cf. Կենակից լինիմ.
living together, company, society, cohabitation;
intimacy, conversation;
matrimony;
այնպիսի սերտ եղեւ ինձ — ընդ..., my life was so bound up with that of...
συμβίωσις convictus, contubernium, conjugium. Կենակից կամ կենցաղակիցն գոլ. եւ Լծակցութիւն ամուսնութիւն.
Չեմ արժանի կենակցութեան մարդկան արդարոց. (Վրք. հց. ձ։)
Ո՛չ եւ ուրախութեանցս խափանէր կենակցութիւն. (Պիտ.։)
անխարդախ կենակցութեան, եւ անարատ կենցաղավարութեան. (Անան. եկեղ։)
տուեալ զհռոքսանէ դուստր իւր ի կենակցութիւն իմ. (Պտմ. աղեքս.։)
Իսահակ ընդունէր զհռեբեկայ ի կենակցութիւնն. (Նիւս. կուս.։)
Սոյնպէս եւ արք իմաստութեամբ բնակեսցեն ընդ նոսա, հանճարով վարել զկենակցութիւնն. (Շ. ՟ա. պ. ՟Խ՟Բ։)
to breed, to multiply, to increase.
Ծովածին կենասերքերամախմբեալք. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
ԿԵՆԱՍԵՐԻԼ. Կենդանասիրիլ. սերիլ, բազմանալ կենդանեաց.
Առ նոյիւն յոգնախումբ հոյլս պաճարեղէն անասնոցն կենասերեալ պահիւր առ ի յապառնիսն ամանակացն լինել սերմ սերելոյ. (Անան. եկեղ։)
life-loving.
φιλόζωος vitae cupidus, parcens. Սիրօղ զկեանս իւր. իբր անձնասէր, խնայօղ յանձն իւր. անձնդիւր.
Զանգիտեալ խուսափէի, եթէ կենասէր լեալ էի. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
Վատասրտից, եւ կենասիրաց. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
consuming, exhausting life.
life-giving.
Եղեւ նա մեզ կենատու յաւիտենից՝ փոխանակ ադամայ, որ եղեւ մեզ անհնազանդութեամբն իւրով մահատու. (Եփր. եբր.։)
vivifying, vivifical;
Saviour, Redeemer;
chamœdrys
ζωοποιός, ζωοποιοῦν vivificus, -cans σωτήρ Servator, salvator, salutaris եւ այլն. որ եւ ԿԵՆԴԱՆԱՐԱՐ. Կենագործ. անմահացուցիչ. փրկիչ. փրկարար. կենսատու. կենսառիթ. կեցուցիչ. յարուցիչ.
Աստուած մեր՝ աստուած կենարար. (Սղ. ՟Կ՟Է. 21։)
Որ եւ կենարարն եկեալ յայտ առնէր։ Ի մէջ մեր եկեալ կայ կենարարն. (Ագաթ.։)
Յորժամ եկեալ կենարարն ի գերազմանն ղազարու. (Ժմ.։)
Կենարարին մերոյ առաքեալք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Կենարարին յիշատակաւն։ Արեան կենարարիդ. (Նար.։)
Կենարար են բանք տեառն. (Համամ առակ.։)
Կենարար վարդապետութիւն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Կենարար քոց կրից, կամ կողիդ, կամ օծմամբ. (Նար.։)
Խաչիւդ քո կենարարաւ։ Կենարար իջմամբ բանին հօր ի յարգանդ կուսին. (Շար.։)
Կենարարաւն կերակրիլ հացիւ. (Տօնակ.։)
Արարչին կենարար արուեստիւք։ Կենարար երանութեամբքն։ Ի կենարար խրատսն. (Յճխ.։)
Քրիստոս որ յանձինս նոցա զարթոյց զկամս (իւր) կենարարս. (Յհ. կթ.։)
Ի կենարար այգոցն. (Աթ. ՟Ը։)
լոյս կենարար. (Եզնիկ.։)
constellation, sign of the zodiac.
ζώδιον, ζωδιακός signum coeleste in zodiaco, signifer, zodiacus. Կենդանատեսակ նմանութիւն երկոտասան աստեղատանց մտածեալ յաստեղաբաշխից. կենդանակերպ. եւ Կամար կենդանակերպից. ըստ յն. զօ՛տիօն, եւ զոտիագօ՛ս.
Որ ի վերայ լանջացն երկոտասան ակունքն ... առ ի ցոյցս կենդանակին. քանզի եւ նա յերկոտասանից ի մի վայր եկեալ գոյանայ կենդանացն։ Իւրաքանչիւր ումեք (ի ՟Ժ՟Բ նահատակաց) կենդակ մի բաշխել, եւ այլն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. ել.։)
Ի խոյն կոչեցեալ դարձցի կենդակ. (Պիտ.։)
zoologist.
zoological.
zoology.
distributing, giving life.
Բաշխօղ կենդանութեան. կենսաբաշխ.
կենդանաբաշխ աջ քահանայից. (Նար. ՟Լ՟Ե. եւ Նար. մծբ.։)
Հացդ կենդանի ... ի վերայ կենդանաբաշխ սեղանոյն. (Սկեւռ. աղ.։)
life-bringing, vital, vivifying;
zodiac.
Կենացն փայտ կենդանաբեր պտղաբերութեամբն. (Պիտ.։)
Զկենդանաբեր տապանին զփայտն. (Թէոդոր. խչ.։)
Կամ տեսանիլ նշանակեալ անպարտելի զօրութեանն, կամ սուրբ եւ կենդանաբեր. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Ողջունեցին զկենդանաբեր զգարշապարս յարուցելոյն ի մեռելոց. (Գանձ.։)
ԿԵՆԴԱՆԱԲԵՐ գ. ζωοφόρος, ζωδιοφόρος signifer orbis, zodiacus. Կամար կենդանակերպից. զոդիակոս.
Գլուխ կենդանաբերին կոչեն զխոյն։ Կենդանաբերն եղեալ գոյացաւ երկոտասան կենդանաց։ Ըստ կենդանաբերն ի դուրս ելեալ արեգակն՝ գնայ ընդ ծիրսն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. նխ.։)
Մերթ եւս՝ Իւրաքանչիւր կենդանակերպ.
Ի գլուխ կենդանաբեր խոյին. (Պիտ.։)
Լուսինն ի գիշերի ընթանայ հանդերձ կենդանաբերօքն։ Ընթանալով յերկոտասան պարս կենդանաբերացդ. (Անան. ի յհ. մկ.։)
animal-plant;
cf. Կառաբոյս.
ζωόφυτον, -τα zoophytum, -ta;
mediae naturae inter animalia et plantas. Կենդանաբոյս. որ է ընդ մէջ բուսոց եւ շնչաւոր կենդանեաց.
ասեն ոմանք. թէ զիա՛րդ շնչականն սեռ ելով՝ յերիս բաժանեցաւ՜ ի կենդանին, ի կենդանաբոյսն, ի բոյս. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
Զմի ի զգայութեանցն ունելով՝ այս ինքն զշօշափականն, լինի կենդանբոյսն. (Անյաղթ պորփ.։)
Ոչ միայն բոյսք եւ կենդանաբոյսք, կամ կենդանիք. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
Կենդանաբոյսն, որ է սունկար. (Ոսկիփոր.։)
ԿԵՆԴԱՆԱԲՈՅՍ. ա.գ. Կենդանի կամ առոյգ բոյս՝ տունկ. փայտ խաչի.
Սպասաւորէ պտղով՝ կենդանաբոյս, ի գողգոթայ տունըդ կանգնեալ. (Մագ. ՟Բ. եւ Մագ. ոտ. խչ.։)
portrait, likeness, picture;
painter;
հասակաչափ՝ փոքր՝ մանրանկար —, full-length, half-length, head-size, miniature portrait;
գեղեցիկ՝ ճշգրիտ —, fine, exact portrait;
տալ հանել զ—, to get one's picture drawn or painted, to have one's likeness taken;
cf. Լուսանկար.
Տապանակ կենդանագիր կտակին. իմա՛, կենդանագրեալ, աստուածագիծ։
ԿԵՆԴԱՆԱԳԻՐ ա. ζωγράφος pictor. Կենդանագրօղ. պատկերահան. նկարիչ. ...
ζωγράφημα, εἱκών pictura, viva effigies, imago. Կենդանի գրուած կերպարանաց. պատկեր նկարեալ. նմանութիւն սկզբնատպին. ...
Զկենդանագիր քո ծառայական կերպի։ Զկենդանագիր անապատ ծնողի քո. (Շար.։)
որպէս նկարագիրկենդանւոյ ի կենդանագիրն. (Լմբ. պտրգ.։)
նմանեալ կենդանագրի որ ի դեղոց. (Շ. յկ. ՟Լ՟Բ։)
Կենդանագիր մշտակայիցն առ շեղ շրջագայի. իմա՛ կենդանաբեր կամ զոդիակոս։
Եւ (Պետր. սիւն.) ի կոյսն.
Բազում կենդանագիրք զմիոյ երեսաց զգծագրութիւն գրեն. (Բրս. ճգն.։)
Ի կենդանաւորացն յօրինեալ. (Պիտ.։)
Զկենդանագիրսն պատկերագործսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Կենդանագրացն ոչ կատարած ունել իրողութիւնն՝ թուի առ ամենայն կենդանիս, դեղելոյն եւ ոչ դեղելոյն, եւ կամ թէ այլ զի՞նչ եւ իցէ երբէք կոչիցեն զայսպիսիս կենդանագրեացն մնակունք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Հպարտացան կենդանագիրք ի վերայ գրչաց գրոց աստուծոյ եւ պատմութեանց այլոց. (Սարկ. հանգ.։)
աբգար առաքեաց կենդանագիր յերուսաղէմ առ ի գրել զտէրունական պատկերն. (Դամասկ.։)
cf. Կենագործ.
Արկեալ ի նա աստուծոյ հոգի կենաց ... կենդանագործին կենաց. (Մեկն. ղեւտ.։)
cf. Կենագործեմ.
Յարուցանէ զմեռեալս, եւ կենդանագործէ։ Զինքեամբ կենդանանագործեալսն։ Խաչեալ՝ ապրեցուցանէր, եւ մեռեալ՝ կենդանագործէր. (Աթ. ՟Ա. ՟Բ. ՟Է։)
Աշխարհի մեռեալս, եւ կենդանագործեալս հոգւով. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ։)
Ղազարու ... կենդանագործիլն ի գերեզմանէն. (Մամբր.։)
Որք մեռան ընդ նմա, ընդ նմին եւ կենդանագործեսցին. (Ղեւոնդ.։)
Որ զվարդապետ եւ զօգտակար անձն սպանանէ, ոչ մի այր սպանանէ, այլ այնքան, որքան կենդանի էր կարէր կենդանագործել (նա) ի ձեռն բանին. (Բաղիշ. ի յհ. մկ.։)
cf. Կենագործութիւն.
ζωοποίητος vivificatio. Կենդանագործելն, եւ իլն. կենդանութիւն. յարութիւն.
Լինել մարդ՝ ի կենդանագործութիւն մարդոյն. (Աթ. ՟Դ։)
to take or paint a portrait, to paint;
to pourtray, to depict, to paint;
to imprint, to figure.
ζωγραφέω pingo. Կենդանի գրել. նկարել զպատկեր կենդանի. նկարագրել. ստուգել. օրինակել. տպաւորել. յօրինել.
Յիս զքոյդ կենդանագրեցի անհպելի գեղեցկութիւն. (Խոր. հռիփս.։)
Զկենդանագրեալ զպատկեր մարդեղութեանն քրիստոսի. (Ղեւոնդ.։)
Դնի ընդ հարս իւր, եւ կենդանագրի ի քաւարանի սրբում. (Յհ. կթ.։)
Կենդանագրեա՛ բարեխնամ քոյինաստեղծ պատկերիս փչումն կրկին. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
Է տեասնել ի միտսն զբանն, եւ ի բանին զմիտսն. եւ զերկաքանչիւրսն զնոսա յերկաքանչիւրումն կենդանագրեալ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զմեծութիւն կենդանագրեալ. (ՃՃ.։)
Լաւագոյն է ինձ գեղեցկութիւն դիմաց տեսեալ՝ քան բանիւ կենդանագրեալն. (Ածաբ. կարկտ.։)
Աղօթք սրբոցն կենդանագրեալք ցուցանեն որպէս առաջի աչաց՝ որում աղերսենն. (Լծ. ածաբ.։)
Եւ այժմ է նա կենդանագրեալ յերկինս ի ձեռն աստեղաց. այսինքն ձեւացեալ որպէս կենդանակերպ. (Նոննոս.։)
painting;
zoo-graphy.
ζωγραφία, ζωγράφημα pictura, effigies Կենդանագրելն, իլն. նկարագրութիւն. եւ Կենդանագիր. նկարագիր. իսկութիւն.
Ոչ կարաց տալ նմին ընդ կենդանագրութեանն եւ կեանս. (Լմբ. իմ.։)
Եւ այլոց արուեստագիտացն ի կենդանագրութեան եւ ի պատկերս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Կենդանագրութիւն մարդոյ զփրկաչաւ շուրջ դիցեն. (Առ որս. ՟Թ։)
Եբեր զկենդանագրութիւն փրկչական պատկերին. (Խոր. ՟Ը. 29։)
Ըստ կենդանագրութեան իմն ճշգրտապէս նմանութեամբ յօրինուածոյ։ Մնայ յիշատակ անդրեօքն եւ համանման կենդանագրութեամբն. (Պիտ.։)
Գծագրեալ էին կենդանագրութիւն երկոտասան աստեղացն. (Մագ. ՟Է։)
Ի գլխոյ անտի ի մօրուսն զեղեալ գերափառ իւղոյն զարմանազան կենդանագրութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
zootomist.
zootomical.
zootomy.
burnt-offering, burnt sacrifice, holocaust.
ζωοθυσία victima constans animante Զոհ կենդանանեաց. կենդանւոյն զոհելն.
Յոլովք բազում անգամ կենդանազոհութիւնք եղեն. (Նիւս. երգ.։)
ի վերայ բագնացն արիւնահեղութիւնք եւ կենդանազոհութիւն դիւաց. (Ճ. ՟Ա.։)
burning another alive;
burnt alive.
ζωοπύρος ardens, vitalis. Կենդանւոյն խարուկիչ կամ բոցակիզօղ, եւ բոցակիզեալ. Արծարծ եւ կենդանի.
Հուր՝ նորոգիչ կենդանախարոյկ զօրութեամբն. (Դիոն. երկն.։)
Կենդանախարոյկ լուսով, կամ կայծակմամբ, կամ ջերմութեամբ. (Անան. եկեղ.։ Նար. ՟Լ՟Գ։ Նչ. եզեկ.։)
Կենդանախարոյկ լեալ ի մէջ հրոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
to burn alive.
ԿԵՆԴԱՆԱԽԱՐՈՒԿԵԼ. ζωοπυρόω vivum ustulo, comburo, et ardere facio ἁναζωπυρόω inflammo, resuscito. Կենդանւոյն այրել, խորովել. ողջակիզել. եւ Վառել որպէս կենդանի հրով. արծարծել. բորբոքել. ողջ ողջ էրել, խորովել. եւ հրահրել, բոլորովին վառել.
Զհին մարդն մեռուցեալ՝ կենդանախարուկելով զմարմինն պէսպէս առաքինութեամբք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Մարմինն կենդանախարուկեալ ի հուր աստուածութեանն լուսոյ. (Խոր. հռիփս.։)
Վառեալ մաքրէր կենդանախարուկեալ սիրովն քրիստոսի. (Սանահն.։)
Որ զաղօտաջահն լուսնի յարեգական հրափայլութենէ կենդանախարուկեալ. (Պիսիդ.։)
Այլեւ լուսին, զոր աղօտ ջահ անօրինեաց արարիչն՝ իշխան լինել գիշերոյ, յարեգականն փայլմանէ կենդանախարուկեալ. (Լմբ. սղ.։)
Եռանդել զնոսա, եւ կենդանախարուկել ի նմանն կոյս ջերմութիւն։ Մաքրեցելոյն յաստուածայինն կոյս ունկնդրութիւնն կենդանախարուկիլ. (Դիոն. երկն.։)
Հրոյն բնաւորեալ է սրբել զնիւթս. նոյնպէս եւ նոքա կենդանախարուկեալք կոչին. (Շ. բարձր.։)
Կենդանախարուկիլ ախորժելով զորս յաստուածն են վերագրեալք, եւ ոչ ցրտանալ. (Մեկն. ղեւտ.։)
viviparous, mammiferous.
ζωγονοῦν, ζωογενής ab animali procreatus, animalis. Կենդանի ծնեալն. ի կենդանւոյ ծնեալն առ ի կեալ. կենդանի.
Խելամուտ առնել զորդիսն իսրայէլի ի մէջ ուտելեացն կենդանծնաց եւ ի մէջ չուտելեացն անասնոց. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 47։)
Ամենայն հոյլք կենդանածնաց անասնոց պաճարաց. (Անան. եկեղ։)
Կերպարանս կենդանածինս ունել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ԿԵՆԴԱՆԱԾԻՆ. ζωογόνος, ζωοτόκος vivum animal generans, viviparus, et Genitrix vitae. Կենդանի ծնօղ կենդանւոյ. եւ Ծնօղ կենաց կամ կենդանութեան.
Գերագոյն կեանք, եւ կենդանապետական կեանք է, եւ ամենայն կենաց է պատճառ, եւ կենդանածին. (Դիոն. ածայ.։)
Կենդանածինն, գեղեցկածինն, աստուածածինն ... կոյսն մայր. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)
Եւս եւ իբր Կենդանածնական. կամ կենսառիթ.
Զերկիր ի վերայ ոչնչի սերտէ, եւ զկենդանածինս նորա զերկունս՝ անեղծս պահէ. (Դիոն. ածայ.։)
prolific, procreating.
Որ ինչ հայի ի ծնունդ կենդանւոյ. ծնողական. ծննդական.
Զփանէս (չաստուածն) ի ներքս ածէ, զոր ասեն վերատեսուչ կենդանածնական զօրութեան. (Նոննոս.։)
to litter or bring forth;
to breed, to give rise to;
to vivify, to give life to.
ζωογονέω vivum gigno, vivifico. Կենդանի ծնանե, եւ պահել. կենդանացուցանել. նորագել ի կեանս.
(Արեգակն) ջերմութեամբ ցածնէ զամենայն գոյացեալս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Հոգի անեղ, որ ի վերայ ջուրցն շրջելով՝ արարչագործէիր եւ կենդանածնէիր զգոյակքս ամենայն. (Խոսր.։)
Կենդանածնեաց զբոլորիցս տեսակ. (Բենիկ.։)
Որ ստեղծ զբնաւս, եւ կենդանածնէ զամենայն։ Զարտաշնչեցեալ մարմինս կրկին կենդանածնես։ Կենդանածնին մահացեալք. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Կ՟Գ. ՟Խ՟Զ։)
Կենդանածնիլ թռչնոց եւ ձկանց ի ջուրցն. (Լաստ. ընթերց.։)
birth, bringing forth.
ζωογονία generatio animalis, vivificatio Ծնունդ կենդանւոյ ի կեանս կամ կենդանի. կենդանածնիլն.
Զոր որոշեաց ի բնութենէ ստեղծուածին եւ առաջին կենդանածնութեան. (Փիլ. լին. ՟Բ. 14։)
Ժանտացուցիչ (ՃՃԻ), որ յապականացուէ իմիքէ կենդանածնութեանց զբնութիւնն ունի. (Նիւս. երգ.։)
Տայր զօրութիւն ի ջուրն կենդանածնութիւն լնել. (Տօնակ.։)
Զօդոց զյստակութիւն, եւ զկենդանածնութիւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։)
cf. Կենդակ.
cf. ԿԵՆԴԱԿ, որպէս Կենդանակերպ.
Զժամանակ (այսինքն զեղանակ մի) տարւոյն կատարէ ի ձեռն երից կենդանակացն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 77։)
Յորժամ վեցիւք կենդանակօք են հեռաստան ... Սոյն եւ ի կարգ կենդանակացըդ տողական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
zodiac.
vital, vivifical;
animal, living;
sign of the zodiac.
Տունգք աճեցմամբն եւ շնչաբոյս. (Շ. բարձր.։)
ζωτικός vitalis, vivens, vivificus, salutaris. Ուր գոյ կենդանութիւն. կենսական. կենդանի. առոյգ. կեցօղ. եւ Կենդանարար. կեցուցիչ. եւ Առողջարար.
Որ փչեացն ի նա հոգի կենդանական. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 22։)
Առ ի կենդանականացս երախտաւորութեանց (ասիուծոյ). (Աթ. ՟Դ։)
կենդանական սէր, կամ գործք բարեաց, ձայն. (Յճխ.։ Շար.։ Շ. խոստ.։)
կենդանական շունչ, զօրութիւն։ Ի ժամանակս կենդանականս (գարնանոյ)։ Կենդանարան զօրուն գումարտակ. (Նար.։)
Կենդանական օդք, սերմանք, բարբառք, պահապանք (հրեշտակք)։ Շնչելով կենդանականաւ. (Պիտ.։)
Կրօնիւք կենդանականք։ Բանիւն կենդանականաւ. (Յհ. կթ.։)
Հոգին է առաջնորդական եւ կենդանական մարմնոյ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
ԿԵՆԴԱՆԱԿԱՆ. ζωτικός vegetabilis. Տնկական. բուսական. ունօղ զաստիճան ինչ կելոյ ի ձեռն աճման.
Կենդանականք՝ որք բուսանին, եւ անկենդանք՝ որ ոչ չարժին. (Յիսուս որդի.։)
Տունկք ամենայն եւ բոյսք զկենդանականն միայն հաստումն ունին եւ այլն. (Մաքս. ի դիոն.։)
ԿԵՆԴԱՆԱԿԱՆ. ζώδιον signum celeste. Կենդանակերպ. կենդակ. կենդանակ.
Արեգակն զիւրաքանչիւր ժամանակ (զեղանակ) կատարէ ի ձեռն երից կենդանականացն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 76։)
vitality.
sign of the zodiac;
— պատկեր, portrait.
ζώδιον signum celeste in zodiaco. որ եւ կենդանատեսակ. Կենդակ. Կենդանակ. այսինքն Աստեղատուն ի կերպարանս կենդանւոյ իրիք նշանակեալ աստեղաբաշխից, որպէս Խոյ, Ցուլ, եւ այլն, թուով երկոտասան, ի վերայ զոդիակոս կոչեցեալ գօտւոյ երկնից, ընդ որ խաղայ արեգակն ամսոյ յամիս.
Եթէ կամիցիս գիտել, թէ արեգակն յորու՞մ կենդանակերպի է։ Կենդանակերպքըն են այսոքիկ. (խոյ, ցուլ, երկաւոր եւ այլն. Տօմար.։ Որպէս եւ Շիր.։ Նչ. եզեկ.։)
Հրատն երկու ամ եւ կէս կայ ի կանդանակերպսն. արեգակն երեսուն օր կայ ի կենդանակերպսըն. (Մխ. այրիվ.։)
ԿԵՆԴԱՆԱԿԵՐՊ. ա. Կենդանատեսիլ. կենդանի՛ նկարեալ. կենդանագրեալ.
Կենդանակերպ ծաղկամամբքն՝ արուեստիւ պատկերագրեալ. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
Ի կենդանակերպ պատկերէ անտի տիրամօրն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
to burn alive.
containing life.
Կրօղ յինքեան զկենդանին եւ զկենդանարարն զքրիստոս.
Ի կնքելն զշիրիմին փականս կենդանակիր քո գերեզմանին. (Նար. ՟Լ՟Զ։)
life-giving.
Կենաձիր. կենդանաբաշխ.
Մատուցեալ առ կենդանաձիր ոտից գարշապարդ. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
to revive, to live again, to come to life again, to be resuscitated;
to brighten up, to become animated, to glow.
ἁναβιόω, ἁναζάω revivisco, ad vitam redeo ζωοποιέομαι vivificor ἁνασφάλλω, ἁνίσταμαι resurgo. Դառնալ ի կենդանութիւն. վերստին կենդանի լինել. նորոգիլ, յառնել մեռելոց, կամ վերականգնիլ. ողջննալ. (Գ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 22։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 6. 22։ Հռ. ՟Է. 9. ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Է. 22. 36։)
Մեռեալդ ի ձեռն մեռելոյս կենդանանայք. (Ագաթ.։)
Ընդ որում մեք մեռանիմք, ընդ նմին եւ կենդանանամք. (Եղիշ. ՟Է։)
Կենդանանայ յանդ երանութիւնս. (Յհ. կթ.։)
Կենդանանամք զանմահ կենդանութիւն. (Խոսր.։)
Մահացայ կենացն, եւ կենդանացայ կորստեանն. (Նար.։ անսովոր է գրեալն. Պրպմ. ձձ. ՟Լ՟Ա.)
Մարգոյն ուրեմն բնութեանպարտ էր վերստին կենդանանիլ առ առաջինն. (տպ. կանգնիլ։)
conserving life.
Պահպանիչ կենդանութեան. տէր կենաց.
Չիշխէ արգելուլ զկենդանութիւնն առանց հրամանի կենդանապահին. Եզնիկ.։
zoolater.
zoolatry.
granting life.
Կենդանաձիր. պարգեւիչ կամ պատճառ կենդանութեան.
Ի սպանողաց մարմնոց կենդանապարգեւք հոգւոց. (Նար. մծբ.։)
cf. Կենդանածին.
Ի կենդանեաց կենդանի սերեալ, որպէս կենդանակազմ, կամ կենդանածին.
Խանտալով ընդ համատոհմիցս կենդանասեր բազմամարդութիւն. (Պիտ.։)
desirous of living, fond of life;
zoophilist
ԿԵՆԴԱՆԱՍԷՐ φιλόζωος cupidus vitae, et animantium amans. որ եւ ԿԵՆԱՍԷՐ. Սիրօղ կենդանութեան անձին. խնայօղ ի կեանս իւր.
Կենդանասէր անհնարին է բնութիւնս. (Փիլ. լին. ՟Բ. 7։)
Կենդանասէրն անկաւ անօրինեալ ընդունայնութեամբ ի մահ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Մեծահոգին ոչ կենդանութեան իւրոյ յոյժ փոյթ առնէ. զի եւ ո՛չ է իսկ կենդանասէր. (Արիստ. առաք.։)
Փոխանակ գիականց զկենդանասէր մարդիկք ժանեօք մանեալ աղացեալ ուտէին. (Յհ. կթ.։)
Կենդանասէր. Սիրօղ զկենդանիս, կամ զկեանս այլոց.
Իբրու կենդանասէր եւ մարդասէր ամենայն խնամովք հնարի փրկութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
love of life, zoophily.
φιλόζωον amor vitae. Կենդանասէրն գոլ (ըստ ՟ա նշ)
Ունի անձն ըստ բնութեան զկենդանասիրութիւն. այսինքնչկամի մեռանել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։)
cf. Կենազրաւ.
Սպառիչ կենդանւոյ կամ կենաց. սպանօղ.
Ի քարանց կարծրանիւթ վիմաց կենդանասպառ օրինի. (Նար. խչ.։)
cf. Կենդանարար.
Ստեղծիչ կենդանեաց եւ կենաց.
Կենդանաստեղծն աստուած։ Նախախնամութեամբ կենդանաստեղծին. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին. 7։)
cf. Կենդանակերպ.
Ի վերայ այրեցածին (գօտւոյ) բերին կենդանատեսակքն. (Խոր. աշխարհ.։)
Երկոտասան կենդանատեսակօք տարւոյն. (Արշ.։ նոյնպէս եւ Լմբ. սղ.։ Վրդն. ել. եւ պտմ։ Երզն. մտթ.։)
Կենդանատեսակ բոլորութիւնն շրջի աստեղապէս. (Շիր.։)
ԿԵՆԴԱՆԱՏԵՍԱԿ. ζώδιον animal. Տեսակ կենդանւոյ. կենդանիք.
Երկին եւ երկիր եւ ծով, եւ ամենայն կենդանատեսակք. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Ձորոցն վերակեցելոցն ի նոյն կենդանատեսակացն, յորոյ վերայ նստի. (Մամբր.։)
Պտուղք ծառոց, եւ շարժուն կենդանատեսակք շնչաւորք. (Շիր.։)
ԿԵՆԴԱՆԱՏԵՍԱԿ. Կազմած ունօղ զտեսիլ կամ զձեւ կենդանւոյ. արձան կամ պատկեր կազմեալ ի նմանութիւն կենդանեաց.
Ճախարակօք եւ այլ գործարանօք անօթս ինչ առնել, կամ այլ ինչ գործի, կամ կենդանատեսակ. (Մագ. քեր.։)
Զկարծրութիւն անփոփ վիմացն սխրալի կոթեալ կենդանատեսակս. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
ԿԵՆԴԱՆԱՏԵՍԱԿ. ա. Խաչանիշ. խաչադրոշմ. Ունօղ զտեսիլ կենսատու խաչի.
Զնշան կենդանատեսակ դրօշուց վառելոց ի ձայն փողոյ հռչակեալ. (Կաղանկտ.։)
lively, enlivening.
Կենդանատիպ պտուղ բերեալ. (Շ. տաղ.։)
Է եւ քաղաք յիս պանծալի պարագրական, յոր աշտարակք՝ կենդանատիպք երկոտասան. այսինքն կենդանակերպք. որպէս մեկնաբար դնի ի հին տպ. (Շ. իմ. եղակ.։)
cf. Բայանամ.
den, cave, lair, haunt, kennel.
cf. ԲԱՅ 3. որպէս Որջ կենդանեաց. ռմկ. արջու բահ.
Ազդմունք բնականք, եւ արջոյ յառաջագոյն քան զձմեռն ի բայոց մտանելոյ. (Եզնիկ.։)
lettered, learned, wise, experienced, versed.
Գիտակ բանից. հանճարեղ. ճարտար. իրագէտ. խորագէտ.
Սուզանէ զվնաս բանագէտն յատենի. ա՛յլ ձ. բանագէտն. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 26։)
Որ սուտ, եւ ստոյդ բանագէտ ընկերին յանցանացն լինի, ոչ վասն իւրոց յանցանացն կատարելապէս եւ անսահելի ունի զյիշխանութիւն. (Կլիմաք.։)
writer, author.
λογόγραφος orationum et historiarum sriptor Շարագրօղ պէսպէս բանից, եւ պատմութեանց. չարագիր. մատնագիր.
Արդեօք ճարտասանի ուրուք եւ կամ բանագրի դժնէի յարմարելով զբանն առ ի լսողացն հիացումն. (Բրս. ի գորդ.։)
Բանագիր լինիմք յոքնազան եւ բազմապատիկ պիտառութեամբք. (Ասող. ՟Գ. 21։)
to parley, to enter into a treaty of peace, cf. Պատգամաւորեմ.
eulogy, panegyric, praise.
Գովաբանութիւն. բան գովասանական. գովեստ.
Ձայնիւ երգոցս օրհնութեան՝ քումդ երանութեան բանագովութեան. (Նար. կուս.։)
to excuse one's self, to pretend;
to feign, to allege.
ԲԱՆԱԳՏԱԿ ԼԻՆԻԼ. որ եւ ԲԱՆԱԳԻՒՏ ԼԻՆԵԼ. Գտանել բանս պատճառանաց. բաղբաղել. պատճառս հնարել՝ հայթհայթել.
Բանագտակ լինէր (աքազ), թէ ոչ փորձեցից զտէր. (Գէ. ես.։)
Լաւագոյն էր առնել զասացեալն՝ քան չարաբարութեամբ բանագտակ լինել. (Ոսկ. ես.։)
Բանագտակ լինին յաղագս կարգին, զսեմ կրսերնգոյն կարծեալք, իսկ զվերջինն երնցագոյն զՅաբէթ. (Փիլ. լին.։)
writing, work, composition.
Լի՛ց զնուազդ իմ բանագրութիւն։ Հաստատեսցէ ճշմարիտ լինել զասացելոցս բանագրութիւն։ Նախաճառս բանագրութիւն յապառնեացս խորհուրդ նայի. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. խչ.։)
excommunication, anathema.
ἁνάθεμα, ἁφορισμός separatio, excommunicatio Դնելն եւ դնիլն ընդ բանիւ եկեղեցական կապանաց եւ արգելման, նզովք. հատումն կամ որոշումն ի հաղորդութենէ.
Զի մի՛ վասն միոյ բանադրանաց զայլսն զրկիցէ։ Թէ առաւելութեամբ իցէ բանադրանքն. (Մխ. դտ.։)
cf. Բանադրանք.
Լուծեալ լիցի բանադրութիւնն. (Կանոն.։)
key;
lock;
explainer, expounder;
— նուագարանաց a, tuning key;
— հասարակաց, master-key;
— ժամացուցի, watch key;
գաղտ —, false key.
κλείς սեռ. κλείδος clavis Փականք ըստ որում բացօղ. գործի բանալւոյ եւ փակելոյ զդուռն. բալլիք.
Առնին զբանալին, եւ բացին։ Նոքա էին ի վերայ բանալեացն։ Ընդ առաւօտս բանային զդրունս տաճարին։ Տուաւ նմա բանալի գբոյն անդնդոց. (Դտ. ՟Գ. 25։ ՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 27։ Յայտ. ՟Թ։)
Բանալի արքայութեան. (Շար.։)
Պէսպէս նմանութեամբ ասի.
Բանալիք քո բանայ զդուռն իմ. այսինքն խօսք քո առիթ լինին եւ ինձ խօսելոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
Զքեզ եդ առաջի բանալիք բացարան. (Նար. խչ.։)
Զմին միոյն առնելով բանալի. այսինքն բացատրութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Բերկրական խրատ, եւ բանալի ականջաց սրտի. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
Թուքն նորա եղեւ բանալի աչաց փակելոյ. (Եփր. համաբ.։)
orator.
Որ հրապակախօս լինի. ատենախօս։ (ՃՃ.։)
oration, discourse, sermon.
Որ հրապարակախօսութիւն. ատենախօսութիւն. քարոզութիւն.
Ի մէջ աթենացւոցն՝ որ յարէոսպագոս ատենակալ բանախօսութիւնն. (Կոչ. ՟Ժ՟Է. (ա՛յլ ձ. ատենախօսութիւնն))
companion of the field.
ԲԱՆԱԿԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Խմբակից եւ պարակից լինել. ըստ յն. պարակցիլ.
Ամենեցուն խառնուրդք լինէին, հրեշտակք բանակակիցք մարդկան, եւ մարդիկ հաղորդք հրեշտակաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։)
Զի իցեմք բանակակիցք հրեշտակաց եւ զօրաց երկնաւոր թագաւորին մերոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)
the middle or centre of a camp or army.
Մինչդեռ գայր նա ընդ բանակամէջն. (Բուզ. ՟Դ. 15։)
reasonable, endowed with reason, discursive, intelligent;
logical.
Մերթ իբր Այն՝ որ հայի ի բան, այսինքն ի խօսս, հակակայ գործնականի.
λογικός rationalis, ratione et oratione praeditus Ունանկ ներքին եւ արտաքին բանի, այսինքն բանականութեան եւ խօսողութեան. բանաւոր. տրտմաբան. մտաւոր. իմացական. ասուն. խօսուն.
Սահման է մարդոյ, կենդանի բանական։ Մարդ ոչ միայն շնչոյ, այլ եւ բանական շնչոյ մասն ընկալեալ է։ Տնկեաց ի բանական յոգւոջն արարիչն. (Փիլ.։)
Բանական եւ իմանալի բնութիւն. (Աթ. ՟Դ։)
Յիմարամիտն այն ապողինար զմարդկայինն ի բաց կրճատեալ եհան ի մարմնոյն Քրիստոսի զբանական հոգին. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ազգ բանականաց։ Ի բանականացս դասուց։ Բանականիս էութիւն։ Բանական մաղթողիս։ Գետոցն բանականաց։ Բանական բուսոց, եւ այլն. (Նար.։)
Պիտոյիցս ոմանք են բանականք, եւ ոմանք գործականք, եւ ոմանք խառնք։ Եւ բանականք են, որ բանիւն միայն նշանակեն զշահն։ Պէտք բանականք (իբր վճռական խօսք). (Պիտ.։)
ԲԱՆԱԿԱՆՆ. գ. իմա՛ Արուեստ կամ մակացութիւն բանական. տրամաբանութիւն. ἠ λογική logica, dialectica, ars disserendi լօճիգա.
Բանական մասն իմաստասիրութեան։ Բանականն եթէ մա՞սն է իմաստասիրութեան, եւ եթէ գործի, ի ստորոգութիւնսն Արիստոտէլի ուսցուք։ Արմատ եւ հիմն են բանականին՝ ստորոգեալն եւ ենթակայն։ Բանական՝ կատարումն ունի զապացուցականն. (Անյաղթ պորփ.։)
Ի ձեռն բանականին (ուղղեաց) առ անպատրելի մեկնութիւնն. (Փիլ. բագն.։)
Բանական արուեստ. (Սոկր.։)
Բանական մակացութեանն սովաւ բովանդակին հնարք. (Յհ. իմ. ատ.։)
reason, under-standing.
λόγος, λογισμός, λογιότης ratio, rationis compotem esse, rationalitas Ունելն զբան ներքին եւ զարտաքին. տրամաբանօղ եւ խօսուն գոլն. տարբերութիւն բանաւորաց յանբանից. մարդկութիւն. եւ Իմացականութիւն.
Ի բանականութեանն ընդ անասունս դասակարգեալ։ Բանականութեանն յարգանօք կրկին ճմխացար. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Խ՟Զ։)
Մեք զբանականութիւն յայտնի կացուցանեմք ի ձեռն լեզուիս, եւ այլն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Իբր թանձրացեալ, Բանաւոր, իմացական.
Գերազարդ բանականութեանցն հոյլք. (Շ. հրեշտ.։)
to encamp, to place ones self, to pitch the camp.
παρεμβάλλω castrametor, καταλύω diversor Բանակ հարկանել. իջեւանիլ. ագանիլ. նստիլ. եբր. խանա
Գտին զնոսա բանակեալս առ ծովեզերքն։ Բանակեցան եգիպտացիքն ի թիկնաց նոցա։ Անտի չուեցին, եւ բանակեցան ի ձորն զարեդ։ Եւ դուք բանակեցարո՛ւք արտաքոյ բանակին։ Բանակեցարո՛ւք զդովաւ շուրջանակի։ Եւ ամենայն զօրքն հասանէին, եւ բանակէին ի թիկնաց ամաւոյ։ Բանակեցան անդ յառաջ քան զանցանելն.եւ այլն։
eloquent.
ԲԱՆԳ կամ ԲԱՆԿ. Անուն խոտոյ, եւ սերման նորա. Իսկ ի Բժշկարանի, Աղուէշ բանկ։
logomachy;
disputation.
Միայն զբանակռուութիւնն ունելով առ ճշմարտութեանն հաւատ բանակռուութիւն. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։ Գրի եւ կարճելով՝ ԲԱՆԱԿՌՈՒԹԻՒՆ.)
Ոչ տայ թոյլ ընդ հակառակսն հակառակել բանակռութեամբ. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
curious, that researches much;
critic, censurer.
Կրկտօղ բանից. եւ Բանագիւտ. բանագտակ. որպէս խնդրօղ պատճառանաց. պարսաւադէտ.
Բանաքաղք, բանակրկիտք, ագահք եւ պիղծք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
conference, parley.
ὀμιλία, σύλλογος collocatio, conentus Խօսակցութիւն. կենակցութիւն ի զրոյս.
Թագաւոր ընդ տնանկի խօսիցի. չիք ինչ այն, որ զփառաւորեալն՝ տկարին բանակցութիւնն վնասել կարէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Ըստ իւրաքանչիւր ումեք բանակցութեանն ընթերցանի. (Բրս. սղ. ՟Ծ՟Թ։)
writer, author;
poet;
newsmonger.
λογοποιός orationis artifex, ποιητής poeta Հիւսօղ բանից. բանաստեղծ. քերթօղ.
Յետին բանահիւսաց, եւ կրտսեր վարժապետաց։ Եւ յե՛ւս ընտրելական երգս բանահիւսից գերահռչակեալ ես։ Բանահիւսից կանանց լալականաց. (Նար. յիշ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. ՟Կ՟Ը։)
examiner.
Որ ինչ լինի ճարակելով զբան, քննելով եւ խելամուտ լինելով.
Ի բերս շրթանց բանաճարակ որոճման. (Նար. խչ.։)
to open.
Նմանութեամբ եւ ոճով ասի.
ἁνοίγω, διανοίγω, ἁνακαλύπτω aperio, revelo, relego Պարզել եւ արձակել զփակեալն, զծածկեալն, զմածեալն եւ այլն. բառնալ զարգելս. անցս տալ. ակներեւ եւ յայտնի առնել. հերձուլ. մեկնել. եւ այլն. եբր. ֆաթախ, ֆաձախ (ուստի եփփաթա՝ եւ բացիր, ըստ արմատոյն են մի եւ նոյն)
Եբաց նոյ զպատուհան տապանին։ զդրունս երկնից եբաց։ Բա՛ց մեզ (զդուռն)։ Եբաց Յովսէփ զամենայն շտեմարանս ցորենոյ։ Բացաք զամանս մեր։ Բանալ զաչս, զշրթունս, զհանդերձ։ Եբաց զգիրսն։ Որպէս բանայր մեզ զգիրս։ Եբաց զմիտս նոցա՝ իմանալ զգիրս։ Նախծին, որ բանայ զամենայն արգանդ։ Բա՛ց դու զփոր ձկանդ։ Եփաց զարգանդ նորա, եւ այլն։ Զկոյրս բանալ. (Ագաթ.։)
լինի ԲԱՆԱԼ, ԲԱՆԻԼ, եւ ԲԱՑԵԱԼ ԼԻՆԵԼ.
Փակեալն բանալ բնաւորեցաւ յարժանաւոր ժամանակի. (Փիլ. լին.։)
Բանջարքն այլ եւ այլ զօրութիւն ունին. զի մին կակղացուցանէ՝ եւ միւսն խստացուցանէ, մին բանայ եւ միւսն կնքէ. մին միս ածէ եւ միւսն հալէ. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
Գիտեմք ես, զի բանան աչք հօրն քո։ Բանայցեն աչք ձեր։ Բանայցե՞ն քեզ դրունք մահու։ Սահանք երկնից բացան։ Բանալ երկնից։ Բացաւ երկիր, եւ եկուլ զդադտն։ Գերեզմանք բացան։ Եփփաթա, որ է բացի՛ր։ Ռա՛բունի, զի բացայց. բացաւ, եւ երթայր զհետ նորա. եւ այլն։
Բանին դրունք երկնից։ Բանին գերեզմանք։ Դպրութիւնք հրաշիցն բանին. (Շար.։)
Բանի աստուածընկալ աւետարանն. (Մաշկ.։)
Բացեալ լինին դրունք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Որովք փակեալն բանանի. (Նիւս. երգ. (կամ է սխալ գրչի, փոխանակ գրելոյ՝ բանի. կամ որպէս լինի եւ դնիլ, դնանիլ։))
Եւ բացան աչք նորա (յն. վերահայեցաւ). (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 27։)
Բացաւ սիրտ նորա, եւ սփոփեցաւ. (Մեկն. ղեւտ.։)
cf. Բանակռիւ.
Բանակռիւ, վիճօղ, եւ վիճողական.
Հանդիպելով ի գուպարս բանամարտիցն՝ ըմբերանեսցես. (Պիտ.։)
Զանօգուտ քննութիւն, եւ զբանամարտ հակառակութիւնս. յն. մի բառ, բանամարտութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։)
philologist.
λογοφιλής, φιλιλόγος eloquentiae, vel litterarum studiosus, litteratus, doctus Սիրօղ բանից. ուսումնասէր. իմաստասէր. գրագէտ. բանակրկիտ. եւ Իմաստակ.
Ուսանել եւ ի բանասէր արանց յաղագս զանազանութեան ոգւոց. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Զգտակն բանից իմաստակաց՝ Մովսէս բանասէր զնա գիտէ գոլ, բայց իմաստուն եւ ոչ միով իրօք. (Փիլ. այլաբ.։)
Կրսեր բանասիրաց. (Նար. յիշ.։)
Ուսումնաւորաց եւ բանասիրաց. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
Զի դուք բանասէր էք, գիտեմ ես. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
philology;
humanities;
letters.
φιλολογία philologia, litterarumstudium Ուսումնասիրութիւն. փոյթ բանից եւ գրոց.
Բանասիրութեան, եւ քննութեան իմաստից. (Վրդն. ղեւտ.։)
cf. Բանբեր.
poet;
writer, composer;
complaisant, obedient;
delegate, deputy.
Արարօղ բանից, որպէս բանաստեղծ. քերթող. ποιητής poeta
Որքան միանգամ ինչ բանարարացն գովեաց յարմարագոյն. (Առ որս. ՟Է։)
Եւ Ատենախօս. քարոզատու. ճառաբան.
Ոչ եթէ հատուցաք ի ժողովս, որ դիւրին է բանարարաց. (Իգն. վերջբ։)
Հաւանեալք նմա բանարարք, որք նմին դասու կարգեալք են. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
composition, work of sense;
poem, poetry;
delegation, deputation.
Բանաստեղծութիւն. շարագրութիւն, եւ ճարտարաբանութիւն.
Տղայք գոլով արհեստի բանարարութեան. (Լմբ. եկեղ.։)
Առընկալեալ ծնօղս (մայրն Սամփսոնի) զծնիցելոյն բանարարութիւն։ Իբրեւ զարուեստագէտ զբանարարութիւն մանկանն ի հասարակ ժողովրդեանն փրկութիւն ընդունի. (Փիլ. սամփս.։)
reasonable;
intelligent, wise;
vocal;
rational.
λογικός rationalis, et intellectualis Բանական. տրամաբանօղ. մտաւոր. իմացական եւ խօսուն.
Մարդ է կենդանի բանաւոր։ Շնորհես բանաւոր կենդանի՝ մարդ ի հողոյ. (Սահմ. ՟Գ։ Շար.։)
Ոչ կարասցէ ոք ասել, թէ բանաւոր եմ, եւ անբան. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զիա՞րդ ոչ գիտէր զբարի եւ զչար՝ բանաւոր գոլով բնութեամբ, եւ ազատ խորհրդովք. (Աթ. ՟Դ։)
Անշնչական եկեղեցի, անբանն ի բանաւորէն կառուցեալ, մեծ է քան զմարդ, առաւել քան զբանաւոր, գերազանց քան զմտաւոր. (Նար. ՟Լ՟Է։)
Ասի եւ զհրեշտակաց, որք չեն տրամաբանօղ, այլ ունակք գերագոյն բանի յիմացական կարգի.
Հոգիք մտաւորք եւ բանաւորք։ Բանաւորաց՝ հոգեղինաց, եւ մարմնաւորաց. (Ագաթ.։)
Զայն տեսցո՛ւք, թէ բնաւ գուցե՞ն այլ ինչ արարածք բանաւորք՝ քան զհրեշտակս, եւ զդեւս, եւ զմարդիկ. (Եզնիկ.։)
Հրեշտակք ամենայն եւ մարդիկ՝ բանաւոր էութիւնք են. (Մաքս. ի դիոն.։)
Ի փրկութիւն բանաւորաց՝ հրեշտատակաց եւ մարդկան. (Շար.։)
ԲԱՆԱՒՈՐ. իբր Բանիբուն. մտացի. հանճարեղ. ճարտարաբան.
Այր ոմն իմաստասէր եւ բանաւոր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
Թէ եւ ամենայն իսկ որք իմաստնագոյն բանաւորացն ի մի վայր ժողովեսցին. (Պիտ.։)
Զոչխարսն քան զհովիւս՝ բանաւորս արարեր. (Փարպ.։)
Խորին բանաւորքն եւ պերճացեալքն ի ճարտարութիւն լեզուոյ. (Լմբ. սղ.։)
Զանբանն (զէշն բաղաամու) բանաւոր կացոյց, եւ զանարժանսն մարգարէութեամբ պատուեաց. (Սարգ. յռջբ.։)
Իմաստութեան տեսակ կրկին է. է՛ որ երկրաւոր է եւ բանաւոր, որ ճարտասանութեամբն իմանի, եւ է՛ որ հոգեւոր է, եւ գործով ճանաչի. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Բանաւոր անձրեւաւն պարարեցաւ սրտից երկիրս մսեղէն անապատացեալ մարդկան. (Ագաթ.։)
Եթէ զբանաւոր հացն սիրես ուտել. (Լմբ. ժղ. (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։)
ԲԱՆԱՒՈՐ. Բանաւորական. իմանալի. հոգեւոր. շնչաւոր, բանական.
wiser, more reasonable.
Որք թանձրագոյնքն էին, նշանքն ձգէին զնոսա. եւ որք բանաւորագոյնքն էին, մարգարէութիւնք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)
reason;
intelligence;
rationality, understanding, intellect;
prudence, wisdom.
Ի ստոյգ հոգեշահ բանաւորութիւնս առաջ նորոգեա՛. (Փարպ.։)
cf. ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. λογιότης rationalitas եւ այլն.
Կենդանեացն անմասն գոլ ի բանաւորութէ. (Փիլ. լին.։)
Ի պատկեր Աստուծոյ արար զնա. մի՝ վասն իմաստութեանն, բանաւորութեանն, կենդանութեանն, հոգեւոր շնչոյն ... Զկենդանական շունչն իմաստակիր մտաւորութեան, բանաւորութեան. (Ագաթ.։)
Աստուած է աղբիւր ամենայն բանաւորութեան. (Եզնիկ.։)
Պատճառ կենդանութեան, առիթ բանաւորութեան. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
Կամ որպէս. թանձրացեալ.
Աննմանս հանգունակից բանաւորութեանց. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
Մերթ՝ որպէս Իմաստութիւն. խոհեմութիւն. գիտութիւն. հմտութիւն. մտաւորութիւն. եւ Բան ներքին. միտք. խելացութիւն, եւ խելք.
Իմանալի հայեցողութեամբ, եւ խորհրդական բանաւորութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։ Աստուածավայելուչ բանաւորութիւն. Դիոն. երկն. ՟Բ։)
Ելից զմարմինս զգայարանօք բանաւորութեան. (Եփր. ծն.։)
Խնայեմ ի բանաւորութիւնդ։ Առասպելախօս բանաւորութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
Ասեն իմաստունքն յունաց զխոհականութիւնն գոլ բանաւորութիւն։ Զարդ ականջաց լսողաց անախտ բանաւորութեան. (Վրդն. ծն.։)
plagiary;
compiler;
curious.
Որ քաղէ կցկտուր բանս ի կարկատել զսնոտի կարծիս, եւ այլն. բանակրկիտ. բանորսակ.
Ո՛վ բանաքաղ մարկիոն, որ զմին լսէ, եւ զմիւսն ստգտանէ. (Եզնիկ.։)
(Կախարդք) բանաքաղ լինին յաւետարանէն Քրիստոսի, եւ ի ներքս խառնեն գրով. (Նոննոս.։)
critic, review.
Այսպիսի (սուրբ անձն՝) բանաքննութեամբ ի մարմնոյն բաժանեցաւ. (Կլիմաք.։)
to talk extravagantly, to talk nonsense, to rave, to dote;
to vacillate, to totter, to stagger.
φαντάζομαι, πλάνομαι եւ այլն. imaginor, erro, deliro եւ այլն. Ցնորիլ. երեւութանալ. երազել. յայլոց խելս լինել. կապիլ մոշոյ. ափշիլ. ընդվայր յածիլ. թափառիլ. տատանիլ. վարանիլ. յիմարիլ. մոլորիլ. մոլիլ.
Իբրեւ զայն՝ որ երկնիցէ, բանդագուշի սիրտն. (Սիր. ՟Լ՟Ա. 6։)
Մինչդեռ առողջդ էք մտօք, եւ չճանաչէք զայլ աւետարան, մի՛ ուրեք բանդագուշիք։ Այսր անդր հայիցի բանդագուշեալ, եւ զվայրօք զաչսն յածիցէ. (Ոսկ. գաղ.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
Խտրանօք եւ դիւթօք վարին, եւ սուտ երազօք պատրեալ բանդագուշին. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
Առասպելական բանիւք բանդագուշեալք. (Եզնիկ.։)
Զանմիտ թագաւորին ձերոյ. (Փարպ.։)
Որդիք անառակ ծնողօք բանդագուշեցան. (Պիտ.։)
Այսպէս շամբուչ խորհրդով բանդագուշիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Յամառեալ բանդագուշիս յագահութենէ, յանառակ արբեցութենէ, եւ այլն. (Եփր. քրզ.։)
Զստահակսն, որ բանդագուշեալ շրջին, եւ ինչ որ գործեն։ Զդատարկսն եւ զբանդագուշեալս. (Եփր. ՟ա. թես.։)
ԲԱՆԴԻՌՆ կամ ԲԱՆԴԵՌՆ. cf. ՓԱՆԴԻՌՆ, եւ ԲԱՄԲԻՌՆ.
Փուքքն հնչիւն հանեն ի փողի եւ ի բանդռան։ Բերանն որպէս բանդիռն. (Ոսկիփոր.։)
to contradict.
Եթէ ոք յոյժ անմիտ իցէ, չկարէ բանընդդէմ լինել, թէ չիցէ այնպէս. (Ոսկ. ես.։)
learned, skilful, experienced, versed, wise;
eloquent.
ῤήτωρ rhetor Կորովաբան. պերճաբան. ճարտարաբան. ճարտասան. ըստ յն. հռետոր. խօսող ոք. զօրաւոր բանիւ, եւ խելամուտ ամենայն բանի.
Իմաստունք եւ ճարտարախօսք, եւ բանիբունք։ Բանիբունք եւ իմաստունք եւ փիլիսոփայք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8. 24. 27. եւ Եփես. ՟Ի՟Ա։)
Անդէն յառաքելոցն ժամանակս յարոյց Աստուած քարոզս բանիբունս՝ ճարտարախօսս։ Ապողոս՝ բանիբուն եւ զօրաւոր գրովք եւ մտօք, եւ բանիբուն մեկնութեամբ. (Սեբեր. ՟Դ։)
Փիղոն Աղեքսանդրացի այր բանիբուն ճանաչէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Երանելին Ագաթանգեղոս այր բանիբուն գիտութեամբ, եւ լի ամենայն հրահանդիւ. (Փարպ.։)
Զնոյն անուանս դնէ ջրհորոցն, զոր հայրն եդ. զի բանիբուն հայրն կոչեաց, շատացաւ եւ նա. (Փիլ. լին.։)
joyful, gay.
Անմասն ի տխրութենէ. անտրտում. ուրախ. ուրախալից.
Ի ծնէ կոյրն անտխուր կայ ի բանտին յաղագս սննդակցութեան խաւարին. (Շ. մտթ.։)
Դէմք սիրելւոյն յայտնեալ՝ ամենայնիւ փոխէ, եւ ուրախ եւ անտխուր գործէ զմեզ. (Կլիմաք.։)
Անտխուր հանգիստ։ Անտխուր հրճուանօք տօնեալք. (Նար. ՟Լ՟Բ. եւ Նար. առաք։)
strong, able.
Ընդ անտկար կարելոյդ՝ եւ կամելդ է ախորժելի. (Նար. ՟Ձ՟Զ։)
inseparably.
Անբաժանաբար. կամ գուցէ Անքննաբար. (ի տեղափոխելոյ, կամ ի ռմկ. տնտղելոյ).
Յարահիւսեալ մեռանի ի վերայ քո անտղաբար արտաշնչութեամբն կենդանին. (Թէոդոր. խչ.։)
of low birth, ignoble.
Զանտոհմս աշխարհի եւ զարհամարհեալս ընտրեաց աստուած. (՟Ա. Կոր. ՟Ա. 28։)
Մի՛ ոք կարծեսցէ, թէ վասն այնորիկ բարձաւ իրաւունք դատաստանին, զի ամենեւին անտոհմ էր եւ վատազգի. (Սկեւռ. ես.։)
without habitation, houseless;
like a pilgrim.
Առանց տան. իբրեւ պատդուխտ.
ἅοικος, ἁνέστιος. domo et sede propria carens. Ոյր չիք տուն եւ բնակարան առանճին. անյարկ. եւ Որոյ չգուցեն ընտանիք. տուն տեղ չունեցօղ. էվի պարգը օլմայան, մէքեանսըզ, զարիպ.
Օտար առաջի անկեալ՝ անտուն անբնակ. (Ածաբ. մկրտ.։)
Տնակից առնեն զանտունն. (Ոսկ. ես.։)
Անտունք եւ անբնակք լինին։ Ոչ եղեւ անտուն, եւ ոչ արտաքս փակեալ։ Անտուն արդարեւ է ամենայն, որ ամային է ի կնոջէ. (Փիլ.։)
Ես աղքատս եւ անտունս. (Ածաբ. ծն.։)
Դժոխազգի՞ ոք ես, եւ անտուն. (Բրս. հայեաց.։)
Անտուն, եւ անքաղաք. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
Անտուն էր, եւ ոչ ուներ հանգիստ։ Այս անտուն ճնճղուկս։ Հայել յանտուն լինելն քրիստոսի. (Լմբ. սղ.։)
(Ադամ) տրտմէր ընդ իւրն միայն անտուն ամայութիւն եւ զրկանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Անտուն շրջի անբովանդակելին, եթէ ոչ ի սմին տան տաղաւարեսցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Այդր անտուն շրջեցայ, եւ ապա յայս խորանս մտայ. (Լմբ. սղ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ձ՟Գ։)
joyful, cheerful;
without sorrow.
ἅλυπος. doloris et tristitiae expers. Որ չէ տրտում. ազատ ի տրտմութենէ. անտխուր. անվիշտ. զուարթ. եւ Անտրտմական. զուարթագին. գայզըսըզ, գասավէթսիզ, շէն.
Անտրտում եւ աներկիւղ աստուծոյ բնութիւնն է. (Փիլ. իմաստն.։)
Յարդարն յիսուս դատաւորն յարիլ յանամբարտաւանն եւ անտրտումն. (մագ. ՟Դ։)
Կեանս անտրտումս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ազատ եւ անտրտում զերծանի յայսմ աշխարհէ. (Լմբ. ի գր. պապ.։)
that relates to dreams;
visionary.
Որ ինչ հայի յանուրջս, յերազս, ի տեսիլս.
Զփոխարէնն յաստուծոյ ընդունի յանրջական տեսութիւն առաքելոցն։ Յանրջական իմն նախատեսութեանց հրամայեալ. (Խոր. ՟Բ. 80. 85։)
Անրջական երազոց. (Նար. ՟Ժ՟Բ։)
Ոչ անրջական բաջաղմամբ զանհաստատսն տեսանէր երազս. (Տօնակ.։)
passport;
— տալ, to give a -;
հաստատել զ—, to viser the -.
cf. Անցաւոր.
Անցաւոր. առժամանակեայ. անկայուն. ապականացու. կեչիճի.
Անցական կենցաղ. (Զքր. կթ.։)
Անցական կերպարան աշխարհի. (Տօնակ.։)
Զանցական սէր անմտացն ի կեանս յայս մնացական ուսուեր առնել. (Արշ.։)
Անտե՛ս արա զմարմինդ, քանզի անցական է. (Բրս. հայեաց.։)
soft, affable.
Հեռի ի ցասմանէ. անբարկանալի. հեզ.
Աննենգն, անցասումնն. (Էր ընդ եղբ.։)
Միամիտ եւ անցասումն (որպէս զաղաւնի). (Տօնակ.։)