէր խորան մեծ լցեալ սաստիկ որերով։ սաստիկ ժանիս եւ մադիլս ունի։ (Յհ. կթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
vehemently, vigorously, impetuously, strongly, with all one's force, power or strength;
greatly, excessively, extremely, grievously, violently, sharply, harshly, rigidly, severely, rigorously.
Սովն սաստիկ եղիցի յոյժ։ Եղեւ սով սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ՝ երկեաւ։ Թուղթքս ծանունք են եւ սաստիկք։ իբրեւ զսաստիկ թագաւոր։ Սասկիտ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Սաստիկ պատերազմօղ. եւ այլն։ Ընդ իւրեաւ հնազանդեալ պատերազմաւ սասակիւ։ Վէհս սաստիկս։ իբրեւ ի սաստիկ հնոցէ ծուխ թանձրացեալ։ Համարձակիլ յայսպիսի սաստիկ եւ կարեւոր գործ։ Լինէր խորան մեծ լցեալ սաստիկ որերով։ սաստիկ ժանիս եւ մադիլս ունի։ (Յհ. կթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
cf. Սաստիկ.
Դժուար է սաստկաբար երեւեցուցանել հրամանաւ պատասխանւոյ. այսինքն վճռաբար ասէլ. (Արիստ. առինչ.։)
cf. Սաստիկ.
Որքան սաստկագոյն եւ հաւաստի տեսանել ոք կամիցի (զարեգակն), այսինքն զզգայութիւնս վնասէ. (Առ որս. ՟Բ։)
severely reprimanded, sharply reproached or harshly punished;
— առնել, to load with reproaches, to reprimand severely, to rebuke sharply, to huff, to lecture, to taunt, to chide, to burst or launch out bitter invectives, to break out in scolding or upbraiding;
— լինել, to be sharply reprimanded, harshly scolded.
Ուր իցէ կոծ մեծ. ուժգին եւ սաստիկ կոծմամբ, այսինքն ծեծմամբ կամ սաստիւ.
cf. Սատակամահ մեռանիմ.
Անօրէնն հայհոյիչն զայս օրինակ անկեալ կործանեալ սատակամահ լինէր. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 29։)
extermination, extirpation, death, havoc, destruction;
ի — մատնիլ, to perish;
սատակմունս առնել, to make carnage;
կոտորել ի —, to destroy utterly, to exterminate.
Կանանց եւ մանկանց առ հասարակ սատակումն։ Հօտս եւ անգեայս զընտիրս սատակման։ Եւ զկանայս կոտորեսջիք ի սատակումն.եւ այլն։
adversary, opponent, antagonist, enemy;
Satan;
— յարուցանել ումեք, to stir up an adversary, to raise or create difficulties, to raise objections to.
Զայս խորհեցաւ առնել արբանեակն սատանի. (Վրդն. ել.։)
Satan, demon, devil, evil spirit;
cf. Սատան;
cf. Բանսարկու.
Այլ առաւել՝ որպէս διάβολος diabolus, calumniator. սեպհականեալ անուն է դիւի, եւ մանաւանդ գլխոյ դիւաց, որ եւ սադայէլ (այսինքն հակառակ աստուծոյ). բանսարկու.
possessed by a devil, raging, furious, demoniacal.
Կրօղ յինքեան զսատանայ. սատանայազգեաց. սատանայոտ. դիւազգեաց. այսահար. եւ Սատանայական.
cf. Սատր.
ՍԱՏԵՐ եւս եւ ՍԱՏՐ, տեր. Բառ յն. լտ. ստատիր. στατήρ stater . պ. սադիր, սիդիրշ իսդիր. (ըստ Մենիսքեայ՝ ալթը պուլուգ տիրհէմ. Նոյն է ընդ Դիդրաքմեայ. δίδραχμον , δραχμή διπλόη . Չորեքդրամեայ. կրկին երկդրամեան. արծաթի դրամ, որպէս եւ կշիռ ինչ, որոյ ծանրութիւն իցէ չորից տրամից. բայց լայնաբար վարի եւ որպէս դրաքմէ, այն է յն. տրախմի՛, այսինքն դրամ կամ տրամ. եւ սիկղ. տե՛ս (Ծն. ՟Ժ՟Գ. 15։ ՟Ի. 14։ ՟Ի՟Գ. 15։ Մտթ. ՟Ժ՟Է. 27. եւ այլն։)
to become elevated, to appear high;
to take ill, to be or get angry;
not to deign to.
Sareptan.
Զայս ուսանիմք ի սրբոյ մարգարէէն եղիայէ, եւ սարեփթուհւոյն. (ՃՃ.։)
archdeacon.
Սարկաւագացն քահանայապետութեան (այսինքն սրբազնապետութեան) քահանայապետութիւն է սարկաւագապետն, որոմ պարտ է գիտել զամենայն տօնականսն ներգործութիւնս. (Մաքս. ի դիոն.։)
deaconess;
abbess.
Զայս զսարկաւագուհեաց կանանց ասէ, որք սպասաւորք (էին) եկեղեցւոյն (Ոսկ.՟ա. տիմ.։)
cf. Սարութիւն.
Գործիք քրիստոնէութենէ, այսինքն սարուածն, աստուածաշունչ գիրքն։ գործիք է ձեռն, եւ սարուած գործելոց. (Բրսղ. մրկ.)
Զտակքն երկաթի սարուածով կարէ։ Զպատրուսի շինելն եւ կտրելն սուր սարուածով պարտ է առնել։ Զքո ծեծած սարուածն, այսինքն զբրերն. (Վստկ.։)
baggage-train, stores, implements of war.
cf. ՍԱՐՈՒԱԾ ՍԱՐՈՒԹԻՒՆ. (ի սար. եւ ռմկ. փարթաւ, այսինքն կահ կարասի).
to rebuff, to spurn, to repulse, to shock, to estrange, to cause a separation, to alienate, to detach;
to scare, to startle, to cause or give umbrage to;
— ի ստենէ, to wean, to disaccustom.
Եթէ այսպէս սարտուցանէր խաննա զփեննա. (Եփր. թագ.։)
cf. Շափիւղայ.
Ի մէջ հոտեւանիցն՝ կնգրկին, այլեւ սափերայի ... իմա սափրայ՝ որպէս զաֆրայ, այսինքն քբքում։
to be in, or to wear mourning, to mourn;
to afflict oneself, to be sorrowful, to regret, to be moved, to bewail, to lament, to deplore.
Մի խնդալ ընդ այն, ընդ որ սգալն պարտ է։ Վասն է՞ր իսկ սգոյք զայսմանէ, զորոյ ես սկիզբն անգոսնեմ. (Իսիւք.։)
Իմանայր եւ սգայր (այսինքն զգայր) ի մտանել հոգւոյն (աստուծոյ). (Եփր. թագ.։)
in mourning;
mournful;
սուգ առնուլ —օք, to wear mourning.
Լուեալ ժողովրդեանն զբանն զայն՝ սուգ առին սգաւօրք (այսինքն սգաւոր իրօք). (Ել. ՟Լ՟Գ. 4։)
Սգաւորական եւ զմթացեալ ծիրանիս անդանօր զգեցեալք (կայսերք ի քրմապետելն). (Նիւս. թէոդոր.։)
cf. Սեւաստէ.
Թագաւորէ կայսր սեբոստոս սկտաւիոս, որ եւ աւգոստոս. յորմէ հետէ՝ աւգոստեանք, եւ սեբաստեանք անուանեցան թագաւորք հռովմայեցւոց. (Շիր. քրոն.։) Այլ ի յետին դարս ի մէջ յունաց Սեւաստոս եղեւ անուն ինչ պատուոյ իշխանաց։ Տես եւ բռ. յտկ. ան. Սեբաստիա, եւ Սեբաստիան գունդ։
cf. Սեւաստոս.
Թագաւորէ կայսր սեբոստոս սկտաւիոս, որ եւ աւգոստոս. յորմէ հետէ՝ աւգոստեանք, եւ սեբաստեանք անուանեցան թագաւորք հռովմայեցւոց. (Շիր. քրոն.։) Այլ ի յետին դարս ի մէջ յունաց Սեւաստոս եղեւ անուն ինչ պատուոյ իշխանաց։ Տես եւ բռ. յտկ. ան. Սեբաստիա, եւ Սեբաստիան գունդ։
to dress up, to trim or trick out, to bedizen, to bedeck, to embellish, to ornament;
to paint, to plaster.
Ճախարակեայս սեթեւեթեալ բանիւք։ Զսեթեւեթեալ եւ զպաճուճեալ բանս զարդսն ի բաց արասցես. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
chair, throne.
cf. Սեխաստանի.
Իբեւ խուղ մի մրգապահաց ի սեխաստանի. եւ արդարեւ սեխաստանեօք լի էր տեղին մինչեւ ցայսօր. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
melon-bed.
Իբեւ խուղ մի մրգապահաց ի սեխաստանի. եւ արդարեւ սեխաստանեօք լի էր տեղին մինչեւ ցայսօր. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
table, board;
meal, food, table;
altar;
banker's counter;
աւագ —, grand, high altar;
— գրելոյ, writing-table;
— խոհակերոցի, kitchen-table;
dresser;
— մարմարեայ, marble-table;
— գործոյ, work-table;
սփռոց —ոյ, table-cloth;
անօթք, սպասք —ոյ, plates and dishes;
պատառաքաղ, դանակ, դրգալ —ոյ, table-fork, table-knife, table-spoon;
զրոյցք ի —ի, table-talk;
— յարդարել, ուղղել, դնել, to lay out a table, to spread the table;
— ուղղել, to erect or place an altar or Communion-table;
բեզմել ի —, to sit down to table;
ծառայել —ոյ, to wait at table;
ի —ի լինել, to be at table;
ելանել ի —ոյ, to rise from table;
բառնալ զ—, to take away, to clear the table;
ծախք —ոյ, table-expenses;
cf. Կողապտեմ;
cf. Ճաշ;
cf. Պատիւ;
trapezium.
Կացուցանէր քահանայս առ սեղան սեղան յամենայն եկեղեցիս. (Ագաթ.։)
cf. Սեղանակապուտ.
to render compact, to restrain, to constrain, to restrict, to restringe, to cramp, to contract, to squeeze, to strain, to press.
Զերկիր թանձրայատակ աղխեալ սեղմեալ։ Հողս այս, եւ սեղմեալ կէտ. (Ագաթ.։ Սարկ. լուս.։)
cf. Սեմիար.
ՍԵՄԱԳԻՐ ՍԵՄԻԱՐ. σημειογράφος, σημαντήρ , ταχυγράφος notarius, tachygraphus, qui per notas vel velociter scribit. (ի յն. ձայնէս սի՛մա, սիմի՛օն. այսինքն նշան). Նշանագիր անձն. երագադիր գրիչ նշանակօք համառօտագրութեան. նօտար. գրագիր՝ շուտ կամ շղագիր գրօղ նոտր գրով.
Եւ գրէին զայս սեմիարք նոտարացի արքային. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
tachygrapher.
ՍԵՄԱԳԻՐ ՍԵՄԻԱՐ. σημειογράφος, σημαντήρ , ταχυγράφος notarius, tachygraphus, qui per notas vel velociter scribit. (ի յն. ձայնէս սի՛մա, սիմի՛օն. այսինքն նշան). Նշանագիր անձն. երագադիր գրիչ նշանակօք համառօտագրութեան. նօտար. գրագիր՝ շուտ կամ շղագիր գրօղ նոտր գրով.
Եւ գրէին զայս սեմիարք նոտարացի արքային. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
senator.
Բառ լտ. սենադօռ. senator. որ ըստ յն.սինկղիտիկոս. այսինքն Ոմն ի ծերականէ.
recluse, solitary, hermit.
proper, special, particular, specific, one's own;
noble, illustrious, egregious;
—ք, one's own part, property or heritage;
— էր նմա, it was specially his, it was his lot.
Ոչ տալ միայն, այլեւ ժառանգեցուցանել, այսինքն սեպհական նոցա առնել, որպէս եւ իւրն է սեպհական։ Ժառանգութիւն ի վերայ սեպհական ստացուածոց ասի. (Խոսր. ժմ.։ Սկեւռ. ես.։)
kind, species, race, generation;
nature, complexion;
*height;
gender;
— եւ տեսակ, the genus and the species;
մարդկային —, mankind;
հայկական —, the Armenian nation.
Մարդկային սեռի այսոքիկ պատահին ախտք։ Մարդկային սեռի պատրաստեն հնար քաջողջութեան։ Վեհ քան զբոլորն սեռ իմաստիցն սիրողաց (եփրեմ). (Մագ. ՟Ա. ՟Գ։)
Ըստ քերականաց՝ Սեռ կամ Սեր անուանց է որոշումն յարական, յիգական, եւ չեզօք. եւ բայից՝ սեռ կամ տրամադրութիւն է որոշումն ի ներգործութիւն, ի կիր, եւ ի միջին (այսինքն չէզոք, կամ հասարակ ըստ յն). տես Թր. քեր.։
generally, universally.
Յատուկ, եւ սեռաբար։ Որոց սեռաբար երկիրս այս տիրեաց։ Նիւթ գոլ սեռաբար. (Մագ. ՟Ծ՟Բ. եւ Մագ. ոտ. խչ.։)
generic;
general, universal;
genitive.
Զսեռականն ախտ այսպէս սահմանեն, ախտ է շարժութիւն յայլում յայլմէ. (Նիւս. բն.։)
Բնականն որ հոմանունակի ասի փայտ, իսկ սեռականն՝ յատուկ ինքեան, որպիսի՝ կիպարիս։ Կապեալ բեւեռեցին՝ ի քառաթեւ սեռականին (այս ինքն յազգ ինչ փայտի). (Անյաղթ բարձր.։ Մագ. ոտ. խչ.։)
Զի որ զջուրն նիւթական՝ փոխէ ի տունկսըն սեռական (այսինքն ազգի ազգի). (Շ. խոստ.։)
Սեռական սեռ է, որ ոչ իցէ տեսակ, վասն ոչ ունելոյ ի վերայ նորա այլ սեռ։ Առաջին եւ սեռականաց սեռ էութիւնն է. այս է առաջին եւ սեռական սեռ. որ եւ Սեռականագոյն ասի. (Դամասկ.։)
of several species, diversified, various, subdivided, heterogeneous.
Կոտորեալ յընդմիմեամբք սեռս, այսինքն ի տեսակս. ազգի ազգի. պէսպէս.
clearness, cleanness, purity.
Վաճառականք խառնեն ջուր ընդ գինի, այսինքն է ընդ սեռնութիւն եւ ընդ յստակութիւն աստուծոյ։ Սեռնութեան եւ անխառնութեան խորհուրդ. (Իրէն. առ Լեհ.։ Ասող. ՟Գ. 21։)
genital;
prolific;
generic, sexual;
genitive;
— or —ք, the sex, the genitals;
ի բաց հատանել զ—ս, to castrate, to geld.
Ցանկացան փոփոխման ի կանայս, եւ զսերականս եւս ի բաց հատին։ Որպէս որք խզենն (այսինքն ներքինացուցանեն)՝ բառնալով զսերականն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Վրդն. ել.։)
to procreate, to beget, to engender, to give rise to, to propagate.
Կենդանի ինչ, որ ունիցի ազդումն (զգայութեան), եւ այսպէս առնունի ջուրքն ծնանել եւ սերել. (Վեցօր. ՟Է։)
born today.
of today;
ի —, ի — աւուր or աւուրս, — օր, cf. Սերկ.
ὀ, ἠ, τὸ σήμερον hodiernus, hodie. Ցերեկեան. այսր աւուր. յայսմ աւուր. ասօրուան, ասօր.
cf. Սերկեւլի.
Ի գուգարս լինի սերկեւիլ, եւ տօսախ։ Լինի ի տայս թուզ եւ նուռն, եւ աղտոր, սերկեւիլ. (Խոր. աշխարհ.։)
quince;
սինձ սերկեւլի, quiddany;
quince-tree.
Ի գուգարս լինի սերկեւիլ, եւ տօսախ։ Լինի ի տայս թուզ եւ նուռն, եւ աղտոր, սերկեւիլ. (Խոր. աշխարհ.։)
sower.
Օրհնեա տէր եւ զսերմանիս զայս հանդերձ սերմանահանօքս. (Մաշտ.։)
gleaning, gathering or picking up seeds;
babbler, tale-bearer, telltale;
— լինել, to criticize, to find fault with, to censure.
Զինչ կամիցի սերմանաքաղս այս խօսել. (Գծ. ՟Ժ՟Է. 18։)
to play the telltale, to babble.
Յոլովս դեռեւս առ այսոքիւք եւ այլ ինչ սերմնաբանեսցես, եթէ կամիս բարդել. (Առ որս. ՟Գ։)