prudence, wisdom, discretion, wariness, circumspection, cautiousness, good sense.
Չորք են առաքինութիւնք հոգւոյ. արիութիւն, արդարութիւն, խոհականութիւն, ողջախոհութիւն։ Ուստի բան (միտքն) խոհականութեամբ զարդարեալ գոյ. (Սահմ. ՟Ժ։ Լմբ. սղ.։ Գր. հր.։)
Փոխանակեալ զխոհականութիւնն ընդ անհանճարութեան. (Սկեւռ. աղ.։)
ԽՈՀԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Խորհուրդ. մտածութիւն.
Էր նիւթ այսպիսոյ խոհականութեան դաշնաւորութիւն մտերմութեան՝ որ ի կիւրոսէ առ տիգրան. (Խոր. ՟Ա. 24։)
Խոհէր ի միտս իւր. եւ մինչդեռ յայնպիսի խոհականութեան վտանգի կայր. (Փարպ.։)
ԽՈՀԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Իմաստ. միտ կամ խորհուրդ բանին. Մանա.
cook, man-cook.
ասէ սամուէլ ցքոհակերն։ Եփեաց զխոհակերն զազդրն։ արկեր ի ներքս խոհակերս՝ զենուլ ի ներքս եւ այլն։ Այս տունք են խոհակերաց, ուր հասուցանիցեն պաշտօնեայքն տանն զզենլիս ժողովրդեանն. (՟Ա. Թագ. ՟Թ. 23. 24։ Ողբ. ՟Բ. 20։ Եզեկ. ՟Խ՟Զ. 24։)
Նման է նրհեստաւոր խոհակերի, որ ըստ յօդիցն առնէ զքակմունսն. (Անյաղթ պորփ.։)
Ըստ չար խոհակերի, որ զանդամսն ոչ ուղիղ յօշիցէ. (Երզն. քեր.։)
Զսեղանայարդարս եւ խոհակերս։ Ձկնորսաց, կամ խոհակերաց. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
chief-cook;
chief executioner.
Նաբուզարդան խոհակերապետ. (Նչ. եզեկ.։)
Նաբուզարդան խոհակեր։ Ուստի յայտ է զի կամ նոյն այր միանգամայն էր գլուխ խոհակերաց եւ դահճաց, եւ կամ զի դահլիճն է իբրու յօշոտի մսոյ. քանզի եւ արմատ յն. ձայնիս մա՛ղիռոս, է մասսօ, այսինքն մալել, ծեծել. Իսկ իտ. մասսառէ՝ է սպանանել։
to cook.
Այն մարդն՝ որխոհակերէրն (կամ ի խոհակերոցին կայր) ել ընթանելով. (Վրք. հց. ձ։)
Զսուրբ առաքեալսն ասեմ նախադիր՝ միապէս խոհակերեալ. (Ճ. ՟Ա.։)
kitchen;
անօթք —ի, utensils;
cf. Խահարան.
Այն մարդն՝ որ ի խոհակերնոցին կայր։ Էին երեսք նորա ի խոհակերնոցէ անտի եւ ի պահոցն այլայլեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Խահարարութիւն.
to precipitate one's self, to fling, to cast or throw one's self headlong.
ԽՈՀԱՄԱՆԱԼ. Որպէս Ամանալ ի խոխոմս, խարդաւանիլ.
Ուր արտաւազդն արտաշիսեան քարավիժեալ խոհամանայր ի կոշտն (կամ ի կուշտն) կոհակին. (Արծր. ՟Դ. 11։)
eating-house keeper.
κάπηλος caupo καπηλευτής nundinator. Որվաճառէ ի կրպնկի կամ ի պանդոկի զեփեալ կերակուրս, զուտելիս եւ զըմպելիս.
intellect, sense.
Խորհրդարան մտաց. միտք. գուցէ նաեւ իբրեւ խոհակերոց եփուն եւ հասուն խորհրդոյ.
cf. Խոհականաբար.
Եւ դու լուիցես խոհեմաբար լսէր՝ զոր ասէրն. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)
circumspect, calm, prudent, judicious.
Խոհեմ ընթացս. որ իմաստութեամբ կամ հանդարտութեամբ գնայ.
sober-mindedness.
Խոհեմութիւն կատարումն բանի (բանականութեան) է։ Չորք առաքինութիւնք են հոգւոյ. արութիւն, արդարութիւն, ողջախոհութիւ, խոհեմութիւն. (Սահմ. ՟Ժ։)
Օրինադրին պարտ է ջանալ՝ խոհեմութեան քաղաքացն, որչա հնար իցէ. նախախնամել, եւ զանխոհեմութիւնն ի բաց բառնալ. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
ԽՈՀԵՄՈՒԹԻՒՆ ԽՈՀԵՄՈՒԹԻՒՆՔ. φρένες membrana praecordiorum. Թաղանթ ուղղոյ՝ որպէս ընդունարան խելաց եւ խոհեմութեան. զոր ոմանք ի հին փիլիսոփայից համարէն թաղանթ ախոնդանաց առ պորտով, ուր նստեալ իցէ միտքն՝ որպէս սարդն ի միջավայրի ոստայնին, ի դիմել ընդ ամենայն կողմն մարմնոյ մարդոյն.
Զխոհեմութիւն միջնահարիսպ աստանօր ի մէջ սոցունց եդեալ։ Եւ զայն իսկ մասն հոգւոյն՝ որ հաղորդեալ էր արութեան եւ զաւման մարտական գոլով, բնակեցուցին հպագոյն ի գլուխն՝ ի մէջ խոհեմութեանցն եւ պորտոյն սերտեալ. (Պղատ. տիմ.։)
muddy, dirty, filthy, impure, obscene;
— ձեռք, unclean hands.
Իսկ խոհերականքն այնուհետեւ յարուցեալք յիւրաքանչիւր խաւարային դարանացն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Ո՛վ խոհերականդ ի սրբոց, ով արբշիռդ ի պարկեշտից. (Նար. ՟Ը։)
Գործովք՝ չարախոհիցն խոհերականաց տուեալ զպատասխանի. (Նիւս. ի թէոդոր.։) յն. ἁλιτήριος , չարագործ. մտախաբ։
to butcher, to slaughter, to kill, to massacre.
ԽՈՂԽՈՂԵՄ ἁποκτείνω, παρακλείω neco, occido, interficio, jugulo . որ եւ ԽՈԽՈՂԵԼ. (ի ձայնէ զենման արդեօք առեալ. որ եւ ռմկ. խըխ ընել) Զենուլ. սպանանել սրով. փողոտել. չարաչար մեռուցանել, եւ մահուչափ տանջել. Կիսամահ առնել. սպաննել. մորթել. մահուան դուրսը հասցընել.
Կալան նոքա արս յերկրէն, եւ անդեն խողխողեցին (կամ խողխողեցին)։ Անդէն՝ իբրեւ հան, խողխողեաց. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 61։ ՟Բ. Մակ. ՟Դ. 34։)
Գայլ ապականիչ յարձակեալ՝ խողխողէր զընտիրսն ի հօտէ գառանց։ Խողխողեցայք պատարագ ընդունելի. (Շար.։)
to hear a loud burst of laughter.
Արտօսր յորդառատ վտակացծաւալին յաչաց՝ քան թէ ծաղուն խողխոջեն խըխնջմունք. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Այն որ ի ջուր անդր իջանեն, շուրջ զիւրեամբք արտաքոյ ջուրքն խողխոջանին. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Խոխոջեմ.
Արտօսր յորդառատ վտակացծաւալին յաչաց՝ քան թէ ծաղուն խողխոջեն խըխնջմունք. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Այն որ ի ջուր անդր իջանեն, շուրջ զիւրեամբք արտաքոյ ջուրքն խողխոջանին. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Խոխոջեմ.
ԽՈՂԽՈՋԵՄ կամ ԽՈԽՈՋԵԼ. Հոսել ուղխօրէն. զեղուլ. յորդել. իսկ ի վեր ԽՈՂԽՈՋԵԼ՝ է Զգայռել եւ փսխել.
pipe, tube, canal, conduit;
— ջրոյ, spout.
ԽՈՂՈՎԱԿ σωλήν tubus, canalis αὑλών convallis. (գրի եւ ԽՈՂՈՒԱԿ. եւ իբր ռմկ. յուղղականն Խողովակի) ջրանցք. ագուգայ. ուրդ. փողերակ. եւ Երակ. եւ Ծործոր. փողրակ. ջրորդան.
Ընդ հարաւակողմն խողովակի (կամ խողուակի) ողջակիզացն ի մուտս դրանն. (Եզեկ. ՟Խ. 40։)
Խողովակ ջրոյ՝ որ մտանէն ի քաղաքս. (Մխ. դտ.։)
Զջուր յականէ ոք կանի ի պէտս տանել, խողովակով եւ փողորակով պինդ է եւ հաւաքէ, զի մի՛ ճապաղեսցի. (Կանոն.։)
Որպէս ասաց ժանտն եւտիքէս, թէ ոչ մարմին առ իսկապէս, այլ առ աչօք անց ընդ կուսին՝ խողովակի նմանապէս. (Շ. խոստ.։)
Որ ասաց յերկնից բերեալ զմարմինն քրիստոսի. եւ թէ անց ընդ կոյսն որպէս ընդ խողովակ. (Մաշտ.։)
cf. Խոճկոր.
Գտցես խոզ մի մատակ սպիտակ, եւ երեսուն խոչքորս սպիտակ ընդ նմա. (Մարթին.։)
to be thoughtful, anxious, absorbed in thought.
(լծ. հյ. խոկալ. լտ. գօճիթա՛ռէ. թ. հիճէլէմէք) որպէս Խորհիլ. վարանիլ ի խորհուրդս. որոճել ընդ միտս.
capital of a column.
Երկուս սիւնս արասցես. ըստ նմին օրինակի լինիցին զոյգք խոյակաց նորա։ Ի վերայ ոսկիապատ սիւնացն, եւ խոյակք նորա ոսկիք։ Խոյակս իվերայ գլխոց սեանցն։ Շուրջ զերկրորդիւ խոյակաւն. եւ այլն. (Ել. ՟Ի՟Զ. 23. 32։ ՟Գ. Թագ. ՟Է. 16. 18. 20։)
ԽՈՅԱԿ կոչին եւ Վերին ծայրք սիւնակաց խորանին եւ վարագուրի. Նոյնպէս եւ զօդիչ զարդք դրանդեաց կամ բարաւորաց դրանց. Տե՛ս (Ել. ՟իզ. 37։ ՟իէ. 10. 11։ ՟լը. 26։ Թուոց. ՟գ. 36։ Եզեկ. խ. 48։ ՟Խ՟Ա. եւ 3։)
to soar up, to fly on high, to dart forward, to swoop down, to rush headlong on, to dash at, to pounce on, to fall on.
ὀρμάω, ὀρμῶμαι impetum capio, irruo, praerumpo. Բուռն յարձակիլ որպէս զխոյ. թափով իմն դիմել. սլանալ. սրանալ. վարգել.
Որպէս արծուի խոյացեալ ի տկար թռչունս, այսր անդր ցրուեալ տապաստ դաշտացն արկեալ վանէր. (Կաղանկտ.) (գրեալ էր, խոյացեալ, ի սխալագիր մատենիս։)
Խոյանան իջանեն ծուխք մտաց նորա ընդ անդունդս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
conquest of the golden fleece;
violation, rape, ravishing.
Խարդաւանցն զուգել ամուսին, եւ զնորին խոյգողութեանն զարմ՝ թագաւորութեանն ցուցանել ժառանգաւոր։ Գործոնեայ շնութեան, գողութեան, եւ խոյգողութեան. (Պիտ.։)
crocodile.
cf. ԽԻԹ, որպէս խեցեմորթ գազան ծովու, կամ կոկորդիլոս.
swelling, blotch;
schirrus, scrolula;
— պարանոցի, wen, goitre.
ռմկ. խուլ. գրի եւ ԽՈԼ. (յորմէ եւ ԽՈԼԽԵՑԳԵՏԻ) Ուռոյցք. ելունդ. խաղաւարտ, պալար. սպի. բիծ. (ըստ Հին բռ. Բողճն կամ բղճուն, գուցէ պաղպաջ)
Սեւ նշանք լուսնին ... ասացին զնմանէ արտաքինքն, թէ խոյլք են խոռոչաց, որպէս էական յակնդի. (Շիր.։)
Խոյլ. Ուռոյց՝ որ շուրջ զկոկորդաւն ի թարախոյ եւ յարենէ լցեալ ծնանի. զոր Գաղիան. բռ. խոզատանձ կոչէ վասն առաւել զխոզս լլկելոյն. որ է անստոյգ մեկնաբանութիւն։
cap or hat-maker, hatter.
Այսոքիկ ի խոյրագործսն է խնդիր. (Մագ. լ։)
cf. Խոյրագործ.
Զխոյրարար ոմն մետաքսագործ մկրտեալ, եւ անուն կոչեալ ագդէ. (Խոր. ՟Բ. 30։)
hook;
pick-lock.
ἁγκύλη ansa, ansula, cochlea (ի բառէս Օղ, եւ Խոյ կամ խոյակ) Նոյն ընդ Ճարմանդ. զօդ եւ դրուագ. ունկունք. եբր. վավ, այն է ձեւ վեցերորդ տառի նոցա նման ըստ իմիք տառիցս ւ. υ. y.
humbly, submissively.
ταπεινῶς humiliter φιλιφρόνως benigne, humaniter. Խոնարհութեամբ. ցածութեամբ. պարկեշտութեամբ. մարդասիրապէս.
Կազմէ դարձեալ խոնարհաբար վասն տկարութեան լսողացն։ Խոնարհաբար եւ հանդարտապէս ասէր։ Տե՛ս զիարդ խոնարհաբար ընդունի զնա՝ լուանալով զոտս նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։ ՟Բ. 24։)
inferior;
lower;
below.
Եւ խոնարհագոյն եւս ասէ, թէ հեղից ի վերայ տանդ դաւթի. (Ագաթ.։)
Առ խոնարհագոյնն քան զինքն վարել եղբորորդի (առ զովա)։ Քան զխոնարհնգոյնս ի տարերացն. (Պիտ.։)
Եւ Ի վայր կոյս. դէպ ի վար.
the lower part.
Դարձան ջուրք ի խոնարհակողմն անդր ընդ ճանապարհ ճապաղ գնացից իւրեանց. (Եփր. յես.։)
inclining, aslant.
Ջուրն բնութեամբ ունի զխոնարհահակ լինելն. (Վրդն. ծն.։)
humble, meek, modest.
ταπεινόφρων humilis, qui est animo humili. Խոնարհ մտօք կամ սրտիւ. խոնարհասիրտ. հակադրեալ բարձրամտի կամ մեծամտի.
Է դեղ ամենայն վիրաց չարաց խոնարհամիտ՝ լե՛ր առ ընկերն բարեմիտ. (Շ. այբուբ.։)
to grow weak or faint, to decay, to languish, to droop.
Որպէս ի ցրտութիւն մարմինն (ծերոց) դառնայ տկարանայ, ըստ նմին եւ ցանկութիւնն հանդարտեալ թօշնի. (Անյաղթ հց. իմ.։)
the tenth letter of the alphabet, and the sixth of the consonants;
ten, tenth.
Տառ բաղաձայն, անուանեալ Ժէ, ի կարգէ կիսաձայնից, միջակ ըստ հագագին՝ ընդ շ եւ չ.
Ժ. Լծորդ գտանի ընդ շ. զի գրի նժդեհ, նշդեհ. արխոյժ, աշխոյժ. որպէս եւ անունս աժդահակ ժաժդահակ. որ է աժտէր, վիշապ։
Ժ. Զկնի տասներորդ դարու ի յաճախել գաղղիացւոց յարեւելս, որպէս նոքա ժ հնչէին զյունական տառդ γ եւ լատ. g, որ լինին ի մեզ գ, եմուտ եւ առ ոմանս ի հայոց գրել ժ ի բառս ինչ, ուր սովորաբար եդեալ լինէր գ, ուստի եղեւ անխիտր գրել՝ մագիստրոս, եւ մաժիստռ. դիոգինէս, եւ դիոժէն. տէր յովհան, եւ կիւռժան. որպէս եւ պերփեռուժէն, իբրու պորփիւրոգէն, այն է ծիրանածին։ այլ առաւել անհեթեթ է գրչութիւնն ի (Քեր. Մագ. եւ Երզն.)
Ո աժիոս ապոստոլոս. ի աժիա թէոդոքոս. իբրու օ այիօս աբօսդօլօս. ի այիա թէոդոգոս. այսինքն սուրբ առաքեալն, սուրբ աստուածածինն։
Ժ. ՟ժ. Որպէս նշանակ թուոյ՝ է Տասն, կամ տասներորդ։
Ժ. Ի խորհուըդ գրոյս բարւոք գրեաց՝ որ ասացն.
witchcraft, sorcery.
ԺԱԺՄՈՒԿՔ որ եւ ասի ՇԱՐԺՄԱԿ ԲԺԺԱՆԱՑ. մրմունջ դիւթական բանից, կամ գրուած կախարդական.
Ուռութս ուսանին, եւ գրել պահարանս. եւ ի փողս ցաւածիցն արկանեն, եւ ժաժմուկս մտացածին բանից. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
stinking, mephitic, infectious, fetid;
շունչ —, foul or tainted breath;
տեծղի —, stinking hole;
infected spot;
— առնել, to infect, to taint;
cf. Ժահահոտութիւն.
Յայնպիսի ժահահոտ եւ ի խաւարային բանդի կապանօք արգելեալ էր. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Գ.։)
stink, stench, offensive smell, taint;
mephitism, miasma;
****-*****, to stench, to cause to stink, to taint.
Ի ժահահոտութենէ օդոյն, կամ ի գէջ խոնաւութենէ. (Կանոն.։)
Ժահահոտութիւն դիոյն զմերձաւորս եւ զհեռաւորս փախուցանէ։ Արար.. . . անուշահոտ ի ժահահոտութենէն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)
Ժահահոտութիւն բանսարկուին են մեղաց գործք. (Մաքս. ի դիոն.։)
astrologer, caster of nativities.
ὠρονόμος horas distribuens, vel regens Աստեղագէտ ծննդաբան, որ ըստ մտի բաշխէ զժամս ծագման աստեղաց՝ առ ի գուշակել զբախտ մանկան ծնելոյ յայն ինչ պահու.
Եթէ այլուր եւս դիպեսցի ժամաբաշխն եւ րոպէահամարն արտաքոյ տանն, ուր ծնաւ մանուկն, եւ ի նմին ժամաբաշխ րոպէահամար աստղագիտին պարտ եւ պատշաճ է փոյթ յանձին ունել առ ի գիտել ճանաչել զժամ մանկան՝ ուր ծնաւ. (Վեցօր. ՟Զ։)
breviary;
hours;
prayer-book.
μήν (որ է ամիս). officium (պաշտօն). breviarum (համառօտութիւն). horarium, liber horarum canonicarum Գիրք ժամակարգութեան, կամ հասարակաց աղօթից. որոյ լրագոյնն հանդերձ սաղմոսարանաւ, երգովք, եւ տօնացուցիւ կոչի Մայր կամ Ատենի ժամագիրք։ Ժմ. ձ. եւ տպ։ (Յիշատ.։)
canonical hours, divine service, hours.
Ժամակարգութիւնն որ ի սմա՝ ոչ վայրապար, այլ մեծ իմաստութեամբ, եւ ծածկեալ խորհրդով. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
rattle;
bell-ringer.
κρόταλον crepitaculum եւ այլն. որ եւ ԺԱՄԱՁԱՅՆ. Գործի ժամ հարկանելոյ. այսինքն ազդելոյ ժողովիլ յեկեղեցին. որպէս կոչնակ ի փայտէ, եւ զանգակ, եւ այլն.
Ազդարարն ժամահար (կամ ազդարարութիւն ժամահարին) նախ ի փառաւորութիւն աստուծոյ է բոլորից հրաւիրակ, եւ դարձեալ հրեշտակական փողոյն հնչումն նշանակիչ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Ազդէր փայտն օրհնութեան ժամահարին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Ի փայտն երջանիկ բարեբաստութեան ժամահարին խորհրդածութեան. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Ի ձայն ժամահարի (կամ ժամահարոյ, եւ րոց). (Վրդն. պտմ.։)
introit.
Մուտ ի ժամ պատարագի. այսինքն նախկին բան նուագելի ի դպրաց, որ երբեմն էր երգով, եւ այժմ ասի ի Ձայն ի միոյ դպրէ. Ժմ.։ Տօնաց.։ Յիշատ.։ յն. լտ. Մուտ ասի. εἵσοδος introitus.
arriving quickly;
that which hastens;
hurried, hasty, quick, prompt;
— առնել՝ կացուցանել, to cause to arrive, to forestall, to anticipate, cf. Ժամանեցուցանեմ, cf. Հասուցանեմ.
Ժաման կացուսցես ի հանդիպումն յուսոյն. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)
Առ ի՞նչ անուանդ կոչումն առանց ժաման լինելոյ գործոց. (Շ. յկ. ՟Լ՟Ա։)
at a fixed or established time.
χρονικῶς temporaliter Ընդ ժամանակաւ. Յորոշեալ ժամանակի. առ ժամանակն.
chrnicler, chronologist;
chronological;
cf. Ժամանակագիրք.
χρονογράφος chronographus, temporum seu annalium scriptor Մատենագիր ժամանակաց կամ քրոնիկոնի. գրիչ պատմութեանց ըստ համեմատութեան ժամանակաց դարուց ի դարս.
Զոր եւսեբի ժամանակագրի հաստատեալ է յեօթներորդ դպրութեանն. (Վրթ. քերթ.։)
Զկայնան չորրորդ ի նոյէ ամենայնք ի ժամանակագրաց գրեն։ Ի հինգերորդ գրոցն ափրիկանոսի ժամանակագրի. (Խոր. ՟Ա. 4. ՟Բ. 9։)
Երրորդ պատմութեանցս ժամանակագիր կանոնք մատենից։ կանոնք ժամանակագիր մատենից. (Բուզ. ՟Գ. 1։)
Ժամանակագիր արարեալ ի թագաւորութենէն խոսրովու որդւոյ տրդատայ. (Բուզ. ՟Գ. 1։)
Վերածնեա՛ ապա ժամանակագիրն, եւ գտցես, եթէ ի գարեհէ որդւոյ արշաւրի մինչեւ ցքրիստոս են ամք չորեքարիւր ութսուն եւ երեք. (Աթ. ՟Թ։)
chronological.
Տումարին անուն ի մերասեր ազին լեզու թուի թէ զհամարողականն դնե թիւ, եւ զժամանակագրականն. (Գր. տղ. թղթ.)
to chronicle, to write a chronicle;
to write on chronology.
Որպէս քաղդեայք ժամանակագրեն ի բազմավէպն աղեքսանդրեայ։ Որպէս եբրայեցիք ժամանակագրեն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
chronography;
chronology;
chronicle;
վրիպակք ժամանակագրութեան, anachronism.
Պատմէ գիրք ծննդոցս որդի ի հօրէ զծնունդս ժամանակագրութեամբ. (Նախ. ծն.։)
Հետեւելով եւ ընդ արտաքնոց եւս ժամանակագրութիւնս. (Յհ. կթ.։)
of time;
temporal, worldly;
—ս, recent, modern, of our time.
Բանականն եւ անբանն ոչ ունին ժամանակական բաժանումն. իսկ անուանեալ տեսակք ճարտասականիդ ժամանակական ունին առ միմեանս զանազանութիւնս. վասն զի բաղխոհական վասն ապառնոյ ժամանակի ունի զգոյութիւն. եւ այլն. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)
Մինչդ ո՛չ ժամանակական է, այլ յաւիտենական. (Երզն. մտթ.։)
Պատմութիւն ժամանակական որ գիրք մնացորդացն անուանին. (Նախ. թագ.։)
Ի ժամանակականս աւանդութեանց հրաժարեմք։ Բուռն հարցուք նախ զժամանակականս առկայացեալ անկարգութեանց. (Լմբ. պտրգ.։)