cf. Մոլաթուզ.
Գոյ ի թզենիս, որ անուանեալ կոչի կատաղենիս, այսինքն վայրի մոլաթուզ. զթուզն մոլաթզենւոյն քաղեն բերեն կախեն ընդ ընտանի թզենւոյն. (Վեցօր. ՟Ե։)
sycamore;
caprificus;
sycamore figs or fruits.
Գոյ ի թզենիս, որ անուանեալ կոչի կատաղենիս, այսինքն վայրի մոլաթուզ. զթուզն մոլաթզենւոյն քաղեն բերեն կախեն ընդ ընտանի թզենւոյն. (Վեցօր. ՟Ե։)
hemlock.
Ի հարկէ սովոյն բերեալք՝ զմոլէխինդն եւ կամ զայլս ոմանս վնասակար բանջարս ըստ դիպաց իմն ճարակեալ. (Յհ. կթ.։)
furious, raging, mad, outrageous, demoniacal, fanatical, enraged, desperate, rude, violent;
cf. Մոլեգնաբար.
Կամ զմոլեգին յայլոց կրօնից անառակութիւնս բերեալ։ Ազգ եղեւ նմա մոլեգին գնացքն փիլիպպեայ. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 23։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 23։)
erroneous, heretical;
nonsensical, foolish.
Սովաւ խորթաբարոյիցն հերձուածողաց մոլեգնաճառ բերանք կարկին։ Զմոլեգնաճառ բանսարկուին զգլուխ վերակարեցին. (Նար. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. առաք.։)
cf. Մոլի.
Մոլեկան կատաղութիւն, կամ ալիք, ախտ, տռփանք, վաւաշոտութիւն, խելայեղութիւն, վարք, բարք, եւ այլն. (Սեբեր.։ Նանաւ։ Եղիշ. դտ.։ Խոր. հռիփս.։ Պիտ.։ Փարպ.։ Նար. ՟Ձ՟Գ։)
strayed, erred;
missed, mislaid, lost;
cf. Մոլար;
out of the way.
Զի մի՛ մոլորք բերիցիմք յամենայն հողմոց վարդապետութեան. (Ոսկ. լս.։)
fury, rage, mania, frenzy, madness, folly;
violent passion;
transport, enthusiasm;
*vice, bad habit.
μανία, τὸ μανιῶδες insania, furor. Մոլի գոլն. մոլիլն. մոլեգնութիւն. կատաղութիւն. յիմարութիւն, անյագ բերումն. սաստկութիւն կրից՝ ցասման, սիրոյ. տարփումն. տռփումն. ... եւ այլն.
Ողջախոհ իմն մոլութեամբ՝ առ այսոքիկ վառեալք բերին. (Սահմ. ՟Ա։)
ashes;
օր մոխրոց, Ash-Wednesday;
փոխարկումն ի —, incineration;
— լինել, to burn or reduce to ashes;
ի — եւ յաճիւն դարձուցանել, to incinerate, to reduce to ashes;
to lay in ashes, to waste or desolate;
ապաշխարել մոխրով, to do penance;
հուր ծածկեալ ընդ մոխրով, fire lies under the ice;
there is fire lurking under the ashes;
cf. Թաւալիմ.
full of ashes, ashy.
Չբերել ընդ մեզ զթիւնաւոր՝ զմոխրալից՝ զպղծախառն ցանկութիւն. (Եպիփ. բարոյ.։)
like ashes, ashy.
Որ մոխրատեսակ փոշի բերէ. (Արիստ. աշխ.։)
wax, bee's wax;
wax-candle, wax-light, taper;
սպեղանի ի —ոյ, cerate, medicated wax;
— ճարպական, stearine candle;
cf. Ճրագ.
Մեղուն զմոմ մաղուցն ի ծաղկաբեր մարգոցն մեծաւ փութով անդադար ժողովէ. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Մոշենի.
Զմորենին (մովսեսի) ոմանք ասեն թուփ անթառամ եւ անուշահոտ եւ անպտուղ. սակայն մոշավայրի, որ է բերք լերին, բարակ, տկար, եւ անպտղաբեր. (Վրդն. ծն.։)
cf. Մոշենի.
Զմորենին (մովսեսի) ոմանք ասեն թուփ անթառամ եւ անուշահոտ եւ անպտուղ. սակայն մոշավայրի, որ է բերք լերին, բարակ, տկար, եւ անպտղաբեր. (Վրդն. ծն.։)
forgetfulness;
—նս առնել, ի —նս դարձուցանել, արկանել, to forget, to leave or bury in oblivion;
— լինել, գալն, to forget, to forget oneself, to put out of oneʼs memory;
ի —նս ածել, to cause to forget.
Ի մոռացօնս դարձուցեալ զկենսաբեր աւետիսն յառաջադիրս. (Ագաթ.։)
obscurity, darkness, night;
dark, obscure, gloomy;
— անհնարին, frightful or thick darkness, impenetrable gloom;
— ընդ —, ի մթան, ի մթի, in darkness, in the dark, in the gloom.
Մեկնէ իսկ, թէ յորո՛ւմ մթի էին. (Սեբեր. ՟Գ։)
musk;
— երէ, moschifer.
μόσχος muscus, moschus moschiferus. թ. միւք, ... յն. լտ. մօսխոս, մօ՛սքուս, մուսգուս . (ի պրս. բառէ մուշ, որ է մուկն) Մկնաձեւ եւ մկնաչափ կենդանի ի հնդիկս՝ անուշահոտ, եւ իւղ նորա. եւ լայնաբար ամենայն անուշահոտ իւղ եւ պտուղ եւ ըմպելի. որպէս եւ բէշկ մշկոյ՝ է փիսիկ, այսինքն կատու մշկաբեր. (ուստի եւ միւսքէթ, մուշքաթ եւն)
Գեհոն բերէ անուշահոտ ծխանելիս, եւ բանջարս խոտոյ՝ որ խառնի ընդ մուշկս, զոր կազմեն մարդիկ ի պատրանս ռնգաց ի հոտ անոյշ. (Պտմ. վր.։)
to beg, to mendicate, to ask alms, to solicit charity, to be a vagrant.
Հաց մուրանային, եւ բերէին նմա ծառայքն իւր. (Եղիշ. ՟Է։)
begged, mendicated, borrowed;
alien, foreign;
pieced, patched up, mended.
Գուբն՝ մուրացածոյ եւ եկամուտ զջուրն ունի. (Սեբեր. ՟Գ։)
Ի բազմացն սակաւ ինչ բերաք ի մէջ մուրացածոյ բանիւք. (Ճ. ՟Ե.։)
cf. Մուրացած.
Գուբն՝ մուրացածոյ եւ եկամուտ զջուրն ունի. (Սեբեր. ՟Գ։)
Ի բազմացն սակաւ ինչ բերաք ի մէջ մուրացածոյ բանիւք. (Ճ. ՟Ե.։)
roasted wheat.
Եթէ մուրկ ոք բերիցէ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 92։)
myrtletree, myrtleberry.
Ծառք պտղաբերք, ընդ նոսին եւ մուրտ, եւ այլ բազում անուշահոտ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
flesh-eating, living upon flesh;
carnivorous.
Յորոց ուրախացեալ բերկրին ձկնակերացն եւ մսակերացն անձինք. (Փարպ.։)
pantry, store-room, cellar, larder, buttery;
wine-cellar, wine-vault, canteen.
Իբրեւ յամենունակ մառանէ գանձուց տացէ (ջուրն) ի դուրս զոր առեալ ունիցի յաւանդ։ Չար մառանն նոցա դարձցի առ ինքեանս, եւ զոր ինչ շրթամբք իւրեանց վաստակ բերին ինձ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. սղ.։)
partial;
partitive.
Իսկ ՄԱՍՆԱԿԱՆ կոչեցեալ անուանք՝ ըստ արդի քերականաց, ոմն, ոք, իմն, ինչ, վերածին ըսն (նախնեաց՝) յանորիշ կամ ի վերբերական անուանս։
particular, special;
private.
Եղեւ այնպիսի ինչ մասնաւոր յայտնութիւն. (Սեբեր. ՟Է։)
having lately calved.
Որ ունի որթս մատաղս. մատաղամայր. նոր հորթ բերած՝ ծնած.
cf. Մատանակ.
Ի ՄԱՏՆԵԱԿ կամ Ի ՄԱՏԱՆԱԿ ԱՐԿԱՆԵԼ. Զբռամբ արկանել. ի ձեռս բերել.
Զթագաւորս եւ զիշխանս ոչ եղեւ ձեռնհաս ի մատեակ արկանել. (Սեբեր. ՟Դ։)
bibliography;
literature;
writing, book, work.
Ի քաղդէական մատենագրութենէն։ Զքաղդէացւոց մատենագրութիւն։ Ի բերոսեսեայ մատենագրութեանցն։ Արժանի եղեն մատենագրութեան։ Իւրաքանչիւր աշխարհաց մատենագրութեանց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
told in books;
narrating in books.
Մատենապատում երկնաբերձ պայծառացուցեալ. (Կորիւն.։)
cf. Մատենագրեմ.
Լքեալ լինին ընթացք ձեռացս՝ մատենաւորել զայսր աղէտաբեր համբաւուց ցոյցս. (Արծր. ՟Դ. 2։)
thrusting in one's finger;
— զզուանօք փսխել, to provoke vomiting with the finger.
Մխեալ կամ մխելով զմատն (ի բերանն). մատ խօթելով.
offering, presenting;
cf. Մատուցական.
Մինչդեռ ի ձեռս մատուցանելեաց իցէ գիրն, պաղատանաց գիր կոչի. (Սեբեր. ՟Գ։)
to draw or bring near, to advance, to put forward;
to present, to offer, to dedicate;
to sacrifice;
ի մէջ —, to relate, to report.
προσφέρω, εἱσφέρω, ἁναφέρω, προσάγω affero, offero, adduco ἑγγίζω propinquo ἁνατίθημι devoveo θύω sacrifico եւ այլն. Տալ մատչել. մօտ կամ յառաջ բերել. մերձեցուցանել. մօտեցընել
ՄԱՏՈՒՑԱՆԵԼ. Որպէս մատամբ ընձեռել. տալ. առբերել. կարկառել. ընծայել. նուիրել. պատարագել. զոհել. ձօնել.
Որ ինչ յաւետարանին ասացեալ է, ի հայր հանեմ. եւ որ ինչ ի հնումն, որդւոյ մատուցանեմ. (Սեբեր. ՟Ա։)
to gain access, to approach, to draw near, to advance, to present or offer oneself, to come, to appear;
to be presented, offered, celebrated;
յառաջ —, to advance, to come or go forward;
cf. Հուպ, cf. վեր.
ՄԱՏՉԻՄ. προσάγομαι, προσφέρομαι, εἱσφέρομαι adducor, adferor. որպէս Մատուցանիլ. ընծայիլ. առբերիլ, նուիրիլ, պատարագիլ.
to be or become cupbearer, to present drinks, to fill the glasses, to pour out wine;
to administer, to distribute, to dispense.
Ոչ ասաց, թէ մատռուակեցէք կոչեցելոցս, այլ ասէ, բերէ՛ք տաճարապետին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
temptation, impurity.
Որ ոչ համբերեն մատոց դիւին, որ յերանսն անկանին. (Եւագր. ՟Ի՟Ա։)
Maran-atha, it signifies the Lord comes, or, the Lord is come;
(it was a form of threatening, cursing or anathematizing among the Jews).
Եւ զի՞նչ իցէ մարանաթա՛յ. տէր եկն. եւ է՞ր վասն զայս ասէր. զի զտնտեսութեան զբանն հաստատեսցէ (ըստ կրկնակի գալստեանն)։ Մարանաթայ, այսինքն տէր գայ, մի՛ անյոյս լինիք, եւ ըստ արժանեացն հատուցանէ. (Մեկն. ՟ա. կոր. ըստ ոսկեբեր. եւ ըստ այլոց։)
cf. Մարգագետին.
Ի մարգս եւ յաղբերակունս եւ ի սուրբ օդս զբօսնուցուն. (Խոսր.։)
prophet, seer;
սուտ —, false -;
կին —, prophetess;
փոքր —ք, the Lesser prophets.
Լուսաբեր ծանուցեալ, եւ մթացուցեալ՝ երէկ, քարոզ գոլով գիշերի, եւ մարգարէ տուընջեան. (իբր գուշակ, ցուցակ) (Պիսիդ.։)
margaret, pearl;
daisy;
margarine;
շարք —րտաց, string of pearls;
pearl necklace;
ծածկեալ —րտօք, pied with daisies;
մի՛ արկանէք զ—ս առաջի խոզաց, don't cast pearls to swine;
cf. Ընդելուզանեմ.
Նայի ընդ մարգարիտ ոգւոցն, եւ տեսանէ զծաղիկ համբերութեանն. (Իսիւք.։)
Սպիտակ մարգարտին մաքուր կերպարան։ Ի ծովային բերմանց շնորհալոյս մարգարիտ. (Նար. կուս.։)
bearing or producing pearls.
ՄԱՐԳԱՐՏԱԾԻՆ կամ ՄԱՐԳԸՐՏԱԾԻՆ. Ծնօղ կամ բերօղ մարգարտի. Խաղաղութեան միայն դու ծոգ՝ մարգըրտածին եւ կոյս գոլով. (Մաշտ.։)
cf. Մարգճակ.
Մնացին անդէն, եւ այլ զօրն ի մարգճախնին (տպ. ի մարգճախին) առ աղբերն անտառին. (Զենոբ.։)
marshy meadow.
Մնացին անդէն, եւ այլ զօրն ի մարգճախնին (տպ. ի մարգճախին) առ աղբերն անտառին. (Զենոբ.։)
searching, or in search of men.
Յառաջագոյն կատարէր զկերպարանս մարդախնդիր տեսչութեան. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ա։)
begetting a man;
fabulous tree feigned to produce men.
ՄԱՐԴԱԾԻՆ. Ըստ առասպելաց՝ Ծառ, որ պտղաբերէ զմարդ.
cannibal, anthropophagus, man-eater;
— լինել, to eat human flesh.
Կոկորդիլոսն մարդակեր կենդանին։ Զառիւծն, զկոկորդիլոսն եւ այլն ... թունաբերս եւ մարդակերս. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. տեսական.։)
humanely, kindly, tenderly, with kindness, lovingly.
Որ մարդասիրապէս վասն ամենեցուն համբերեցեր։ Մարդասիրապէս խնամէ զարարածս. (եւ այլն. Շար.։)
human race, human creature, man;
human, rational;
— բուրաստան, garden planted by man.
Մարդատունկս յաւուրս պահոց բերելով պտուղ կենաց. (Եփր. պհ.։)
Զայս ոչ ի տնկագործողէն մարդատունկս յինքն բերէ. (Խոսրովիկ.։)
cf. Մարդկօրէն.
Մարդկաբար խօսել (քրիստոսի), կամ քաղցնուլ, կամ համբերել, կամ բռնադատիլ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։ ՃՃ.։ Առ որս. ՟Բ։)
Մարդկաբար փութային։ Մի՛ նոքա մարդկաբար սատակեսցեն զնա։ Մարդկաբար ինչ ձայն հնչիցէ ընդ բերանն. (Մամբր.։ Եղիշ. ՟Գ։ Ոսկ. մտթ.։)