accomplishing, fulfilling.
Զյոյզս մտաց խորհրդոցս գաղտնեաց իբր զգլխաւորեալ յանգաւորութիւն չարութեան գործոց խոստովանեալ. (Նար. ՟Թ։)
to complete, to finish, to end;
to render suitable, to adapt, to accommodate;
to appropriate;
to accord;
to put into rhyme.
ՅԱՆԳԵՄ ՅԱՆԳԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. λήγω, ἁπαρτάω , ἁναλίσκω desinere sive cessare facio, termino, concludo. գրի՝ ըստ որում եւ հնչի՝ նաեւ ՅԱՆԿԵՄ. եւս եւ ԱՆԳԵՄ. Յանգ հանել. կատարել. բովանդակել. յարմարել. հանգուցանել. դադարեցուցանել. վերջացնել, լմընցընել.
Ի գոհութիւն սրբազան յանգէ։ Գոհութեամբ սրբազանիւ յանգէ. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։)
Ի սաղմոսողոգէն եւ ի հրեշտակական դասուէն սկսեալ՝ տանին յանգել յեպիսկոպոսն եւ ի քրովբէական դասն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ամս յանգեն երեսուն հազար. (Մագ. ՟Ե։)
Զգիշերն ամենայն ընդ օրհնութիւնսն յանգիցեն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Վաղազրաւ կենօքն զիւրն յանկեաց աւուրս։ Մեղսամակարդս գազան զանողորմս յանգէ (կամ յանդէ) գործ. (Պիտ.։)
Յայնժամ զմկրտութիւնն, յորժամ յանգեցից երբէք զչարիսն, ընկալայց ասէ. (Բրս. մկրտ.։)
Զիւրն յանգէ կամս. ըստ այնմ, ոչ իմ կամք, այլ քոյդ լիցին. (Սկեւռ. ես.։)
Մրջիւն երկայնմտութեամբ եւ համբերութեամբ յանկէ զգործ. (Մխ. առակ.։)
Պատշաճ յաղագս երիտասարդութեան տեսեալ՝ ի նա յանկեցուսցեն յերկուցն, եթէ անսան. (Մխ. դտ.։)
Առ նոսա անգէ զամբաստանութիւնս, որք զճշմարտութիւնն անիրաւութեամբ ուսուցանեն. (Ոսկ. գղ.։)
Միշտ պահանջէ, եւ ոչ երբէք յանգեցուցանէ. (Ոսկ. ես.։)
cf. Յանգեմ.
to be ended, finished, bounded;
to drive at, to tend to, to come to, to be reduced, to dwindle, to result;
to discharge, to flow or to fall into, to empty itself.
cf. Յանգեցուցանեմ.
ՅԱՆԳԵՄ ՅԱՆԳԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. λήγω, ἁπαρτάω, ἁναλίσκω desinere sive cessare facio, termino, concludo. գրի՝ ըստ որում եւ հնչի՝ նաեւ ՅԱՆԿԵՄ. եւս եւ ԱՆԳԵՄ. Յանգ հանել. կատարել. բովանդակել. յարմարել. հանգուցանել. դադարեցուցանել. վերջացնել, լմընցընել.
Ի գոհութիւն սրբազան յանգէ։ Գոհութեամբ սրբազանիւ յանգէ. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։)
Ի սաղմոսողոգէն եւ ի հրեշտակական դասուէն սկսեալ՝ տանին յանգել յեպիսկոպոսն եւ ի քրովբէական դասն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ամս յանգեն երեսուն հազար. (Մագ. ՟Ե։)
Զգիշերն ամենայն ընդ օրհնութիւնսն յանգիցեն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Վաղազրաւ կենօքն զիւրն յանկեաց աւուրս։ Մեղսամակարդս գազան զանողորմս յանգէ (կամ յանդէ) գործ. (Պիտ.։)
Յայնժամ զմկրտութիւնն, յորժամ յանգեցից երբէք զչարիսն, ընկալայց ասէ. (Բրս. մկրտ.։)
Զիւրն յանգէ կամս. ըստ այնմ, ոչ իմ կամք, այլ քոյդ լիցին. (Սկեւռ. ես.։)
Մրջիւն երկայնմտութեամբ եւ համբերութեամբ յանկէ զգործ. (Մխ. առակ.։)
Պատշաճ յաղագս երիտասարդութեան տեսեալ՝ ի նա յանկեցուսցեն յերկուցն, եթէ անսան. (Մխ. դտ.։)
Առ նոսա անգէ զամբաստանութիւնս, որք զճշմարտութիւնն անիրաւութեամբ ուսուցանեն. (Ոսկ. գղ.։)
Միշտ պահանջէ, եւ ոչ երբէք յանգեցուցանէ. (Ոսկ. ես.։)
ՅԱՆԳԵՄ եցի. չ. ՅԱՆԳԻՄ. եցայ. ձ. λήγω, καταλήγω, περάτομαι desino, desio, cesso, terminor, concludor συμπεριφέρομαι conversor եւ այլն. որ եւ ՅԱՆԿԻՄ. Յանգ ելանել. աւարտիլ. կատարիլ. վերջանալ. դադարել. բերիլ. ի դէպ գալ. յարմարիլ. յարիլ. յանգչիլ.
Արժա՛ն է հայել, թէ յո՛ր յանգեաց իմացումն՝ Պօղոսի ձայնն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մարդասիրագոյն եւս յանկիցէ ի ձեզ. (զիմոց բարուց զկնի հայեցեալ. ՟Բ. Մակ. ՟Թ. 27։)
Ի նոյն վախճան երկոցունց անչափութիւն յանգի։ Տօնքս այս մի՛ զկայ առեալ յանգեսցին. (Նիւս. կուս. եւ Նիւս. թէոդոր.։)
Ուր Կաւկաս յարեւմտեանն յանգի ծով։ Ոչ անկատար վարժմամբ յանգեալ արուեստից՝ ինքնացաք. (Խոր. ՟Ա. 7։ ՟Գ. 62։)
Յայնոսիկ հպեալ յանգեցան. (Մագ. ՟Բ։)
Իմաստունն իբրեւ լսէ զբան հանճարեղին, գովէ զնա, եւ յանգի ի նա. (Սիր. ՟Ի՟Ա. 18։)
Եւ որ ի վախճան յանգի սաղմոս, իրաւամբք առ իս քան առ Իսրայէլ։ Այս ըստ նմին տեսակի մասին յանգեցաւ եւ յարմարեցաւ. (Նար. ՟Կ՟Ա. եւ Նար. խչ.։)
Հոգեւորն սուգ յուրախութիւն յանգի. (Մխ. առակ.։)
Տասնեկաւ ամենակատարիւ յանգեցելոց։ Որք միանգամ մակացութեամբ հանճարոյ Աստուծոյ յանգեալք լինին, դարձեալ շարժին. քանզի վախճանք նոցա՝ այլոց են սկզբունք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ.։)
Կէտ աւարտեալ՝ տրամախոհութեան յանգեցելոյ նշան։ Յերկուս բաղաձայնս յանգեսցի. ո՛րկէն, աղց։ Ի պարզ ձայնորդն յանգեսցի, եւ այլն. (Թր. քեր.։)
cf. Անկուած;
rhyme, termination.
well-worked or made.
Ցծայրս անթերի տաշեալ կամ անկուածոյ նման տաշեալ. Նկարակերտ յանգուածատաշեալ կարմրերփեան փայտիւք. (Նար. խչ.։)
relation, affinity, conformity, similarity;
fitness, suitableness.
ՅԱՆԳՈՒԹԻՒՆ կամ ՅԱՆԿՈՒԹԻՒՆ. συγγένεια affinitas, convenientia եւ այլն. Յանգ գոլն. հարակցութիւն. ազգակցութիւն. յարաբերութիւն. բերումն. յանկաւորութիւն. յանկչիլն. դիպողութիւն. յարմարութիւն. յարումն. կախումն. կապակցութիւն. մերձաւորութիւն. հանգանակութիւն. հանդիպումն.
Ո՛վ կին, քաղաք մեք եմք քեզ. բայց դու միաբանութեամբ յանգութեամբ միայն զուգեցար ընդ օտարին (Սամփսոնի). (Փիլ. սամփս.։)
Այսպէս աներկբայ ունի առ պարսաւելիսն յանկութիւն բանի։ Ոյց գրեթէ անորիշ յիրերաց եւ անբաժանելի թուէր յանկութիւն զմիմեամբք ողջունելն խառնուածոյն. (Պիտ.։)
Միտքն զիա՞րդ կարասցեն հասու լինել անճառելւոյն, եթէ ոչ ունիցի յանգութիւն ի նմին իմանալւոյն։ Իսկ զորոյ ունին յանգութիւն, բերէ եւ զնորին ճշմարտութեամբ. (Շիր.։)
Ձայնիւ երգէին ի տաճարին առաւել եւս յանգութեամբ եւ մարգարէական հոգւով քան զդաւթեան սաղմոսն. (Նար. երգ.։)
Յանկութեամբ ընտանեգունի առ Աստուած մեծագոյնն սրբեցութեանց. (Մեկն. ղեւտ.։)
Երկաքանչիւր ի սոցանէ յանգութիւն ունի առ իրեարս. (Երզն. քեր.։)
end, termination, close, conclusion;
cadence;
repose, rest;
meeting, rencounter;
— ածել, բերել, առնել, to put an end to, to finish, to terminate;
գալ ի —, գալ — կատարելութեան, to be perfected, to arrive at perfection.
ՅԱՆԳՈՒՄՆ կամ ՅԱՆԿՈՒՄՆ. λῆξις, κατάληξις , πέρας, συμπέρασμα, συνεμπτώσις, ἁπάρτησις terminatio, terminus, consummatio, cessatio, quies, finis, conclusio. Յանգիլն. յանգ. աւարտ. եզր. վախճան. սահման. հանգիստ. դադարումն. լրումն. կատարումն.
Իւրաքանչիւր էիցն գոլ իմն յանգումն եւ չափ. (Նիւս. կազմ.։)
Յանգումն է աճման (ամն հասակի ՟Ի՟Ա)։ Յանկումն տուընջեան, եւ գիշերոյ սկիզբն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Յանգման գրոցս՝ կարգեաց զյաղագս ունելոյն բան. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Յառաջին աղօթիցն մինչեւ ի կանոնին յանգումն. (Խոսր.։)
Յանգումն ածել, կամ բերել. այսինքն յանգ հանել, կատարել. (Յհ. իմ. ատ.։ Մագ. ՟Ե։)
Յանգումն առ նել. այսինքն վերջ տալ. (Ուռպ.։)
Յանգումն առնուլ. կամ գալ ի յանգումն. այսինքն առնուլ զկատարումն, կամ զեզր կատարելութեան. (Փիլ. այլաբ.։ Դիոն.։)
Ի սկզբանցն մինչեւ յանկումն գալ կենցաղոյս։ Յաւէտ քան զնա յանկումն ի բարւոքն ցուցանէ ձեւի։ Ի յանկումն եկեալ նոցա քաջալաւ սպառուածովք։ Գալ յանկումն կատարելութեան. (Պիտ.։)
Կատարումն զսա (այսինքն զփոխումն ի կենաց) կոչելով նմա, եւ սրբազան յանգումն։ Աստուածատեսակ յանկումն։ Երանականի յանկմանն։ Պարգեւէ նոցա հատուցումն ըստ յանգման. այն է հանգիստ ննջեցելոց. (Դիոն. եկեղ. ՟Դ։)
Ի յանգմունս անուանց ունելով զնուն եւ զրէ եւ զղատն, զնոյն յանգմունս եւ սեռականին պահեալ. (Երզն. քեր.։)
Առաքեալ ճառագայթս աջոյ ական ի ձախկոյս, իսկ ձախուն յաջկոյս, եւ ի յանգմանէն նոցա կատարիլ կոնոսն. իմա՛ հանդիպումն. որ եւ ՅԱՆԳՈՒԹԻՒՆ։
cf. Հանգուշն.
Զգուշութեամբ, կամ հանգստութեամբ.
Հանդարտութեամբ արարից զկամս աստուծոյ, եւ յանգուշն գնացից զճանապարհս նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ. ձ. (տպ. ոչ անզգոյշ)։)
to draw on, to win, to attract, to charm, to captivate, to reconcile, to conciliate, to appease, to calm;
to conclude, to terminate, to finish;
յինքն — զսիրտս, to steal hearts, to win, to conciliate;
յինքն — զոք, to win or bring over.
ՅԱՆԳՈՒՑԱՆԵՄ ՅԱՆԿՈՒՑԱՆԵՄ. ἱδιοποιέω proprium facio, vendico, concilo ἑπάγω, προσάγομαι attraho եւ այլն. Յանկեցուցանել. յարեցուցանել. տալ յանկչել. յանգել յինքն կոյս. յինքն ձգել. գրաւել. սեպհականել.
Յանկուցանէր յինքն Աբեսաղոմ զսիրտ ամենայն արանց Իսրայէլի. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 6։)
Յինքն եւ զքաջ մեր նախարար յանգուցանէ զպարոյր։ Խոնարհութեամբ եւ առատաձեռնութեամբ զամենայն ոք յինքն յանգուցանէր. (Խոր. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 34։)
Բանիւ առ ընկերն մղել, եւ ձեռամբ առ ինքն յանգուցանել։ Զանգէտս ի հաւատացելոց յինքեանս հնարին յանկուցանել. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Տէր Աստուած մեր ասելով՝ բորբոքէ զմեզ ի սէր նորա, եւ զգութ նորա ի մեզ յանգուցանէ. (Խոսր.։)
Որք բարեմտութեամբ զսխալանս իւրեանց ասիցեն, յանգուցանէ, եւ ընդունի. (Ոսկ. անոմ. ՟Ե։)
Յանգուցանէր յինքն զամենեցուն սիրտ. (Կաղանկտ.։)
Կամ որպէս ἠμερόω mansuefacio, mitigo. Հանգուցանել. հանդարտեցուցանել. հեզացուցանել. զիջուցանել. ընտանեցուցանել.
Ընդէ՞ր ոչ զիջուցանելովն յանգուցանեմք զանձինս։ Զփուք հպարտութեանն յանգուցանել. (Լմբ. ատ.։)
Զձիս եւ զջորիս յանգուցանէք, եւ ցմարդ պատկեր Աստուծոյ ասէք, յո՛տն կաց. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Զամուսնութիւն յարդարեաց, եւ առ ծնգեալսն սիրելութեամբ զկեանսն յանգոյց. յն. ընդելացոյց. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
attractive, alluring, engaging, insinuating, winning, prepossessing.
to be attached or affectioned to, to get fond of, to conceive an affection or liking for;
to repose, to cease.
(զկատարեալն եւ զանցեալն ի փոխ առնու ի բայէս Յանկիմ, Յանկուցանիմ, եւ այլն) - ՅԱՆԳՉԻՄ ՅԱՆԿՉԻՄ. καταπαύομαι, ἑπαναπαύομαι quiesco, requiesco ἑθίζομαι, νομίζω adsuefio. Հանգչիլ. հանդարտել. յարիլ. յենուլ. կապիլ ի սէր. ընդելնուլ.
Հանապազ առ նմա լինելով նախարարքն՝ յանգչիցին խօսիւք, տուրեւառիւք, խրախճանութեամբ. (Խոր. ՟Գ. 55։)
Ոչ ձմեռն յանկչէր, եւ ոչ նաւն դադարէր։ Զի՞ ոչ յանգչէր ձմեռն. (Փիլ. յովն.։)
cf. Յանդգնագոյնս.
θρασέως, προπέτως audacter, arroganter, temere, temerarie. Յանդգնութեամբ. յանդուգն օրինակաւ. յոխորտաբար. յախուռն. յահուր. համարձակ. անխորհրդաբար.
Զբազում ամօթով յառաջ մատուցեալն՝ յանդգնաբար ոտամբ հարեր. (Դիոն. թղթ.։)
Մի՛ յանդգնաբար բարբառիր։ Լուա՛յ զձայն բարբառոյն յանդգնաբար խօսելոյ. (Աթ. ՟Ը։ Եղիշ. ՟Բ։)
Յանդգնաբար յապաշխարութեանն հոսելով վտանգս. (Յհ. իմ. ատ.։)
boldly, impudently, saucily, daringly, rashly, hardily, precipitately, audaciously, temerariously.
τολμηρότερος, -ον, θρασύτερος audacior, -ius. Առաւել յանդուգն. կարի յանդգնութեամբ.
Ջեռեալ առ ի յանդգնագոյն դսրովանս. (Իսիւք.։)
Յանդգնագոյնս զմտաւ ածել եւ սակս լռեցելոյն. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Յանդգնագոյնս արշաւել ընդ խորտաբորտսն. (Խոր. ՟Գ. 55։)
Յանդգնագոյնս ասացից. յն. անզգամութեամբ, կամ իբր յայլոյ խելս եղեալ։
cf. Յանդգնարար.
որ եւ ՅԱՆԴԳՆԱՐԱՐ. Ոյր գործն է յանդգնութիւն. որ գործէ զանբերելի իրս. խռովարար.
Իբրեւ զմոլորեցուցիչ եւ զյանդգնագործ խորհեցաւ մատնել զնա. (Ոսկ. գծ.։)
acting rashly.
Ապա ուրեմն ո՛չ օտար է Պօղոս, եւ ոչ նորեկ ոք, եւ ոչ յանդգնարար, թէ ի բազում ամաց հետէ զդատաւորն, եւ այլն։ (Ոսկ.գծ.։)
speaking audaciously.
Որ յանդուգն է ի խօսս. յանդուգն բանիւք.
Անզգամս կոչէ զյանդգնախօսս ի մարդկանէ, որք լիրբ եւ անկարգ բանս բերեն արտաքս ի յաւելուածոյ սրտից իւրեանց. (Լմբ. առակ.։)
cf. Յանդգնեցուցանեմ.
ՅԱՆԴԳՆԵՄ ՅԱՆԴԳՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. θρασύνω audacem reddo. Տալ յանդգնիլ. գրգռել՝ սադրել ի յանդգնութիւն.
Իսկ դեւն լկտեալ յանդգնեաց զեղբարսն վանուցն դարանել վասն գրոյն այնորիկ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Այլ եւ գլխատել յանդգնեցուցանէր վասն զարդարն խօսելոյ. (Սարկ. հանգ.։)
to render impudent or rash, to embolden.
ՅԱՆԴԳՆԵՄ ՅԱՆԴԳՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. θρασύνω audacem reddo. Տալ յանդգնիլ. գրգռել՝ սադրել ի յանդգնութիւն.
Իսկ դեւն լկտեալ յանդգնեաց զեղբարսն վանուցն դարանել վասն գրոյն այնորիկ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Այլ եւ գլխատել յանդգնեցուցանէր վասն զարդարն խօսելոյ. (Սարկ. հանգ.։)
to dare, to be bold enough, to be audacious to do or say any thing, to have the hardihood or boldness to, to arrogate, to presume, to grow insolent or saucy;
to venture, to attempt, to run the risk.
τολμάω, θρασύνομαι audeo, praesumo ἑπιχειρέω manum admoveo, aggredior. Յանդո՛ւգն բերիլ. յանչափս համարձակիլ. ժպրհիլ. ժտիլ. իշխել. ձեռներէց լինել.
Ընդէ՞ր յանդգնեցաւ սիրտ քո։ Յանդգնին գալ ի վերայ մեր։ Յանդգնեցան ոմանք ի շրջօղ հրէիցն։ Սէր ոչ յանդգնի (յն. ոչ անամօթի). եւ այլն։ հ.ն. ՅԱՆԴԳՆԻՄ. հ.ն. Իշխել առնել ինչ ընդդէմ այլոյ.
Դէմք գազանի քո թխասցի. իբրու որք զԳրիգորն յանդգնեցան զակռականդացին. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
Զնոյն զնոցայն յանդգնեցան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Որք զայնպիսի յանդգնութիւն յանդգնէին յայնպիսի հեզն եւ ի հանդարտն. (Ոսկ. մտթ.։)
audacity, boldness, rashness, temerity, hardihood;
impudence, sauciness, insolence, arrogance, presumption;
licence, too great liberty;
frolic, youthful pranks;
յանդգնութեամբ, cf. Յանդգնաբար.
τόλμη, θρασύς, τὸ ἑπιχείρον audacia, arrogantia, praesumtio, temeritas ὀρμή, ὄρμημα impetus προπέτεια praecipitantia, petulantia եւ այլն. Յանդուգն գոլ. եւ յանդուգն կամ անխորհուրդ բան եւ գործ. անչափ համարձակութիւն. անամօթութիւն. ժպրհութիւն. յահրութիւն. ձեռներիցութիւն. եւ Յանդուգն յարձակումն.
Յանդգնութեամբ հասեալ էք ի վերայ իմ։ Այր ամպարիշտ յանդգնութեամբ հարկանի ի դիմի։ Յանդգնութիւն նորա խորտակեցաւ։ Առիւծացաւ, որսայր յանդգնութեամբ իւրով։ Արկեր փառս լանջաց նորա (ձիոյ) զյանդգնութիւն։ Դու ինքնին գիտես զյանդգնութիւն ժողովրդեանդ։ Զյանդգնութիւն իւր պահեաց ի հակառակութիւն։ Բարկացաւ տէր Ոզայ, եւ եհար զնա անդ Աստուած վասն յանդգնութեանն.եւ այլն։
Յանդգնութիւն՝ անուսումնութեան է ծնունդ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Եկի յայսպիսի յանդգնութիւն, որ իմս նուաստ անձին անմարթ էր։ Տուք ինձ գեղեցիկ յանդգնութեամբս լինել եզր ի միջի ձերում. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. ատ.։)
rash, foolhardy, audacious, adventurous, hardy, resolute, determined;
rashly, inconsiderately, audaciously, arrogantly, presumptuously, insolently, haughtily, petulantly;
hardily, resolutely, determinedly.
Թագաւոր յանդուգն անկցի ի չարիս։ Կին անզգամ եւ յանդուգն։ Խիստն եւ յանդուգն եւ հպարտն ժանտ կոչի։ Յանդուգն շրթամբք։ Բերան յանդուգն։ Անիծեալ սրտմտութիւն նոցա, զի յանդուգն էր։ Ժպիրհք յանդգունք։ Մատնիչք, յանդգունք, ամբարհաւաճք.եւ այլն։
Քան զառիւծունս եղեն հզօրագոյնք եւ յանդգունք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
Յանդուգն եւ անճոռնի զօրութեամբ ամբոխին որպէս յորձան ինչ սաստիկ ընդ զառ ի վայր հեղեալ. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Ոչ կարէ կալ առաջի դոցա յանդուգն յարձակմանն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Ի յանդուգն վաստակ ոչ հաճի Աստուած. (այսինքն անխոհեմ եւ անչափ) (Վրք. հց. ՟Զ։)
Կամ իբր մ. Յանդգնաբար. ուժգին.
Յանդո՛ւգն յառաջեալ բաղխէին երագապէս. (Խոր. ՟Բ. 43։)
Հարին զժամահարսն յանդուգն. (Մամիկ.։)
cf. Անզգայիմ;
to be or become apathetic;
to be out of one's senses.
Ձայն յանզգայելոց ի գինւոյ լսեմ ես. (Ել. ՟Լ՟Բ. 18։)
Յանզգայեալ կան ախտի (յն. անզգայաբար)։ Յանզգայեալ հարաւ այնուհետեւ ի սէրն Քրիստոսի (այսինքն վառեալ ամենայն ոգւով). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
disorderly, out of order, in confusion, irregularly;
inordinately, excessively, intemperately.
unexpectedly discovered.
Յանկարծ կամ անակնկալ օրինակաւ գտեալ.
Յանկարծագիւտ հաւատովք արդարացեալ։ Առեալ զյանկարծագիւտն (նշանագիրս Դանիէլի). (Կորիւն.։)
cf. Յանկարծ.
Յեսու բնաւ իբրեւ զմարդ յանկարծագոյն (ետես զհրեշտակ). (Ագաթ.։)
done suddenly.
Յանկարծ գործեցեալ. նորանշան. անակնունելի. յանկարծական.
Մի՛ ինչ խռովեսջիք, եթէ յանկարծագործ ինչ իրք լինիցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10. (յն. արտաքոյ ակնկալութեան)։)
shining forth or appearing suddenly.
Յանկարծ եւ իսկոյն ծագեալ.
Բնութիւն լուսոյ նուրբ եւ երագ բնութիւն է, յանկարծածագ եւ վաղահաս ծագումն. (Վեցօր. ՟Բ։)
snare, trap, net, springe;
ambush, ambuscade;
cf. Լարեմ;
անկանել յ—, to fall into a snare;
cf. Ըմբռնիմ;
լարել զ— եւ ի նոյն հարկանիլ, շաղիլ, to fall into one's own snares;
— դնել ումեք բանիւք, to convict a person by his own words.
• տե՛ս Առոգ։
• , ի հլ. «թակարդ, ծուղակ» ՍԳր. որից որոգայթել Եփր. աւետ. որոգայթադիր Ագաթ. Ոսկ. ա. տիմ. յհ. բ. 15. բազմորո-գայթ Խոսր. գաղտնորոգայթ Նար.։
• ՆՀԲ «որով գայթէ ոք»։ Տէրվ. Նա-խալ. 49, 107 հնխ. yargh «խեղդեւ» արմատից։ Bugge, Beitr. 25-26 ա-սում է թէ կապ չունի հսաքս. wurgil «չուան», հբգ. wurgen «խեղդել», հս։ vrùza «կապել», լիթ. werszti «կապ-կպել» բառերի հետ՝ որոնք հաւեռենև մէջ պահանջում են ձ. այլ կցւում է լն, βρόχος «որոգայթ, չուան» բառի հետ՝ իբր հնխ. goroghəth-ձևից, որ բուն պիտի նշանակէր «կոկորդ». հմմտ. յն. βρόχϑος, լտ. gurges, gurgitis «կոկորդ»։ Մէնէվիշեան ՀԱ 1890, 54 մեկնում է որ-ո-գայթ «ոտք գայթեցնող». որ «ոտք» նշանակութեամբ մի հին բառ է, որ ունին նաև ար-ա-հետ և ար-ա-գիլ։ (Այս մեկնութիւնը շատ դժուար է գըտ-նում ինքը ՀԱ 1898, 253)։ Հիւնք. յն άράχνη «սարդ, սարդոստայն» բառիզ՝ =այթ մասնիկով։ Սարգիսեան, Բիւր. 1898, 484 իբր հոր-ո-գայթ «հորի մէջ գայթեցնող». որ նախամեսրոպեան մի բառ է՝ «խորութիւն» նշանակութեամբ, որից կազմուած են նաև հոր, խոր, ձոր. ծործոր։ Patrubány ՀԱ 1908. as որո-+գայթ բառերից. առաջինն է լտ. rārus «նոսր, ցանցառ», rēte «ցանց», իսկ երկրորդը՝ գամ բայի գոյականն է։
(որով գայթէ ոք) παγίς, πάγη laqueus, decipulum, tendicula. Գործի գայթելոյ՝ գթելոյ, եւ ըմբռնօղ. թակարդ. լար. հաղբ. ծուղակ. մեքենայ հնարիմաց առ ի վնասել.
Անկանի յորոգայթ։ Ընդ որոգայթիւ մեռցի։ Խոտորիլ յորոգայթից մահու։ Յորոգայթէ որսողին. (Առակ.։ Սղ. ստէպ։)
Հնարք որոգայթից։ Որոգայթս իմն ծածուկս ընդ մէջ աստիճանացն. (Խոր. ՟Ա. 26։ ՟Բ. 36։)
Յամենայն տեղիս որոգայթս կանգնեցի. (Իսիւք.։)
Ոչ գայթակղին որոգայթիւք դիւացն. (Խոսր.։)
setting or laying a snare;
lying in wait;
cunning, deceitful.
Որ դնէ զորոգայթ, կամ լարէ զթակարդ. չարարուեստ. խաբեբայ. պատիր.
Զթագաւորն հպարտացուցեալ ամբարհաւաճեցուցանէր որոգայթադիր թշնամին ի գրգռել յարուցանել հալածանս։ Անըմբռնելիք յորոգայթադիր որսողաց. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Թ։)
Ըստ որոգայթադիր խորամանկ օձին վարդապետութեան. (Պիտ.։)
Զերծուսցե՛ս զմեզ յորոգայթադիր թշնամւոյն յարձակմանէ։ Զուարճասցի չարաւն որոգայթադիր թշնամին. (Փարպ.։ Յհ. իմ. ատ.։)
Թաքնաբար ընդ խաւար շրջի որոգայթադիրն. (Խոսր.։)
Որոգայթադիր բանսարկուն բազում անգամ մեզ եւ յաջակողմն տայ գթել. (Լմբ. պտրգ.։)
Որոգայթադիրք եւ դարանամուտք՝ ի ծործորս եւ ի զանխուլս սիրեն թաքչիլ. (Գէ. ես.։)
Որոգայթադիր բանս արկանելով նմա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
Զանազան փորձութիւնք, եւ նենգութիւնք որոգայթադիրք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
very perilous, most dangerous;
cf. Բազմորոգայթ.
Ուր իցեն որոգայթք բազումք.
Անցանեն ընդ որոգայթաշատ կենցաղս. (Վրդն. սղ.։)
circumspective, cautious, prudent.
place full of snares, dangerous place.
Տեղի որոգայթից. Որոգայթ.
Յորժամ ի պոռնկական որոգայթարանին էր, յայնժամ դիւաց էր ծանօթ. (Ոսկ. ղկ.։)
to set or lay snares or traps, to entrap;
to wait in ambush for, to waylay;
to surprise, to deceive.
Յորոգայթ արկանել. թակարդել. ընկենուլ. որսալ. ըմբռնել. դաւել. խաբել.
Որսորդք են դեւք, որք զանձինս (զհոգիս) որոգայթեն. (Եփր. աւետար.։)
Հեշտացողութիւն ... պատանեակ թեւաւոր ... կամաւ իսկ որոգայթել զախմարսն անգիտութեան օրինին. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Որոգայթեաց օձն զեւայ։ Սովոր է որոգայթող թշնամին հպարտութեամբ գայթագղեցուցանել զմեզ։ Իրաւունքն ոչ որոգայթէ զնա վասն հեշտախտութեանն։ Այս որոգայթէ զնա ի պատուհաս քաղաքական օրինացն։ Արդարն յորոգայթելն (այս ինքն որոգայթիլն) ի նոյնն՝ անբերելի բոցով տոչորի. (Լմբ. առակ.։)
Թշնամին պատերազմէր որոգայթել զնոյնն ի բնականսն աւելորդօքն. (Լմբ. յանառակն։)
Կամ ի ձորս որոգայթէ, կամ գետընկէց առնէ. (Եփր. քրզ.։)
Պահեա՛ ի դարանակալ թշնամւոյն, որ հնարի որոգայթել զկոյսս. (Մաշտ.։)
Երկոքին սոքա ի յորսի որոգայթեցան. (Վրդն. պտմ.։)
to fall into a snare, to be caught, taken in a net.
lying in wait.
creeping, reptile.
Որ գնայ ի վերայ լանջաց եւ որովայնի՝ սողելով զեռալով.
Չորքոտանեացն հոյլք, եւ որովայնագնացացն գազանացն բազմազան ազգք. (Ոսկ. աւետ.։)
Որովայնագնաց գազանաց բազմազան ազգ. (Ոսկիփոր.։)
what she carries in her womb.
Որ զփայլակն ի ներքս որովայնազգեաց կրես. (Եպիփ. կուս.։)
cf. Որոտալից.
Ուր իցէ գոչիւն որոտմանց.
Ահեղ սքանչելեօք, եւ որոտագոչ թնդիւք՝ սաստկութեամբ դղորդէր զլեառնն։ Որոտագոչ փողոցն հնչումն. (Նար. յովէդ.։)
how many times.
Ո՛րքան մովսէս համբառնայր զձեռն իւր, զօրանայր իսրայէլ. եւ որքանիցս անգամ ժողովէր զձեռն իւր, զօրանայր ամաղէկ. (Դամասկ.։)
of eight cubits.
Որոյ չափն է ութ կանգնոց. ութ կանկուն.
Գիշերաղուէսք՝ հինգկանգնեայք, եւ այլք ութկանգնեայք. (Պտմ. աղեքս.։)
strong, great;
violent, impetuous, vehement;
—, —ս, strongly, vigorously, violently, vehemently;
—ս գանել, to beat violently, unmercifully;
— առնուլ, to take by force;
—ս ակնարկել, to eye disdainfully, to regard ferociously;
—ս ընթանալ, to be swift-footed, to run swiftly.
ἱσχυρός, κραταιός fortis, robustus σφοδρός , σφοδρότερος vehemens, -ntior;
gravis, nimius πολύς multus συχνός, πυκνός creber, frequens. Ուր կայցէ ոյժ իմն պնդութեան, եւ առաւելութիւն յիմիք կարգի. զօրաւոր սաստիկ. յոյժ մեծ. շատ եւ բո՛ւռն. պնդագոյն. տոկուն. ամեհի. խիստ. պինտ, կտրուկ, ծանտր.
Հողմ մեծ ուժգին։ Մեծ եւ ուժգին աղաղակաւ։ Ուժգին գոչմամբ.եւ այլն։
Են իմ երկու զուարակք ուժգինք եւ չարք. (Ճ. ՟Ա.։)
Զկենդանի ուժգին մարմին (այսինքն մարմնով՝) սովորեցաք ասել վիթխարի. եւ այլք՝ անճոռնի, կէսք՝ անհեթեթ. (Վանակ. յոբ.։)
Մարտնչել ընդդէմ նոցա ուժգին զինու՝ որ ոչ յաղթահարի. (Եւս. պտմ.։)
Որ ի վաստակոցն ծնանի պտուղ, ոչ տայ թոյլ ուժգին լինել աշխատանացն։ Ուժգին տանջանս պատրաստեմք անձանց մերոց։ Այսու զնա ուժգին գործէր, եւ քաջալերէր վասն հաւատոցն։ Ուժգին ծառայիցն բազմութիւն. (Ոսկ. յհ.։)
Սաստիկ կազմութեամբ եւ ուժգին աղխիւք. (Փարպ.։)
Ուժգին ճառս հրատարակեալ լինի զհերակլեայ. (Նոննոս.։ Իսկ Թր. քեր. Ուժգին դնի իբր ածական բաղդատական։)
(Փողով) ազդեսցես ուժգին։ Զայրացեալ ուժգին։ Ի տեղւոջ միոջ ուժգին ամրացեալ. (Յես. ՟Զ. 8։ Նեեմ. ՟Դ. 1։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 18։)
Եթէ ոչ տաս, ուժգին առից. (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 16։)
Եւ զայս առնէր առ ի ցուցանել, թէ նոցին սպանութիւնն ուժգին էր. (Ոսկ. գծ.։)
Ուժգին գանեաց զնոսա (բանիւք)։ Քարշել ուժգին ընդ քարաժեռ կոպճուտ տեղիս։ Որպէս եւ զիս եհար ուժգին. (Ոսկ.։ Փարպ.։ Շար.։)
Ի կողահերձ սայրասուր սլաքէ ուժգին բախմանէ։ Ուժգին լլկանօք։ Ուժգինս հնչեցեալ։ Ուժգինս ակնարկես։ Ուժգինս ընթանալ. (Նար.։)
cf. Ուժգին.
Զսիրտն՝ որ աղբիւր է՝ շրջաբերեալ ուժգնաբար. (Պղատ. օրին.։)
Ուժգնաբար ներգործել։ Նետս ձգել կամ արձակել ուժգնաբար. (Նիւս. թէոդոր.։ Իսիւք.։ Վրք. հց.։)
Ուժգնաբար աստուած ի վերայ զյանդիմանութիւնն։ Լան մեծապէս, եւ կոծին ուժգնաբար. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Ուժգին.
σφοδρότερος vehementior ἁλκιμότερος robustior. Կարի ուժգին. սաստիկ յոյժ.
Անձրեւ եթէ ուժգնագոյն իցէ։ Ուժգնագոյն բանիւք վարի, եւ այր աւազակաց կոչէ զնա։ Ուժգնագոյն ալիք, կամ գործ, անիրաւութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։ Ճ. ՟Գ.։ Պիտ.։)
Նաբուկոդրոսորոս, որ ուժգնագոյն էր քան զհերակղէս. (Եւս. քր. ՟Ա։ եւ Խոր. ՟Բ. 7։)
Ոչ եթէ վարկպարազի տարակուսանօք, այլ յոյժ ուժգնագունիւք եւ դժուարալուծիւք. (Անյաղթ պորփ.։)
Ուժգնագոյն գելուլ։ Ուժգնագոյնս պատուհասել։ Ուժգնագոյն բառնալ զբեռինս չարչարանաց։ Կակղագոյն կամ ուժգնագոյն. (Նիւս. կազմ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։ Իսիւք.։ Փիլ. բագն.։)
Ուժգնագոյն քան զայլ աւուրցն հարկանիջիք զփողսն. (Եղիշ. յես.։)
cf. Ուժգին.
Իբր Ուժգնակի կամ Ուժգին. յն. շատ.
Առանց խորհելոյ եւ կրթութեան մեթի ուժգնակ եւ ստէպ. (Բրս. հց.։)
Քանդել ուժգնակի։ Վերծանեսցուք զդամբանականն ուժգնակի։ Ուժգնակի արձակել ձայն։ Ուժգնակի հնչեալ լինին փողոցն ձայնք։ Ուժգնակի շնչէին։ Հողմն ուժգնակի շնչեցեալ. (Պրպմ.։ Թր. քեր.։ Մագ. ՟Ա.։ Յհ. իմ. ատ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Բ։)
Աստեղքն թօթափէին ուժգնակի. (Լմբ. յայտն.։)
Դրունք ուժգնակի կային աղխեալ. (Ոսկիփոր.։)
Ոչինչ այլ այսպէս ուժգնակի հիացումն զարմացման բերել. (Պիտ.։)
Անձրեւք ուժգնակիք։ Ուժգնակի գոռոզ բռնութեամբ։ Ընդ ուժգնակի բախման թնդելոյ ներքնային խորոց. (Նար. ՟Ծ՟Ե. ՟Ծ՟Ը. ՟Հ՟Թ։)
Հա՛ր ուժգնակի զդէմս չարին, որպէս եւ զիս եհար ուժգին. (Շար.։)
Ուժգնակի գոչմամբ մաղթիւք՝ զմեղս սպանողացն մաքրէր. (Շ. տաղ.։)
Դիոգինէս ի սեղանի ումեմն՝ յուժգնակի մատռուակել նմա, եւ նա ընկալեալ՝ վայթէր զգինին. (Պիտառ. (իբրու բռնադատելով, կամ ստէպ)։)
to gather strength, to get strong, to grow stronger, to be strengthened;
to become prevalent, to predominate, to prevail over, to domineer.
κρατέω invalesco, dominor, obtineo ἑπιτείνομαι augeor եւ այլն. Զօրանալ. սաստկանալ. ոյժ առնուլ. տիրապետել, վերագոյն լինել.
Ճշմարտութեանն զօրութիւն ուժգնանայր. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
Ըստ հաւասարութեան մեղացն աճեցման՝ եւ սասանումնն ուժգնանալ բնաւորեցաւ. (Բրս. սղ.։)
Ծով՝ որովայնամոլութեանն անյագութիւն, որոյ տղմովն ուժգնանայ գազանն. (Կլիմաք.։)
Բազում անգամ արք վատթարանան շնութեամբ, եւ կանայք ուժգնանան ողջախոհութեամբ։ Ի վերայ ծովու ուժգնանայ սրտմտութիւն քո։ Ուժգնանայ չարութիւն ամբարտաւանիցն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ամբակ. եւ այլն։)
cf. Ուժգին.
Ուժգնապէս զի նմանէ եդեալ որոգայթն խզեաց։ Այն ուժգնապէս գանէր զնոսա։ Զինքեանն իսկ գլուխ ծեծէր ուժգնապէս։ Իբրեւ զկարծր վէմ, որ ուժգնապէս զնորա զատամունսն բեկանէ. (Փիլ. սամփս.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12. եւ Ոսկ. համբ. եւ Ոսկ. ի չրչրնս.։)
Սովն եւս ի վերայ սաստկացեալ զօրանայր ուժգնապէս։ Ուժգնապէս մոլութեամբ պատէր զամրոցն. (Յհ. կթ.։)
Մի՛ ուժգնապէս վարեսցիս առ հողս։ Միապէս մատնէ կորստեան ե՛ւ զղջումնն ուժգնապէս, ե՛ւ մեղանչելն մոլեգնաբար. (Նար. ՟Ժ՟Է. եւ ՟Ժ։)
Ընդ ամենայն ախտս պատերազմիմք ուժգնապէս։ Ուժգնապէս ընդդէմ իւր եւ իւրոցն ախոյեանս յառնեն. (Կլիմաք.։)
bound tightly.
Ուժգին պրկեալ. կարկամ. պինդ. կարծր. սաստիկ պիրկ.
Զջիլս ուժգնապիրկս չարին խստութեան քեւ հատեալ՝ իսպառ պարուրեաց. (Նար. խչ.։)
dauntless, fearless, courageous, valiant, intrepid.
Իբրեւ քաջաբանի եւ ուժգնասրտի առն՝ համարձակախօսի (առաջի) այնքանւոյ թագաւորի. (Խոր. ՟Գ. 65։)
to corroborate, to strengthen, to fortify;
to give more intenseness, to augment, to increase;
to render violent, impetuous.
Յորժամ յարձակումն այնր՝ որ բարբառին, առ ձայնն ոլորեալ ուժգնացուսցէ զմասնն. (Նիւս. կազմ.։)
Երկիր պագցեն քեզ իշխանք. ուժգնացուցանէ եւ յերկարէ արուեստականագոյն բան։ Լե՛ր տէր եղբօր քում. ե՛ւս առաւել ուժգնացուցանէ՝ մերձենալով եւ ի վեր ելանելով առ սակաւ սակաւ. (Փիլ. լին.։)
Զէն ի պատերազմն ուժգնացուցանէ զսպառազինեալն նովաւ. (Լմբ. ժղ.։)
Պահք զզօրաւորս ուժգնացուցանեն (ըստ նոր ձ. ուժգնեցուցանեն), ըմբիշս կրթեն. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
theme, text.
θέμα, θέσις, γραφή thesis, textus, originals littera Բուն եւ հարազատ բանն գրոց. եւ Բնագիրն. վկայութիւն ի գրոց ի պէտս առաջիկայ ճառի.
Յարմար տօնիս բնաբան։ Ի բնաբանն Մովսէսի գրոցն. (Վրդն. յանթառամն. եւ Վրդն. ծն.։)
Բնաբանիս անգամ ոչ զգուշացաք, որ պատուիրէ իւրաքանչիւր ումեք հայել յինքն. (Տօնակ.։)
Զսոցա օրինակս բնաբանն (հին քերականութեան) ոչ յայտնէ, եւ մեկնիչքն նուրբ շաւղօք բառիցն միայն ցուցին։ Եւ այս քննութիւն մասանց յօգիս՝ ըստ իւրում ցուցելոյ բնաբանին մասանց. (Երզն. քեր.։)
physics.
Եւ որպէս Բուն բանն կամ իմաստն ճառելի. բնաբան. վկայութիւն գրոց. եւ Հաւաստաբանութիւն. իսկաբանութիւն.
Աստանօր առ գերակայ երանութիւնն բարձրացուսցուք զբնաբանութիւնս. (Քեր. քերթ.։)
Որ է առաջի եդեալ բնաբանութիւնս, որ ասէ. ոչ կամիմ եղբարք, եթէ տգետք իցէք. (Տօնակ.։)
naturally.
Բնաբար կուսակալք գաւառացն. (Յհ. կթ.։)
Բնաբար եւ սեռական ի միում տեսակի։ Բնաբարն առաքինութեան. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
Ազգականն եւ բնաբար սիրելին. (Երզն. մտթ.։)
cf. Բնաջինջ՞՞՞առնեմ.
natural, innate.
Բնաբոյս իմաստութիւն, կամ գիտութիւն, կամ ուսումն. (Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ.։)
ԲՆԱԲՈՅՍՔ. գ. Բոյսք բնականք. ծաղիկք ինքնաբոյսք՝ ունօղք զբուն սեպհական, ուրոյն ի ծաղկանց ծառոց.
Կարգեաց զբնաբոյսս ծաղկանց ի զբօսանս եւ ի բժշկութիւնս. (Մխ. առակ. ՟Ի՟Զ։)
metaphysics.
ԲՆԱԶԱՆՑ եւ ԲՆԱԶԱՆՑԱԲԱՐ. μεταφυσικός, -κή, -κόν· μεταφυσικῶς metaphysicus, -ca, -cum;
metaphysice Զանցեալ կամ զանցանելով անդր քան զբնութիւն զգալի. ի վեր քան զբնաբանական կարգ. մեթաֆիզիգական, մեթաֆիզիգապէս.
Քանզի է յորակումն գոյացութիւն, թէպէտեւ բնազանցաբար. քանզի երկակի է ստորոգութիւն. մին ըստ բնութեան, իսկ միւսն բնազանց. ըստ բնութեան՝ յորժամ հանուրքն մասնականացն, եւ պատահումն գոյացութեանց ստորոգին. իսկ բնազանցաբար, յորժամ մասնականքն ընդհանուրցն, եւ գոյացութիւնք պատահմանց ստորոգին. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
physiologist;
moralist;
apologist;
veridical, truth-telling.
φυσιολόγος physicus Որ խօսի զբնութենէ զգալի էակաց. տե՛ս եւ ՓԻՒՍԿԵԱՆ.
Բնականին եւ բնախօսին ոգին վազէ եւ թեւաբոյս լինի։ Որ եղեւ եւ նոցա բնախօս լինելոյ սկիզբն. (Փիլ. լին.։)
Եւ Ճշմարտախօս. ճշգրտաբան. հասաստապատում. հնախօս.
Ի բնախօսից ոմանց հաւաստապատում արանց. (Սարկ. հանգ.։)
to philosophize;
to discourse of natural things.
φυσιολογέω dissero dew rebus naturae որ եւ ԲՆԱԲԱՆԵԼ. Ճառել զբնութենէ զգալեաց. խօսել քաջ քննութեամբ՝ իբրու զննելով զբնութիւն իրաց. ճշգրտաբանել. հետազօտել բանիւ.
Բժիշկ ոմն բնախօսէր՝ ստուգաբանելով զանուն բանջարին։ Զպատուիրանս (զայս) իմաստունք բնախօսին (կամ սեն). (Մխ. առակ. ՟Ծ՟Ա։)
Սուղ ինչ բնախօսել է պարտ. (Լմբ. պտրգ.։)
Գիր երբեմն յաղագս աստուածութեան բնախօսէ, եւ երբեմն ի սակս մարդկութեան, եւ երբեմն վասն երկուցն միաբան. (Դամասկ.։)
physiology;
physics.
φυσιολογία discplina physica Բնաբանութիւն. ճառ զբնութենէ զգալեաց.
Ըստ ոմանց իմաստնագոյն բնախօսութեանն. (Պիտ.։)
Բնախօսութեամբ քննութիւն յաղագս զօրութեան աղօթից։ Նախաշավիղ բանիս բնախօսութիւն։ Բնախօսութիւն արարեալ ի թուղթն հռովմայեցւոց՝ այսպէս եցոյց զընթացս բնութեանս. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Զոր եւ մեք սովորեցաք բնախօսութեամբ՝ յարդգողի հետք անուանել. (Շիր.։)
innate, natural.
Ի բնէ ծնեալ եւ կարգեալ առ իմն. եւ Ընդաբոյս. բնաւորեալ.
that dwells together;
cohabitant.
Ընդունիցի՞ս բնակակից զոմն եւ կամ դրացի, որ յոյժ գոյ արիագոյն, եւ ոչ իցէ ողջախոհ. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Զվնասակարն հեռի ի բաց բնակեցուցանել, եւ զօգտակարսն միայն բնակակից լինել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Զիա՞րդ կարէ ոք ապրել, թէ ընդ սողունս եւ ընդ գազանս բնակակիցս արարեալ էր զմեզ. (Եզնիկ.։)
Արժանացոյց (տէր զզաքէոս) բնակակից եւ սեղանակից առնել. (Իգն.։)
Զսուրբ հոգին ետ մեզ Քրիստոս բնակակից եւ ուսուցիչ. (Լմբ. առակ.։)
ՆԱԿԱԿԻՑ. συμφυής, σύμφυλος gentilis, ejusdem naturae, innatus Բնակից. ազգակից. համաբուն. տնկակից. ընդաբոյս.
cohabitation.
Պատրաստեաց Աստուած (մեզ) զհրեշտակաց բնակակցութիւն՝ օգնական. (Լմբ. սղ.։)
natural;
—, — իմաստասէր, այր, philosopher;
physician;
—ն, physics;
—ք արուաց, genitals;
—ք, — լոյս, օրէնք, light of nature, natural law.
Ի վերայ բնականացն, ի վերայ արուեստականացն։ Բնական ասի չարամերձութիւն հոգւոյ եւ մարմնոյ։ Բնական մահ է անջատումն հոգւոյ ի մարմնոյ. (Սահմ. ՟Դ. ՟Ը։)
Կիրքս՝ բնակա՛ն մարմնոյ եւ ոգւոյ կարիք։ Ես զբնականացն ասեմ, դու զանբնականսն ի ներքս մղես։ Բնականք ասին՝ ըստ բնութեան (այսինքն ի բնէ) ի եզ տրամադրեալք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Բնական գութ, կամ իմաստութիւն, կամ տկարութիւն. (Եղիշ.։ Կորիւն.։ Փարպ.։)
Օրէնք բնական, գրաւորական, աւետարանական։ Բնականն տուաւ Ադամայ. (եւ այլն. Վրդն. քրզ.։)
Երթեալք հանգչէին ի բնական ոստանին հայոց. (Փարպ.։)
Որք ի բնականէն յաստուածաբանականն ամբառնան. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
ԲՆԱԿԱՆՔ. գ. Բնութիւն որոշիչ սերի. ամօթոյք.
Զարուացն բնականսն կրճատէ ի պաշտօն իգակեր դիւին. (Լմբ. իմ.։)
naturally.
Ի դէմսն շնչէ ... բնականաբար, զի զգայութիւնսն ի դէմսն առնէր։ Այլ եւ այսոքիկ բնականաբար այլաբանին. (Փիլ. այլաբ.։)
Բնականաբար շարժեալ ի գութ ծնողին. (Անան. ի պետր.։)
Բնականաբար ճմլի հոգին. (Լմբ. ժղ.։)
Խոտէ առ այս զբնականաբարն (առաքինանալ). (Իգն.։)
Բնականաբար եւ յարմարապէս այծեման նմանելով. (Նիւս. երգ.։)
Ոչ որպէս ի մարգարէսն, այլ առաւելապէս եւս, եւ բնականաբար, եւ առանց մեկնելոյ, ընդ ձեզ բնակեսցէ յաւիտեան. (Խոսր.։)
cf. Բնակեմ.
nature, naturalness;
simplicity.
Ոչինչ զգացուցի մարմնոյ եւ արեան, զառաքելոցն ակնարկէ, եւ բնականութեամբ անուամբ կոչէ զնոսա. (Ոսկ. գղ.։)
habitation, house, home, lodging, dwelling, chamber.
Լեառն դիտակ, եւ բնակարան վկայիցն։ Ի բնակարանս հրեշտակաց, եւ մարդկան քաւարան։ Զքեզ կոյս եւ մայր եւ բնակարան աստուածային ներմարդութեանն։ Զբնակարան անսկզբնակից որդւոյն։ Զմիածնի որդւոյ քո զբնակարան (այսինքն կրօղ յարգանդի)։ Այսօր զբնակարան հոգւոյն սրբոյ (այսինքն զընդունարան.) եւ այլն։ Բնակարան հաճութեան կամաց անեզն աստուածութեան։ Վերակարգելոց թուոցս այսոցիկ բնակարան բաղձալի. (Նար.։)
adapted for lodging;
full of habitations.
settled resident, natural
Զքո բնակաւոր հեզութիւնդ (յն. զըստ բնութեան) ի չբնակաւոր գազանութիւնն հաներ։ Քան զայլսն առաւել բնակաւորք (յն. բնականագոյնք). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. եւ 17։)
Բնակաւոր շարժումն բնութեան։ Բնակաւոր կերակուր։ Առեալ ի հօրէ զբնակաւոր զիւր թագաւորութիւնն. (Իգն.։)
Յաղթել բնակաւոր կարեաց մարմնոյ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Բ։)
to inhabit, to dwell, to lodge, to reside, to make abode, to sojourn, to settle, to occupy;
—ի միասին, to cohabit.
ԲՆԱԿԵՄ ԲՆԱԿԻՄ. οἱκέω, κατοικέω, ἑνοικέω habito, inhabito, σκηνόω, κατασκηνόω commoveor tamquam in tabernaculo, καταλύω diversor եւ այլն. որ եւ ԲՆԱԿԱՆԱԼ. Բնակ լինել, նստել իբրեւ ի բուն տեղւոջ եւ ի բնիկ տան. բունել. որջանալ. տաղաւորիլ. դադարել. զետեղիլ. օթեւանիլ. հանգչիլ. կալ մնալ ուրեք.
Բնակել ի ծակս վիմաց։ Զխաչինս՝ որ բնակեալ են առանձինն յանտառի։ Ընդ հովանեաւ նորա թռչնոց երկնից բնակել։ Թռչունք երկնից բնակեալդ ես յերկինս։ Բնակել Քրիստոսի հաւատովք ի սիրտս ձեր։ Ես եկից եւ բնակեցայց ի միջի քում։ ԲԱնն մարմին եղեւ, եւ բնակեաց ի մեզ։ Հոգին՝ որ բնակեաց ի մեզ։ Ի ձեռն հոգւոյն սրբոյ ի մեզ բնակելոյ։ Բանն Քրիստոսի բնակեսցէ ի ձեզ առատապէս. եւ այլն։
Զնորին կողմամբք բնակեցաւ։ Զյորդան գետով բնակեալ էին ամովրհացիքն. (Խոր. ՟Բ. 50։ Եւս. քր. ՟Ա.)
Սուրբ հոգին առ խաղաղարարսն բնակէ. (Լմբ. ատ.։)
dwelling, lodging, residence, abode, station.
Եղեր տաճար Աստուծոյ բանին, եւ բնակետղ հոգւոյն սրբոյ. (Աթ. ի կոյսն.։)
to lodge.
Յաչաղանքն նախանձու յառաքինութենէ մեկուսի բնակեցուցեալ է. կր. այսինքն հեռի է. (Փիլ. բագն.։)
Եռակի զսպպայսն բաժանելով՝ երիս քաղաքս բնակեցուցանել։ Այլ է ճշմարտապէս օրինադրութիւն, եւ բնակեցուցանելն զքաղաքսն՝ ամենեցուն կատարելագունից առաքինութեամբ տրանց. (Պղատ. օրին. ՟Ա. ՟Գ։)
inhabiting, dwelling;
inhabitant.
Զամենայն բնակիչս քաղաքացն։ Ամենայն բնակչաց երկրիս։ Բնակիչքն Երուսաղեմի։ Բնակիչք կրետացւոց։ Առ ի չգոյէ բնակչաց.եւ այլն։
Ամրութիւն քաղաքին ոչ քարինքն են, այլ բնակչացն առաքինութիւն։ Ոչ տեղին ինչ օգնէ, եթէ ոչ բնակիչքն լաւք իցեն. (Մխ. երեմ.։)
Բնակիչ նմին հաշուի զզօրավար գաղթականութեանն զռոմոն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
of the same nature or essence, consubstantial;
that dwells together, cohabitant.
ὀμοφυής ejusdem naturae, ὀμοούσιος consubstantialis Բնութենակից. համաբնակից. յաստուածայինս նաեւ՝ Էակից, համագոյակից.
Զի թէ ամենայն ինչ հօր՝ նորա է, յայտ է թէ եւ հոգին հօր՝ նորա բնակիցէ ... Զհոգին զիւր բնակից ետ ի կենդանութիւն մեռելութեան աշխարհի. (Ոսկ. ես.։)
Մարդ է բնակից քեզ՝ միապէս տոհմ եւ ազգ քո. յն. նորին ընդ քեզ հաղորդ բնութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)
Յաղթեաց նմա տէր մեր մարմնովն, ո՛չ երկնաւորովն, այլ բնակցաւն այնոցիկ՝ որ պարտաւորեցանն ի նմանէ. (Եփր. ՟գ. կոր.։)
ԲՆԱԿԻՑ. σύμφυτος, συμφυής connaturalis, cognatus Ընդակից. ընդաբոյս. բնաւոր. համաբնական, ազգակից, տնկակից.
Իւրաքանչիւր ոգւոյ բնաւորեալ եւ բնակից է յանդիմանութիւն (խղճի)։ Զբնակիցն ի մեզ զպաճարն պարարեն զցանկութիւնն։ Երկիր բնակից մարդոյն՝ մարմինն է. որոյ մշակ միտքն են. (Փիլ.։)
Որպէս այր բնակից կնոջ՝ գլուխ կնոջ. (Եփր. ՟ա. կոր.) իմա՛ ըստ ՟Ա եւ ՟Բ նշ. եւս եւ ըստ յաջորդին։
habitation, inhabitation, inhabitanee, dwelling, residence;
station, lodging, home, establishment, house;
habit, custom.
Լաւ համարէին զգազանաբար բնակութիւնն աստուածապաշտութեամբ ի քարանձաւս կելոյ. (Եղիշ. ՟Է։)
Եթովպացի գոլ ասելով՝ յաղագս բնակութեան սահմանացն ընդ Եգիպտոս. (Խոր. ՟Ա. 4։)
sepulchres.
consubstantiality;
cohabitation.
συμφυΐα ejusdem naturae esse եւ conjunctio, cognatio եւ այլն. Բնութենակցութիւն, որպէս համագոյութիւն. միասնականութիւն. ի բնէ միութիւն.
Լոյս ասեմ, որ ի հօր եւ յորդւոջ եւ ի սուրբ հոգւոջն տեսանի, որոց ճոխութիւն է բնակցութիւն։ Երից անբաւիցն անբաւ բնակցութիւն. (Ածաբ. մկրտ.։)
Եւ որպէս Ազգակցութիւն ըստ բնութեան. համաձայնութիւն բնութեան. ընտանութիւն. ընդակցութիւն.
Գնտակ է այգւոյն առ մշտնջենաւոր կեանսն յարմարութիւն եւ բնակցութիւն. (Նիւս. երգ.։)
Յաղագս բնակցութեանն առ նա ելանէ. Տօնակ.։
Ետ նմա օգնական զկինն, եւ արար զնա բնակել ըստ նմա. քանզի գիտէր թէ բազում լինէր նոցա օգուտ ի բնակցութենէս յայսմանէ։ Բազում շահս տեսանեմք, որ եղեւ ի բնակցութենէ առ միմեանս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 18։)
Զբասիլն ի բնազկցութենէ վանիցն արտաքս ձգեցին. (Վրք. հց. ձ։)
Բնակցութեամբ սուրբ փեսայիդ՝ արժանացայց առագաստի լուսոյ վերին հարսնարանին. (Սկեւռ. աղ.։)
Անճառելի է խնդութիւնն (յերկինս), եւ ընդ հրեշտակս բնակցութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
cf. Բնաւորիմ.
Որ իւր կամաւորութեամբն ընդ բարւոյն բնացաւ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
country, reign.
Աքայիա, որ է ելլադայ՝ բնաշխարհն կորնթացւոց. (Ոսկ. գծ.։)
of the same country, native;
countryman, compatriot.
Բնակ, կամ բնիկ իրիք աշխարհի, գաւառի. եւ Որ ինչ հայի ի բուն աշխարհ ուրուք, եւ ի հայրենի գաւառ.
cf. Բնաջինջ՞՞՞առնեմ;
Բնաջինջ՞՞՞լինիմ.
Բնաջինջ լինել ազգի սորա. (Խոր. ՟Բ. 23։)
Առ մեօք այս կարգ բնաջինջ է յեկեղեցւոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
Բնաջինջ լինել ողորմելի աշխարհիս, կամ ազգի դորա։ Լինի բնաջինջ կոտորումն բանակին. (Յհ. կթ.։)
Բնաջինջ յարմատոյ թողուլ. (Մագ. ՟Ծ՟Գ։)
Կենդանութիւն արդարութեան զիջաւ, եւ բնաջինջ մեռաւ հոգւով եւ մարմնով. (Սանահն.։)
true owner, master, prince.
all, total, entire;
— ոչ, ոչ —, — սիկ ոչ, not, none, never, nothing;
—, — իսկ, totally, entirely, absolutely;
ընդ —, everywhere;
throughly.
ὄλος, πᾶς, σύμπας, ἄπας totus, integer, cunctus, universus (ի գործիականէ բառիս Բուն) Բոլոր. համօրէն. բովանդակ. ամէն. ամենայն. հանուր իւր սարօքն. բոլոր բոլորովին, ամմէն.
Առհաւատչեայն՝ ոչ ամենայն պարգեւն, այլ մասն ինչ ի բնաւէն. (Սեբեր. ՟Է։)
Բնաւից գոլով անգիտելի՝ եղեր հանուրց տեսանելի. (Պիսիդ.։)
Բնաւ գաւառ. առ բնաւ ազգօք. բնաւ բարբարոսաց, կամ կանանց. քան զբնաւ կենդանիս. ի բնաւիցն վախճան. ի բնաւս առ հասարակ. զբնաւ արհամարհանս. (Պիտ.։ տե՛ս եւ Փարպ.։ եւ Նար. ստէպ։)
ԲՆԱՒ. մ. եւ ԲՆԱՒ ԻՍԿ. σύμπαν, ὄλως, ὀλοκλήρου omnino, penitus, prorsus, sane, quidem Բոլորովին. ամենեւիմբ. ամենայնիւ. պարզապէս. իսպառ. յար եւ նման. ամենայն մասամբք. գլխովին. կարի. բոլոր.
Բնաւ իբրեւ զմարդ. (Ագաթ.։)
Բնաւ անզգայից նմանեցան. (Մխ. երեմ.։)
Անբիծ եւ անարատ զբնաւ առաքինին ասէ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)
Երբեմն բնաւ իսկ սոսկագոյն իբրեւ զմարդիկ հրեշտակքն երեւեալ. (Ագաթ.։)
Ապաքէն. արդեօք. իսկ. երբէք. համայն. յայսր ամենայնի վերայ. մի՛թէ. իւիք. անգամ. թո՛ղ զայն.
Բնաւ եւ անուանի իսկ ի ձեզ ընդէ՞ր պոռնկութիւն. յն. համայն, կամ գլխովին. (՟Ա. Կոր. ՟Ե. 1։)
Բնաւ ո՞յր իսկ ածեալ է զձեզ այսր։ Եթէ գուցէ ոք բնաւ ի սիրելի հարազատաց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Իսկ մեք հողեղէնքս բնաւ իսկ զի՞նչ բերիցեմք ի հարմար զմեր նեղութիւն. (Ագաթ.։)
Որ բնաւ զաջ եւ զձախ ոչ գիտէր։ Որ բնաւ ոչինչ իսկ են։ Եւ ոչ բնաւ երեւէր, թէ լեալ ինչ իցէ անդ. (Ագաթ.։)
Հոգւոյն բնաւ չիք իսկ աչք։ Եղիշ. (՟Ը։)
ԸՆԴ ԲՆԱՒ. մ. ἑν ᾦ τὸ πᾶν, τοῦ παντός, τὰ παντά per omnia, universim Ընդ ամենայն տեղիս. եւ Ընդ ամենայն. համանգամայն.
Հռչակ հարէք ընդ բնաւ վասն իրացդ գործելոց. (Ոսկ. ես.)
cf. Բնաւ, ad.
Ծանեաւ սուղ իմն, թէպէտեւ ոչ բնաւին։ Ի բնաւին խոնարհս զմեզ ստորաքարշեաց. (Մագ. ՟Ե. ՟Ծ՟Բ։)
Զիա՞րդ բնաւին է որդի, որ ոչ յէութենէ ծնողին։ Զիա՞րդ բնաւին բարի, որ արգելու ամենեցունց զհաղորդելն նմա. (Կիւրղ. գանձ.։)
natural, innate;
— յօժարութիւն, temper, inclination.
to habituate, to accustom.
Ներգործել բնաւորեաց առաջնորդականն՝ որ ի մեզ միտք. (Յհ. իմ. ատ.։)
to custom or habituate one's self.
Բնաւորեալ եմ ոչ ի մարդկան հայել փառս։ Զոր (զշունչն) բնաւորեալն եմք արտաքուստ ոռոգանել. (Փիլ.։)
Ես բնաւորեալ եմ ի խրատուէ ոչ խուսափել։ Ես բնաւորեալ եմ ի մանկութենէ՝ ոչ զաստուածեղէն մատեանս յաշխարհական բանաստեղծութիւնս բերել. (Մագ. ՟Դ. ՟Ժ՟Ա։)
Եւ երբեմն՝ Ստանալ զբուն. բուսանիլ. ծնանիլ. գոյաւորիլ. ի վեր երեւիլ. հնարիլ. հաստիլ. եղանիլ. ծագիլ. գտանիլ. ի բնէ կարգիլ. φύω, φύομαι (ուստի φύσις եւ fio) gino, nascor (ուստի natura )
Տանէին ի հայրենի գեօղն, ուստի բնաւորեալ էր երանելին. (Ճ. ՟Ա.։)
Ստուգապէս փայտ բնաւորեցար կենաց. (Անյաղթ բարձր.։)
Ասես, որ ի հօրէ բնութիւն է, նոյն բնաւորեալ է ի սուրբ կուսին։ Եթէ յարգանդի կուսին բնաւորեցաւ, ապա ի հօրէ ոչ էր բնաւորեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Կայանք կրօնաւորաց յանապատի բնաւորեցան. (Մագ. ՟Ծ։)
Բնաւորեցաւ իմն աստուածասէրն՝ անդէն վաղվաղակի գոլ եւ մարդասէր։ Միապէս բնաւորեցաւ դէպ լինել։ Որով ոգիքն բնաւորեալ են լաւանալ. (Փիլ.։)
Բնաւորեցան գոլ յանհատսն։ Յանբան կենդանիսն բնաւորեցաւ տեսանիլ։ Ամենայն սահման բնաւորեցաւ ի սեռէ եւ ի բաղկացուցիչ զանազանութեանց լինել։ Տղայքն բնաւորեցան յեօթներորդում ամսեանն հանել ատամունս, եւ յութն ամին փոփոխել. (Սահմ.։)
Սիրոյ սահման եւ չափ ոչ է, այլ օր ըստ օրէ առ բաղձալին զաճելն է բնաւորեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
Ոչ եթէ յանձնէ ունի զբնաւորեալ օգուտ։ Արտաքոյ բնաւորեալ սովորութեան. (Վրդն. ծն.։)
habit, custom;
character, temper, disposition, nature, humour, inclination, genius.
Ի կենդանութենէ, ի շարժողութենէ, ի զգայութենէ, եւ ի բնաւորութենէ։ Զգայութեամբ եւ բնաւորութեամբ գերազանցեմք քան զնոսա. (Լմբ. ժղ.։)
natural, innate, original, proper, radical, native, natural, indigenous;
— քաղաքակցութիւն, state of a native;
—ք, aborigines.
Բնիկ թագաւորացն։ Ըստ բնիկ կարգին։ Թողուլ զբնիկ տեղիս, կամ զժառանգութիւնն։ Բնիկ սեպհական կալուած։ Տարան ի բնիկ գիւղն։ Զբնիկ տեարսդ մի՛ կորուսանել ջանայք. (Փարպ.։)
Եւ Նախնի նահապետ՝ որպէս բուն եւ արմատ ազգի.
Յառաջ քան զգալուստ բնկին մերոյ նախնւոյն հայկայ։ Մերում իսկ բնկի նախնւոյն։ Կեցեալ բնիկք պսակաւոր արք. (Խոր. ՟Ա. 11. 20. 21։)
Եւ Բնաշխարհիկ. բուն բնակ, կամ ծագեալ հայրենեօք. երկրցի, տեղացի.
Երկու փիլիսոփոսք՝ բնիկ մերկ շրջէին. զի ամենայն ինչ ընդ գիտութեան մերկ է առաջի մեր՝ ասէին. (Մարթին.։)
naturally, originally, radically.
Ի բնուստ անդուստ հրաշապէս ունի զթարգմանութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to bellow, to low, to roar.
Բառաչել. գոչել ըստ արջառոց. պոռալ, պոռլալ.
Որթն բնչէր ուժգին գոչմամբ. (Սանահն.։)
bellow, roar;
sound.
Ձայն կենդանեաց, եւ արուեստական գործեաց.
Առանց սիրոյ՝ հնչումն է պղնձոյ, եւ բնչումն սրնգի. (Գր. տղ. թղթ.։)
whoremonger, whoremaster, that keeps a strumpet, that frequents brothels, lewd, lecherous, lecher.
Արբեցօղն եւ բոզաբոյծն. (Նիւս. երգ.։)
Պոռնիկ եւ բոզաբոյծն։ Գուսանութիւն, բոզաբոյծ լինել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Բրսղ. մրկ.։)
to prostitute one's self, to whore.
Թէ մատակ ձի ունենաս՝ որ գողանան, նա կինն բոզանայ. (Ոսկիփոր.։)
brothel, bawdy house.
ἐταίριον, σκηνή taberna meretricis Տուն եւ տեղի բոզից. բոզատուն. պոռնկոց. պոռնկանոց. պանդոկի կամ տաղաւոր գուսանաց.
Անզգամն գտանի ի գիներբուս, ի բոզանոց, յաւազակութիւն, եւ ամենայն չարեաց խառնակումն. (Լմբ. առակ.։)
Մի՛ տար զզգաստութիւն սրբութեան մերոյ՝ բոզանոց, անօրէն, շանազգեաց լկտութեան նոցա. (Ագաթ.։)
illegitimate child, bastard, whoreson.
whoredom, prostitution, whoring.
Պոռնկութիւն կամ շնութիւն կնոջ. գործ բոզից.
Զցածուն կանայս ի բոզութիւն գրգռիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
circular, round, orbicular.
Ծիր բոլորեալ. գիծ բոլորակ. բոլորական շրջան.
Եւ ապա լուսնոյ է շրջագայութիւնն, ի ժողովոյ ի ժողով ամսոյ բոլորածիրն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 5. (որ լինի եւ ածական շրջագայութեան)։)
round, circular;
circle, circuit, orb.
περιφερής rotundus, orbicularis Բոլորաձեւ. բոլորշի. գնտաձեւ. եւ Բոլոր. ողջ. ամբողջ. կլոր, կլորակ, կըսկըլոր, կատարեալ.
Մեծ բոլորակ շուրջ զնովաւ. (՟Գ. Թագ. ՟Ե. 34։)
Զգեստ բոլորակ, պճղնաւոր պատմուճան։ Չորեքանկիւնի իմն առաւել լանջքն են՝ քան թէ բոլորակ։ Բոլորակ են ակունքն, զոր օրինակ եւ կիսագուդքն. (Փիլ.։)
Անիւ ասէ, վասն զի բոլորակ է ամենայն բան՝ ըստ տեսակին եւ ըստ ձեւոյն. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
ԲՈԼՈՐԱԿ. գ. κύκλος circulus Բոլորակ ինչ. բոլորակութիւն. գունդ. շրջանակ. եւ Շրջան.
Ի փոքր բոլորակի (յն. (պնակտի, կամ տախտակի) զերկինս գծագրեն շուրջանակի. Կիւրղ. գանձ.։)
Առ՝ ասէ, մեղքող՝ լեարդ այծից, եւ բոլլորակ անուոյ, եւ եդ ի սնարից նորա ... բոլորակն անուաձեւ իբրեւ զգլուխ երեւէր. (Կիւրղ. թագ.։)
Բոլորակ լուսնի, կամ արեգական. որպէս սկաւառակ. (Նար. ՟Կ՟Գ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ Լմբ. սղ.։)
Յայտնի է ի հինգ հարիւրեակ բոլորկէն (՟Շ՟Լ՟Բ ամաց)։ Հինգ հարիւրեակ բոլորակդ ճշմարիտ է. (Արշ.։)
roundness, rotundity, circle, orb.
(Ի նշուլից արեգական) ի գիտութիւն գամք բոլորակութեան նորին. (Խոսր.։)
Զբոլորակութեանցն սաղարթացեալ բրաբիոն. (Մագ. ՟Կ՟Բ։)
Ա րեգակամբ բերմամբ չափեալ. զամացն ասէ զբոլորակութիւնս. (Լծ. ածաբ.։)