greatness of soul, high-mindedness, magnanimity.
Առաքինութիւն բոլոր անձինն, արդարուըիւն, եւ ազատականութիւնն, եւ մեծահոգողութիւնն։ Մեծահոգողութիւն՝ առաքինութիւն անձինն, ըստ որում կարէ հանդուրժել բարեբախտութեան եւ վատաբախտութեան, եւ պատուոյ եւ անպատուութեան։ Հետեւեալ լինի մեծահոգութեանն՝ պարզութիւն եւ ճշմարտութիւն. (Արիստ. առաք.։ եւ Կիր. ՟ը. խհ.։)
loud, noisy, sounding, sonorous, resounding;
aloud, with loud cries or shouts, noisily, with hue and cry, clamorously;
— աղաղակել, կարդալ, to cry with might and main, to roar out, to cry with all one's strength.
cf. Մեծամտիմ.
Ի՞ւ մեծամտիցես. հոգեւո՞ր ինչ իրօք. այլ մի ինչ ուղղութիւն հոգեւորացն իսկ է չմեծամտել, եւ արդ ընդէ՞ր մեծամտիցես։ Վասն է՞ր ի վերայ խոտոյ այդպէս մեծամտես։ Եւ դու մեծամտիս, եւ զյօնսդ վեր ի վայր տանիս. (Ոսկ. եբր. ՟Բ։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32. եւ 25։)
high-mindedness, haughtiness, superciliousness, pride, conceit, presumption.
Եթէ արդարեւ զղջացար ի մեծամտութենէդ յայդմանէ. (Ճ. ՟Ա.։)
hopeful, confident;
— լինել, to be hopeful, full of hope, buoyant with hope.
Ամենեքեան ի մարդասիրութիւն անդր աստուծոյ հայեցեալք՝ մեծայոյսք լինիցիք. (Կոչ. ՟Բ. եւ ՟Դ։)
to grow, to increase in stature or size;
to become larger, greater;
to grow rich;
to become renowned;
— մեծութիւն յոյժ, to become very wealthy or immensely rich.
Յեսու թէպէտեւ առաւել մեծացաւ քան զմովսէս, ոչ անցանէր ըստ կարգ վարդապետին իւրոյ. (Եղիշ. յես.։)
Մի՛ երկնչիր, յորժամ մեծանայ մարդ։ Յագի մեծանալով։ Մեծացաւ այրն յոյժ յոյժ։ Մի մեծասցի, եւ մի՛ մնասցեն ինչք նորա։ Յղփացան լցան մեծացան։ Յամենայնի մեծացարուք դուք նովաւ։ Յամենայն մեծացեալք ամենայն առատութեամբ.եւ այլն։
magnanimous, generous;
cf. Մեծահասակ.
Ի մէջ ամենայն կենդանեաց (մարդն) թէպէտ ինքն ըստ ինքեան փանաքի եւ տկար է զօրութեամբ, սակայն մեծանձանցն սովաւ (այսինքն իմաստութեամբ) կարէ յաղթօղ լինել, եւ զօրաւորագունիցն. (Պիտ.։)
very renowned, famous, illustrious, celebrated, great, glorious.
Մի՛ նստցիս թնդ մեծանուն մարդոյ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
very profitable, advantageous, lucrative.
Հասանել պսակի, եւ մեծաշահ պատուոց եւ փառաց։ Զմիշտ պաշտպանն մեծաշահ օգտակարութեանցն մարդկան. (Պիտ.։)
loaded with the highest honours;
magnificent, splendid, grand, pompous, majestic, sumptuous, solemn;
with great honour;
splendidly, pompously, sumptuously.
(Զտաճարն) իւրովի իսկ աստուած հրամայեաց մեծաշուք բազմամարդ կատարել զնա. (Ոսկ. եբր.։)
very luminous, very bright, shining, brilliant;
sumptuous, imposing, pompous, most illustrious;
— յաղթանակ, most brilliant victory.
Մեծապայծառ վարդապետութեամբ. (Եղիշ. ՟Բ։)
boastful, bragging;
superb, eminent, excellent, glorious;
— յաղթութիւն, signal victory;
— լինել, to praise or vaunt oneself too much, to pretend to, to boast.
Զիւր նահատակն մեծապանծ պասկեսցէ։ Միաբանեցին մեծապանծ ցուցանել զքրիստոսի աստուածպաշտութեանն վարդապետութիւն. (Սարգ. յկ. ՟Գ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ. ՟Ե։)
very honorable, very glorious;
honorably, splendidly, with great honour;
— մեծարել, առնել, to load with honours;
to welcome, to receive with honor, with open arms, to treat with great honour, to feast, to entertain.
Մեծապատիւ զարդարեցար. (Կոչ. ՟Դ։)
very magnificent, very liberal, generous;
— առնել, մեծարել, to load with precious gifts;
— լինել յումեքէ, to receive magnificent presents.
Զմեծապարգեւին աստուծոյ մեծ օգնականութիւն։ Մեծապարգեւիդ մարդասիրութիւնդ. (Փիլ. բագն.։ Խոսր.։ Մաշտ.։)
large-hearted, generous;
magnanimous.
Մեծալեարդք, մեծասիրտք, մեծալեղիք. (Ոսկիփոր.։)
magnificent, sumptuous, splendid, gorgeous, ostentatious.
Ուր իցեն բազում սպասք եւ հանդերձանք զարդուց.
very convenient, decorous;
glorious, eminent, elegant;
majestical, magnificent, august.
Մեծավայելուչ եւ փառաւորեալ է բարեպաշտութիւն։ Մեծավայելուչ են փարք արդարոց. (Աթ. ՟Ը։ Իսիւք.։)
meritorious, deserving, of great merit;
cf. Մեծաջան.
μεγαλόπονος summopere laborans. Որ բազումս կամ մեծապէս վաստակի. մեծաջան. արդիւնական. աղէկ աշխատօղ.
respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.
Փառք մարդոյ ի վերայ մեծարանաց հօր իւրոյ. (Սիր. ՟Գ. 13։)
Անարգեալ պատուական հանդերձքառ ի զարդս մեծարանաց. (անդ. ՟Գ։)
Ոչ ցնծայ ընդ մեծարանս ընդ մայրն չարեաց. զի սկիզբն մեծարանաց մարդահճութիւնն է, եւ կատարած նորա ամբարհաւաճութիւնն։ Մեծարանաց ցանկութիւն ցնորք են։ Որ ցանկայ մեծարանաց, նախանձի ընդ մեծարեալսն. (Եւագր. ՟Ժ։)
cf. Մեծարգոյ.
Առ ի՞նչ արդեօք զգինդսն մեծարգի համարեցաւ. (Եղիշ. դտ.։)
very respectable, estimable, reverend, venerable;
— լինել, to be held in high esteem, to enjoy the esteem of, to be much esteemed by;
— առնել, cf. Մեծարեմ.
Արարչին մեծարգոյ է մարդոյս բնութիւն. (Տօնակ.։)
Շունչ (այսինքն հոգի) մարդոյ մեծարգոյ է եւ պատուական. (Վեցօր. ՟Թ. (յն. մարդն ազնուականութեամբ ոգւոյ գերագոյն է։))
to respect, to honour, to reverence, to venerate, to treat with distinction, to compliment, to pay respect to.
Աստուած անձնիշխան կամօք մեծարեաց զմարդիկ որպէս զհրեշտակս։ Թագաւոր զկացոյց զմարդն, եւ մեծարեաց. (Յճխ. ՟Դ։)
cf. Մեծարգի.
Մեծարոյ՝ հասարակաց հօրս վարդապետութիւն։ Մեծարոյքն եւ պատուականքն ընդ առաջ ելանեն (թագաւորին). (Սեբեր. ՟Դ. ՟Զ։)
Մեծարոյք մարդկան, եւ քաջահաճոյք աստուածային լինին կամաց. (Պիտ.։)
Մեծարու լինել վարդապետին՝ աշակերտաց օգնականութիւն է։ Տաճարն շինուածովն մեծարու էր. (Ոսկ. կող. եւ Ոսկ. եբր.։)
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
Զի՞նչ է մարդ, զի մեծացուցեր զնա։ Մեծացոյց թագաւորն զդանիէլ։ Զի մի՛ ասիցես, թէ ե՛ս մեծացուցի զաբրամ։ Տէր աղքատացուցանէ, եւ մեծացուցանէ։ Իբրեւ տնանկք, եւ զբազումս մեծացուցանեմք.եւ այլն։
great city, capital.
Վայրագք՝ զքաղաքք ոչ տեսեալ, զգեօղն կամ զգաւիթն մեծաքաղաք կարծեն, անգիտութեամբ արդարեւ ճշմարիտ մեծաքաղաքին։ Զմեծաքաղաքս զայս աշխարհ։ Մեծաքաղաքիս աշխարհիս այսորիկ խնամիչն։ Զմեծաքաղաքս զայս՝ աստուած իբրու ակնածու միշտ յականէ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 34։ Փիլ. ել. ՟Ա. 1։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
magnificence, majesty.
Դուն ուրեք ասի զայլոց իրաց. իբր Վայելչազարդութիւն. մեծութիւն.
explicit, clear, evident, formal, precise;
distinct, only, sole;
simple, ordinary, obscure;
clearly, explicitly, distinctly, precisely, expressly, intelligibly.
ՄԵԿԻՆ. ἀπλός, ἀπλοῦς, λιτός simplex, incultus. Պարզ. իբր անշուք, անզարդ.
distinct, one only;
cf. Մեկին.
Արասցուք մարդ ըստ պատկերի կերպարանաց մերոց. միթէ մեկնա՞կ երես ցուցանիցէ կարգ բանիցս այսոցիկ։ Մեծ եւ կարեւոր թուեսցին յաչս քո հաւատքն իւրով մեկնակն հաւանութեամբ՝ քան զամենայն օրինակս անսպառ բանից. (Վեցօր. ՟Ը. եւ ՟Ա։)
Առանձինն իմն եւ մեկնակ եւ զատ պատուոյ արժանի առնեն։ Մեկնակ ընկալաւ սկիզբն լինելութեան (մարդն)։ Զաւ եւ մեկնակ խնամոյ կցորդութիւն տայ այրեաց եւ որբոց. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. նխ. ՟ա. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 3։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
Զոր աստուած զուգեաց, մարդ մի՛ մեկնեսցէ։ Ո՞վ մեկնեսցէ զմեզ ի սիրոյն քրիստոսի։ Մեկնեցէ՛ք զդոսա ի միմեանց ի բաց, եւ քննեսցուք զդոսա։ Մեկնեաց աստուած ի մէջ լուսոյն եւ ի մէջ քաւարին։ Մեկնեսցեն զչարս ի միջյ արդարոց։ Մահ մեկնեսցէ ընդ իս եւ ընդ քեզ։ Մեկնեսցուք զնոսա ի քաղաքէ անտի.եւ այլն։
cloak, mantle, surtout.
Թարմատարդ, իբրու ճամուկ ի մեկնոցի. զի ոչ զպէտս մեկնոցին վճարէ. այլ զգեղեցկութիւն. (Երզն. քեր.։)
to remove, to go away, to retire, to stand aloof, to withdraw to a lonely place.
Մեկուսեալ էր մարդկութիւնս յաստուծոյ. (Պրպմ.։)
separation;
retirement.
Աստուծոյ առ մարդիկ միաբանութիւն, որպէս եւ ընդդէմն՝ մեկուսութիւն։ Միշտ մեկուսութեամբ վեհիցն՝ պատուեալ լինի վատթարն, զնոցայն ժառանգելով զդաս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
chief-priest or president of a heathen temple.
νεώκορος curator templi, aedituus, antistes. Որոյ ընդ ձեռամբ է մեհեանն. վերակացու մեհենին. մեհենազարդ քուրմ.
cf. Մեհենազերծ.
Կարդարցէ՛ք զթեկղ մեհենակապուտ դիցն. (Ճ. ՟Գ.։)
temple building.
Շինօղ մեհենից. մեհենազարդ.
fond of temples.
Սիրօղ մեհենից. մեհենազարդ.
collar, necklace, chain, jewel, trinket.
χλιδών, στραγγαλίς, ψέλλιον կամ ἑμπλόκιον torques, monile եւ այլն. Բահուանդ. զարդ կանացի, որպէս քայռ, մանեակ, քօղէք, լանջագեղ կամար. ապարանջանք բազկաց եւ սրունից.
blamable, blameworthy;
— լինել, cf. Մեղադրեմ.
Մեղադիր լիցի մարդ, ինքն ցինքն ասիցէ։ Յառաջագոյն իսկ մեղադիր եղեաք հրէից եւ հեթանոսաց՝ ամենեցուն ընդ մեղօք լինելոյ։ Ո՞վ իցէ՝ որ մեղադիր լինիցի ընտրելոց աստուծոյ, եւ այլն։
repentance, contrition, compunction, hearty sorrow;
— ! mea culpa ! I have sinned !.
Զդաւթին, ընդ մեղայն ասել, իսկոյն անցուցեր զպատիժ պարտուցն։ Ահա արդարեւ օրհնեալ է հատուած բանի՝ յուսադրական սրտի՝ այսր մեղայի. (Նար. ՟Ծ՟Է. եւ ՟Ի՟Է։)
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
Զմի զմեղանչական երկրին զարդիւնսն ապականեսցէ. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
ՄԵՂԱՆՉԱԿԱՆ. Որ կարէ մեղանչել. գրաւեալ ընդ մեղօք, որպիսի է ամենայն մարդ յղացեալ ի սկզբնական մեղս, որ եւ դիւրաւ անկանի ի ներգործականն.
cf. Մեղանչանք.
Զնոցայն (զանբանից) վնասակարութիւն ... զմարդկան մեղանչականութիւն. (Եզնիկ.։)
Մեղանչականութիւն հակառակութեան, կամ այսպիսի մտաց եւ վարդապետութեան. (Յհ. կթ.։ Պրպմ.։)
to sin, to commit crime or fault, to transgress, to do amiss, to offend, to fail in duty, to err;
to mistake;
to wrong, to injure, to aggrieve, to do injury or harm, to harm, to be hurtful, to hurt, to be prejudicial or injurious to;
մահուչափ, ծանունս, թեթեւս —, to sin mortally, grievously, lightly or venially;
զի՞ մեղայ, what have I done?.
Ամենայն որ ըստ մարդկան տկարութեան են մեղանչեալք (կր. մեղք գործեցեալք) ի ննջեցելոց, թողութիւն լինել. (Դիոն. եկեղ.։)
Չմեղանչել ինձ, եւ մի՛ զաւակի իմում։ Մի՛ մեղանչէք մանկանդ։ Ոչ եթող մարդկան՝ մեղանչել նոցա։ Ի մարգարէս իմ մի՛ մեղանչէք։ Զի եւ հերոյ վարսից նոցա ոչ մեղանչէր հուրն.եւ այլն։
cf. Մեղք;
յանձն առնուլ զ—նս, to confess one's faults.
Մարդկան մեղանքն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
sinful;
iniquitous, wicked;
sinner.
Չարք եւ մեղաւորք էին առաջի աստուծոյ։ Մեղաւորն եւ ամպարիշտն։ Վա՛յ ազգին մեղաւորի։ Ի ճանապարհի մեղաւորաց նա ոչ եկաց։ Ի գործս ձեռաց իւրեանց կապեսցին մեղաւորք։ Դարձցին մեղաւորք անդրէն ի դժոխս։ Աստուած քաւեա՛ զիս զմեղաւորս։ Եւ կին մի էր ի քաղաքին մեղաւոր (այսինքն յայտնի պոռնիկ)։ Ո՛չ եկի կոչել զարդարս, այլ զմեղաւորս։ Յիսուս քրիստոս եկն յաշխարհ փրկել զմեղաւորս, որոց գլուխն ես եմ.եւ այլն։
cf. Մեղմ.
Քանզի յոյժ կսկծեցոյց, արդ մեղմագոյն իմն կամի առնել զբանն։ Յառաջին թղթին մեղմագոյնս ճառէ վասն սոցին։ Մեղմագոյն եւս երեւեցուցանէր զանձն առ ամենեսեան, զի մի՛ ոք խրտուցանիցէ. (Ոսկ. ՟բ. թես. եւ Ոսկ. մ. ՟ա։ ի ճ.։)
Այսքան մեղմագոյնս խօսեցաւ ընդ նոսա։ Ոմանք մեղմագոյնս, եւ ոմանք յանդգնագոյնս բարբառին։ Վարդապետեաց մեղմագոյնս ի ճահ նոցա եւ յօգուտ. (Իգն.։ Շ. մտթ.։ Նանայ.։)
dissimulation, affectation;
enticing ways, mincing air or manner, smirking, wheedling, incitement;
guile, deceit, fraud, wickedness, malice;
— աչաց, leer, sheep's eye, ogling;
— ձայնից, affected, wheedling voice.
Եթէ որդի ես աստուծոյ, մեղմեխանօք իմն զպատուոյն եւեթ ճառէ։ Մեղմեխանօք ծածկէր։ Ասէր ցնա՝ վարդապետ բարի, եւ կարծէր՝ թէ մեղմեխանօք կարիցէ ածել զնա զիւրեւ։ Մեղմեխանօք եւ նենգաւ կամէին քակել զգունդս աշակերտացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ ՟Բ. 2. 5։)
cf. Մեղմեխանք.
Որ զմարդիկ կամիցի հաճել, բազոմւ մեղմեխութեամբ գնայ. (Ոսկ. գաղ.։)
producing or causing sin.
Թէպէտ արդարութիւնաբերք լինին, եւ թէպէտ մեղսաբեր. (Ագաթ.։)
plunged, sunk in sin.
Ի հողաթաւալ մեղսաթաթաւ մեղանչական ի մարդկանէս. (Ագաթ.։)