our;
ours;
our own;
սրտիւք մերովք, with our heart;
ի ձեռաց մերոց, from our hands;
ի տան մերում, in our house, at home;
կերպացեալ զմերս ի սրբոյ կուսէն, Christ took our nature upon him from the Virgin Mary.
Զմերս առեալ՝ ի մերոցս պարտի օրինակ բերել. (Նար. երգ.։)
conformable to our ideas.
Մերախոհ ունակութեամբ զգիւտս իմաստից քերթողականացն բերելով ի դէմս լաւին եւ անլաւին. (Երզն. քեր.։)
of our form or nature, human, incarnate.
Ի նոյն մերակերպացեալ մարմնոյն զէականն աղբերացուցեալ փայլակօղ ճառագայթ. (Խոր. վրդվռ.։)
cornel, cornelian cherry;
cornel-tree.
Թութն, եւ նուռն, եւ հոյնն, եւ ամենայն ծառք մրգաբերք. (Ագաթ.։)
the second month of the ancient Armenian calendar.
Հոռի, զի հորեն երկրագործք եւ մշակք, զցորեան ի զգինի ի շտեմարանս ժողովելով. որ ըստ իմիք յարմարի անշարժ տոմարի յայսմաւուրաց, կամ ժամանակի թարգմանչաց, ըստ որում հոռին պատասխանէ կէս մի սեպտեմբերի, եւ կէս մի հոկտեմբերի։
stream of water, watercourse;
overflowing, flowing out;
water-fall;
current, stream;
— հոգւոյն, the gifts of the Spirit;
— հրոյ, volcanic eruption;
torrent of flame;
— չարեաց, a torrent of ills;
—նս ջուրց իջուցին աչք իմ, my eyes have become water-brooks, my eyes run down with rivers of water.
Հոսանք ականակիտն աղբերաց։ Բնութիւնս (գետոյ) հզօրապէս զ՝ի վայր հոսանից ունի կարգ. (Պիտ.։)
to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.
ՀՈՍԵՄ եցի. չ. ՀՈՍԻՄ եցայ. ձ. ῤυέω, ἑπιχύομαι, καταφέρομαι fluo, infundor, deferor ἑμπηδάω insilio, irruo. Ծորիլ. բղխել. յորդել. իջանել. վայրաբերիլ. եւ Վերուստ ի վայր՝ ի վերայ յարձակիլ. գրոհ տալ. անկանիլ. վազել, թափիլ.
flowing out, outpouring, effusion, discharge;
leakage.
ՀՈՍՈՒԹԻՒՆ ՀՈՍՈՒՄՆ. ῤύσις, ἕκχυσις fluxus, fusio, effusio, profluvium. որ եւ ՀՈՍՔ. Հոսիլն՝ ըստ ամենայն նշ. բղխումն, ծորումն, գիջութեան անցք. անցաւորութիւն. վայրաբերումն.
shadow, shade, umbrage;
auspice, conduct, shield, defence, guard;
— ընդ —նեաւ, in the shade, under the shadow of;
with the protection or under the auspices of;
— լինել, առնել, cf. Հովանաւորեմ;
աւուրք իմ որպէս — անցին, my life has passed away like a shadow.
cf. ՊԱՏՍՊԱՐԵՄ. իբր պատել ասպարաւ, այսինքն վահանաւ, որ է լծորդ ընդ Հովանի. որպէս եւ Ասպարն ընդ ռմկ. սիբեր յն. ասբիս.
refreshing, cooling, airy.
Պատուհանս հովաբերս եւ հովաշունչս. (Ճ. ՟Ա.։)
to fan;
to air, to let air in.
Համր եղիցի հովեալ բերանս. թուի գրելի Հոծեալ. (զոր տեսցես) թո՛ղ եւ զգրելն ոմանց Հովել, Հովիչ, Հովութիւն, իբր Հովուել, հովուիչ, հովուութիւն։
to render stinking, fetid;
to rot, to putrefy, to stink.
Նախատէին՝ զբերան ունելով հոտեալ։ Ի պատմելոյ զանճառելիսն հոտեցաւ բերան իմ. (Ոսկիփոր.։)
the smell, the sense of smelling, nose.
well, cistern, tank;
ditch-gully.
Պեղեալ երկուս հորս յոյժ քաջախորս եւ սաստկապէս լայնս ... բերեալ թաղեցին ի նոյն հորս ... զսայլորդսն ի վերայ հորոյն կախեալ զփայտէ. ա՛յլ ձ. խորս, խորոյն։
heat, ardour, outburst of passion, sally or fit of wrath.
Տղայք ողորմագին ձայնիւք զգառանց բերէին զնմանութիւն՝ որ դեռադեռ ի մարցն բաժանեալ՝ ի հորձիցն ելեւել առնէին վասն անժոյժ գոլոյ բնութեանն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
strong, vigorous, robust;
powerful, potent, mighty.
Երկու որդիք հուժկուք էին դաւթի. (Սեբեր. ՟Զ։)
ford, shallow passage, way;
cf. Հոյն;
fordable, passable;
— մի, a little, something;
briefly, succinctly;
ի — ելանել, to obtain one's scope.
եւ յայս միտ բերի նաեւ ասելն.
Այլով անուամբ վարին, եւ ժամանակօք անբաւիւք ... ո՛չ զուգեալ համեմատեն հուն թուոց առարկութեանցս եւ այլն. (Խոր. ՟Ա. 3։) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ։)
to approach.
παράγω deducoi, prmoveo ἑπιβάλλω immitto, induco եւ այլն. Հուպ կացուցանել. մերձեցուցանել. յարել. յարմարել. ի վերայ բերել. մօտեցնել, քովը դնել, կցել, դպցընել.
cf. Հպաւորութիւն.
Անկեալ նախահայրն՝ մահաբեր ծառոյն հպմամբ, կանգնէր կենարար փայտին մերձենալ ի սմա. (Շ. տաղ.։)
renunciation, renouncing, relinquishment;
abdication;
resigning, resignation;
denial, refusal;
leave of absence;
dismission, discharge;
permission;
parting, leave;
farewell, adieu, good-bye;
— առնել, տալ, cf. Տալ հրաժարական ողջոյն;
to renounce, to give over, to relinquish, to resign;
to retire from, to leave off;
to bid adieu or farewell;
ի —ի կացուցանել, to dismiss, to discharge, to send or turn away;
առնուլ — անդարձ, to bid an eternal farewell, to bid adieu for ever.
Հրաժեշտ ի մահաբեր գործոյ, կամ ի պատարագաց (զոհից). (Նախ. իմ. եւ Նախ. ես.։)
producing fire.
Հրածին կարկուտ, կամ ամպ, ամպք։ Հրածին կարկտաբեր դիպուած. (Եղիշ. յես.։ Շար.։ Նար. ՟Ղ՟Բ։ Արծր. ՟Դ. 7։)
to flow like a torrent of fire.
Հրեղէն վիշապք, եւ գետ հրահոսէր ի բերանոյ նոցա. (Վրդն. աւետար.։)
commanding, permitting.
Բարձեալ բերէ զհրաման հրամանատուին. (Եզնիկ.։)
to publish, to make public, to promulgate, to divulge;
to declare, to disclose, to report.
(Դեւն) զմեղսն այսօր հրապարակէ առնել, եւ զարդարութիւն ի վաղիւ հաճէ զմեզ պահել. (Սեբեր. ՟Ժ։)
fire-bearing;
— նուիրանոց, censer.
Խնկանոցքն զսուրբ աստուածածնին ունին զնմանութիւն. իսկ հրառու նուիրանոցն (կամ հրառուն) թուին ինձ զհրեշտակապետին բերել զնմանութիւն՝ առ կոյսն աւետարանութեամբ. (Ճ. ՟Գ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
fire-lighter;
stoker, fireman;
bellows blower;
ardent, inflamed, burning.
Զի մի՛ անձամբ ջրբեր լինիցի, եւ փայտակոտոր, եւ հրավառ. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
to publish, to make public, to divulge, to promulgate;
to denounce, to declare;
to inform the public, to cry, to proclaim;
to pronounce, to intimate;
to spread a report;
to post up, to set up a bill or paper, to publish;
to edit.
Եւ ես զնոյն ... առբերելով զբանս հրատարակեմ. (Անյաղթ բարձր.։)
throwing, casting or shooting fire;
gun, musket, fusil, piece, arquebuse, rifle, blunderbuss;
— բաղխիչ, գայլախազեայ, կախաղանաւոր, ասղնաւոր, կրկնահար, հողմահար, յետախցիկ, որսոյ, թռչնորսական —, percussion-gun, flint-gun, pendulum-gun, needle-gun, double-barrelled gun, air-gun, breech-loading, sporting-gun or shooting-gun, fowling or birding-gun, musket or rifle;
բաղխիւն —ի, musket-shot;
շռինդ —ի, report of a gun;
հարուած —ի, gun-shot wound;
— բարկութիւն, շանթք, thunder, thunder-bolt;
լնուլ զ—, to load a gun;
արձակել զ—, to shoot, to let off, to discharge, to fire;
չառնուլ հուր —ի, to miss fire, to flash in the pan;
—ք, hail of fire;
musketry.
Զհրացանն բերելով յերկնուստ զանզրաւ կիզումն. (Արծր. ՟Գ. 17։)
Սատակեցան ի հրացան բարկութենէ։ Եւ ի սոդոմ զհրացան բարկութիւնն. (Սեբեր. ՟Բ։ Ոսկ. մտթ.։)
to inflame, to set on fire, to burn;
to make red hot, to ignite.
Վտակք երկոտասան աղբերս քարոզութեան զջուրսն մկրտութեան աւազանին հրացուցին. (Փարպ.։)
angel;
deputy;
messenger, envoy, ambassador, legate;
courier, express;
indication, sign, token;
—ք, the angels, heavenly spirits;
— հայրապետին հռովմայ, nuncio, the Pope's -;
— մարտի կամ հաշտութեան, herald;
պահապան —, tutelary or guardian-angel;
— տեառն, angelus;
բարի —ք, the good angels;
չար —ք, the evil spirits;
—դ իմ ! my angel ! my darling !
—ս առնել, առաքել, արձակել, յղել, to send a messenger or ambassador.
ՀՐԵՇՏԱԿ. ἅγγελος nuncius, legatus βιβλιοφόρος cursor, tabellio. Պատգամաւոր երկրաւոր. սուրհանդակ, լրաբեր, թղթաբեր.
living, behaving in an angelic manner, leading an angelic life.
Որ բերէ յինքեան զկրօնս կամ զքաղաքավարութիւն հրեշտակաց.
to become an angel, to live angelically, to lead an angelic life.
Մի հրեշտակի երեւումն այնքան տագնապ հրեշտակացելոյն եբեր դանիէլի. (Խոսր.։)
angelic nature;
embassy, message, deputation, delegation;
—ս առաքել, առնել, to send ambassadors, deputies, to depute, to send a commission.
Ի կրկին միտս բերի ասելն վասն քահանայի,
cf. Հրճուալից.
Հրճուալիր բերկրալից ուրախութեամբ բարգաւաճեալ. (Զքր. կթ.։)
cf. Հրճուալից.
Հրճուալիր բերկրալից ուրախութեամբ բարգաւաճեալ. (Զքր. կթ.։)
joyful, gay, cheerful, merry.
Հրճուալիր բերկրալից ուրախութեամբ բարգաւաճեալ. (Զքր. կթ.։)
joy, mirth, rejoicing, cheerfulness, gaiety, sportiveness, delight, pleasure;
—նս ումեք կազմել, ի —նս ածել զոք, to rejoice, to delight, to cheer;
ի — նս խնճոյից, in the merriment of a feast.
Ուրախութիւն. ցնծութիւն. զուարճութիւն. բերկրանք.
cf. Հրճուական.
Զրուցատրութեամբ հրճուողական ի մէջ բերեալ՝ ասէր. (Ճ. ՟Ա.։)
King's messenger.
որ ունի եւ տան զհրովարտակ. թղթաբեր. հրեշտակ թղթատար.
cf. Յօտեմ.
Այգի հօտեալ ի ժամանակս գարնայնոյ առաւել պտղաբերէ. (Ճ. ՟Ա.։)
to laugh at, to deride, to ridicule, to mock, to jeer, to make sport of;
to put to shame, to affront, to vilify;
to lead in triumph;
to triumph, to conquer, to be triumphant, to obtain the victory;
պոմպէոս ձաղեաց երիցս, Pompey triumphed thrice.
Չաղին դեւք, ձաղին եւ առաքեալք. նոքա ընդ պարտութիւնն զամօթի հարեալք, եւ սոքա զյաղթութիւն թագաւորին հռչակն հարկանել. (Սեբեր. ՟Գ։)
cf. Ձաղկամազ.
Հային ի հերսն, թէ ձաղկահե՞ր, կամ գանգրահեր իցէ. (Սեբեր. ՟Զ։)
having the hair erect.
Հային ի հերսն, թէ ձաղկահե՞ր, կամ գանգրահեր իցէ. (Սեբեր. ՟Զ։)
of the same opinion, unanimous, agreeing, of one mind;
singing with, in chorus;
unisonous, in unison;
consonant.
Կրկնակք ասին, զի մի մի իւրաքանչիւր ոք ի սոցանէ յերկուց ձայնակցաց բաղկացեալ է. քանզի բաղկանայ զայս ի սէէ եւ դայէ։ Ի կրկին ձայնակից վերաբերիցի. (Թր. քեր. ուր ասէ Երզն.)
gamut, scale.
crying, uttering a cry;
crier, weeper, wailer, lamenter;
— գուսան, կին, mourner, mourning woman.
ἠ θρηνῳδός, θρήνων, θρηνούσα qui carmen lugubre canit, praefica, lugens. Որ ձայն արկեալ գոչէ ցաւագին. ողբերգակ. գուսան, եւ լալկան, այր կամ կին.
cf. Ձանձրալի;
cf. Ձանձրութիւն;
— առնել, to tire, to annoy, to plague, to importune, to tease.
cf. Ձանձրանալի.
ՁԱՆՁՐԱԼԻ ՁԱՆՁՐԱԶԼԻՑ. Որ ինչ բերէ զձանձրութիւն. տաղտկալի. թանձր եւ ծանր, եւ դժուարակիր.
act of stretching or spreading;
*braces;
drying-place or room;
ligament, aponeurosis;
tendon, sinew;
chord of an arc, subtense;
line;
rope, cord;
— հրացանի, trigger.
Իբրեւ զսահմանս ձգան ամենայն ընթացեալ անցանէ. (Ոսկ. եբր.) իմա՛ բերմանց եւ այլն։
draught, drawing, traction;
shooting;
attraction;
tendency, inclination;
attachment;
— շնչոյ, respiration, breathing;
— ըմպելեաց, draught, gulp;
— վառարանի, the draught of a chimney.
Ձգելն, եւ իլն. ըստ ամենայն նշ. որպէս Տարածումն. ձկտումն. բերումն. եւ Քարշումն. եւ Ընկեցումն.