warlike, martial, brave soldier.
εὑπόλεμος habilis ad bellum, bellicosus. Քաջ պատերազմօղ. քաջ ի մարտի. մարտիկ զօրաւոր.
Քաջամարտիկ արանց պատերազմողաց։ Յնտրելոց զօրաւորաց արանց քաջամարտկաց։ Զմեծ ճգնութիւն քաջամարտիկ նահատակին իւրոյ։ Քաջամարտիկ լինելով ընդդէմ անօրէն բարբարոսացն։ Դու (արծիւ՝) տունջեան քաջամարտիկ ես, եւ ես (բու՝) գիշերոյ. (Յհ. կթ.։ Արծր.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Ճ. ՟Բ.։ Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ի՟Գ։)
victorious, bright, signal;
famous conqueror.
Զօրքն հայոց եւ զօրագլուխք քաջայա՞ղթք իցեն, եթէ յամրեղք. (Ղեւոնդ.։)
to set forth one's value or worth, to make oneself known, to shew one's courage or energy, to exert one's abilities, to excel.
ἁνδρίζομαι, κραταίομαι, ἁγαθύνομαι in virum evado, confortor. Քաջ լինել. քաջալելիլ. արիանալ. զօրանալ. կտրիճ ըլլալ, կտրըճնալ, սիրտ առնել՝ ունենալ.
Քաջացարո՛ւրք եւ զօրացարո՛ւք։ Քաջացարո՛ւք, եւ լերո՛ւք յորդիս զօրութեան։ Քաջացարո՛ւք, եւ լերո՛ւք արք։ Քաջացար առնել ուղղութիւն առաջի իմ։ Քաջասցո՛ւք, զհետ ապստամբութեանց մերոց գնասցուք. (եւ այն։)
highly renowned, far-famed, celebrated, very famous.
Երբեմն քաջանուն զօրքն հայոց ի մէջ այլ զօրացն ամենայնի երեւէին. (Փարպ.։)
bravely, courageously, valiantly, stoutly, resolutely.
Եւ իբր ա. Արիական. հզօր.
Գեղեցիկ խորհրդովք՝ քաջապէս զօրութեամբ միաբան ազաղակէին։ Քաջապէս արութեանն շնորհք ի վերայ նորա բացափայլեալ. (Եղիշ. ՟Բ։ Արծր. ՟Ե. 2։)
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
Քաջապինդն ի հաւատս։ Քաջապինդ հաւատովք հարկանէին զբարձրակոհակ կոյտս ջուրցն։ Քաջապինդ երիտասարդութեամբ զբանն Աստուածոյ յին քեանս բնակեցուցին։ Ի դիմի հարեալ արիականն սրտմտականին՝ քաջապինդ զօրութեամբ արդելու զվնասն առ ի նմանէ։ Եւ զոր յաղագս ճանապարհին քաջապինդ լինելոյ. (Վրդն. ծն.։ Լաստ ՟Ի՟Գ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։ Տօնակ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
solidity, firmness;
vigour, sustained effort, unflagging force.
εὑτονία firmitas, vis in extendendo, sive nitendo. Պնդակազմութիւն. տոկունութիւն. հաստատութիւն. զօրանալն. սրտապնդութիւն.
Գվելի եւ հզօր քաջապնդութեամբն կարծրատարր լինելով եւ սերա. (Պիտ.։)
in the full vigour of youth, in the springtime of life, lively, brisk, vivacious, vigorous.
act of courage or valour, great bravery, prowess.
to render courageous, brave, to inspire courage, to give heart, to reanimate, to revive.
Արիացուցանել. զօրացուցանել. քաջալերել.
very bright, brilliant, splendid, illustrious, superb.
Ըստ քաջափայլ հանդիսի առն զօրութեան. (Յհ. կթ.։)
good preaching.
Բասիլիոս ծերունին՝ քաջակորովն ի խօսս, եւ քաջաքարոզն ի պատմել զօրէնս տեառն. (Ասող. ՟Գ. 7։)
choice, select, picked;
— զօրք, choice troops, picked soldiers.
well, very well, properly, as it ought to be.
Քաջիկ եւս յուդայ մխիթարէր զզօրսն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 42։)
cf. Քաջառողջութիւն.
Պտուղք ծառոյն քան զհացին զօրութիւն ի ճաշակելն առ քաջողջութիւն կերողացն անուժագոյնք են. (Նիւս. երգ.։)
the brave, the valorous.
Ի մէջ անչափ բազմութեան գնդի եւ ի զօրաւոր քաջորերոյ։ Որպիսի՞ վստահութեամբ կարասցուք զայնպիսի քաջորերոյ ունել զդէմ սակաւացեալքս. (Փարպ.։)
valour, courage, bravery, manhood, gallantry;
stoutness, vigour, force;
exploit, achievement, heroic acts;
virtue, nobility, integrity;
քաջութեամբ, bravely, manfully, stoutly, courageously, valiantly, valorously;
ստոյգ —, true courage;
— ցուցանել, to display courage;
— առնուլ, to take heart, to cheer up.
ἁνδρεία, εὑανδρεία, ἁνδραγαθία fortitudo, virtus, virilitas. Քաջ գոլն, եւ գործ քաջի, ըստ ամենայն առման. որպէս արիութիւն. զօրութիւն. աներկիւղ համարձակութիւն. կտրճութիւն.
Լա՛ւ է անզաւակութիւն հանդերձ քաջութեամբ։ ըզփառս իմ այլում ոչ տաց, եւ ո՛չ զքաջութիւնս իմ դրօշելոց։ Տացեն զփառս Աստուածոյ, եւ զքաջութիւն նորա կղզիք պատմեսցեն։ Քաջութեամբ փոխեցայց յաշխարհէ աստի, զի արժանի իմոյ ծերութեանս երեւեցայց։ Իբրու թէ անձին զօրութեամբ ինչ, կամ քաջութեմբ (յն. բարեպաշտութեամբ) արարեալ իցէ զգնալդ դմա. եւ այլն։
cf. Քառաթեւ.
Զչարչարանաց խաչի ունել զօրինակն, չորրորդ տասամբք քառաթեւեալ. (Բրս. տեառնընդառաջ.։)
cf. Քառաթեւ.
Զչարչարանաց խաչի ունել զօրինակն, չորրորդ տասամբք քառաթեւեալ. (Բրս. տեառնընդառաջ.։)
cf. Քառասայրի.
Խոցեալ զնա քառասայր սլաքաւ զօրեղ այս զինու։ Նար. (խչ.։)
cf. Քառասայրի.
Խոցեալ զնա քառասայր սլաքաւ զօրեղ այս զինու։ Նար. (խչ.։)
four-edged.
Խոցեալ զնա քառասայր սլաքաւ զօրեղ այս զինու։ Նար. (խչ.։)
stone's throw.
Աղօթէիր՝ որ քարաձիգն լինէին ի քեզ։ Ստիպեցին զժողովեալս՝ քարաձիգ լինել ի նոսա։ Քարաձի՛գ լեր ի նոսա քարամբք զօրաց. (Շար.։ Ճ. ՟Ա.։ Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 47։)
cross-shaped distaff.
Ի տեղի արօտական ըզտուցն գտանէր զհնացեալ ստեւն, եւ առեալ զայն փայտիւ նիւթէր քարամանիւ, եւ տայր ի խորանաբնակ հովիւսն. եւ նոքա արարին զնիւթն զայն նմա հանդերձ զօրէն քրձի. եւ ի նմին հատեալ օձիս՝ ագանէր քրձազգեաց լինելով. (Եպիփ. ծն.։)
cf. Քարեղէն.
Կարկուտ քարեայ հոսեա՛ նոցին, եւ ըզպիծակ զօրաց քոյին. (Յիսուս որդի.։)
made of stone, stony, stone.
Կարկուտ քարեայ հոսեա՛ նոցին, եւ ըզպիծակ զօրաց քոյին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Քարշումն;
ի —, ընդ —, trailingly, creepingly;
ըստ or ի — ածել, արկանել, ձգել, to train, to trail, to draggle, to drag or draw along;
ի — գնալ, to crawl, to creep in the belly.
attractive.
ἑφολκός attractorius. Ունօղ զզօրութիւն յինքն քարշելոյ. ձգողական.
Կերակրականին բնութեան զօրութիւնք են չորք. քարշողական, ունակական, այլայլական, արտաքս վտարական։ միով արեամբ կերակրին. քանզի իւրաքանչիւր ոք զիւր նմանապէս քարշողական զօրութեամբն խնդրէ. (Նիւս. ՟Ի՟Բ։ Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
herald, crier;
preacher;
musician;
preach, sermon;
— լինել կարդալ, to announce, to publish, to herald, to proclaim;
— տալ, to preach, to make or to preach a sermon.
որ եւ երբ. քաղդ. արաբ. քարօզա, քարուզ, քեարիզ. յն. քի՛րիքս . κήρυξ praeco եւ praedicator. Կարդացող ի ձայն բարձր հրապարակաւ. ձայնատու. ազդարար. պատժիչ պատգամաց եւ հրամանաց՝ Աստուածոյ, թագաւորի, զօրավարի, քաղաքապետի. մունետիկ.
Քարոզ կարդայր առաջի նորա։ Քարոզն աղաղակէր, եւ ասէր։ Եկաց քարոզ զօրուն ի բանակին։ Անցցեն քարոզքս ընդ ամենայն իսրայէլ։ Լսէին զձայն բարբառոյ քարոզին։ Զութերորդն զնոյ՝ զարդարութեանն քարոզ։ Յոր եդայ ես քարոզ եւ առաքեալ.եւ այլն։
vinegar;
acid;
համեմաւոր —, aromatic vinegar.
ὅξος, ὁξείδιον acetum ὁξύ aciditas. Կծու եւ բարկ ըմպելի՝ ի թթուոթենէ գինւոյ եւ այլոց հիւթոց կազմեալ, համեժիչ, զովացուցիչ, զօրացուցիչ.
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
Իմումս խռովութեան հաշտարանք, եւ հզօրապէս քաւարանք. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
expiatory.
scratched out, scraped, polished.
Ո՛չ է Աստուած, այլ՝ կռածոյ եւ քերածոյ։ Քերածոյ է այն՝ որ զօրութեամբն աստուած լեալ է։ Զկուռս խուլս եւ զքերածոյս. (Ճ. ՟Ա.։)
poet;
philologer;
grammarian.
Իսովդոս մի էր ի պերճացեալ քերթողացն։ Ի քերթողացն եւ ի շարագրաց ... Զքերթողացն արուեստ տապալեն։ Մանուկն՝ որ զօրութեամբ քերթողն է. (Նոննոս.։ Թր. քեր.։ Անյաղթ պորփ.։)
heathpease, ervum, orobus, bitter vetch, fitch.
Քիսամամբ (կամ քրսամամբ) խնուին զզօրութիւնս (այսինքն զարութիւնս) տանջեցելոց. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)
watch, ambush;
in watch.
Հրամայեցաք քմինս գնել, եւ մահու գործեցաք նոցա։ Կայր ի քմին յիսուն արամբք։ Բազում զօրօք ի քմին կայր։ Կացուցանէր քմինս ի բազում տեղիս. (Ուռհ.։)
examination;
research, discussion;
inquiry, inquest, inquisition;
control;
thorough investigation;
— խղճի, self-examination;
ի — մտանիլ, to examine;
ընդ քննութեամբ անցանել, to pass the censorship;
ընդ քննութեամբ արկանել, to examine, to control;
to criticize, to censure.
Ի քննել զքննութիւն։ Չիք քննութիւն իմաստութեան նորա։ Ի վերայ զօրաւորաց զօրաւոր քննութիւն հասանէ.եւ այլն։
fly-flap, fan;
keshotz, flabellum, ringing-instrument agitated by the deacons during the Armenian and Greek Mass.
Քշոցացն հարումն զօրինակ ունի սրբոց սերովբէիցն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to veil, to conceal, to hide, to cover.
Երկին ի վերայ սորա զօրէն ձեղուան քօղարկեալ (յն. կամարեալ). (Նիւս. կազմ.։)
plants, vegetables.
այլեւ յանշունչս գտանես այսպիսի զօրութիւնս ի բոյսս եւ ի քսինս. ի յն. դնի.
christian;
*catechism.
assembled by J.-C.
Որ է գունդ քրիստոսի իբրեւ զօրագլխի հաւատոց. ի քրիստոսէ գնդեալ՝ խմբեալ՝ հաւաքեալ.
saved by J.-C.
Վերացեալք խառնեալք ի զօրս քրիստոսակեցոյց գնդին. (Ագաթ.։)
cf. Քրիստոսադաւան;
living like a christian.
Քառասուն վկայքն՝ միահաւատ, քրիստոսակրօն՝ միագունդ զօրականք. (Սիսիան.։)
fond of J.-C., loving J.-C, devout, pious.
Ի մէջ քրիստոսասիրաց զքրիստոսէ խոստացայ ճառել. զի եւ եւս ըստ իմում չափու քրիստոսասէր եմ։ Առն քրիստոսասիրի։ Որ քրիստոսասիրացն յայտնելոց է։ քրիստոսասէր զօրաց եւ զօրապետաց։ Կեղծաւորին լինել քրիստոսասէրք։ Զմիմեանս ատեն, եւ քրիստոսասէրք այնու զանձին վարկանին. (Սեբեր. ՟Ա. Կորիւն.։ Սարգ. Շար.։ Կոչ. ՟Զ։ Լմբ. սղ.։)
levied or assembled by cherubim.
Քրովբէագումար զօրքն հանդիսից. (Գանձ.։)
cf. Օգնութիւն;
alliance, league cooperation, collaboration.
Առաքեցի քեզ զօր յօգնականութիւն. (Խոր. ՟Գ. 5։)
aid, succour, assistance, help, furtherance, support, stay, prop;
favour, relief, resource, means;
forces;
դրամական —, pecuniary aid, relief, subsidy, grant;
փութալ, հասանել յ— ուրուք, to hasten to a person's aid.
Առաքեսցէ քեզ տէր օգիութիւն։ Ի տեառնէ է օգնութիւն սրբոյն իսրայէլի՝ թագաւորին մերոյ։ Որ հանապազօր զօգնութիւն իւր ոչ առնէր պակաս ի նմանէ՝ եւ այլն։
town, city;
cf. Թագաւորեալ;
ի —ս, ընդ —աց —աց, —ի —ի, in every city or town, every where;
—է ի-, from one town to another;
մարտաքս քան զ—ն, out of town;
բնակիչք —ի, towns-people, towns-folk;
վիճակ, սահման —ի, township.
Շինէր քաղաք, եւ դնէր զանուն քաղաքին յանուն որդւոյ իւրոյ ենոքայ։ Ժառանգեսցէ զաւակ քո զքաղաքս հակառակորդացիւրոց։ Արք անօրէնք հուր հարին զքաղաքէ։ Ամնեայն քաղաքն ել ընդ առաջ Յիսուսի։ Ժողովեսցին երկու եւ երեք քաղաք ի մի քաղաք՝ ըմպել ջուր։ Պատերազմէր ազգ ընդ ազգի եւ քաղաք ընդ քաղաքի։ Սուրհանդակքն երթային քաղաք ի քաղաքէ ( քաղքէ քաղաք )։ Ծերքն եւ հայրապետքն ի քաղաքս քաղաքս ( զանազան կամ մէկ քաղքըներու մէջ )։ Տալ հրովարտակս ի քաղաքս քաղաքս առ զքրավար զօրավար։ Ի ժողովել բազում ժողովըրդոց եւ ըստ քաղաքաց քաղաքաց եկելոցն առ նա։ Պատուէր ետ քաղաքացն հրէաստանի մատուցանել զհոս քաղաքի քաղաքի.եւ այլն։
towns.
Քաղաքանին ապաստանի բերեն զօրինակ եկեղեցւոյ. քաղաքանին ՟Խ եւ ՟Ը՝ քառասուն եւ ութօրեայ պահքն են ... զի մի՛ հրեղէն սուրն գտցէ զմեզ արտաքոյ քաղաքանոյս. (Եփր. քրզ.։)