character, letter;
register, archives;
secretary;
cipher;
signature, paraph, flourish;
—ք, alphabet;
elements, rudiments;
—ք եգիպտականք, hieroglyphs.
Նշանագիրք իսկ գրոցն եբրայեցւոց՝ այլազգ առ հրէայս գտանին, եւ այլագունակ առ շամրտացիս ... մինչեւ ի նշանագրաց փոփոխումն. (Եւս. քր. ՟Ա.)
Թիւ անուան այսր օձի (որ ի յայտնութեան)՝ ըստ համարոյ յունաց ի նշանագրոց իւրոց ճանաչի. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 8։)
Նշան կենսատու խաչին բերելով շուրջ զինքեամբ ճառագայթիցս, թէ այսու յաղթեսցես. (Փարպ.։)
Օտար խորհրդով նշանագիրս գծել, կամ մարգարէանալ առ յապայսն, եւ երազահմայ լինել անքրիստոնէաբար. (Եղիշ. հոգ.։)
to characterize;
to write, to compose;
to note, to mark;
to delineate.
Ահա նշանագրեցի յայսմ յեօթն յեղանակի. (Եղիշ. ՟Ա։)
Անցուցեալ զժողովուրդն՝ հանէ յանապատ. զոր եւ նշանագրել վայելեցուցանէ. (Ագաթ.) այսինքն արժանի առնէ գրով տալ պատգամս։
character, letter;
writing;
note, annotation.
Ի ձեռս առեալ զնշանագրութիւն հարցմանցն՝ յայսկոյս յայնկոյս ընթանային. (Ժող. հռոմկլ.։)
Հաստատեցին զաթոռ սրբոյն Գրիգորի՝ թարգմանութեամբ նշանագրութեան. այսինքն սուրբ գրոց եւ այլոց մատենից ի ձեռն նորապարգեւ նշանագրաց. (Շար.։)
significative, expressive;
symbolic;
characteristic.
Անեղութիւն՝ զոչ այսպէս գոլն էութեան (է) նշանական։ Հայրն անուն՝ միայն ծնանելոյն է նշանական. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Նշանակաբար.
Նշանակապէս՝ այսինքն այլաբանաբար զտեսիլ մարգարէիս առնու ի խրատ միայնակեցաց. (Լծ. եւագր.։)
cf. Հրաշակերտ.
Նշանակերտ յօրինուածով յարդարէ։ Այնչափ նշանակերտ ահագին մեծութիւն գազանացն։ Եւ այսու փոքր զեռնով եւ նշանակերտ գործովն ո՞չ ահա զմեծ զօրութիւն արարչին ուսանիմք. (Վեցօր. ՟Զ. ՟Է։)
signed, marked with a sign;
special, signal, famous, remarkable, notable;
symbolic, mystical;
ensign-bearing;
նաւ մի —աւ դիոսկորացւոց, a ship bearing the sign of Castor and Pollux.
Մի՛ թողցեն աննշան զօրն զայն. եւ էր նշանաւորն թիւ երեքտասաներորդ օր։ Օրս իմ այս նշանաւոր է. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Է. 37։ Եսթ. ՟Ե. 4։)
Ելաք ի նաւ մի նշանաւորաւ դիոսկորացւոց. այսինքն նշանաւ երկուորակ եղբարց յառաջս նաւուն. (Գծ. ՟Ի՟Ը. 11։)
Եւ եղեւ իբրեւ զօրս զայս. ո՞ր օր. երեւելիս, նշանաւորս, յիշելոյ արժանիս. (Իսիւք.։)
to put a sign or mark upon, to sign, to mark, to brand;
to make a sign;
to promise in marriage, to affiance, to betroth.
Պահեա որպէս զաւանդ զկոյսս զայս, որ հարսնացեալ է միածնի քո, եւ նշանեալ է կենսատու խաչին որդւոյ քո. (Հ. հոկտ. ՟Ե.։)
to confound, to put to shame, to expose to public censure or to the ridicule of everyone, to ridicule, to cry down, to defame, to slander, to lampoon;
to lead in triumph.
Տիբերի կայսեր հնազանդեալ զպանոնիացիս՝ նշաւակեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Նշի.
Զգայութեամբ գիտութիւն է աչօք տեսանելն, թէ այս նշի է։ Նախ փայտն է՝ քան նշին եւ ընկուզի. (Լծ. սահմ.։)
almond-tree.
Զգայութեամբ գիտութիւն է աչօք տեսանելն, թէ այս նշի է։ Նախ փայտն է՝ քան նշին եւ ընկուզի. (Լծ. սահմ.։)
place for making hosts or wafers.
Շինեցի զնշխարատունս զայս եւ զեկեղեցիս. (Յիշատ.։)
to remain over and above;
to leave fragments;
—եալ, left, remained;
— ոսկերք սրբոց, relics;
— կեանք իմ, my spark of life;
the rest of my life.
Որ ի հընդից նըկանակաց՝ նշխարեցեր հինգ հազարին. (Յիսուս որդի. այսինքն ետուր ուտել, եւ թողել եւս նշխար։)
Ի նշխարեալ կենաց իմոց աւուրս. այսինքն մնացեալ. (Շ. թղթ.։)
to rise, to rise against, to revolt, to rebel, to mutiny, to rise in insurrection;
to reject, to despise;
— զոք, — ի ներքուստ ձեռին ուրուք, to shake off the yoke, to free or rid oneself from another's domination.
Նշկահեալ զկայսերբ՝ յղէ առ շապուհ. (Արծր. ՟Ա. 14։)
Մի զՔրիստոսի շնորհսն մերով թերահաւատութեամբ նշկահեսցուք։ Մոռանսն զաստուծոյ դատաստանն, նշկահեն եւ զերկիւղ իշխանաց ... Մանուկն զքաղցրութեամբ խրատիլն նշկահէ, իսկ գաւազանին ցաւ երկեցուցանէ։ Նշկահեաց զայս սէր եւ զողորմութիւն, եւ գնաց յարեցաւ ի կուռս օտարոտիս. (Լմբ. սղ. Լմբ. առակ. Լմբ. ովս.։)
cf. Ողբերգակ.
Նոխազերգուացն ետ զարժանաւոր ընծայս. (Համամ քեր.։)
goat-footed.
Պան (այսինքն ամենայն) կոչեցեալ լինի, զի ի բազմաց եղեւ սերմանեալ. արդ զսա աստուած անուանեցին՝ կոչելով նոխազոտն պան. (Նոննոս.։)
Պերիտոս, այս պան է նոխազոտն. (Վանակ. տարեմտ.։)
cf. Նողկտամ.
Նողկնու յայսպիսեացս եւ գարշի վասն դառն եւ խիստ մեղացն. (Կանոն.։)
Ոչ եւս նողկտալի (այս ինքն քստմնելի) դողմամբ կասկածես յապագայիցն ինչ թողանել. (Անան. եկեղ։)
cf. Նողկտամ.
Նողկնու յայսպիսեացս եւ գարշի վասն դառն եւ խիստ մեղացն. (Կանոն.։)
Ոչ եւս նողկտալի (այս ինքն քստմնելի) դողմամբ կասկածես յապագայիցն ինչ թողանել. (Անան. եկեղ։)
to be disgusted, to loathe, to feel sick or inclined to vomit;
to abhor, to detest, to turn from with disgust.
Նողկնու յայսպիսեացս եւ գարշի վասն դառն եւ խիստ մեղացն. (Կանոն.։)
Ոչ եւս նողկտալի (այս ինքն քստմնելի) դողմամբ կասկածես յապագայիցն ինչ թողանել. (Անան. եկեղ։)
lawyer, jurisconsult;
president.
Կոչեաց զնոմիկոսն եկեղեցւոյն, եւ ասէ ցնա. տէ՛ր նոմիկոս, պիտոյ է՝ զի արասցես գիրս ոսկւոյ լտերս յիսնից. գի՛ր ի նմա վկայս, կնքեա՛ եւ մատո՛ այսր։ Տե՛ս պատուական նոմիկոս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Նոյեան.
Նոր նոյեան (այս ինքն Քրիստոսի) տապանն (եկեղեցի) է քոյդ դադար. (Շ. տաղ հռիփս.։)
of Noah.
Նոր նոյեան (այս ինքն Քրիստոսի) տապանն (եկեղեցի) է քոյդ դադար. (Շ. տաղ հռիփս.։)
repetition of wordsrhet. tautology;
literal translation.
Իսկ լոյսն ի լուսոյ, եւ այս եւս նոյնաբանութեան է նշանակիչ. այսինքն նոյն է ընդ ասելոյն՝ աստուած յաստուծոյ. (Լմբ. հանգ.։)
cf. Համագոյ.
Աստուածութիւն անճառ՝ միշտ բարի, նոյնագոյ՝ հաւասարապատիւ. (Նար. ՟Լ՟Դ.) այսինքն համագոյական, կամ միշտ նոյն եւ անփոփոխ.
quite the same.
Մեր աշխարհիս ծովակք, եւ այլքն՝ որ յարեւելեայս են նոյնանմանք։ Ի մրջենէ կամ ի նոյնանմանեաց. (Շիր.։)
like, the same;
—, զ—, cf. Նոյնպէս.
Թէ միշտ նոյնօրինակ է, ոչ է չար, քանզի միշտ նոյնօրինակն՝ բարւոյ է իւր (այսինքն յատուկ). (Դիոն. ածայ.։)
Իբրեւ զայս ամենայն լսէր թագաւորն յունաց, նոյնօրինակ եւ նա զիւր զօրսն գումարէր. (Բուզ. ՟Գ. 21։)
short-hand writer, secretary;
notarial.
Եւ գրէին զայս սեմիարք նոտարացի արքային. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
recently bought.
Տանուտէրք զծառայս նորագինս եթէ ոչ նախ փորձեն, չառնեն իմիք հաւատարիմ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
to renovate, to renew;
to restore;
to do something new, extraordinary, miraculous.
Զարմացաք զայսպիսի զմուտ նորա առ մեզ ներգործեալ. (Ոսկ. նոր կիր.։)
Թովելն զնենգութիւն նորագործէ. այսինքն ճարտարէ. (Մաշկ.։)
renewing;
a miracle, an extraordinary or marvelous thing, deed or act.
Մին աստուածային նորագործութեամբ, եւ միւսն՝ հաղորդութեամբ ընտանեգունի բնութեան։ Նա զայսոսիկ եւ կանխաւ սքանչելագործեաց, որպէս զի դիւրին մեզ յեղելոցն լինիցի հաւատալ այսմիկ նորագործութեան. (Սարկ. աղ. եւ Սարկ. մարդեղ.։)
new and merry;
pleasant, grown green or flowering anew.
Նոր արեւ հարաւ ի նորազուարճ առաւօտի։ Նորազուարճ խնդութեամբ բերկրեա՛ ցնծալով սուրբ եկեղեցի։ Նոր իմն աւետեաց բարբառ՝ նորազուարճ ձայնիւ այսօր գոչէր Գաբրիէլ իւղաբեր կանանցն. (Շ. տաղ.։)
lately recruited.
Ո՞վ ոք ի զօրավարաց այսպէս են երջանիկ իբրեւ զզինուորս զայս տնանկ նորակարգ. (Նիւս. ի Թէոդոր.։)
newly built or constructed;
strange, stupendous;
newly ordained.
Եկեղեցիս անկողոպտելի խաղաղութեան նորակերտ (այսինքն տաճար). (Մաքս. եկեղ.։)
ferociously tormented.
Նորակտուտ ծանակեցաք յաշխարհիս յայսմ. (Խոր. ՟Բ. 23։)
to innovate, to introduce any novelty or innovation, fashion or mode.
innovation;
mode, fashion;
—ք, fancy articles.
Առաքեա՛ զյաղթական զօրութիւնս սուրբ խաչին ի տպաւորումն նորաձեւութեանս այսորիկ. (Մաշտ. խաչօրհնէք.։)
the fir st day of a month.
Ոմանք ի քաղաքաց (հեթանոսաց) տօնս առնեն միանգամ յամսեան յըստ աստուածն նորամսութեան թուելով։ Ի միում (այսինքն յառաջին աւուր) ամսեանն պակասեաց ջուր յերկրէ. նորամսութիւն՝ պակասութիւն լինի ջրոյն։ Զտօնսն թուէ, զնորամսութիւն, զոր փողովք նշանակեն. (Փիլ.։)
cf. Նորային.
Ազնուականագոյն կամ լաւագոյն քան զնորայն։ Զամենայն զնորայսն։ Ընտանիք օտարին՝ նորայոցն ցանկանայեցեն։ (Եզնիկ.։)
Զնորայսն իւրովքն տուժեաց կրից տաժանմամբ։ Ոչ եւս ի նորայոց անտի. ինչ կրեսցէ։ Ասէի վստահութեամբ զնորայսն։ Պօղոսի նմանի, եւ նորայոցն հոգւով. (Նար.։)
one's own, his or her own.
Ազնուականագոյն կամ լաւագոյն քան զնորայն։ Զամենայն զնորայսն։ Ընտանիք օտարին՝ նորայոցն ցանկանայեցեն։ (Եզնիկ.։)
Զնորայսն իւրովքն տուժեաց կրից տաժանմամբ։ Ոչ եւս ի նորայոց անտի. ինչ կրեսցէ։ Ասէի վստահութեամբ զնորայսն։ Պօղոսի նմանի, եւ նորայոցն հոգւով. (Նար.։)
newly painted.
Եզր ասի զամենայն աստուածեղէն գիրս վերստին յիշել, եւ աւանդել հրէիցն նորանկար եբրայեցւոց նշանադրօք. (Եւս. քր. ՟Ա.) (այսինքն ի ձեւ տառից քաղդէացւոց, փոքր ինչ տարբեր ի մովսիսականէն՝ որ կայր առ սամարացիս)։
newly planted;
young, small plant;
neophyte.
Ողկոյզն ճմլեալ ի խաչանիշ փայտին՝ գինի նորատունկ (այգւոյ) այսօր ի սուրբ Սիոն. (Տաղ.։)
cf. Նորանշան.
newly offered, dedicated, ordained or consecrated;
starting in life, entering in a profession or career, making one's outset;
novice, probationer.
Այն ինչ նորընծայ ի հաւատս։ Պերճապսակ կայսերս նորընծայի ի հաւատս։ Ոչ անդէն եւ անդ զնորընծայսն յանընդելական մեծամեծսն ձկտեցուցանէին. (Իգն.։ Թղթ դալ։ Ագաթ.։)
Որպէս առ նորընծայս աստուածապաշտութեանն գրեալ. (Նախ. հռ.։)
Օրհնեա՛ զնորընծայս զայս, որ կայ առաջի սրբոյ սեղանոյս, առնուլ զաստիճան քահանայութեան. (Մաշտ.։)
cf. Նոր.
Նորոգ գիտութիւն միածնին առ հայր (այսինքն նորահրաշ եւ անվրէպ)։ Գիտութիւն ասէ աստ զնորոգ բանիւք ուսոյց զնա։ Նորոգ ուսմամբ։ Զնորոգ գիտութիւն գրոց՝ զոր ունէր, ծանոյց։ Պիտո՛յ են մեզ միտք արթունք, եւ հոգք նորոգք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. ստէպ։)
Զայս թուղթ գրէ նորոգ հաւատացելոցն. (Նախ. յուդ.։)
cf. Նոր.
Պահեա՛ դու յաւիտեան զայս նորոգապէս սրբութեամբ զտաճար քո. ((յն. զնորոգ սրբեալ). ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 36։)
Խորհուրդ Մարիամայ, զի նորոգապէս յղացաւ Քրիստոս յարգանդի նորա. այսինքն նորահրաշ օրինակաւ. (Եփր. թագ.։)
Երկրորդ ձայնիւն, նորոգապէս՝ զոր լուան, հաստատեսցէ։ Եկաց հաստատուն՝ քննելով նորոգապէս։ Արժա՛ն է զայսոսիկ նորոգապէս դիտել։ Ի մի՛տ առցուք այսուհետեւ նորոգապէս զասացեալսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16. 19։ ՟Բ. 20. 42։)
cf. Նորատուր.
Եւ յայսպիսի նորոգատուր թագաւորութեանն բարձրացուցանէր զազգս Թորգոմեան։ Որ վերստին զձեզ ծնաւ նորոգատուր բանիւն կենդանականաւ ի կեանսն կենդանի. (Յհ. կթ.։)
reformer, innovator, regenerator.
Արդ այսց բարգաւաճ շնորհաց նորոգչաց առ միմեանս եկեալ՝ կարելն ընդ կամելն։ Այս զենումն նորոգիչ եւ զիս նորոգեսցէ՝ նորոգեալ հոգւով բոցակերպից. (Նար. ՟Ձ՟Զ. եւ Նար. յովէդ.։)
cf. Նորոգումն.
Արժան է մեզ զայս զգուշութեամբ իմանալ, եւ պահել նորոգութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։)
renewing, renovation, restoration, reparation, mending;
reform, reformation;
new birth, regeneration;
growing young again;
cf. Տոմար.
Արժան է մեզ զայս զգուշութեամբ իմանալ, եւ պահել նորոգութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։)
their.
Ոչ իւրովք ձեռօքն միայն գործէ, այլեւ նոցայովքն։ Զնոցայսն խորհէին։ Յետ նոցայցն ազգաց սկիզբն։ Յաղագս նոցայցն յաճախ յաջողութեանց։ Ձեռնտու նոցայցն լինելով խաղաղութեան դեղին եւ քաղաքաց։ Տօնակից լինիմք նոցայնցն փոխատրելով ուրախական կրից։ Իմանալ տիրապէս զնոցայնցն (կամ զնոցայցն) իմանալի բնութեանց կարգաւորութիւնս. (Պրպմ.։ Իսիւք.։ Փիլ.։ Պիտ.։ Շ. հրեշտ.։)