desire, wish.
Այսքան է զօրութիւն խորհըրդական աղօթիցս, բայց եւ ո՛չ ըղձականութիւնն։ Այնքան՝ ըղձականութիւն նորին (փառացն Աստուծոյ) առաւել է քան զնիւթոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
desirable, to be wished for;
desirous, longing, greedy, thirsty, eager;
— or —ս առնել, to render desirable, to make valuable, interesting, to excite desire;
— լինել, to desire, to wish for, to aspire after, to covet, to long after, to be greedy of.
Քեւ տեառնագրեցեալ առ ի յըղձակերտ օթեւան հոգւոյդ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
desire, wish.
Ըղձումն. իղձ. փափաք. եւ Թախանձանք. ըղձիւք՝ աղերսիւք խնդրելն.
Ըղձակերտութեամբ առ ի նմանէ հայցել թագաւորեցուցանել Հայաստանեայց զԽոսրով։ Ըղձակերտութեամբ իմն հայցէ յինքնակալէն Թէոդոսէ. (Յհ. կթ.։)
to desire, to wish, to long for;
to guess, to divine;
ողջ լինել ձեզ —, I wish you health, I hope you will enjoy good health;
adieu! good bye!
ԸՂՁԱՄ կամ ԸՂՁԱՆԱՄ. ἑπιθυμέω , εὕχομαι, φρονέω desidero, opto, sapio, voveo, oro, precor Իղձ ունել, իղձ լինել, ըղձիւ բերիլ. բաղձալ. ցանկալ. փափաքել. եւ Ըղձիւք՝ ուխտիւք խնդրել, աղերսել. մաղթել. աղօթել.
Այսպիսի դառն մեծութեան ըղձացաւ յաշակերտսն թշուառականն Յուդա. (Համամ առակ.։)
Ընդ հրեշտակս պարակցութեանն ըղձայ. (Լմբ. սղ.։)
Հյց. խնդ.
Սկսաւ եւ այլ իմն պատիւ ըղձանալ։ ըղձանայր աւելի եւս պատիւ քան զոր ունէրն՝ առնուլ։ Զի՞նչ օգուտ իցէ քեզ ո՛վ մարդ՝ զայլս ի տանջանս ըղձանալ. (Ոսկ. ես.։)
Ոչ կեանս միայն ըղձանայ որդւոյն, այլ եւ զառաջին՝ Աստուծոյ կեանս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 57։)
Եւ ապա արքային Սմպատայ զմահ անհնարին ըղձացեալ ոստիկանին ... մատնէր զնա անօրէն դահճաց. (Յհ. կթ.։)
cf. Ըղձամ.
Եւ ապա արքային Սմպատայ զմահ անհնարին ըղձացեալ ոստիկանին ... մատնէր զնա անօրէն դահճաց. (Յհ. կթ.։)
ԸՂՁԱՄ կամ ԸՂՁԱՆԱՄ. Իղձ ունել, իղձ լինել, ըղձիւ բերիլ. բաղձալ. ցանկալ. փափաքել. եւ Ըղձիւք՝ ուխտիւք խնդրել, աղերսել. մաղթել. աղօթել.
Այսպիսի դառն մեծութեան ըղձացաւ յաշակերտսն թշուառականն Յուդա. (Համամ առակ.։)
Ընդ հրեշտակս պարակցութեանն ըղձայ. (Լմբ. սղ.։)
Հյց. խնդ.
Սկսաւ եւ այլ իմն պատիւ ըղձանալ։ ըղձանայր աւելի եւս պատիւ քան զոր ունէրն՝ առնուլ։ Զի՞նչ օգուտ իցէ քեզ ո՛վ մարդ՝ զայլս ի տանջանս ըղձանալ. (Ոսկ. ես.։)
Ոչ կեանս միայն ըղձանայ որդւոյն, այլ եւ զառաջին՝ Աստուծոյ կեանս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 57։)
eager, greedy;
lovely, affectionate.
Կարի փափաքօղ. տենչօղ. տարփօղ. խանդակաթ.
Հարսունք երկնաւորք, եւ օրիորդք ըղձաւորք. (Գանձ.։)
very desirable;
— առնել, to make one's mouth water;
— լինել, to desire passionately.
Վասն փափաքանաց ըղձափափաք փափկութեանցն փութասցո՛ւք յապաշխարութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
desire, wish;
divination, augury, omen.
Ամենայն ըղձութիւնք (աւելորդք) շփոթեն եւ պղտորեն զտեսանելիս հոգւոյն. (Մաշկ.։)
Բազում դժնդակութիւն, եւ ըղձութիւնք չարեաց. (ՃՃ.։)
Պատճառեցան ըղձութիւնս, իբրեւ թէ դիքն անդէն կամին զբնակիլն. (Խոր. ՟Բ. 13։)
desire, wish, fancy.
Խանդակաթ ըղձմամբ. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Վասն պարապման երկնաւոր ըղձմանն. (Վրդն. ծն.։)
throat, pharynx.
ԸՄԲԱՆ կամ ԸՄՊԱՆ. (Ի բառէս Ումպ) Գործարան կոկորդի՝ ըստ որում անցք ջրոյ յըմպելն.
to shut a persons mouth, to put to silence;
to leave one not a word to say, to dispirit, to convince, to put to a nonplus;
— զեզն կալոտի, to muzzle the ox.
ԸՄԲԵՐԱՆԵՄ որ եւ ԸՆԴԲԵՐԱՆԵԼ կամ ԸՆԲԵՐԱՆԵԼ. ἑπιστομίζω os obturo, obstruo δυσωπέω loquentem reprimo, redarguo, inhibeo Ափ ի բերան առնել. փակել զբերան դիմախօսին. կարկել. պապանձեցուցանել. լռեցուցանել. սանձել. կաշկանդել. անպատասխանի առնել. բերանը կղպել, ձանը վար քաշել տալ, պապանծեցնել.
Ըմբերանել զյանդգնութիւն։ Զանչափն չափովք ըմբերանելով. (Փիլ.։)
Յանդիմանելով որպէս զանուսումն ըմբերանէ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ըմբերանեալ զդիմակաց կողմնն. (Եզնիկ.։)
athletic;
— մրցութիւն, wrestling.
Սրբազան գնդին՝ ըմբշական դասին. (Գանձ.։)
wrestler;
athletic;
—ք, wrestling.
Ըմբշամարտիցն եւ արիացելոցն ընդդէմ երեւելի եւ աներեւոյթ թշնամոյն. (Շ. բարձր.։)
Յըմբշամարտս մարդադատիչ իբրեւ առիւծ հզօր. (Նար. առաք.։)
Ժամանակք ողոմպիադայց, որ թարգմանի ըմբշամարտաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Մարհտչէին առ մարմինս՝ ո՛չ գունդ առ գունդ, այլ ըմբշամարտ մարտիւ. (Ղեւոնդ.։)
athlete, wrestler.
Յորում փառս ոլոմպիայ խաղուն հանդիսի ըմբշամարտկացն երեւի. (Խոր. ՟Գ. 40։)
to wrestle, to contend in wrestling.
Ընդ գազանս կռուան՝ ըմբշամարտեցան, եւ յաղթօղ գտան. (Գանձ.։)
wrestling.
Զըմբշամարտութիւնն վանեսցէ։ Ո՛րպէս զըմբշամարտութիւնն ի գլուխ հանին. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
cf. Ըմբշամարտութիւն.
Զըմբշամարտութիւնն վանեսցէ։ Ո՛րպէս զըմբշամարտութիւնն ի գլուխ հանին. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
to taste, to eat, to feed on;
to enjoy, to delight in, to take pleasure in;
to gain, to obtain, to possess;
to chew, to masticate, to break with the teeth;
— զպատիւ, զվարձս, զփառս, զպսակ, to obtain honours, to gain recompense, or reward, to acquire glory, to win crowns;
— զուսոմն, զմահ, զեպերանս, to acquire knowledge;
to die;
to be despised, contemned, abused.
ԸՄԲՈՇԽՆԵՄ ԸՄԲՈՇԽՆԻՄ. ἁπολαύω, ἁπόνυμι fruor (իբր համբէշխուն, այսինքն հաղորդ սեղանոյ լինել. ի պ. բէշխուն, սեղան, սուֆրա) Վայելել ի սեղան կերակրոյ կամ յուտելիս. որպէս զմայլիլն է առաւել վայելել յըմպելիս. եւ Առնուլ զճաշակ եւ զհամ ուտելեաց. եւ նմանութեամբ՝ Ճաշակել եւ վայելել յամենայն բարեաց. ի կիր արկանել ախորժանօք. վարել ըստ հաճոյս. ժառանգել.
եւ սուրբ խորհուրդն, որ ճաշաժամն կոչի ... նախ զանձինսն զգեստաւորել Աստուծոյ արժանաւորին, եւ ապա զայս ըմբոշխնել. (Ճ. ՟Թ.։)
Զի եւ աստ ըմբոշխնիցեմք զբարիսն զգուշութեամբ, եւ անդ վայելիցեմք ի փառսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 24։)
Ըմբոշխնել, ընբոշխնել, կամ ընդբոշխնել. վայելել, ուտել, ճաշել, մաշել. (Հին բռ.։)
Ադոնիա վասն զի գողեաց զթագաւորութիւնն, ոչ ըմբոշխնեաց եւ վայելեցաւ ի թագաւորութեան իւրում. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Զթագաւորութիւնդ՝ զոր ունիս, մի՛ ըմբոշխնեսցես։ Ի պատճառս դորա ըմբոշխնէք դուք զթագաւորութիւնդ ձեր. (Եփր. թագ.։)
Անշնչանայր Ղազարոս, եւ զգերեզմանականացն ըմբոշխնելով կերպ (այսինքն ճաշակելով զմահ) փոխեալ լինէր ի կենդանութենէն. (Սհկ. կթ.։)
Վարձս ըմբոշխնէք։ Իմանալ զփառս գործոցն՝ զոր ի մարդկանէ ըմբոշխնեցին. (Երզն. մտթ.։)
cf. Ըմբոշխնեմ.
ԸՄԲՈՇԽՆԵՄ ԸՄԲՈՇԽՆԻՄ. ἁπολαύω, ἁπόνυμι fruor (իբր համբէշխուն, այսինքն հաղորդ սեղանոյ լինել. ի պ. բէշխուն, սեղան, սուֆրա) Վայելել ի սեղան կերակրոյ կամ յուտելիս. որպէս զմայլիլն է առաւել վայելել յըմպելիս. եւ Առնուլ զճաշակ եւ զհամ ուտելեաց. եւ նմանութեամբ՝ Ճաշակել եւ վայելել յամենայն բարեաց. ի կիր արկանել ախորժանօք. վարել ըստ հաճոյս. ժառանգել.
եւ սուրբ խորհուրդն, որ ճաշաժամն կոչի ... նախ զանձինսն զգեստաւորել Աստուծոյ արժանաւորին, եւ ապա զայս ըմբոշխնել. (Ճ. ՟Թ.։)
Զի եւ աստ ըմբոշխնիցեմք զբարիսն զգուշութեամբ, եւ անդ վայելիցեմք ի փառսն. (Ոսկ. մ. ՟ա. 24։)
Ըմբոշխնել, ընբոշխնել, կամ ընդբոշխնել. վայելել, ուտել, ճաշել, մաշել. (Հին բռ.։)
Ադոնիա վասն զի գողեաց զթագաւորութիւնն, ոչ ըմբոշխնեաց եւ վայելեցաւ ի թագաւորութեան իւրում. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Զթագաւորութիւնդ՝ զոր ունիս, մի՛ ըմբոշխնեսցես։ Ի պատճառս դորա ըմբոշխնէք դուք զթագաւորութիւնդ ձեր. (Եփր. թագ.։)
Անշնչանայր Ղազարոս, եւ զգերեզմանականացն ըմբոշխնելով կերպ (այսինքն ճաշակելով զմահ) փոխեալ լինէր ի կենդանութենէն. (Սհկ. կթ.։)
Վարձս ըմբոշխնէք։ Իմանալ զփառս գործոցն՝ զոր ի մարդկանէ ըմբոշխնեցին. (Երզն. մտթ.։)
to resist, to kick, to disobey, to revolt, to mutiny;
to grow insolent, bold, proud.
Որպէս յն. Ի վեր կամ ի բաց ոստնուլ. ἁναπηδάω, ἁποπηδάω resilio, desilio, subsilio Ի բաց վազելով եւ զայրացմամբ հրաժարիլ. հեստել. անսաստել. ապստամբիլ. եւ Զչարիլ. դժկամակիլ. վեր կամ դուրս ցաթկել, վեր վեր ինկնալ, գլուխ քաշել, թօթվել.
Ըմբոստացաւ, եւ ասէ. ո՞ Դաւիթ, կամ ո՞ որդին յեսսեայ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 10։)
Առ ժամայն ընդոստուցեալ ըմբոստացաւ. յն. մի բառ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
Յորժամ պոռնկորդի կոչեսցիս, ըմբոստանաս. յորժամ դու իսկ պոռնկիցիս, զայն չհամարիս չարիս. (Ոսկ. ես.։)
Զըմբոստանալն խոնարհութիւնն նուաճէ, եւ ոչ զչարելն։ Մեր ըմբոստանալն եւ անհնազանդութիւնն օրինաց նորին. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
to take, to surprise, to hold, to seize;
to entrap, to catch again, to retake, to grapple, to match;
to reach;
to comprehend, to conceive, to undertake;
ձուկն —, to catch fish, to fish;
— զոք բանիւք, to surprise, to convince or confound one in argument;
to address or question with art, insidiously.
καταλαμβάνω, ἑπιλαμβάνω, δράσσομαι , κατέχω եւ այլն. apprehendo, comprehendo, capio, detineo եւ այլն. Գրի եւ ԸՆԲՌՆԵԼ. (իբր ընդբռնել, համբռնել) Պինդ բռնել, այսինքն ի բուռն արկանել, զբռամբ ածել. ունիմ, կալայ. պինդ ունել. կաշկանդել. ձերբակալ առնել. հասանել. տիրել. որսալ. ժառանգել. բռնել, ափ ձգել.
Զդա՝ զոր ըմբռնեցաքդ, հարցաք։ Եթէ ըմբռնեսցի (գողն), եւ գտցի ի ձեռին նորա գողօնն։ Զստացուածս նորա զպէսպէսս ըմբռնեսցուք։ Կին մի ըմբռնեալ ի շնութեան։ Որ ըմբռնէ զիմաստունս ի խորագիտութեան իւրեանց։ Զի ըմբռնեսցեն զնա բանիւք։ Եւ ոչ կարացին ըմբռնել զնա բանիւք առաջի ժողովրդեան։ Ըմբռնի բանիւ բերանոյ իւրոյ։ Մի՛ ըմբռնիցիս աչօք քովք։ Զարքայութիւնն սուրբք ըմբռնեցին.եւ այլն։
Ըմբռնել զոք, զթագաւորն, զգաւառն, զյաւիտենից կեանսն. զարդիւնս շահեկանս. զգանձս. բոցոյ ըմբռնել զանտառս։ Ըմբռնիլ խաւարաւ, ցաւով երկանց, ի խորին քնոյ, յարատոյ մեղաց, ի չարիս, ի չարութիւն, յաղմուկ, եւ այլն։
Ի մաքուր ասր դիւրաւ ըմբռնի ներկ. (Մեկն. ղեւտ.։)
Ի մերձենալդ՝ ի ներքսագոյն տեղի ըմբռնելդ, զի յայտնագոյն լիցի բարբառ մեր ի լսելիս ձեր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
hold, retention, surprise;
comprehension, perception;
— ախտից, attack, fit, stroke.
Եթէ երթալի է ի մեզ անհասութիւն բանիդ, ոչ էր սքանչելի, այլ ըմբռնութեան իրք. այսինքն դիւրըմբռնելի. (Ճ. ՟Գ.։)
commensal, mess-mate.
συμπότης compotor, conviva Որ ուտէ եւ ըմպէ ընդ այլում. սեղանակից.
Ովարիստէսն (յն) ըմպակից եւ խաղակից նշանակէ գոլ Արամազդայ. (Պղատ. մինովս.։)
ԸՄՊԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. συμπίνω bibo cum aliquo Ուտել եւ ըմպել ընդ այլս. ի միասին ըմպել.
Ի Կրետէ մին սա է յայլոց օրինացն՝ զորս եդ Մինովս, ոչ ըմպակից լինելն միմեանց ի հարբեցութեանն. (Պղատ. մինովս.։)
to resist, to growproud, ferocious, to rebel;
cf. Ըմպահկեցուցանեմ.
ԸՄՊԱՀԿԵՄ ԸՄՊԱՀԿԻՄ. ἁφηνιάω, ἁφηνιάζω habenas detracto et excutio, frena non patior, contumaciter resisto գրի եւ ԸՄԲԱՀԿԵԼ, ԸՄԲՊԱՀԿԵԼ, ԸՄՊՀԿԵԼ, եւ այլն. իբր Անպախուց լինել, այսինքն աներասանակ, ապարասան, անսանձ. ընդվզիլ. անսաստել. ըմբոստանալ. հեստել. վտարանջել. ապստամբիլ. անհնազանդիլ արհամարհանօք. ընդհարկանիլ կամ բախիլ ընդ վեհի. եւ Խստերախ լինել ձիոյ. գլուխ քաշել.
Ընդվզէր եւ ըմպահկէր վասն բարուցն անհարթութեան։ Աւելի քան զզօրութիւնն իւրեանց խորհեալ՝ ըմպահկին եւ ընդվզին։ Ըմպահկեալ խեռեսցէ։ Ամենեւին ըմպահկեալս եւ ապարասանեալս։ Զերասանակս ի բուռն առեալ առեալ՝ արգելուլ զախտս, եւ մանաւանդ զսրտմտութիւն՝ որ ըմպահկել ի նմանէ սովորեալ։ Փախստական յօրինաց, ըմպահկօղ եւ խստերասան։ Զյարձակումն եւ զըմպահկելն եւ զվզանումն լծելոց ձիոցն ոչ կարացեալ արգելուլ։ Վասն խստութեան բարուցն ըմպահկօղք են, խայտալով յանդգնաբար եւ ընդվզելով։ Ի ձայնէ փղաց սարսեալ երկնչի ձի՝ իբր յերկիւղէ ըմպահկելով փախչել. (Փիլ.։)
Յանկարծակի ըմպահկելով դժոխախեռ յոխորտանօք։ Որպէս զկարի ոք ըմպահկող եւ առլցեալ ամբարտաւանութեամբ։ Ուստի եւ ոչ անմասն ի հրահանգից կրթութենէ ազգ ձիոյս՝ առ ի զխակ եւ զըմպահկօղ ապերասանութիւն նուաճելոյ՝ հնազանդ. (Պիտ.։)
Գազանային եւ անընդել զայրացմամբ ընդդէմ յարիցէ, ըմպահկեսցէ, խրոխտասցի. (Ոսկիփոր.։)
Ի խաղս այպանման ծաղու ըմպահկեն կաճառք կայից վերին հրեշտակացն զվիշապն յօդաւոր ընդ պարզականին. (Նար. մծբ. ( ըստ յոբայ. ՟Խ. ՟Խ՟Ա)։)
Զառաջին յարձակմունսն ոգւոյն ընդ կրուկն դարձուցանէ՝ ըմպահկեցուցեալ նախախնամութեամբ, զի մի՛ գահավէժ լիցի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 65։)
cf. Ըմպահկեմ.
ԸՄՊԱՀԿԵՄ ԸՄՊԱՀԿԻՄ. ἁφηνιάω, ἁφηνιάζω habenas detracto et excutio, frena non patior, contumaciter resisto գրի եւ ԸՄԲԱՀԿԵԼ, ԸՄԲՊԱՀԿԵԼ, ԸՄՊՀԿԵԼ, եւ այլն. իբր Անպախուց լինել, այսինքն աներասանակ, ապարասան, անսանձ. ընդվզիլ. անսաստել. ըմբոստանալ. հեստել. վտարանջել. ապստամբիլ. անհնազանդիլ արհամարհանօք. ընդհարկանիլ կամ բախիլ ընդ վեհի. եւ Խստերախ լինել ձիոյ. գլուխ քաշել.
Ընդվզէր եւ ըմպահկէր վասն բարուցն անհարթութեան։ Աւելի քան զզօրութիւնն իւրեանց խորհեալ՝ ըմպահկին եւ ընդվզին։ Ըմպահկեալ խեռեսցէ։ Ամենեւին ըմպահկեալս եւ ապարասանեալս։ Զերասանակս ի բուռն առեալ առեալ՝ արգելուլ զախտս, եւ մանաւանդ զսրտմտութիւն՝ որ ըմպահկել ի նմանէ սովորեալ։ Փախստական յօրինաց, ըմպահկօղ եւ խստերասան։ Զյարձակումն եւ զըմպահկելն եւ զվզանումն լծելոց ձիոցն ոչ կարացեալ արգելուլ։ Վասն խստութեան բարուցն ըմպահկօղք են, խայտալով յանդգնաբար եւ ընդվզելով։ Ի ձայնէ փղաց սարսեալ երկնչի ձի՝ իբր յերկիւղէ ըմպահկելով փախչել. (Փիլ.։)
Յանկարծակի ըմպահկելով դժոխախեռ յոխորտանօք։ Որպէս զկարի ոք ըմպահկող եւ առլցեալ ամբարտաւանութեամբ։ Ուստի եւ ոչ անմասն ի հրահանգից կրթութենէ ազգ ձիոյս՝ առ ի զխակ եւ զըմպահկօղ ապերասանութիւն նուաճելոյ՝ հնազանդ. (Պիտ.։)
Գազանային եւ անընդել զայրացմամբ ընդդէմ յարիցէ, ըմպահկեսցէ, խրոխտասցի. (Ոսկիփոր.։)
to restrain, to bridle, to repress, to tame, to break in.
Ի խաղս այպանման ծաղու ըմպահկեն կաճառք կայից վերին հրեշտակացն զվիշապն յօդաւոր ընդ պարզականին. (Նար. մծբ. ( ըստ յոբայ. ՟Խ. ՟Խ՟Ա)։)
Զառաջին յարձակմունսն ոգւոյն ընդ կրուկն դարձուցանէ՝ ըմպահկեցուցեալ նախախնամութեամբ, զի մի՛ գահավէժ լիցի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 65։)
cf. Ըմպահկանք.
ԸՄՊԱՀԿՈՒՄՆ որ եւ ԸՄՊԱՀԿԱՆՔ. Ընդվզումն. ապերասանութիւն.
fabulous monsters, Erinnys, Furies.
(իբր դեւք ընկղմեալք, կամ ընկլուզեալք) ἑρινύς furiae Առասպելեալ հրէշք կամ այսք ծովու.
Իբրեւ զդեւս հալածականս. իբրեւ զընգղայք ծովու վնասակարս. (Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 15։)
cf. Ընդելուզուած.
that runs, that walks;
current;
— ճանապարհ, practicable, passable.
Տարածեալ ձեռք ընդ ձեռաց, ոտք ընդ ոտից ընթանալեաց. (Շար.։)
course, race, gait, step, pace, way, means;
progress, succession, train, trace, thread;
method;
—ս առնուլ, to run;
—ից գործի, the feet;
— մի, walking distance;
հետի —, foot-race;
— մտաց, flight of thought;
— կենաց, life's career;
յրնթացս կենաց, in the course of life;
յընթացից ճանաչել զոք, to know one by hisg ait;
բարւոք լնուլ գընթացս իւր, to fulfil the duties of one's station, to discharge one's functions honourably;
արգելուլ զ—ս բանին, to say concisely, to shorten discourse;
—ք հողմոյ, direction Of the wind;
—ք արեգական, լուսանի, եղանակաց, course of the sun, moon, seasons;
—ք սակարանի, վաճառանոցի, հրապարակի, course Of Exchange, of the market.
Արեգական եւ լուսնի անբաղբաղելի ընթացն։ Մարդկան, եւ ձիոց մարտկացն ընթացի՝ մրցանակ եդեալ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. լիւս.։)
Զի մի՛ լռեսցէ եւ դադարեսցէ միշտ ընթաց գնացիցն. (Վեցօր. ՟Ա։)
Զընթացից գործին (զոտս)։ Արագաթռիչ ընթացիւք մտաց։ Ընթացք երկրածնաց, կամ կենցաղոյս, կամ ամանակաց։ Ընթացից ձայնի։ Յընթացս անիրաւութեանց խորհրդոց, կամ ախտի։ Ընթացքն հրեշտակական (այսինքն վարքն), եւ այլն. (Նար.։)
racing;
swift.
Մրցականս, ընթացականս, կամ ողջականս կամ հիւանդոտք ... մրցանակք կամ ընթացականք ասին. (Արիստ. որակ.։)
concurring;
accompanying;
agreeing, concordant;
coincident;
concomitant.
Ունիս ընթացակից քեզ ի կորուստ զչար դեւսն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Դ։)
concurrence;
accompanying;
concomitance;
retinue;
coincidence.
Յառաջնորդացն ընթացակցութենէ ոչ խոտորեցան։ Պահեն զարդարս եւ զմեղաւորս ընթացակցութեամբ գլխոյն իւրեանց Քրիստոսի. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Ընթացատեղ.
στάδιον stadium, curriculum Որոշեալ վայր ընթանալոյ. ասպարէզ. ստադիոն. վազելու տեղ.
to cause to run.
Որ ընթացուցանեն զճանապարհորդն ի դուռն կենաց եւ փրկութեան։ Յառաւելութիւն բարեաց զմեզ ընթացուցանեն։ Ի կատարումն ընթացուցանեն հաճոյիցն Աստուծոյ. (Յճխ.։)
Ընդ խաւար որպէս ի լոյս ընթացուցանելն. (Լմբ. ատ.։)
legible, readable;
reader, lecturer.
Եւ կր. անդ.
cf. Առընթեր.
Կայր մեծ քահանայն բեհեզազդեաց՝ աւազանին ընթեր, որ ի դրախտէն բղխէր. (Տաղ.։)
adjacent, adjoining;
assisting, present.
Իբր ընթերակայ եւ խորհրդակից. (Լծ. կոչ.։)
cf. Ընթերակայ.
Իբր ընթերակայ եւ խորհրդակից. (Լծ. կոչ.։)
reading together.
ԸՆԹԵՐՑԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Ի միասին ընթեռնուլ. մէկտեղ կարդալ.
to read.
Ընթերցանի. (Վրդն. սղ.։)
that loves study, studious, well-read.
Ո՛վ ընթերցասէրդ. (Յհ. կթ.։)
reader, lecturer;
ազգ առ —ցողն, advertisement, address to the reader;
ներողամիտ —ցող, gentle reader.
Երդմնեցուցիչք եւ ընթերցիչք. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 42։)
cf. Ընթերցիչ.
ἁναγινώσκων legens ἁναγνώστης lector Որ ընթեռնու. ընթերցասէր. գրագէտ. դասասաց. վերծանօղ. եւ Անագանոս՝ ունօղ զպաշտօն կարդալոյ եւ մեկնելոյ յեկեղեցւոջ զսուրբ գիրս. կարդացօղ, կարդացօղ մարդ, գիրք կարդացօղ ու մեկնօղ կամ թարգմանօղ.
Սիրելի եղիցի եւ քեզ ընթերցողիդ, որպէս այրն եւ գործք, այսպէս եւ զնմանէ բանք։ Ինքն էր ընթերցող եւ թարգմանիչ. (Խոր. ՟Ա. 30։ ՟Գ. 47։)
Անագանոսք, որ թարգմանին ընթերցողք, եւ գործ է սոցա ընթեռնուլ զմարգարէս եւ զբնագիրս եւ զվարդապետականս. (Լմբ. պտրգ.։)
Ողջոյն տամ դպրաց, եւ ընթերցողաց, եւ դռնապանաց. (Ածազգ. ՟Ը։)
Ո՞ւր ընթերցողքն են սուրբ տառի, կամ վարդապետքն ի հանդիսի. (Շ. եդես.։)
reading;
lectureship, order of lecturers in the church.
Վերծանութիւնդ ըստ յունաց (իբր վերաճանաչութիւն՝) ի մերումս թարգմանի ընթերցողութիւն. (Երզն. քեր.։)
Կէս սարկաւագն զԱստուածաշունչ ընթերցողութիւն։ Ոմն զքարոզութեանն վարդապետութիւն, ոմն զընթերցողութիւնն։ Զընթերցողութեանն, եւ զսաղմոսերգութեանն. (Լմբ. պտրգ.։)
lecture;
lesson.
ἁνάγνωσις lectio Ընթեռնուլն. ընթերցումն. եւ Բանն գրոց ընթեռնլի. կարդացմունք, եւ գրքին բանը.
Ի վերայ ընթերցուածոց հին կտակարանացն։ Մի՛տ դիր ընթերցուածոց. (՟Բ. Կոր. ՟Բ. 4։ ՟Ա. Տիմ. ՟Դ. 13։)
Ընթերցուած ի Ծննդոց, յԵլից, եւ այլն. (Ճշ.։)
Ի սահման կարգի այսր ընթերցուածոյ։ Յայլ ընթերցուածս գրեցի։ Կցորդեմ սմին զընթերցուածն, թէ օր Տեառն եւ այլն. (Նար.։)
catechism (of St. Cyril).
ԸՆԹԵՐՑՈՒԱԾԱԳԻՐ ԸՆԹԵՐՑՈՒԱԾԱԴԻՐ, դրի. Գիրք ընթերցուածոց. Ճաշոց. Տօնամակ. եւ Կոչումն ընծայութեան Կիւրղի ի վերայ բնաբանից Սուրբ Գրոց.
Դարձեալ դադարեցուցանէ ընթերցուածագիրն զապաշխարութեան քարոզն. իմա՛ կա՛մ զմատեանն, եւ կամ զմատենագիրն։
lecture;
տալ յ—, to give to read;
to cause to read.
cf. ԸՆԹԵՐՑՈՒԱԾ, եւ ԸՆԹԵՐՑՈՂՈՒԹԻՒՆ. կարդալը, կարդացմունք.
supper-time.
Մինչեւ ցերեկս (կամ ցընդերեկո) ջանացաւ փրկել զնա.