length;
longimetry.
Երկայնութիւն. բարձրութիւն.
prolix, too diffuse.
Երկարաբան ի պատմութիւն. երկարապատում։ (Խոսր.։ Ոսկիփոր.։)
much extended.
cf. Երկայնեմ.
Մորուս երկայնացուցանել, կամ զաւուրս, կամ զանօրէնութիւնս. (Լմբ. առ լեւոն.։ Վեցօր. ՟Զ։ Ճ. ՟Բ.։)
long-nosed.
Անձամբ էր միջակ, եւ երկայնաքիթ (սրբոյն մարկոս). (ՃՃ.։ Հ=Յ.։)
to lengthen, to extend, to stretch, to draw, to draw out;
to prolong;
— զոտս or զսրունս, to stride, to straddle.
Երկայնել զապաւանդակս, զքղանցս, կամ զճառս մատեանին, զբանն. (Ես. ՟Ծ՟Դ. 2։ Մտթ. ՟Ի՟Դ. 5։ ՟Բ. Մակ. ՟Բ. 33։ Գծ. ՟Ի. 7։)
Ժամավաճառ բանիւք երկայնէր զասացեալսն. (Փարպ.։)
longsuffering, patience.
μακροθυμία longanimitas որ եւ ԵՐԿԱՅՆԱՄՏՈՒԹԻՒՆ. Ընդ երկար համբերութիւն. ներողամտութիւն.
Զներելովն եւ զերկայնմտութեամբն արհամարհիցես։ Որ համբերն բազում երկայնմտութեամբ. (Հռ. ՟Բ. 4։ ՟Թ. 22։)
Աղաչեմ, երկայնմտութեամբ լսել ինձ». յն. երկայնմտաբար. (Գծ. ՟Ի՟Զ. 3։)
Երկոլքումբք տեսանեմբ վարեցեալ զաստուած, երկայնմտութեամբն եւ վրէժխնդրութեամբն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ցուցանէ զբազում ժամանակաց զերկայնմտութեամբ իւր. (Մխ. երեմ.։)
length;
court;
longitude;
depth;
— աւուրց՝ կենաց, long days;
length of days, long life, longevity;
խաղալ գնալ յ— գետոյն, to skirt, to run along the river;
յ—, of the length of;
to the...
longitude.
Երկայնութիւն տապանի, կամ փեղկի։ Սուր՝ թզաւ յերկայնութիւն։ Քսան վտաւանաւ երկայնութեամբ։ Երկայնութիւն ճանապարհի, կամ կենաց, աւուրց. (Ծն.։ Ել.։ Օրին.։ Դտ.։ Դան.։ եւ Խոր.։ Եղիշ. եւ այլն։)
Ի վերայ բերել հրամայէ զկարգ եւ զդիր աւուրցն եւ կանոնաց՝ ըստ երկայնութեան եւ թակրճութեան. (Յհ. իմ. ատ.։)
Պէտք բանիս պահանջեն զերկայնութիւն. (Արշ.։)
Բազումք ի ձէնջ տաղտկացեալ են առ ի բանիցն՝ տաղտկութիւն ընթերցողացն լինիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։ Խոր. ՟Բ. 56։)
to live long.
mill;
mill-stone;
grindstone;
— իշոյ, mill-stone turned by an ass;
վերին —, upper mill-stone;
ներքին —, lower mill-stone;
cf. Երկանաքար.
Ա՛ռ երկան, աղա՛ ալիւր։ Բեկոր երկանի։ Ձայն երկանի։ Քար մի իբրեւ զերկան մեծ։ Մինչեւ ցանդրանիկ աղախնոյն՝ որ կայցէ յերկանս։ Եթէ երկու աղայցեն ի մի երկանս. (Ես. ՟Խ՟Է. 2։ Դատ. ՟Թ. 53։ Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 21. 22։ Ել. ՟Ժ՟Ա. 5։ Մտթ. ՟Ի՟Դ. 41։)
Իբրեւ հատ հաճարոյ ի մէջ երկուց երկանաց. (Արշ.։)
Զերկանիցն օրինակ ի մէջ բերէ. (Երզն. մտթ.։)
mill-stone;
mill-stone quarry;
of millstone;
— հաստատուն, bedstone, bed mill-stone, lower mill-stone;
— շարժական, runner, upper mill-stone, top mill-stone.
Իբրեւ զերկանաքար իշոյ հանապազ ի վարժման. (Կլիմաք.։)
երկանաքար. ա. իբր Երկանաքարեայ, կամ նման երկանաքարի.
Զնիզակն իւր զբոլորատէգ ... նստոյց յերկանաքար արձանին. (Խոր. ՟Բ. 8։)
binominous, having two names.
Երկանուանն սմբատայ (յովհաննու). (Լաստ. ՟Բ.)
Յիսուս քրիստոս կոչեցաւ երկանո՛ւն». այսինքն կրկին անուամբք. (Կոչ. ՟Ժ։)
parasitic.
Որ պաշտօն տանի երկուց, անձին եւ օտարի, շնթելով մեծատանց, եւ պարարելով զորովայն իւր. զի դնի որպէս յն. παράσιτος parasitus, որ է պատառաբոյծ.
cf. Աշխատասիրեմ.
Անձանձրոյթ երկասիրելովն արդարեւ գերազանցեալ զամենեքումբք. (Պիտ.։)
cf. Աշխատասիրութիւն.
Յերկոցունց յայսցանէ երկասիրութեանց ... ի գործնական եւ ի տեսական ընթացիցն. (Սարգ. յռջբ.։)
Հայեա՛ց ... ի մեղութիւն երկասիրութիւն. (Լմբ. առակ.։)
dissyllabic.
Եւ այս բառքս ոտք կոչին. զի են՝ որ երկավանգք են, եւ են՝ որ եռավանգք. (Նչ. քեր.։)
Փոխանակ երկավանգի (աբրամ՝) լիցի եռավանգ (աբրաամ)։ Երկավանգ անուն աբրամ՝ մեկնեալ է, հայր վերամբարձ. (Փիլ. լին.։)
cf. Կրկնավտակ.
Երկավտակ բղխմամբ ի կողէն կենդանութեան. (Թէոդոր. խչ.։)
of two kinds.
Երկատեսակ իմն սոցայն կարծեսցի գոլ տրամադրութիւն։ Երկատեսակ բնութիւնս է մարդկային. (Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
Մահու եւ կենաց՝ երկատեսակ բուրումն բարդեաց. (Նար. մծբ.։)
Ո՛չ պարզ եւ միեղէն, այլ բաժանեալ եւ երկատեսակ. (Դիոն. ածայ.։)
Եւ διειδής, διειδέστερος, διειδέστατος conspicuus, clarus. Ըստ հայումս, որպէս Կրկին տեսութեամբ երեւեցուցիչ. ըստ իմաստից յն. Յոյժ պայծառ, յստակ, ջինջ, պարզ.
to divide into two kinds, to divide.
որպէս ի լտ. divido (ի duo ), յն. μερίζω (որպէս մասնատել). Յերկուս հատանել, բաժանել՝ իրօք կամ մտօք. զանազանել.
Զիմաստասիրութիւնն ի տեսականն եւ ի գործականն երկատեցաք ... երկաքանչիւր ոք յերկատելոցս մասանցս ստորաբաժանի. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
division into two parts;
— լուսնոյ, dichotomy.
Միակն ոչ զերկատութիւն յինքեան ըստանձնեալ բերէ. (Մագ. ՟Խ՟Դ։)
Ո՞ւր ունիցի տեղի երկատութեանն բան. (Սարկ. հանգ.։)
long, extended, ample;
prolix;
slow, tardy;
length;
—, ընդ —, long, a long while;
at length.
Երկայն՝ ըստ տեւողութեան ժամանակի, եւ շարունակութեան տեղւոյ, բանից, եւ այլն.
Մինչեւ յերկար ժամանակս. (Ողբ. ՟Է. 20։)
Երկար ամանակաւ պահեն զվատախառնութեանցն բերս. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Ի խորհուրդ երկար։ Երկար տեսողութիւն։ Երկարս շարագրեցից բանաստեղծութիւնս. (Նար.։)
Վիհս երկարս (ցխորութիւն)։ Լեառն մի երկար յերկրէ բարձրութեամբ։ Այր սրտեայ էր, եւ անդամօք երկար. (Խոր. ՟Ա. 15. 25. ՟Բ. 5։)
Երկար մովաբացւոյն գոչէ». պիտի երանք, կամ մէջք, ըստ յն։
Երկար վանգ։ Երկար փաղառութիւն։ Երկար տառիւք։ Առոգանութիւնք են տասն, շեշտ, բութ, պարոյկ, երկար, սուղ, եւ այլն։ Ամանակք երկու. երկար, սուղ. (Թր. քեր.։)
ԵՐԿԱՐ. ԵՐԿԱՐՍ. մ. իբր Ընդ յերկար. երկար. զորս տեսցես ի կարգի տառիցս Ը, Յ.
cf. Երկայնակեաց.
Երկարակեաց են բնակիչքն. (Վրդն. ծն.։)
elongation, prolonging;
duration, length, prolongation;
act of going back.
Երկարաձգութիւնն ... երեքամսեայ բովանդակեալ աւուրբք. (Պիտ.։)
Ոչ աւուրց երկարաձգութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Գ։ Մի՛ մնար ժամանակաց եւ ամաց երկարաձգութեամբ ի չարիսն. Լմբ. ժղ.։)
long, extended, that lasts a long time, durable.
Հաստումն է առանց բերման երկարաձիգ տարածումն. (Արիստ. աշխ.։)
long, prolix, diffuse.
Զոր եւ երկարապատում է զիւրաքանչիւրոցն դնել բանս. (Շ. թղթ.։)
to lengthen, to prolong, to stretch, to extend;
to suspend;
to delay, to temporize.
Եւ դուք զբանս երկարեալ խօսիք. (Փարպ.։)
length, elongation, extent, reach;
prolixity.
μακρότης, μῆκος longitudo, prolongatio Երկայնութիւն ժամանակի կամ տեւողութեան, եւ կենաց, եւ բանից.
cf. Երկուորեակ;
cf. Երկուորի.
ԵՐԿԱՒՈՐ ԵՐԿԱՒՈՐԵԱԿ ԵՐԿԱՒՈՐԻՔ. δίδυμος, -μοι, Διόσκουροι, -κοροι geminus, gemelli Երկուորեակ եղբարք. մանաւանդ՝ կաստոր եւ պողիկեւտիս՝ անցեալք ի համար կենդանակերպից. որ եւ Դիոսկուրացիք. իբր դիոսի տղայք. ջուխտ.
Նմանութեամբ ասի.
Մերթ իբր Երկաւորիք կենդանւոյ. եւ Զոյգ ջլաց. ամոլաջիլք.
Կողովս երիս ոսկեղէնս, եւ մի արծաթի. իսկ արծաթին կից էր ընդ միում յոսկեղինացն իբրեւ զերկաւորի ... իսկ զերկուորիսն բարձրագոյն եցոյց ի վերոյ կողմանէ հիւսիսային կողովոյն. (Ճ. ՟Զ.։)
Երկու երակք հատան առ թիկունս կոյս երկաւորիս, իբրու հանդիպեալ էր մարմինն աջիւք եւ ահեկիւք գոլով. (Պղատ. տիմ.։)
Զզեւս (այսինքն զարամազգ) խոստովանին՝ զհայրն իւր կապել (զկռոնոս), զի զուստերսն կլանէր ոչ իրաւամբք. զնա իսկ՝ զհօրն իւր զերկաւորիսն հատուցանել (այսինքն հատանել). (Պղատ. եւթիփռոն.։)
cf. Երկուորեակ;
cf. Երկուորի.
ԵՐԿԱՒՈՐ ԵՐԿԱՒՈՐԵԱԿ ԵՐԿԱՒՈՐԻՔ. δίδυμος, -μοι , Διόσκουροι, -κοροι geminus, gemelli Երկուորեակ եղբարք. մանաւանդ՝ կաստոր եւ պողիկեւտիս՝ անցեալք ի համար կենդանակերպից. որ եւ Դիոսկուրացիք. իբր դիոսի տղայք. ջուխտ.
Նմանութեամբ ասի.
Մերթ իբր Երկաւորիք կենդանւոյ. եւ Զոյգ ջլաց. ամոլաջիլք.
Կողովս երիս ոսկեղէնս, եւ մի արծաթի. իսկ արծաթին կից էր ընդ միում յոսկեղինացն իբրեւ զերկաւորի ... իսկ զերկուորիսն բարձրագոյն եցոյց ի վերոյ կողմանէ հիւսիսային կողովոյն. (Ճ. ՟Զ.։)
Երկու երակք հատան առ թիկունս կոյս երկաւորիս, իբրու հանդիպեալ էր մարմինն աջիւք եւ ահեկիւք գոլով. (Պղատ. տիմ.։)
Զզեւս (այսինքն զարամազգ) խոստովանին՝ զհայրն իւր կապել (զկռոնոս), զի զուստերսն կլանէր ոչ իրաւամբք. զնա իսկ՝ զհօրն իւր զերկաւորիսն հատուցանել (այսինքն հատանել). (Պղատ. եւթիփռոն.։)
cf. Երկուորեակ;
cf. Երկուորի.
ԵՐԿԱՒՈՐ ԵՐԿԱՒՈՐԵԱԿ ԵՐԿԱՒՈՐԻՔ. δίδυμος, -μοι , Διόσκουροι, -κοροι geminus, gemelli Երկուորեակ եղբարք. մանաւանդ՝ կաստոր եւ պողիկեւտիս՝ անցեալք ի համար կենդանակերպից. որ եւ Դիոսկուրացիք. իբր դիոսի տղայք. ջուխտ.
Նմանութեամբ ասի.
Մերթ իբր Երկաւորիք կենդանւոյ. եւ Զոյգ ջլաց. ամոլաջիլք.
Կողովս երիս ոսկեղէնս, եւ մի արծաթի. իսկ արծաթին կից էր ընդ միում յոսկեղինացն իբրեւ զերկաւորի ... իսկ զերկուորիսն բարձրագոյն եցոյց ի վերոյ կողմանէ հիւսիսային կողովոյն. (Ճ. ՟Զ.։)
Երկու երակք հատան առ թիկունս կոյս երկաւորիս, իբրու հանդիպեալ էր մարմինն աջիւք եւ ահեկիւք գոլով. (Պղատ. տիմ.։)
Զզեւս (այսինքն զարամազգ) խոստովանին՝ զհայրն իւր կապել (զկռոնոս), զի զուստերսն կլանէր ոչ իրաւամբք. զնա իսկ՝ զհօրն իւր զերկաւորիսն հատուցանել (այսինքն հատանել). (Պղատ. եւթիփռոն.։)
both, each, every.
Տղայ մանկանն անձն անկցորդ է եւ անընդունական երկաքանչիւրոյ, բարւոյ եւ չարի։ Որ զմիմեանց կախեալ են, ոչ առանց երկաքանչիւր (այսինքն երկաքանչիւրոյ) շարժմանց զներգործութիւնն առնու։ Է մէջ զգայութիւնն, եւ ծայրք երկաքանչիւրքն՝ միտքն եւ զգալին. (Փիլ.։)
Ի խառնմանէ երկաքանչիւրիցն ... եւ ի յերկաքանչիւրոցն. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Դ։)
Երկաքանչիւրոց գոյութեանց։ Յերկաքանչիւր բնութեանցս մերոց. (Նար.։)
Երբեմն զմարդոյ վայելուչսն թողոյր ձայնս, եւ երբեմն ցուցանէ իրս՝ աստուածութեանն միայն եղեալ պարտ. զի իմասցի երկաքանչիւր ինչ». այսինքն ծանիցի միանգամայն աստուած եւ մարդ. որ յայլոց յումպէտս թարգմանեալ է Երկախումբ։
Երկաքանչիւրովքն խրատէ. բարեաւն յորգորէ, եւ ահիւն զկծեցուցանէ. (Յճխ. ՟Զ։)
to assemble in two troops or regiments.
Երկու գունդ լինել. յերկուս թեւս բաժանիլ զօրաց.
Երկգնդեցան ... իբրեւ երկու երամակք այծից. (՟Գ. Թագ. ՟Ի. 27։)
of two sorts, diverse.
Տեսանե՞ս զերկգունակ երդմանն, զի ի փառս, եւ ի զօրութիւն բազկի իւրոյ երդնու. (Ոսկ. ես.։)
of two faces;
of two sorts, diverse;
deceitful, counterfeit;
doubtful, equivocal, ambiguous, amphibological.
Ի վերայ երկդիմեան յանցուցելոցն. ((այսինքն երկոքումբք յանցուցելոցն). Եփր. մնաց.։)
cf. Երկդիմեան.
Մի՛ անջրպետեր ի մարդ առանձնապէս, եւ յաստուած բան, երկդիմի տպաւորելով մեզ զէմմանուէլ». այսինքն երկձայնեայ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
ԵՐԿԴԻՄԻ. διπρόσωπος ըստ քերականաց է դերանուն, որ ընդ դիմի անձին ի մէջ բերէ եւ զդէմն իրին. զոր օրինակ իմ, մեր, իմոյ, մերոյ.
Զձորձս երկդիմիս գարշելիս մի՛ արկանիցես զքեւ». իբր յայլ եւ այլ նիւթոց, կամ խառն ի ձեւոյ արանց եւ կանանց. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 19։)
Անմեղութեամբ ոչ գիտացեալ զերկդիմի միտս թագաւորին։ Գելոյր եւ տապալէր երկդիմի մտօք։ Զիա՞րդ լուիցուք երկդիմի հրամանացդ քոց. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Բ. ՟Ը։)
didrachm, two drachms or pence.
Վասն երկդրամենոյն». (Վանակ. յոբ.) որպէս թէ երկդրամենի, մենւոյ կամ մենոյ։
binary.
Հեռութեան սկիզբն է երկեակ։ Զերկեակն բաժանեաց ի միակ։ Զերկեակն եբարձ եթող անբաժանելի։ Քանզի բաժանեալ լինի ի հինգ երկեակս. (Փիլ.։)
Սկիզբն դարինճ երկեակն։ Երկեակն թիւ գոլով՝ զիա՞րդ է սկիզբն։ Երկեակն ոչ է թիւ, այլ սկիզբն թուոյ. (Սահմ. ՟Ժ՟Դ։)
Թիւ խորհրդական երկեակ տասնեկի։ Երկեակ ճանապարհաւ։ Երկեակ որոմանց։ Երկեակ բնութիւն ի նոյն արձանի։ Երկեակ մարմնով, եւ միով սրտիւ. (Նար.։)
of two years;
biennial;
զ—, lasting two years.
Եւ այս եղեւ զերկեամ մի։ Եւ եղեւ զերկեամ մի բովանդակ իւրով վարձու. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 10։ ՟Ի՟Ը. 30։)
Զերկեամ միայն թագաւորել։ Զերկեամ միայն կալ յայնպիսի միտս։ Զամենայն զիրս զերկեամ բովանդակեալ՝ մեռանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
of two years, two years old;
յերկեմենից եւ ի խոնարհ, from two years old and under.
two hundred.
διακόσιοι ducenti, duceni (իբր երկարիւր) Երկու հարիւր.
Եւ առ մայր նորա երկերիւր արծաթոյ. (Դտ. ՟Է. 4.) իմա՛ զօրութեամբ, կշիռ, դրամ. եւ այլն։
Միայն երկերիւրօքն իջանէր ի բլրակէն. (Յհ. կթ.։)
to intimidate, to frighten, to terrify, to cast down;
to startle.
Արի՛ եւ երկեցո՛ զսոսա օրինօքն տեառն աստուծոյ». ուր գրեալ է ի բազմաց. Եւ կեցո՛։
doubt, suspicion, fear.
ἁμφισβητησμός, θόρυβος, ἑρεσχελία , ἕλεγχος dubitandi locus, suspicio եւ այլն. Երկուանք խիթալի. կասկած երկիւղալի. ծուփք եւ յանդիմանութիւն խղճի. պղտորումն. յոյզք մտաց. տարակոյս. երկբայութիւն. պատրանք. կասկածանք, վախ.
Երկեւան երկբայութիւն ունի ասացեալդ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 23։)
Երկեւան ի ճշմարտութիւն դատաստանին մուծանել. (Սեբեր. ՟Թ։)
Ոչ եթէ այնպէս սրբեաց, եթէ երկեւանն ինչ մնայր առ ի քննել զբորոտութիւնն։ Մեկնութեամբն փարատիցի երկեւանն։ Մեղմով յայտ ածէր զնոցա մտացն երկեւանսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։ ՟Բ. 26. եւ 11։)
Այժմ զիս առնէ իշխան մարմնոյ նորա (յոբայ), եւ յայտնեմ զերկեւանս մտաց նորա. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Երկթերթ.
Որոյ են իբր երկու թերթք.
Գետն բերանաբացեալ դարաւանդօք ափանց զերկթերթիսն նշանակէ շրթունս. (Խոր. ՟Բ. 39։)
cf. Երկթեւ.
δίπτερος bipennis, binas alas habens Որոյ են երկու թեւք, կամ բազուկք.
Երկթեւեան նշանս տէրունական. (Շ. բարձր.։)
twice;
— անգամ, two times.
Եւ փոխանակ գրելոյ՝ Երկիր, այսինքն երկրորդ. (Մագ. ՟Կ՟Բ։ եւ իբր Երկիցս. Պղատ. օրին. ՟ժբ։)
Այս երկիցս խաբեաց զիս։ Արդ երկիցս իսկ դարձեալ էր այսրէն։ Միանգամ եւ երկիցս։ Եհար զվէմն երկիցս անգամ։ Վասն կրկնելոյ երազոյն փարաւոնի երկիցս անգամ.եւ այլն։
Երկիցս եւ երիցս զփորձ առեալ կշտամբեցաւ. (Եղիշ. ՟Գ։)
Երկիցս չորք։ Երկիցս ութուտասն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
fear, timidity;
terror, apprehension, fright, dread;
doubt, distrust;
առ —ի, for fear of;
յ— անհնարին վարանել, զերկիւղի հարկանիլ, to fear, to apprehend, to be much afraid;
— արկանել յոք, to frigthen, to startle, to strike with terror;
խօլական —, a panic;
— մահու անկաւ ի վերայ իմ, the terror of death is fallen upon me;
երկեան — մեծ, they were sore afraid.
Սկիզբն զգօնութեան կամ իմաստութեան երկիւղ տեառն. (Սղ. ՟ճժ. 9։ Առակ. ՟Ա. 7։)
Պէսպէս երկիւղիցն յեղանակք. (Լմբ. սղ.։)
frightful, dreadful, terrible;
timid.
Ահագին, եւ Ահաբեկ.
cf. Երկիւղալիր.
Ահագինս իմն բարբառի, եւ կարի երկիւղալիցս։ Ի քաղցրութիւն փոփոխէ զահագին տեսիլն զայն եւ զերկիւղալից. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Կամ ա.մ. Խառն ընդ երկիւղի. երկիւղախառն. ահաբեկ. եւ Ահաբեկութեամբ.
mixed with fear, with fear.
Երկիւղախառն նեղացուցանէին զսուրբ այրն աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
timorous, conscientious, scrupulous, pious, religions.
Երկիւղածիցն՝ օրինակն տեառն բաւական էր. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Երկեղած միտք. (Լմբ. պտրգ.։)
ԵՐԿԻՒՂԱԾ. իբր պարզապէս Երկնչօղ.
Ատես զայնոսիկ, որք միշտ ի քէն երկիւղած լինին (ծառայաբար եւեթ), եւ ոչ կամին խզհարազատութենէ սիրոյն բուռն հարկանել. (Լմբ. սղ.։)