paraphernalia, portion, dowry, dower.
• , ի-ա հլ. «օժիտ (աղջկայ կողմից տրուածը փեսին)» Ասոր. դատ. 9. Մխ. դտ. 289, 291. Լմբ. օր. 19. Մաշտ. ջահկ. Ուռհ. 122. գրուած է նաև պռոյք Անսիզք 19, պռեւք Ժմ. յն. որից պռուգել «օժիտով ճոխացնել» Մարթին. Մին. համդ. 133. պռուգած Ասոր. դտ. 54. Մխ. դտ. անպռոյգ Ասոր. դատ. 9. Լմբ. օր. 19. Մխ. դտ.»
• = Յն, προίς, «ροίς, սեռ. προιϰός. նյն, προυϰίν προτϰα «հարսի բերած օժիտը», որից προίζαα-ϑαι «պռուգել, օժիտ տալ». ծագում է πρό «առ, ի» և ἴϰω «գալ» բառերից։-Հիւբշ. 374։
• ԳՒՌ.-Հճ. արիգ «օժիտ» (ըստ Թէրզեան, Ամէն. տարեց. 1924, 198), Մրշ. պռաք «հարսի օժիտ» (Գաբիկեան, Ամէն. տարեց. 1922, 325)։
Առաջինն (կին) եբեր պռոյգս։ Եթէ ոչ առնէ կտակ (այրն), որդիրք պռուգօք կնոջն ժառանգեն զնա։ Վասն պռուգաց։ Զոր ինչ բերէ կին ի պռոյգս։ Հաւանի այրն ի պռոյգսն։ Յամենայն աշխարհս ըստ սովորութեան բերեն կանայք զպռոյգսն։ Այր ոք՝ որ առնու կին օրինաւոր պռուգօք։ Այն որ յառնէն ի կինն դարձաւ (պարգեւ), ոչ դրի ի թիւ պռուգացն՝ որ հարսինն է բերք։ Պռոյգս տայ դստերացն՝ եւ տուայր որդւոցն. (Մխ. դտ.։)
Տուայրն՝ որ է վարձ կուսութեանն, զոր փեսայն տայ. եւ հարսն պռոյգս. (Մաշտ. ջահկ.։)
Ա՛ռ սուլտան՝ զայդ քեզ՝ կին արա՛, եւ տամք զմանածկերտ քեզ պռոյգ.. (Ուռհ.։)
portioned, endowed.
Դուստր՝ որոյ ընկալեալ իցէ ի ծնողացն զպռոյգս՝ վասն հարսնանալոյ.
Այսպէս եւ քորքն ժառանգեն զիւրեանց հայրն՝ թէ ոչ են պռուգած. (Մխ. դտ.։)
to portion, to give a portion, to endow.
Զնոյն եկեղեցի պռուդեաց եւ փարթամացոյց ստացուածովք։ Պռուգեալ կարգաւորեաց փարթամութեամբ զվանքն սրբոյն կոռնելիոսի. (Մարթին.։)
bearing a crown, crowned.
ՊՍԱԿԱԶԳԵԱՑ ՊՍԱԿԱԶԳԵՍՏ. στεφανηφόρος coronam gestans, coronatus. կամ բայիւ στεφανηφορέω coronam gero, coronatus sum. Զգեցեալ զպսակ. պսակազարդ. պսակաւոր.
Ի հանդերձեալն պսակազգեացզարդարի. (Լմբ. առակ.։)
Ի յաւիտենական կեանսն պսակազգեացս լինին սուրբքն. (Լմբ. իմ.։)
Պսակազգեստ վկայ. (Ճ. ՟Ա.։)
Ելէ՛ք տեսանել պսակազգեստ զփեսայն. (Նիւս. երգ.։)
Ընդէ՞ր բաժանել կամեցար ի հոգւոց այլոց պսակազգեստից դասուց. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Ի ցամաքել երկրի՝ պսակազգեստ պաճուճազարդ երեւեցաւ երկիր. (Տօնակ.։)
ՊՍԱԿԱԶԳԵԱՑ ԱՌՆԵԼ . ՊՍԱԿԱԶԳԵՍՏ ՑՈՒՑԱՆԵԼ. στεφανόω corono. Պսակաւ զարդարել. պսակել. Պսակազգեաց արար մարտիրոսօք (զեկեղեցի). Ճղ։
Ոչ եւս պատերազմեցայց ընդ քեզ, որպէս զի մի գուցէ համբերութեամբ քով պսակազգեաց արարից զքեզ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Այլ զի զնոսա պսակազգեստս ցուցանիցէ, որպէս եւ զերանելին յովբ. (Վրք. ոսկ.։)
crowning with flowers.
στεφανηφορία, στεφανοφορία coronae gestatio. Պսակազգեացն լինել.
Պսակազգեցութիւնք ընդ բոլոր մակեդոնիա լինէի (ի ծննդեանն աղեքսանդրի) . (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Պտսկեմ.
ՊՏՍԳԵՄ ՊՏՍԿԵՄ. Խայտալով ոստոստել մատաղ անասնոց, եւ գրկընկալ տղայոց. վեր վեր ընկնիլ.
Բազում անգամ յանասնոցն զամուլսն ի սանձահարելն՝ պտսգեն մոլեգնաբար մատաղական խրոխտութեամբն. (Գեննանդ.։)
Մագլցէր զերեսս դատաւորին, որպէս եւ սովորութիւն է տղայոց՝ այսպիսի անակնածութեամբ պտըսկել։ Մինչեւ ի ստնդիայ տղայսն՝ որք ի գիրկս մարցն պտըսկէին, ասելով թերակատար եւ թոթովախօս լեզուով. (Հ. յուլ. ՟Ժ՟Է.։ եւ Հ. փետր. ՟Դ.։)
wooded, planted with trees, bushy, leafy.
εὑθαλής virens. Զարդարեալ գեղեցիկ պրակօք անտառաց. տնկախիտ. սաղարթագեղ. դալարազուարճ.
Տեսանեն լերինս անտառախիտս, եւ բլուրս պրակագեղս. (Տօնակ.։)
Պարարտութիւնք դաշտաց՝ տնկարար է եւ ծաղկածին, եւ բոյսարձակ պրակագեղ եւ ցորենաբեր. (Վրդն. երգ.։)
weaver of goat's hair.
Որ գործէ զպրօն։ Է եւ մականուն կոստանդին կաթողիկոսի կատուկեցւոյ կամ սսեցւոյ. թէրեւս որպէս ռմկ. թիֆտիկ էրիյիճի, կամ շալճի, սօֆճի, պօյաճի.
bearing or carrying light, luminous, splendid.
ՋԱՀԱԶԳԵԱՑ ՋԱՀԱԶԳԵՍՏ. λαμπαδηφόρος, δᾳδούχος qui lampadem gestat, facem gestans, lampade fulgens. Որ զգեցեալ է զլոյս մեծ. եւ Կրօղ յինքեան կամ ի ձեռին զջահ, զմոմեղէն. լուսազգեաց. լուսակիր. ընդունարան լուսոյ. լուսապայծառ.
Ուրա՛խ լեր բերկրեալ՝ ջահազգեաց կոյս, անշէջ ճառագայթ, պայծառացեալ քան զարեգակն։ Կուսանք իմաստունք՝ մշտավառ լուսով ջահազգեաց՝ ծագեն յարեւմտից. (Եպիփ. ի կոյսն.։ Խոր. հռիփս.։)
Ամենայն ջահազգեստ կուսանաց. (Թղթ. դաշ.։)
Գնայի ընդ ոմն ջահազգեաց՝ ընդ ճանապարհ, ընդ որ ոչ էին ընթացեալ։ Տես զիս դարձեալ ընդ նա, որ ջահազգեստն էր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Ջահազգեաց.
ՋԱՀԱԶԳԵԱՑ ՋԱՀԱԶԳԵՍՏ. λαμπαδηφόρος, δᾳδούχος qui lampadem gestat, facem gestans, lampade fulgens. Որ զգեցեալ է զլոյս մեծ. եւ Կրօղ յինքեան կամ ի ձեռին զջահ, զմոմեղէն. լուսազգեաց. լուսակիր. ընդունարան լուսոյ. լուսապայծառ.
Ուրա՛խ լեր բերկրեալ՝ ջահազգեաց կոյս, անշէջ ճառագայթ, պայծառացեալ քան զարեգակն։ Կուսանք իմաստունք՝ մշտավառ լուսով ջահազգեաց՝ ծագեն յարեւմտից. (Եպիփ. ի կոյսն.։ Խոր. հռիփս.։)
Ամենայն ջահազգեստ կուսանաց. (Թղթ. դաշ.։)
Գնայի ընդ ոմն ջահազգեաց՝ ընդ ճանապարհ, ընդ որ ոչ էին ընթացեալ։ Տես զիս դարձեալ ընդ նա, որ ջահազգեստն էր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ՋԱՀԱԶԳԵՍՏՈՒՔ իբր մ. Ջահազգեստութեամբ, կամ պայծառ զգեստուք, եւ ջահս ունելով.
Ջահազգեստուք պայծառացեալ լուցանէին զլապտերս իւրեանց. (Շար.։)
unhealthy;
stupid, imbecile, idiot.
Մօր բարւոք կերակրեցելոյ, հետեւաբար ծնեալքն՝ եւ մարմնոյ չար խառնուածովն ե՛ւ յարձակմամբքն՝ ջանգք ծնանին. (Նիւս. բն. ՟Լ՟Թ։)
waning.
Լուսին՝ երկոտասան անգամ ի տարւոջն վիժած, ջանգհեծ, մանգաղաձեւ, կիսագունդ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
apologist, advocate, defender, protector, patron;
— լինել՝ կալ՝ մտանել cf. Ջատագովեմ.
• (ի, ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ. բայց կայ միայն յետնաբար ի հլ.) «դատական պաշտպան, բարեխօս» Եզն. Բուզ. Սեբեր. Եփր. պհ. «դատախազ, ամբաստան» Պղատ. սոկր. (ստէպ). որից ջատագովութիւն Սեբեր. ջատագովել Նիւս. կազմ. Իսիւք. Ճառընտ. ջատագովական (նոր բառ)
• -Պհլ. ǰātagōw (գրուած է ǰatakgōb) «միջնորդ, բարեխօս», jatagowīh (գրուած է ǰatakgōbīh) «միջնորդութիւն, բարեխօսու-թիւն», պազ. jādago (գրուած է jadango) «միջնորդ, բարեխօս, պաշտպան, փաստա-բան», ǰādagōī «պաշտպանութիւն», իբր հպրս. *yatagauba-«ի կողմն խօտող», gaub «ասել, խօսիլ»>պհլ. պրս. guftan «ասել» արմատից։-Հիւբշ. էջ 232։
• ՀՀԲ շատ գովող։ ՆՀԲ ի գով և շատ կամ դատ, զատ, ջահտ «ջանօ» ևն։ ლԲ դնում է ջատ «կից»+գով, իբր «կից գո-վեստի» (տե՛ս և յաջորդը)։ Ուղիղ մեկ-նեց նախ Հիւբշ. ZDMG 46, 324, թրգմ. ՀԱ 1892, 353։ Հիմնք. դատագով ձևից։
(ի գով, եւ շատ կամ դատ, զատ, ջահտ, եւ այլն). συνήγορος defensor, advocatus, patronus. Պաշտպան դատի. վրէժխնդիր իրաւանց. փաստաբան. բարեխօս. ձեռնտու. վերակացու. կուսակից.
Անդ ո՞վ ջատագով, զի՞նչ պատճառք, ո՞ր սուտ պատասխանի։ Բարի են մեզ ջատագով անդ տնանկքն, որոց արարաք ասա զողորմութիւն։ Առաքեալ մտանէ ջատագով տեառնն իւրոյ։ Զիա՛րդ եղեւ ջատագով քում աստվածութեանդ։ Առ երեսս՝ առաքիութեանն կեղծաւորին լինել ջատագովք։ Յովբայ ջատագովք էին (եւ բանք հակառակորդին)։ Ջատագովս արդարոցն զնոսա ցուցանէ։ Ջատագով լիցին ճշմարտութեանն։ Զերկնաւոր ջատագովն աղաչէ։ Եւ դուք աղօթիւք ջատագո՛վ լերուք. (Ածաբ. կարկտ.։ Ոսկ. համբեր.։ Եղնիկ. Սեբեր.։ Իսիւք. ստէպ։ Շ. թղթ.։)
Պաճուճեալ պատմուճանաւ սրովբէն զվէմն թաւալէր, ջատագով ճշմարտութեանն զաւետիս մարդկան փողէր. (Նար. տաղ.։)
Ի դատաստանի ջատագովս վարձեաց. (Ոսկիփոր.։)
Նինուէացիքն ապաւինեցան ի պահս, եւ եղեւ նոցա ջատագով՝ խօսելով առաջին դատաւորին. (Եփր. պհ.։)
Զոր ինչ ախտացայք ի ձեռն իմոց ջատագովիցն։ Իմ բազում ջատագովք եղեն առ ձեզ. (Պղատ. սոկր. ստէպ։)
Արդ յաղագս այնոցիկ՝ որ առաջին ջատագովքն իմ ստուրոգէին (այսինքն շարախօսէին), այս իցէ առ ձեզ բաւական պատասխանի. (անդ։)
excusable, justifiable, warrantable.
to defend, to sustain, to plead, to excuse, to justify;
— զանձն, to defend, justify or excuse oneself.
συνηγορέω defendo συντηρέω conservo, tueor. Ջատագով լինել. պաշտպան կալ. փաստաբանել.
Ի ձեռն միմեանց՝ երկոցունց ջատագովէ զհաստատուն անլուծութիւնն. (Նիւս. կազմ.։)
Ոչ գիտելով՝ եթէ ջատագովէ, որում էր ամբաստան։ Որ աստծոյ ջատագովէ, եւ արվարոյն ջատագովէ։ Աստծոյ ջատագովել կարծեն. (Իսիւք.։)
Իսկ եթէ ոք յեղբարցն ջատագովէ այնպիսումն, տացէ պատասխանի առաջի քրիստոսի. (Շ. ընդհ.։)
Բարիոք ջատագովեցեր ի ձեռն ճոռոմաբան ամբարհաւաճութեանդ քո. (Ճ. ՟Բ.։)
apology, defence, protection, justification, excuse, pleading.
Եթէ չմիաբանցի արդիւնքն բանիցն, ապա ի զուր է ջատագովութիւնս։ Բարի են մեզ ջատագովութիւնքն՝ որոց աստ արարք ողորմութիւն։ Զարմանալի ջատագովութիւն ջատագովութիւն տացէ ի վերայ ճշմարտին ... Զջատագովութիւնդ կեղծաւորելով՝ կարծիս արդարութեան զանձամբ կամիք արկանել. (Սեբեր. ՟Ը։ Ոսկ. ննջ.։ Իսիւք.։)
heat, warmth, caloric.
Ջե՛րմ գոլ տօթ. տապ. տաք. գոլ.
Որ զջերմագոլն արկեալ առ ի բոյսսն՝ քրտնացուցանէ. (Ագաթ.։)
very hot;
impassioned, ardent, fervent;
warmly, eagerly, fervently, passionately.
Այսպիսի բաղանեօք մաքրիլ՝ քոյվոդ ջերմագոյն արեամբ. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
Տեսանէր զնոսա ջերմագոյն յաստուածապաշտութիւնն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ասիցէ ոք արդեօք ի տօնասիրաց եւ ի ջերմագումից։ Ջերմագոյնն քան զայլսն ի սէրն քրիստոսի պետրոս։ Լուեալ ջերմագունին պետրոսի։ Պետրոս ջերմագոյն խոմարհութեամբն հրաժարէր զսպասաւորութիւն տեառն եւ աստծոյ եւ վարդապետի. (Ածաբ. ծն.։ Առ որս. ՟Ե։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։ Բրս. հց.։)
Ջերմագոյն է ի սպասաւորութիւն սուրբ կարապետին. (Զենոբ.։)
Ջերմագոյն մարտնչին։ Աստուածք զոգւոցն գիւտք ջերմագոյն եւ՛ս գրեն. (Փարպ.։)
Եթէ ջերմագոյն՝ ոք ի միասն կամիցի նայել (այսինքն քննել զմիտս բանից) (Ոսկ.ես.։)
cf. Գորովագութ.
διεθερμένος ταῖς σπλάγχνοις valde incalescens visceribus. Ջերմն գթով. գորովագութ. աղէխորով. եւ գորովական. ջերմեռանդն. կաթոգին.
Կանանցջերմագութ եղելոց (առ զաւակս)։ Ջերմագութ հարամբ. (Ոսկ. ՟ա. թես.։ Լաստ. ՟Ծ՟Է։)
Ջերմագութ սրտի։ Ջերմագութ գորովով։ Ջերմագութ սէրդ ձեր։ Ջերմագութ պաղատանօք։ Ըղձիւն իմն եւ ջերմագութ հայեցուածով. (Խոսր.։ Ոսկ. մելիտ.։ Մծբ. ՟Ծ՟Բ։ Պիտ.։)
Որպէս զքաջ եւ զարի մշակ՝ ջերմագութ սիրով խնամ տանել (հոգեւոր) անդաստանաց. (Կաղանկտ.։)
Պողոս ջերմագութ սիրովն, եւ հանապաղ խաչակցելովն՝ բերան քրիստոսի կոչեցաւ. (Պիտառ.։)
Շրջէր ի յերկիր եռանդնասէր եւ ջերմագութ սիրով. (Տաղ.։)
thermometrographer.
screen.
continuous, assiduous, accurate, diligent, careful.
convulsive;
— լինել, to have the nerves strung, to have fits.
νευροτένης nrvis intentus, contentus. Ոյր ջիլն է ձգեալ. ուր իցէ ձգումն ջլաց ի խոնջութէան կամ յուժգին պրկմանէ.
Զօրքն ամենայն վայրագնաց ջլաձիգ խզմամբ տաժանեալ. (Յհ. կթ.։)
Ի սքանչման յարուեստագիտէն, այն որ ըստ երկնին է անտեսիլ բանին՝ ջլաձիգ լինել բնաւորեցաւ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 81։)
fit, convulsion.
expunged, cancelled, erased, effaced.
Երեւէին եղծեալք ջնջագիրք։ Հեռի ի ջնջագիր կարգացն։ Կարգ ինչ խանգարեալ եւ ջնջագիր. (Փարպ.։)
classification, order, arrangement.
Ջոկ ըստ դասուց եւ կարգաց.
Ջրակոյտ առլուղակաց ջոկադասակարգութիւն. (Թէոդոր. կուս.։)
wine & water;
thin wine.
hydrographer.
rivulet.
Գնացք կամ անցք ջրոյ. գետակ. առու.
Ի հարաւոյ կողմանէ հին ջրագնաց՝ ովդէ։ Շրջեցայց զպարսպաւն, եւ գտից արդեօք ջրագնաց. (Ուռ։ Վրք. հց. ձ։)
cf. Ջրգող.
cf. Ջրգողեալ.
Յոգիս ուռուցեալն եւս չար յախտէ է քան զջրագողեալն։ Զուռուցեալսն եւ զջրագողեալսն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
cf. Ջրգողութիւն.
water-coloured.
Որ ունի զգոյն կամ զնմանութիւն ջրոյ.
Ընդ աչալուշսն յաւէտ իմն զովացեալ՝ յերկիր առաքեալ՝ եղեալ ջրագոյն, զոր ցօղ անուանել սովորութիւն է. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Արդարեւ զջրագոյն (այլ ձ. զջրոյ գոյն) զբահազգեստացն բերէր տեսութիւն. (Խոր. ՟Գ. 37։)
hydro-graphical.
hydrography.
following, next, posterior, subsequent.
Անտի չուեցին ի գադգադ, եւ ի գադգադայ յետակայ յերկիր վտակաց ջուրց. է յատուկ անուն տեղւոյ. յն. էդէվա՛թա։
cf. Յետագրութիւն.
postscript.
a posteriori.
further behind, far off.
Զկնի եղեալ սակաւ մի շաւասպն՝ յետսագոյն մնացեալ. (Բուզ. ՟Դ. 12։)
to remain behind.
lengthily, very long.
Յերկարագոյն նուագօք զբանիւք անկանէին. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 9։)
Յերկարագոյն ժամանակօք ժառանգեցոյց. (Մագ. ՟Ե։)
Խօսեցար յաղագս տան ծառայի քո յերկարագոյն. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Է. 17։)
Ի նայել ինձ յերկարագոյն (կամ յերկարագոյնս) ի լեառնն. (Խոր. ՟Ա. 27։)
cf. Յերկարեմ;
— օր ի յօր, to procrastinate, to postpone or defer from day to day;
—ձգեցան իրքն, that affair went on slowly.
παρατείνω protendo. Յերկար ձգել. յերկարել. կ. իբր ձ. յերկարիլ. երկնցընել, երկան ատեն պահել, դիմացենլ, ուշացնել, եւ երկննալ.
Վասն նոցա Աստուած զթագն թագաւորին Սենեքերիմայ յորդիս քո դարձուցեալ՝ յերկարաձգէ յերկրի. (Խոր. առ արծր.։)
Զի մի՛ յերկարաձգեալ զգերհատուցական բանիս՝ յետնեալ գտցուք յառաջիկայ մեզ գրաւորութենէն. (Արծր. ՟Գ. 6։)
Զայս մարմնոյ իմ ցաւ յերկարաձգել ինձ խնդրեմ ի Տեառնէ Աստուծոյ իմոյ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Ոչինչ նուազ ընդ երկրիս տեւողութեան յարամնալ եւ յերկարաձգել. (Պիտ.։)
Յերկարաձգէր պատերազմն ի մէջ երկորունց՝ մինչեւ ի գլուխ ելանել ամին այնմիկ. (Ղեւոնդ.։)
Իսկ ոմանք ի բուսոյ տհաս հասակին՝ չարութեամբն յերկարաձգեալ։ Մի՛ օր ի յօր յերկարաձգեսցես. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ծ՟Ը։)
prolongation, protraction.
Անհատանելի եւ անեզրական ունի զյերկարաձգութիւնն. (Շ. բարձր.։)
Կատարեցեր զյուսոյն յերկարաձգութիւն։ Թէեւ բիւրուց ամաց ունիցի յերկարաձգութիւն։ Ոչ է ժամանակ յերկարաձգութեան առ ի զպարտսն հատուցանել. (Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Ծ՟Գ. ՟Հ՟Ը։)
cf. Երկարաձիգ.
ՅԵՐԿԱՐԱՁԻԳ παρατεταμένος protensus μακρός longus. որ եւ ԵՐԿԱՐԱՁԻԳ. Ընդերկար ձգեալ. յերկարաձգեալ. երկար. ձիգ.
Յերկարաձիգ ժամանակաւ, կամ ամօք. (Նար. երգ.։ Մագ. ՟Ե։ Ոսկ. եբր.։)
Յերկարաձիգ աղօթք, կամ բանք. (Վրք. հց. ՟Ա։)
long-winded.
album.
memorial writer, memorialist;
memorial;
memory.
Ո՞յք են յիշատակագիրք մտելոց յունկն բանիցն. (Նիւս. կազմ.։)
Կամ իբր Յիշատակագրութիւն.
Կարգէ յիշատակագիր արձանի ի վերայ սուրբ եկեղեցւոյն. (Ուռպ.։)
commentary, memoir, annals.
ὐπομνηματογράγια, ὐπόμνημα, -ατα commentarius, monumentum, gesta, annales եւ μνημόσυνον memoriale. Գրութիւն յիշատակաց. արձանագրութիւն յիշելի իրաց. յիշատակարան. գիր յիշատակաց. եւ Յետկար. մուրհակ.
Զայս խօսի Յովսեպոս ի ժամանակս յիշատակագրութեան իւրոյ. (Զքր. կթ.։)
Յիշատակագրութիւն պատմութեան խաչին. (Նար. խչ. վերնագր։)
Հաստատէ տուն կրօնաւորաց, որոյ յիշատակագրութիւն ունի օրինակ զայս. (Ուռպ.։)
Սեւերիանոս յիշատակագրութեամբ ամբաստանեաց զքէն. (Ճ. ՟Գ.։)
fifty-headed.
fifty-headed.
to go to stool, to dung;
to dung, to manure.
Աղբ արկանել ի գետին վասն պարարտացուցանելոյ. կիւպրէլէմէք, ֆըշգըլէմէք.
Բազում եւ յոլով անգամ պարտ է աղբել զվատ գետինն, եւ ոչ մէկ հետ. զի թէ հետուհետ չաղբի, նա՛ պա՛ղ լինի. (Վստկ. ՟Լ՟Դ։)
cf. Աղբիւրաբար.
Որդւոյ պատճառ ծննդեամբ անճառ, հոգւոյ բղխումն աղբերաբար. (Շար. ձ։)
spring of water, source, fountain.
ԱՂԲԵՐԱԿՆ գրի եւ ԱՂԲԵՒՐԱԿՆ կամ ԱՂԲԻՒՐԱԿՆ. Ակն աղբեր. եւ աղբիւր. որ եւ ԱԿՆԱՂԲԵՒՐ, կամ ԱԿՆԱՂԲԻՒՐ. ջրի ակ, աղբուր. կէօզ. չէշմէ. փունար պաշը. այն. ըստ յն. աղբիւր ջրոյ.
Ընդ ցամաքել աղբերականն. (Եփր. թագ.։)
Զերկիրս գետովք եւ աղբերակամբք վայելչացոյց. (Սարգ.։)
Ցամաքեցուցեալ զակնաղբեւրն նորա. (Ագաթ.։)
flowing like a fountain, fluent, streaming;
copious, abundant.
Աղբերահոս կողիւ մաքրեաց զաղտեղութիւն ազգի մարդկան. (Շար.։)
Մորենի անկէզ, եւ վէմ աղբիւրահոս. (Շ. գանձ.։)
to flow as a fountain, to stream;
to abound.
excrement, dung;
muck, manure;
filth;
place for the reception of all filth.
ԱՂԲԵՒՔ որ եւ ԱՂԲԻՒՍՔ, եւ ԱՂԲԻՍ կամ ԱՂԲԵՒՍ. κοπρία sterquilinium, fimetum, stercus Աղբկուտոց. կոյտ աղբոյ, կամ կուտոց յաւելուածոց տանց. տեղի հաւաքման իրաց՝ որք աւել ածելով ի դուրս ձգին. աղտեղութիւնք. մոխրոց. չէօփլիւք, չիրքէֆ, կիւպրելիք. սիւփրիւնտիլիք. քիւլլիւք.
Յարուցանէ զաղքատն, կամ բարձր առնէ զտառապեալս՝ յաղբեւաց։ Գիրկս արկեալ աղբեւաց. (Ա. Թագ. ՟Բ. 8։ Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Բ. 7։ Ողբ. ՟Դ. 5։)
Ձէթս հեղեալ ի գռիհս աղբեւաց. (Նար. ՟Կ՟Է։)
sweepings, filth;
cf. Աղբեւք.
Յաթոռոյ թագաւորութեան իջոյց, եւ յաղբիսն նստոյց։ Որդնալից եղեալ՝ յաղբիս անկեալ կայցէ. (Սարգ. յկ. ՟Գ. ՟Դ։)
Յաղբիս ամենայն չարեաց օթագանեցաք. (Լծ. կոչ.։)
cf. Աղբերանամ.
ԱՂԲԻՒՐԱՆԱՄ որ եւ գրի ԱՂԲԻՒՐԱՆԱԼ, ԱՂԲԵՐԱՆԱԼ. Բղխել եւ յորդել իբրեւ զաղբիւր. աղբիւրի պէս առատ վազել. ճարի օլմագ. ճէրեան էթմէք.
Ի միոյ խոցուածէ տիգին՝ ի ներքոյ ջուր աղբիւրանայր, եւ ի վերոյ արիւն. (Ոսկիփոր.։)
Որ յստակ խորհրդով աղբիւրանան ի բարեգործութիւնս. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)
Աղբիւրացաւ ի մեզ ի սուրբ մարմնոյն զանազան վտակք Հոգւոյն շնորհաց. (Լմբ. սղ.։)
Գերագոյն պարզութեամբ աղբիւրացեալ ճառագայթին (աստուածայնոյ). (Դիոն. երկն. ՟Թ։ (յն. աղբերական, կամ աղբիւրեղէն)։)
salted, brackish, pungent, sharp.
Զաղեհամ աղբն մի՛ արկաներ ի գետին, զի չէ՛ բարւոք։ Մեծ կորեկն զաղեհամ վայրքն սիրէ։ Աղեհամ կամ բորբոսահամ գինի. (Վստկ.։)
quiver.
Կապարճ աղեղան, որ լինի եւ անօթ նետից. պատկանդարան ի դնել զաղեղն. գըրպան. նիյմլէկ. թէրքեշ. Բայց թուի նշանակել եւ զզարդ ինչ զինուորական որպէս վառ ծոպաւոր կամ դրօշ կամ դրօշակ կախեալ ի վերնակողմն նիզակի. որպէս յն. φάρος pallium, palla.
Զբնիցն գեղարգեանցն զաղեղնակապարճս կախիցեն, պղնձապատ զգլուխսն առնիցեն, զրահապատք շողայցեն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։)
Պատանի մի հեծեալ ի ձի, սուսեր ընդ մէջ, թուր զգօտւոյ, աղեղնակապարճ զմիջովն, վարսակալ եդեալ ի գլուխ իւր, եւ օդիկ արկեալ զուսովք իւր. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
archer;
Sagittarius.
τοξότης, τοξεύων, ἑκτείνων sagittarius, jaculator Որ գիտէ վարել եւ լարել զաղեղն. նետաձիգ. նետող. պատերազմական, եւ որսորդ. աղեղ բանեցնօղ, նետ ձգօղ. օգճի, քէմանքէշ. թիրէնտազ. գավվաս.
Աճեաց, եւ եղեւ աղեղնաւոր։ Գտին զնա աղեղնաւորք աղեղամբք։ Յուսացան ի կորովս աղեղնաւորացն եւ պարսաւորացն։ Նետաձիգ եղեն աղեղնաւորքն ի ծառայս քո ի վերուստ ի պարսպէ անտի։ Հարին աղեղնաւորքն զարքայ Յովսիաս։ Նետօղք եւ աղեղնաւորք մտանիցեն անդր։ Պատուէ՛ր տուք ամենայն աղեղնաւորաց. եւ այլն։
Աղեղնաւորք կորովեաց, եւ տիգաւորք նիզակաց։ Սրիկայս պատրաստէր աղեղնաւորս. (Յհ. կթ.։)
Աղեղնաւորք ուշի մտօք նկատեն ձգել զնետս. (Շ. բարձր.։)
Վիրաւորեալ սիրով եմ ես. սէր է Որդի Աստուծոյ, աղեղնաւոր է Հայր, եւ զՄիածին իւր իբրեւ զնետ առաքեաց ի մարդկային բնութիւնս. (Նիւս. երգ.։)
Մին յերկոտասան կենդանակերպից, ընդ որ անցանէ արեգակն ի ՟Ի՟Ա օրէ նոյեմբ. մինչեւ ի ՟Ի՟Ա դեկտ. քըման, պիւրճի գավիս.
Զաղեղնաւորէն ասեն (սուտ գուշակք), թէ որ ի նմա ծնանի՝ կորովի եւ ահարկու մօտաւորաց եւ բացէից լինի. (Շիր.։)
archery.
Հմտութիւն քաջ արհեստի աղեղնաւորութեան. հրահանգք ճարտար նետաձգութեան. քեմանքէշլիք. Յայս անուն կոչեցաւ եւ ողբն Դաւթի ի վերայ Սաւուղայ եւ Յովնաթանու քաջ աղեղնաւորաց.
Եւ ասաց Դաւիթ ուսուցանել որդւոց Յուդայ աղեղնաւորութիւն. յն. աղեղն. (Բ. Թագ. ՟Ա. 18։)
Զարտեմիս ասեն որսոյ եւ աղեղնաւորութեան վերատեսուչ գոլ. (Նոննոս.։)
Փորձք կորովակի աղեղնաւորութեամբ։ Ունելով զաղեղնաւորութեանցն (այս ինքն զաղեղանց) եւ զնիզակաց եւ զսուսերացն եւ զտիգացն պատրաստութիւն. (Պիտ.։)
cf. Յաղեմ.
cf. ՅԱՂԵՄ. դուզլամագ.
Հողմով հիւսիսոյ փչելով ի գէջ ամպ, եւ աղեալ՝ առնէ կարկուտ. ընթերցի՛ր կամ իմա՛, պաղեալ, եւ պնդեալ իբրեւ զաղ։ (Վրդն. սղ. ՟Ճ՟Խ՟Ը.)
cf. Աղէտակոծ.
Աղետաւոր. գորովական.
cf. Աղէտական.
Ուր իցէ աղէտ եւ կոծ. ցաւագին. ողբալի.
Սկսանի ասել այսպիսի ինչ տաղս գորովալի, եւ երգս աղետակոծս. (Պտմ. աղեքս.։)
Աւա՛ղ անզերծ եւ վտանգալի աղետակոծ տարակուսանացս. (Կեչառ.։)
suppliant;
flattering, adulator.
παράσιτος, κόλαξ parasitus, adulator Քաղցրաբան. մարգելոյզ. շողոմարար մեծատանց առ ի վայելել ի սեղանոյ նոցա. խօշամէտ, միւֆիխօր.
Ունէր սեղան ամենաբոյծ, (բուծանէր) աղերսաբանս, շոգմոգս. (Ոսկ. ղկ.։)
supplication, entreaty, instance.
ἁπολογία apologia Բան աղերսանաց. մանաւանդ Աղերս ապաբանութեան. պատասխանատուութիւն ըստ իրաւանց. րիճտ. իւղիւր. եւ հագ. իթիզար.
cf. Աղերսալից.
ԱՂԵՐՍԱԼԻ ԱՂԵՐՍԱԼԻՑ. Աղերսական. եւ լի աղերսանօք. թախանձագին.
Աղերսալի պաղատանօք ի Քրիստոսէ հայցէր։ Յաղերսալի գոհութիւնս ծախէր։ Աղերսալի եւ հեշտալի բանս առաջի դնէին. (Յհ. կթ.։)
full of supplication, suppliant.
ԱՂԵՐՍԱԼԻ ԱՂԵՐՍԱԼԻՑ. Աղերսական. եւ լի աղերսանօք. թախանձագին.
Աղերսալի պաղատանօք ի Քրիստոսէ հայցէր։ Յաղերսալի գոհութիւնս ծախէր։ Աղերսալի եւ հեշտալի բանս առաջի դնէին. (Յհ. կթ.։)
suppliant.
Երկրպագեմք աղերսարկու մաղթանօք. (Գանձ.։)
to supplicate, to implore, to entreat, to petition.
Աղերս մատուցանել. աղաչել. մաղթել. պաղատիլ. եալվարմագ. րիճա նիյազ էթմէք. ἰκετεύω, δέομαι supplico, rogo
Պիղատոսի աղերսէր։ Գերեալն աղերսէ գերողին ... Աղերսեն առ նա. (Շար.։ Լմբ. սղ.։)
Բժշկութիւն հոգւոյս աղերսեմ։ Գրեթէ զսոյն աղերսեալ խնդրէր. (Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Ղ՟Գ։)
Որպէս աղերսաբանել. ջատագովել. ի չքմեղս լինել. ἁπολογούμαι excuso. բւզիւր տիլէմէք.
Ոչ հոգայ զաւուրց, եւ ոչ աղերսի զամաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
grey-haired;
cf. Աղէթափ.
ԱՂԷԲԵԿ կամ ԱՂԵԲԵԿ. իբր Ալեբեկ. ալեխառն. ալիք ի մօրուսն կամ ի հերս անկեալ. ճերմակ ընկած. ճերմակ ընկած. գըռ.
Աղէբեկ ծայրիւ հերաց՝ Երուանդեանս Տիգրան. (Խոր. ՟Ա. 23։)
cf. Աղէխորով.
Խարշիչ եւ խարշատիչ աղեաց, կամ սրտի. տոչորիչ. կսկծեցուցիչ. եւ Խարշատեալ սրտիւ. մորմոքեալ. գորովական.
Առաջի ունելով զմեռեալ որդի՝ աղէխարշ գորովոյն տագնապեալ զնա։ Աղէխարշ գթով կորզել հնարիմ. (Լմբ. պտրգ.։)
distaff.
ԱՂԷԿԱՏ կամ ԱՂԵԿԱՏ. գրի եւ ԱՂԷԿԱՆԴ. ἅτρακτος, ἡλακάτη fusus, colus որ եւ Մարմնենի. մանելիք, ձողաձեւ գործի կամ մեքենայ մանելոյ՝ հանդերձ գլխով, յոր պատատի վուշն կամ այծեայն մանելի. րոք. եօրէքէ. (տե՛ս եւ ԻԼ, իլոյ. ԻԼԻԿ)
Թելքն՝ որ գործեալ եւ պարապեալ, զանցեալն նշանակէ. որ դեռ մանեալ լինին՝ զներկայս. եւ որ տակաւին յաղէկատն է, զապառնին. (Արիստ. աշխ.։)
pitiable;
afflicted with grief.
Զի մի՛ աղէկէզ բժշկութեամբս վասն ի խոր հարմանս զդեզ բանիս՝ երեւեցայց թշնամի. (Լմբ. պտրգ.։)
Ոյր աղիք կիզանին ի գթոյ. եորովագութ.
pitiable, that excites compassion.
Որ ինչ լինի կոտորմամբ աղեաց. աղէխարշ. գորովական. աղէխարշեալ. սիրտը կտրտօղ կամ կտրտած.
ԱՂԷԿՈՏՈՐ ԼԻՆԵԼ. Աղէխարշիլ. մորմոքիլ. կսկծալ, խղճալ. ճիյերի փարալանմագ.
fatal, calamitous, bringing evil, disastrous, grievous, mournful;
full of misery, piteous, exciting pity.
ԱՂԷՏԱՒՈՐ կամ ԱՂԵՏԱՒՈՐ. Ցաւալի. ցաւագին.
Զաղէտաւոր եւ զողորմագին չարեացն չեմ բաւական ընդ գրով արկանել. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
prostitute, whore.
Աղջիկ աղճատեալ. (յորմէ եւ ԱՂՋԿՈՐԴԻ) բոզ. կին պոռնիկ. ἐταίρα amica, meretrix. գահբէ. րուսբի. ֆահըշէ.
Առ որովք ղէէնա աղիճ նոցին բռնադատեալ զիւրոց դաշնաւորացն գուշակել՝ իւրովի զիւր լեզուն կտրեաց. (Եւս. քր.։)
miserable, pitiable, unfortunate, calamitous, grievous.
ԱՂԻՈՂՈՐՄ որ եւ ԱՂԻ ԵՒ ՈՂՈՐՄ. Որ ինչ յողորմ շարժէ զաղիս. ցաւալի յոյժ. աղէտաւոր. ողբալի. ցաւագին. խղճալի, խեղճ, ողորմուկ. մուսիպէթլի.
Ի ձայն աղիողորմ հառաչեն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)
Ձայն աղիողորմ՝ ուժգին գոչմամբ յերկինս բարձրացուցանէր. (Վրք. ածաբ.։)
Ցաւագինս. ողորմագին.
Յաղագս որոյ լայք աղիողորմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
little brick;
tablet;
draught-board;
arithmetical table, logarithm.
πλινθίς laterculus Աղիւս փոքր. թուզլաճըգ. եւ աղիւսաձեւ խորշք կամ շարք գրուածոց, եւ թուոց եւ այլն. զիճ.
Գտանէ զգրեալ անուանսն ի խեցեղէն աղիւսակի. (Երզն. քեր.։ Տօմար.։ Կանոն. եւ այլն։)
Քառասուն եւ հինգն ծննդական թիւ է՝ բաղկացեալ յաղիւսակէ երեքկնացն. եւ է աղիւսակն, ՟Զ. ՟Թ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Ը. շարադրութիւնն ՟Խ՟Ե։ Զամենայն երկին ընդ ոտիւք գոլ էին. քանզի եւ գոյնն՝ շափիղայի առաւել նմանեալ էր. եւ աղիւս՝ միահամուռ աստեղաց է աղիւսակ, դասիւ թուոց՝ բանից եւ համեմատութեանց յարմարեալ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 27։ Փիլ. ել. ՟Բ. 37։)
bowels, guts;
tripe, garbage;
intestines, entrails;
strings, chords;
խռովին — իմ, I have pity, compassion;
որդի աղեաց, well loved son.
Եղբայր ասէ, եւ որդի աղեաց։ Զոնեսիմոս զհոգեւոր աղեացն զծնունդ ի Քրիստոս. (Ոսկ. փիլեմ.։)
(զորոյ զեզականն տե՛ս ի վեր՝ ԱՂԻ, աղւոյ) σπλάγχνα, ἕντερον viscera, intestinum Ընդերք, մաշկեղէն խողովակ երկայն ոլորեալ ի փոր կենդանեաց՝ ընդունարան յաւելուածոյ կերակրոց՝ կից ընդ քաղրթի. գարըն իլի, պազըր, պազըրսագ.
Առ ի գիրկս իւր զաղիսն արեամբն հանդերձ։ Աղիք ամպարշտաց անողորմ են։ Գալարէին աղիք նորա ի վերայ եղբօրն իւրոյ. (Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 46։ Առակ. ՟Ժ՟Դ. 10։ Ծն. ՟Խ՟Գ. 40։)
Քարինս վարեցին ընդ գոգս նորա, եւ ի վայր թափեցին զաղիս նորա. (Ագաթ.։)
Ի պատուած աղեացս։ Աղիք անգթականք. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Ծ՟Զ։)
Աղիքն գալարէին ի գութ խանդաղատանաց. (Եղիշ. դտ.։)
Նմանութեամբ՝ գութ. ողորմութիւն. οἱκτειρμός commiseratio, miseratio, σπλάγχνον affectus maternus. րահմ, մերհամեթ.
Եգէլ զաղիս նորա. (Դատ. ՟Ե. 30։)
Հայրենի աղեօք տագնապեալ. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
Ընդ ջերմ կաթամբ մօրն իցէ՝ բազում գթով եւ ջերմաջերմն բնական աղեօքն. (Կիւրղ. ել.։)
ԱՂԻՔ, կամ ՈՐԴԻ ԱՂԵԱՑ. Սիրելի զաւակ. գթով սիրելի. ճան ճիյէր. σπλάγχνον viscera
Եւ դու զդա ընկալ ջի՛ր, այս ինքն է զիմ աղիս։ Հանգո՛ զաղիսդ իմ ի Քրիստոս. (Փիլիմ. 12. 20։)
Զաղիս որովայնի իւրոյ (Ղովտ զդստերս) դնէր առաջի նոցա։ Աղիք իմ էք, եւ իբրեւ յորդւոց վերայ գթամ ի ձեզ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
Լար կամ թել քնարի կազմեալ յաղեաց գառանց եւ ոչխարաց. χόρδα chorda. քիրիշ, թէլ.
Առ ի լինել յարմարումն քնարի՝ պարտ է զամենայն աղիսն բարէյարմարս գոլ. (Սահմ. ՟Գ։)
Զպարս աղեացն պատկանաւոր. (Մագ. ՟Լ։)
Քահանայք միաբանեալ ընդ եպիսկոպոսի իբրեւ զաղիս քնարի. (Ածազգ. ՟Գ։ Տե՛ս եւ ԱՂԻ՝ յեզականն։)
to join together, to chain, to fasten, to buckle;
to button;
to lock.
Զօդել եւ յարել ի մի զբազում ինչ իրս. կուտել. բեռնաւորել. խռկել. լնուլ. յօրինել. կապկըպել, դիզել, խընճախընճ լեցնել. պիլե գօմագ, տիզմէք, եըզմագ, եիւքլէթմէք. συντίθημι, πληρόω եւ այլն compono, conjungo, repleo, instruo
Զհամատարած անդունդսն աղխաղխեաց ելից (մամոնայ) բազում անօրէնութեամբ։ Բազում բեռամբք աղխաղխես զնաւդ։ Նիւթս վաճառականաց աղխաղխիցէ։ Թէպէտ եւ զամենայն ինչ աղխաղխիցեն, աղքատանան։ Զփիւնիկ ասորին լցեալ աղխաղխեալ արձակեաց. (Ոսկ.։ յորմէ եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Զայլ ամենայն աղխաղխելով զկապուտս ազգաց։ Զաղխաղխեալ ի սայլսն զծանունս ինչ բեռինս ձգել զկնի. (Պիտ.։)
Ուղխիւք գետոց՝ փայտ եւ քարինք, եւ ամենայն որ ինչ դիպիցին՝ աղխաղխելով հոսանօքն բերեն. (Նիւս. կուս.։)
cf. Աղխամաղխեայ.
ԱՂԽԱՄԱՂԽ ԱՂԽԱՄԱՂԽԵԱՅ. σύμμικτος commistus, miscellanea Խառնիխուռն աղխք վաճառաց. բազմութիւն ընչից. ստացուածք. եւ խռկեալ խռնեալ (գոյք). տէնկ տէնկ, պապէթ պապէթ մալ, մաթահ.
Վաճառք քո բազմացեալք յաղխամախէ քումմէ։ Ի յաճախութենէ աղխամաղխի քո։ Յաղխամաղխէ վաճառաց քոց մեծացուցեր զամենայն թագաւորս երկրի. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 16. 25. 33.)
moveables, goods, effects, commodities.
ԱՂԽԱՄԱՂԽ ԱՂԽԱՄԱՂԽԵԱՅ. Խառնիխուռն աղխք վաճառաց. բազմութիւն ընչից. ստացուածք. եւ խռկեալ խռնեալ (գոյք).
Վաճառք քո բազմացեալք յաղխամախէ քումմէ։ Ի յաճախութենէ աղխամաղխի քո։ Յաղխամաղխէ վաճառաց քոց մեծացուցեր զամենայն թագաւորս երկրի. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 16. 25. 33.)
to lock, to fasten, to enclose, to shut up;
to stop or close up;
to button.
ԱՂԽԵՄ կամ ԱԽԵՄ. Աղխիւք փակել. ամրափակել. խնուլ. ամրապնդել. σφηνόω obstruo կղպել, գոցել. քիլիտլէմէք. գափամագ.
Զդրունս քաղաքին աղխեալ էր. (Ագաթ.։)
Վահանօք հոգւոյն աղխէր զզգայարանսն իւր. (ՃՃ.։)
Բացեր զաղխեալ դրունսն Ադենայ։ Զաղխեցելոյն կարել փեռեկել մածուածս ... Շիրմացն ախեալ դրունք։ Աղխեալ ազգարան (բերան). (Եղիշ. ՟Ը. Պիտ.։ Նար. ՟Խ՟Գ։)
Ոտք քո ոչ աղխեցան ի շղթայս. (Բ. Թագ. ՟Գ. 34. այս ինքն ոտնակապօք ոչ պնդեցան։)
unchaste, lascivious.
Եղծ եւ պիղծ, զերծ. անմաքրասէր. գարշ, եւ աղտեղի, կամ սոդոմական. (է՛ որ գրէ ԵՂԾԱՊԻՂԾ, կամ ՊՂԾԱՊԻՂԾ)
Յաղծապղծից անուն կուռքն կանգնեալ լինէին. (Յհ. իմ. պաւլ։)
unchastity, lewdness.
Գարշ պղծութիւն. գործ աղտեղի եւ անարժան.
Աղտեղագոյն աղէտք աղծապղծութեան։ Համօրէն իսկ աղծապղծութեամբ տարրացեալ ... Պարտական սպանութեան, եւ ամենայն աղծապղծութեան. (Յհ. կթ.։ Պիտ.։)
salted.
Ազգի ազգի ազգս ձկանց՝ իբրեւ աղծեալ ապխտեալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
destitute, indigent, poor, necessitous.
πένης, πτωχός inops, pauper, egens Աղքատ. տնանկ. չքաւոր. կարօտ. ցականեալ. անկած. տառապեալ. ֆագըր, ֆուգարէ, սէֆիլ.
Յաղագս թշուառութեան աղքատին, եւ հեծութեանց աղկաղկին այժմ յարեայց ասէ տէր։ Յաղագս զրկեցելոցն եւ աղկաղկաց. (Ածաբ. աղքատասիր.։)
Եթէ լսէ աղքատ, գիտէ զինքն աղկաղկ, եւ ամենայնի կարօտ. (Բրս. սղ.։)
Իբրեւ զտնանկ եւ զաղկաղկ՝ որբոց եւ տարակուսանաց ձայն արձակէր. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
Յետնեալ. անմասն. անբաժ. զուրկ. շագասըզ, մահրում.
Առաքինութեամբ հոգւոյ է այնպիսին աղկաղկ ի խոհեմութենէ եւ յարւութենէ. (Ոսկ. գծ.։)
Տկար. անարգ. չնչին. փուճ, անպիտան. ալչագ. զէլիլ.
indigence, destitution, poverty, beggarliness.
Աղքատութիւն. յետնութիւն. տկարութիւն. խեղճութիւն, ոչնչութիւն. ոչնչութիւն. հագարէթ. եօխսուլլուգ.
Յիշել եւ զիմ աղկաղկութիւնս արտօսրաբուղխ մաղթանօք. (Սարգ. յուդ. եւ Սարգ. յիշատ. եւ այլն։)
to talk extravagantly, to chatter, to prattle, to be tedious in conversation.
Զմիաւորութիւնն ասէին, թէպէտեւ ըստ շնորհի եւ ըստ արժանաւորութեան աղճատաբանէին. (Սարկ. հանգ.։)
idle words, frivolous discourse, chitchat, nonsense;
cf. Աղճատաբանութիւն.
λῆρος, λήρημα delirium, nugae, ἁηδία taedium, molestia (որ թարգմանի եւ ԱՂՄՈՒԿ) Ցնորք մտաց եւ բանից. զառանցանք. բանդագուշանք. շաղփաղփութիւն. անմիտ եւ անհամ զրոյցք եւ իրք. յիմարութիւն. փճախօսութիւն, պառւու խօսքեր. հէրզէ. թիւրրէհաթ. սաֆուր՝ սուֆուր՝ տէլի սէօհպէթի.
Զյաճախութիւն աղճատանացն՝ որք յաղագս աստուածոցն։ Զգոդոնեայ զկաղնւոյն զաղճատանսն։ Ըստ մանիքեցւոց աղճատանաց։ Շատխօսութեամբ եւ աղճատանօք։ Ոչ ինչ այսպիսի խորհուրդ ածեն հեթանոսք, որոց՝ աղճատանք են ինձ ամենայն նուէրքն եւ խորհուրդքն. (Ածաբ.։)
Ըստ նոցա աղճատանացն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ոչ տօնի աղճատանք՝ զբեռնաբարձս պսակելով գրաստս. (Խոր. ՟Գ. 62։)
Արգելոյր զհեթանոսական սովորութիւն աղճատանացն. (Վրք. ոսկ. ի Ճ. ՟Բ.։)
Իբր անարգական բան. նախատինք.
Նմա պատահին անարգանք, ատելութիւնք, գանք, եւ յամենեցունց աղճատանք. (Կլիմաք.։)
to grow childish, to dote, to rave, to talk nonsense;
to stagger, to reel, to waver;
աղճատեալ ծեր, garrulous and decrepit old man.
Զառամիլ. ցնորիլ. զառանցել. ցնդիլ. յիմարիլ. մոլիլ. եւ աղճատաբանել. խռֆիլ. պունամագ. սայըգլամագ. չըլտըրմագ.
Մարգոյ աղճատելոյ. յն. զառանցելոյ, կամ յետին ծերոյ. (Սիր. ՟Խ՟Ա. 4։)
Աղճատեալ չարիմաց խորհրդով ագահութեան. (Յհ. կթ.։)
Ի վերջինն հասանիցէ ծերութիւն, եւ սկիզբն առնէ աղճատելոյ եւ բարբանջելոյ։ Մի՛ խոտան վարկանել վասն դողդոջ եւ աղճատեալ հասակին։ Աղճատեա՛լ ալեւոր, մինչեւ ցե՞րբ ընդ քեզ լինիմ ... Աղճատեալ ծեր. (Սահմ. ՟Թ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։ Վրք. հց.։)
Յիմարաց են այդպիսի կարծիք, որպէս եւ ոյք վասն լուսնոյ խաւարմանն աղճատին, ի տտնոյ վիշապին դատարկաբանելով։ Զի մի՛ անզուգութիւն ի զուգութեան երեւեցուցանել աղճատիցիմք. (Սարկ. շարժ.։)
loquacious, chattering, prating;
putting into disorder, that spoils, ruinous, that causes the loss of reputation.
իբր Նախատիչ. թշնամանիչ. գորովիչ.
mutinous, seditious, turbulent, inclined to excite sedition.
Ի քարէ պատուականէ, որոյ անունն է ալպէսգօն, որ է աշմ. (Մարթին.։)
to trouble, to disquiet;
to alarm;
to put into disorder, to jumble, to mix, to confound.
ԱՂՄԿԵՄ ԱՂՄԿԻՄ. ταράσσω, θορυβέω, κυκάω , ἑκκρούω, συμφύρομαι, turbo, conturbo, confundo, misceo Լնուլ աղմկաւ. վրդովել. խառնակել. շփոթել. խառնել. խռովիլ, վրդովիլ. տակնուվրայ ընել՝ ըլլալ. ալթիւսթ եթմէք՝ օլմագ.
Մի՛ աղմկել (այս ինքն իլ) առ խնդիրսն։ Տրտմեալք աղմկէին։ Գունդն հագարացւոց աղմկեալ՝ յետս կոյս հարան. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։)
Աղմկեալ ի ցնորից իմն խելագարաց. (Խոր. ՟Բ. 58։)
alarm, noise, uproar, tumult, bustle;
squabble, fray, scuffle, broil, quarrel, contest;
disorder, confusion;
clamour, riot, rising, sedition, revolt, revolution;
plot, intrigue;
— առնել՝ յարուցանել, յարուցանել աղմուկս շփոթից, աղմուկս յուզել, to trouble, to disturb, to alarm, to embroil, to excite to mutiny or sedition;
զաղմկաւ լինել, to be troubled, in confusion, agitated, embroiled.
σύγχυσις, θόρυβος, σύστασις, ἁηδία, confusio, tumultus, turbatio, seditio, molestia Խառնակութիւն. շփոթութիւն. ամբոխումն. խռովութիւն. ապստամբութիւն. վրդովումն իբր ալեօք եւ աղաղակաւ. իրար անցում. գարըլըգլըգ. վելվելէ. անապապա կիւնիւ. իզդիրապ. իխթիլալ.
Եղեւ սուր առն ի վերայ ընկերի իւրոյ, եւ աղմուկ մեծ յոյժ։ Մերձեցաւ օր, եւ ո՛չ աղմկաւ, եւ ոչ երկամբք։ Զայն աղմուկ եւ զաղաղակ ի վերայ քաղաքին հասուցանէին (զօրքն). (Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 20։ Եզեկ. ՟Է. 7։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 36։)
Ոչ գիտեմ զաղմուկս՝ յորում ըմբռնեցայս. (Բուզ. ԱԶ. 9։)
Ռամիկ խռովչացն եւս ի հանդիսի անցեալ՝ գրգռէին զաղմուկ. (Յհ. կթ.։)
Մինչդեռ հոռոմք զթագաւորացն աղմկաւն էին. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
soft, sweet, agreeable, affable;
delicious, tender, delicate;
knavish, dodge.
Յաղագս յոլովագին հրահանգելոյ զինքն՝ աղու ցուցանէր խորամանկութեամբ. (Պիտ.։)
Եւ ձեւացեալն կամ կեղծաւորեալն քաղցր բարուք. իրօք՝ ժանտ, նենգաւոր, աղուիսաբարոյ. (որպէս եւ տճկ. աղու՝ է թոյն. եւ աղուլու՝ թունաւոր)
Ելոյծ զնա պատիր, աղու, եւ դագ բանիւք։ Վատթարն չարաբարոյ՝ դժոխաբարկ, աղու, նենգաւոր։ Աղու իմաստութեամբ է լի, ոչինչ առողջ խորհեալ. (Փիլ. սամփս. եւ լին։)
Որ յոյժ դժոխախեռ՝ աղու եւ դագ բանիւքն վարէր։ Զոր ի վաղնջուցն աղուն որսացեալ խորամանկութեամբ. (Պիտ.։)
Դագ եւ աղու բանիւքն պատրանս զԱստուծոյ ուխտաւորին զՍամփսովնի. (Սարկ. հանգ.։)
Խայթիցես իբրեւ զկարիճ, եւ աղու լինիցիս իբրեւ զիժ (յն. նենգաւոր իբրեւ զաղուէս) (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
soft hair, down;
hair.
ԱՂՈՒԱՄԱԶ ՄԱԶ. θρίξ capillus, pilus Բարակ մազ. որ յարմատս բուսոց մազմզուկ ասի. գըլ, թիւյ.
cf. Աղուաշիկ.
ԱՂՈՒԱՇ որ եւ ԱՂԱՒԱՇ. (գրի եւ ԱՂՎԱՇ, ԱՂԱՇ, ԱՒԱՂԱՇ) ասի եւ սալոն. այն է ըստ յն. σάλος Յիմար (ձեւացեալն). բախած. բախուկ, խենդուկ. ահմագ. ուզուշ. խաշմէր.
Ցոփագնացաց եւ աղուաշ լեզուաց. գրելի է ըստ այլ ձ. աղալեզուաց, կամ աղուալեզուաց։ (Մանդ. ՟Բ. )