cf. Տագնապեցուցանեմ.
Ստիպել տագնապել զհրէայսն՝ անցանել զհարցն օրինօք։ Արքունի հրամանաւն տագնապէր։ Ի խոշտանգանս գանի տագնապէին ուտել խոզենի։ Տագնապեաց զքեզ պատերազմ անհնարին։ Ամենակալն տագնապեաց զիս։ Նեղութիւն տագնապեաց զնա։ Տեսիլ գլխոյ իմոյ տագնապեաց զիս.եւ այլն։
to be grieved, distressed, disturbed, embarrassed, to be torn with anguish, to be in great pain;
to have an urgent and pressing necessity, to be in despair;
to be hurried, in haste;
տագնապէր ջերմամբ մեծաւ, he had been seized with a violent fever.
Տագնապէեւր ջերմամբ մեծաւ։ Ահիւ մեծաւ տագնապէին։ Զի էր սիրտ նորա տագնապեալ վասն տապանակին աստուծոյ։ Յայնժամ տագնապեցան դատաւորք։ Տագնապեցաւ այր բենիամինի։ Տագնապեցաւ ի միջոյ չարեաց (այսինքն աճապարեալ ել)։ Յերեսաց նորա տագնապեցայց.եւ այլն։
Ո՛րպէս վտանգեալ տագնապիմ յամենայն ժամու յաղագս սուտ անուանս (ուրացութեան)։ Զի մի՛ եւ նոքա գայցեն յայս տեղի տանջանաց, յորում ինքն վտանգեալ տագնապէր. (Փարպ.։ Իգն.։)
cf. Տաժանք.
cf. Տաժանք.
cf. Տաժանք.
cf. Տաժանք;
great fatigue, much labour, trouble, toil, weariness, pain, hard work, drudgery.
stretched on the earth;
ի տախտապար արկանել, cf. Տախտապարեմ.
ՏԱԽՏԱՊԱՐԵՄ, Ի ՏԱԽՏԱՊԱՐ ԱՐԿԱՆԵՄ. ἑκτείνω extendo Սփռել տարածել ի վերայ տախտի կամ իբրեւ զտախտակ. ձկտել. յորսայսել. լարել. փռել.
to stretch on the earth;
to beat down, to overthrow.
ՏԱԽՏԱՊԱՐԵՄ, Ի ՏԱԽՏԱՊԱՐ ԱՐԿԱՆԵՄ. ἑκτείνω extendo Սփռել տարածել ի վերայ տախտի կամ իբրեւ զտախտակ. ձկտել. յորսայսել. լարել. փռել.
chief cup-bearer, butler.
Տակառապետ արքային։ Տեսիլ երազոյ տակառապետին։ Յիշեաց զիշխանութիւն տակառապետին։ Եւ ես էի տակառապետ թագաւորին։ Արարի ինձ տակառապետս արս եւ կանայս.եւ այլն։
talent (weight);
talent, ability, parts, attainments;
— ոսկի, golden talent.
ՏԱՂԱՆԴ կամ ՏԱՂԱՆՏ. յն. դա՛լանդօն. τάλαντον . լտ. դալէնդում. talentum. (եբր. քիքքար. հյ. Քանքար. ռմկ. գընթար, գանդար, խանթար) Կշիռ արծաթոյ եւ ոսկւոյ՝ ճիե լտերաց, այլ ըստ տեղեաց եւ ըստ ժամանակաց պէսպէս առեալ. ըստ ոմանց իբր քսակ մի առ մեօք, այսինքն 500 դահեկան.
talented, of talent.
Իսկ եթէ ոմն շատ, եւ ոմն սակաւ, այս ըստ վաստակոցն է, որպէս տաղանդաւոր ծառայքն յայտ առնեն. (Ոսկ. եփես.։)
versification;
verses.
Զհագներգութիւն եւ զվանգ տաղաչափութեան շարադասեալ։ Պիտանիք այսոքիկ են ի տաղաչափութեանն, այլեւ օգտակարք ի պատմութիւնսն։ Եւ է լծորդութիւնս պիտանի ի տաղաչափութիւն յարմարութեան բանի. (Երզն. քեր.։)
tabernacle, tent, booth;
hut, lodging, cabin, vine-arbour;
scene, stage;
— մրգապահաց, fruit-house.
Տօնեցին զտաղաւարացն. այսինքն զտօն տաղաւարահարաց. (Նախ. նեեմ.։)
Փոխէ ի տաղաւարէ մարմնոյն, եւ առ ինքն տանի։ Յաղցաւորս յայս եւ տաժանելի տաղաւար. (Լմբ. իմ.։ Անան. եկեղ.)
cf. Տաղաւարաշինութիւն.
ՏԱՂԱՒԱՐԱՀԱՐՔ ՏԱՂԱՒԱՐԱՀԱՐՈՒԹԻՒՆ ՏԱՂԱՒԱՐԱՇԻՆՈՒԹԻՒՆ. σκηνοπηγία tabernaculi compactio, fictio, collocatio;
scenopegia, sacrum sive festum tabernaculorum Հարումն տաղաւարի. կանգնումն խորանի այսինքն վրանի. շինելն եւ կառուցանելն զտաղաւար. շաթըր կամ շաթը գուրմուսը, գուրուլմասը. ուստի եւ տօն կարգեալ ի յիշատակ վրանաբնակութեան յանապատի՝ կոչեցաւ Տօն տաղաւարահարաց կամ տաղաւարաց. գամըշ պայրամը.
Եւ զի այն տաղաւարահարք օրինակ էին այսր տաղաւարաց՝ որ ի պետրոսէ ասացան, ի նմին ժամու փոխանակ այսր զգալի տաղաւարացս հայր զանձեռագործ տաղաւարն ցուցանէր. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)
cf. Տաղաւարաշինութիւն.
ՏԱՂԱՒԱՐԱՀԱՐՔ ՏԱՂԱՒԱՐԱՀԱՐՈՒԹԻՒՆ ՏԱՂԱՒԱՐԱՇԻՆՈՒԹԻՒՆ. σκηνοπηγία tabernaculi compactio, fictio, collocatio;
scenopegia, sacrum sive festum tabernaculorum Հարումն տաղաւարի. կանգնումն խորանի այսինքն վրանի. շինելն եւ կառուցանելն զտաղաւար. շաթըր կամ շաթը գուրմուսը, գուրուլմասը. ուստի եւ տօն կարգեալ ի յիշատակ վրանաբնակութեան յանապատի՝ կոչեցաւ Տօն տաղաւարահարաց կամ տաղաւարաց. գամըշ պայրամը.
Եւ զի այն տաղաւարահարք օրինակ էին այսր տաղաւարաց՝ որ ի պետրոսէ ասացան, ի նմին ժամու փոխանակ այսր զգալի տաղաւարացս հայր զանձեռագործ տաղաւարն ցուցանէր. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)
erecting a tabernacle or pavilion, building a hut or cottage;
տօն —ահարաց, feast of tabernacles;
scenopegia.
ՏԱՂԱՒԱՐԱՀԱՐՔ ՏԱՂԱՒԱՐԱՀԱՐՈՒԹԻՒՆ ՏԱՂԱՒԱՐԱՇԻՆՈՒԹԻՒՆ. σκηνοπηγία tabernaculi compactio, fictio, collocatio;
scenopegia, sacrum sive festum tabernaculorum Հարումն տաղաւարի. կանգնումն խորանի այսինքն վրանի. շինելն եւ կառուցանելն զտաղաւար. շաթըր կամ շաթը գուրմուսը, գուրուլմասը. ուստի եւ տօն կարգեալ ի յիշատակ վրանաբնակութեան յանապատի՝ կոչեցաւ Տօն տաղաւարահարաց կամ տաղաւարաց. գամըշ պայրամը.
Եւ զի այն տաղաւարահարք օրինակ էին այսր տաղաւարաց՝ որ ի պետրոսէ ասացան, ի նմին ժամու փոխանակ այսր զգալի տաղաւարացս հայր զանձեռագործ տաղաւարն ցուցանէր. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)
hut, a poor cottage.
Յայսմ տեղւոջ՝ յորում տաղաւարիկս է. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Տաղտկանամ.
Ընդ այլ տաղտկամք։ Զի մի՛ տաղտկայցէք ի նեղութիւնս յայսոսիկ։ Տաղտկասջիք յերեսաց անօրէնութեանց ձերոց։ Տաղտկացաւ երկիրն ի բնակչաց իւրոց։ Ի հրամնաց իմոց տաղտկացաւ անձն նոցա։ Տաղտկացայ ազգաւն այնուիկ։ Յումմէ՞ տաղտկացաւ, եւ այլն։ Տաղտկամ իբրեւ ի գարշելեաց. (Նիւս. թէոդոր.։)
Սկսաւ ողողանել յանառակ ցանկութիւնս, մինչեւ տաղտկանալ (ի նմանէ) ամենայն նախարարացն։ Եթէ ես այսպէս տաղտկանամ ընդ այսր բանի թիւրութիւն, քանի՞սն առաւել Աստուած. (Խոր. ՟Գ. 63։ Լմբ. պտրգ.։)
to be disgusted, wearied, sick or tired of, to loathe, to nauseate;
տաղտակացեալ եմ ի մարդկանէ, I am weary of men.
Ընդ այլ տաղտկամք։ Զի մի՛ տաղտկայցէք ի նեղութիւնս յայսոսիկ։ Տաղտկասջիք յերեսաց անօրէնութեանց ձերոց։ Տաղտկացաւ երկիրն ի բնակչաց իւրոց։ Ի հրամնաց իմոց տաղտկացաւ անձն նոցա։ Տաղտկացայ ազգաւն այնուիկ։ Յումմէ՞ տաղտկացաւ, եւ այլն։ Տաղտկամ իբրեւ ի գարշելեաց. (Նիւս. թէոդոր.։)
Սկսաւ ողողանել յանառակ ցանկութիւնս, մինչեւ տաղտկանալ (ի նմանէ) ամենայն նախարարացն։ Եթէ ես այսպէս տաղտկանամ ընդ այսր բանի թիւրութիւն, քանի՞սն առաւել Աստուած. (Խոր. ՟Գ. 63։ Լմբ. պտրգ.։)
house-steward;
chief-captain;
high-priest;
governor or ruler of the feast, high seneschal;
cf. Հացերէց.
Հաստատել պարտ է քահանայս եւ քահանայուհիս՝ տաճարապետս լինել աստուածոցն. (անդ։)
Տաճարապետն քրիստոս այսօր եկեալ ի տաճարն. (Գանձ.։)
Arabs;
Turks.
Փախստեայք էին արարեալք զտաճկաստանեայսն (կամ զտաճկաստանսն)։ Ամենայն թագաւորացն արաբացւոց՝ զտաճկաստանաց ասէ. (Մամիկ.։ Մխ. երեմ.։ Իսկ ՟Բ. եւ ՟Գ. Մակ. ուր ի մեզ Տաճկաստան ասի, ըստ յն. դնի Փիւնիկէ։ Եւ ըստ այսմ քանանուհին կոչի տաճիկ ասորի, այսինքն փիւնիկ ասորի. Մծբ. ՟Բ։)
house-top, terrace.
Իսմենաս զհնչիւն փողոցն յարմարեալ՝ զտամալոյն կայր։ Թո՛յլ տուք ինձ այսպէս ի տամալսս կալ. (Պտմ. աղեքս.։)
damsel, girl, young lady.
Բառ գաղղիական. տամզել. մատմօազէլ. այսինքն Օրիորդ. աղջիկ ազնուական.
to carry, to carry away or off, to bear off, to take or convey away, to lead, to bring, to fetch away, to transport;
to drive at, to tend or lead to;
to hold, to contain, to comprise, to include, to comprehend;
to bear, to suffer, to endure;
to carry to an end, to accomplish, to crown;
to be brought, conducted, led;
յինքն —, to appropriate to oneself, to assume wrongfully, to arrogate, to lay claim to;
ընդ միտ —, to take exception or offence at, to find fault with;
— եւ ածել ինչ, to publish, to celebrate, to make public.
Ո՛ւր ուրեք լսէր զարիութեան զօրութեան ուժոյ, առտքէր՝ առ ինքն տանէր (այսինքն տայր բերել), զի փորձ անձին իւրոյ գտցէ. (Ղեւոնդ.։)
Ոչ կարէին նոքա տանել զմեծ գիտութիւնս զայս։ Զանմարմնոցն զմաքրութիւնսն մարմնական կրիւք տարեալք ի յանձինս իւրեանց։ Զոր ոչ բնութիւնք արարածոց զաստուած տանիւր։ Որ տարար յորովայնի զանտանելին ամենեցուն. (Իգն.։ Շար.։)
Յինքն տարաւ զտերութիւն. այսինքն կալաւ. (Եղիշ. ՟Զ։)
Մի՛ ինչ տարցին ընդ միտ. այսինքն մի՛ դիցեն ի սրտի, մի՛ դժուարեսցին. (Եզնիկ.։)
Յորժամ յաջ ոտնս յենուի, զաջ լեառն ընդ գետին տանէի. յորժամ ի ձախ ոտնն յենուի, զձախ լեառն ընդ գետին տանէի. (Բուզ. ՟Դ. 54. այսինքն ձգէի, արկանէի։)
Յո՛րքան մոլորութիւն տարեալ եղեն. (Աթ. ՟Բ. այսինքն տնկան։)
Ի բա՛ց տար։ Ի բաց ա՛նդր տար. այսինքն քաւ լիցի. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ այլն։)
Ասի եւ ՏԱՆԵԼ ԶՎՃԻՌ, ԶՊԱՏՈՒՀԱՍ. այսինքն կրել, ընդունել։ Եւ ՊԱՇՏՕՆ կամ ՍՊԱՍ կամ ԽՆԱՄ կամ ՓՈՅԹ ՏԱՆԵԼ. այսինքն մատուցանել, եւ ունել։ Տե՛ս ի յարակից բառսդ։
Գիտեմք, եթէ ոչ բաւականապէս իմանալ զաստուածայնոցն իմացուածս տանեմք (այսինքն բաւեմք). (Դիոն. ածայ.։)
zodiacal ephemeris.
Տանուտէրացոյց՝ յամենայն պատահարաց տարւոյ. եւ է գիրս այս օրինակն յաստեղաբաշխութենէ. (Տօմար.։)
rack, instrument of torture.
Յայսոսիկ տեղիս տանջին անիրաւք. եւ սա մէջ ինչ գոլով՝ մաքրող թուի, եւ ոչ տանջանարան։ Որպէս օթեւանքն արդարոց զանազանք, այսպէս եւ տանջանարանքն մեղաւորացն բազմադիմի. (Նոննոս.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Տանուտէր.
Զի եւ տուն կամի զմի մի իւրանքանչիւր եւ զտանտէրն այսպէս արժանաւոր գործել. (Փիլ. ել. ՟Ի. 10։)
mistress of a house, matron;
housewife.
Տանտիկին յախտի կայցէ, եւ նա խնամ ոց տանիցի։ Որեւ տանտիկնայս եւս ունիցին զհաւատաւորսն։ Տնարարս լինել, այսինքն տանտիկնայք իցեն. (Ոսկ. մ. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Տանտիկին կին զոք մի իշխեսցի ունել։ Տանտիկին կանամբք զտուն իւր մատակարարէր։ Զկանայս տանտիկնայս՝ որ են ընդ նոսա։ (Կանոն.։ Յհ. կթ.։ Եւս. պտմ. ՟Է. 28։)
specified.
Ունօղ զտեսակ որոշեալ, մասնաւորեալ, յատկացեալ. այսինքն տեսակաւոր անուն որ զհասարակական ինչ էութիւն ասէ ՛Ըստ ինքեան). (Երզն. քեր.։)
to see, to perceive;
to regard, to contemplate;
to observe, to consider, to remark, to examine;
to know;
to provide, to supply, to furnish;
to take care of, to tend;
to go to see, to visit;
to spy, to watch;
— զմիմեանս պատերազմաւ, to engage in war amongst themselves;
to grapple with each other;
— զպէտս ուրուք, to provide with necessaries;
զտուն —, to manage household or domestic affairs;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
տեսէք զինչ լսէքդ, pay attention to what you hear;
տեսջիր, զամենայն նշանսն արասցես, take care to work all the wonders;
աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ, God will provide himself with a lamb for the burnt offering;
հիւանդ էի եւ տեսէք զիս, I was sick, and you visited me;
տես ինձ, see, you see;
ապա թէ ոչ՝ տեսից վասն քո, if not you will see how I will pay you;
տես քեզ արս զօրաւորս, choose valiant men to accompany you.
Ոչ ական միայն է այս՝ բայց զիւրոյ անձինն միայն զբնութիւնն ոչ տեսանէ, եւ զամենայն ինչ՝ որ առաջի կայ՝ տեսանել. այլ եւ միտք այսպիսի իմն բարս ունին. զայլոց մեղնս տեսանէ, եւ զիւր յանցանսն ոչ առնու ի միտ. (Վեցօր. ՟Թ։)
Տեսջի՛ր, զամենայն նշանս՝ զոր ետու ի ձեռս քո, արասցես. տեսջի՛ր՞ զազգն ղեւեայ մի՛ խառնեսցես ընդ նոսա ի հանդէս։ Տեսէ՛ք եւ զգո՛յշ լերուք։ Տեսէ՛ք զի՛նչ լսէքդ։ Տեսէ՛ք այսուհետեւ զիա՛րդ լսէքդ. եւ այլն։
Տեսայ զառաքելական նկարագիրս մարգարէական բարբառօքն պայծառացեալ։ Տեսարո՛ւք զայս ե՛ղբարք. (Սեբեր. ՟Է։ Վրք. հց. ձ։)
visual;
prophetic;
—ն, the eyes.
Աչք տեառն ի վերայ արդարոց, այսինքն տեսանողական զօրութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
theatre, spectacle;
scene;
sight, the eyes;
landscape, scenery;
watch-tower;
look-out man, top-man;
vedette;
շուրջ —, amphi-theatre;
— աշխարհի լինել, to be a subject of scorn or opprobrium.
Տեսարան գլխոյն դիտակի խոնարհեցաւ. այսինքն վերին մասն կայմի նաւուն. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
scenic, theatrical;
— յաղթութիւն, theatrocracy.
Երէկ էիր տեսարանական, այսօր երեւեսցիս տեսանօղ. (Ածաբ. նոր կիր.։)
to make oneself seen, to become visible, to be in sight, to appear;
to have an interview, a meeting.
Ի շուք շնորհի՝ զարդու անմարմնոցն տեսաւորեցաւ։ Կայսերական դիմաց ահագին տեսաւորեցաւ. (Նար. մծբ.։)
theory;
vision;
the eyes;
interview.
Որպէս մեծ է ոգի քան զմարմին, այսպէս մեծ է տեսաւորութիւն մտաց քանզմարմնոց. (Եղիշ. ՟Բ։)
Իսկ այս նիւթոյ տեսաւորութիւն խորինզ խորհրդոյ հրաշապէս ունի զթարգմանութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Տեսաւորութիւն առակիս այսպիսի է. (Մխ. առակ. ՟Խ՟Ը։)
aspect;
appearance, look, sight, view;
air, mien, visage, image;
spectacle, representation;
vision, apparition, phantom, spectre, dream;
phenomenon;
contemplation;
theory, idea;
գեղեցիկ —, — գեղոյ, beauty, loveliness;
գեղեցիկ տեսլեամբ, handsome, beautiful, charming;
երկնային —, celestial vision;
— դիմաց, figure, physiognomy;
ի — ածել, to represent, to perform, to put upon the stage;
— լինել աշխարհի, to be made a spectacle unto the world;
— տեսանել, to have a vision;
արար տօն տեսլեան, խաղու, he held a festival with public games;
ի — ամենեցուն, before all men, or all eyes;
եղեւ բան տեառն առ աբրամ ի տեսլեան, God spoke in a dream to Abram;
տեսլեամբ բնութեան պարապեալ, given to the contemplation of nature;
— աչացն է հաւատարիմ եւ ոչ լուր ականջացն, hearing is believing but seeing has no fellow.
Ի մի՛տ առ զտեսիլդ։ Տեսի ես դանիէլ միայն զտեսիլն, եւ արքն՝ որ ընդ իս էին, ոչ տեսին զտեսիլն։ Անցեալ տեսից զտեսիլն զայն մեծ։ Ի տեսլեան գիշերի։ Տեսլեամբ երեւեցայց նմա։ Բարձր բազկաւ, եւ մեծամեծ տեսլեամբք։ Ասէ ցիս հրեշտակ աստուծոյ ի տեսլեան։ Եւ էր տեսիլ երազտոյն օրինակ այս։ Խելամուտ էր ամենայն տեսլեան երազոց։ Ոչ գոյր տեսիլ՝ որ դուշտեէր.եւ այլն։
Բասիլիոս զբարձր զամենայնիս (այսինքն զտիեզերացս) զարդարանս դիւրաւ ըմբռնելի բազմաց ի ձեռն իւրոյ տեսլեանն արար։ Գիտուն եւ ծանօթ ի ձեռն իւրոյ իմաստութեանն տեսլեամբ՝ աշակերտացն գործեաց. (Նիւս. կազմ. ՟Ա։)
cf. Տեսանողութիւն;
theorem;
vision, visibility.
Զհեռաձգեալ ժամանակաւ տեսողութիւնն յայսմ աւուր կատարեալ. (Ածաբ. յար.։)
Եւ յապագայսն տեսողութին հարամյեցեր աստուածայնապէս։ Զոր ետես հռչակաւոր մարգարէն եզեկիէլ ի տեսողութեան իւրում. (Նար. գանձ հոգ.։ Մաշտ.։)
sight, vision, look, view;
theory, plan, speculation;
visit;
contemplation, consideration;
idea, conception, knowledge, notion;
vision, dream;
prophecy;
ecstasy;
տեսութեան or դիտական ասպարէզ, field of view or vision;
համառօտ —, cursory view, short notice, sketch;
հասարակաբար տեսութիւն, at or with a single glance, in a summary way.
Աշակերտք, որ նախ քան զտեսութիւն աստուածաբանք։ Մերձ գնել տեսութեանս զիմաստն պօղոսի։ Ուսուցին զխորհրդոյն տեսութիւն։ Ուստի եւ մեզ կարեւոր պէտք են յայս տեսութիւն խնամով հայել։ Ճշմարտեն զտեսութիւնս զայս։ Ի վայրապար ցանկութիւնս արհեստից, սնոտի եւ մակացութեան։ Զօրութիւն՝ կրկին տեսութեամբ. (Խոր. ՟Գ. 68։ Սարգ.։ Իգն.։ Շ. ՟ա. պ.։)
cf. Տեսութիւն.
Տեսէ՞ք զողորմելի տեսումն։ Այլ տեսումն վասն երկիւղի է։ Տեսումն մեղաց։ Զայսպիսի նուրբ տեսումն՝ մտաց հայեցողութեամբ։ Մտացս տեսմամբ ամենայնիւ վտանկեալ. (Մանդ.։ Մամբր.։ Վրք. հց.։ Ոսկ. ես.։ Նար. ՟Հ՟Գ։)
Տեսմանն առ հովիւսն. (այսինքն երեւմանն). (Ագաթ.։)
Providence;
direction, inspection, superintendence, survey, watch;
incarnation;
police;
government;
աստուածական, վերին —, Divine Providence.
Որպէս յաստուածային գոգցնես տեսչութենէ։ Յաստուածայնոյն բռնադատեալ յանկարկութենէ տեսչութեանն։ Վերին տեսչութեանն է այս տնօրէնութիւն. (Խոր. ՟Բ. 28։ Յհ. իմ. երեւ.։ Իգն.։)
Բազում արտասուօք ժտէր ի տեառնէ զտեսչութիւն իրացն (այսինքն տեսանել եւ իմանալ) թէ յորո՛ւմ պատուի էր նա։ Տեսանեմ զարհաւիրս գեհենին, եւ զսոսկալի աղետիցն զտեսչութիւնն (այսինքն զտեսիլն). (Վրք. ոսկ.։ Մանդ.։)
Իբր Տուչութիւն (թուի սխալանօք գրչի). այսինքն աւանդութիւն.
Եւ այս յիշատակ դարձեալ իբրեւ ի տեսչութեան անտի հրէութեանն առանց գրոց։ Ի տեսչութենէ ասէ ուսայ ես վասն չորից աւետրանչացն. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 22։ ՟Զ. 25։)
leaf-bearing, petali-ferous.
Որ բերէ յիւրմէ այսինքն ընձիւղէ զտերեւս.
deprived, stripped of leaves, leafless;
stripping or despoiling of leaves;
— առնել, to pluck or strip off leaves;
— լինել, to shed or lose leaves.
to last, to persevere, to continue;
to endure, to support, to bear;
— ի մարմնի, to live, to subsist;
ժուժկալեալ տեւէր չարչարանաց, he patiently suffered the tortures.
Ցրտոյ եւ մերկութեան տեւէր։ Քաջաբար տանել եւ տեւելզ գնալոյն նորա։ Տեւել քրտանցն՝ որ յաղագս առաքինութեանցն։ Զիա՞րդ արդեօք կարէ մարմին մարդոյ տեւել ժուժկալել այսպիսի դժոխըմբեր քրձի. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 3։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29։ Յհ. կթ.։)
Ժուժկալեալ տեւէր չարչարանաց գանից։ Ուստի գթած հայրն ոչ տեւեալ (այսինքն չհանդուրժեալ՝) միշտ բարկութեամբ ըզմեզ խրատեալ (այսինքն խրատել). (Շ. տաղ լուս. եւ Շ. վիպ.։)
cf. Տեւական.
Առաջի տեւողական նշխարաց ճգնաւորին քրիստոսի. (Շար.) այսինքն որ տոկաց այնչափ ճգնութեանց, եւ կայ ցարդ անփուտ։
Lord's, dominical;
— աղօթք, the Lord's prayer;
— տուն, church;
— օր, sunday;
— գիրք, Holy Scriptures.
Տէրունական գիրքն. այսինքն աստուածաշունչ. (Փիլ. իմաստն.։)
Յութերորդում տէրունական աւուրն (այսինքն ի կիրակէի) ազատեալ եղեւ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
cf. Տէրունական.
Իսկ սորա այսօր տեառնս վիճակ՝ տէրունի մարդասիրութիւն, որոյ հարկ է զծառայն կերակրել. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
ՏԷՐՈՒՆԻ. գ. κυριακή (ἠμέρα ) dominica (dies). Օր տէրունական, այսինքն կիրակէ.
fore-arms, arms.
Մի՛ զտիգս մերկանել (յն. մերկանալ), մի՛ զայտս ցտել։ Զտիգսն հատեալս (այսինքն ցտեալս ի վերայ մեռելոց), զերեսս պատառեալս. (Ոսկ. փիլիպ.։ Բուզ. ՟Ե. 31։)
Զոսկի ապարանջանքն ի տիգսն արկանեն, այսինքն ի ծղիսն։
resounding throughout the universe.
cf. ՏԻԵԶԵՐՔ. ըստ յն. ասի եզ՛՛. իգումէնհ. յոք՛՛. իգումէնէ. այսինքն բնակեալ վայր. բնակութեան տեղիք.
Կրեալ զայս ինչ (այսինքն զնմանութիւն կղզւոյ) եւ տիեզերս առ այն ծով։ Կղզիք, եւ մեծքն ի նոցանէ, ընդ որս է տիեզերս. (Արիստ. աշխ.։)
occupying all the world.
to become lord of the whole universe, to conquer, subject or subjugate the world.
Աղեքսանդր մակեդոնացին տիեզերակալեաց։ Կայսր տիրեաց աշխարհի տիեզերակալեաց։ Աղեքսանդր փիլիպպեայ տիեզերակալեալ։ Աղեքսանդր թագաւորեալ ամս ՟Ժ՟Բ. համօրէն տիեզերակալեաց ամս է։ Որպէս արարին հռոմայեցիք եւ տիեզերակալեցին. (ՃՃ.։ Յհ. կթ. Երծր. ՟Ա. 7։ Լմբ. առակ.։)