carriage of letters.
ԹՂԹԱՏԱՐ ԹՂԹԱՒՈՐ. γραμματοφόρος tabellarius որ եւ ԹՂԹԱԲԵՐ. Սուրհանդակ՝ որ ունի եւ տանի զթուղթս.
Զաւետաւորս եւ զթղթաւորս, որք զհրամանս թագաւորացն շրջեցուցանէին ընդ ամենայն իշխանութիւնս նոցա. (Գէ. ես.։)
Թղթաւորի պատճառանօք յառաջ ելեալ։ Համարեցան զնա թղթաւոր. (Ուռհ.։)
letters, epistles;
certificates, instruments, documents.
cf. Թղթեան.
to write or send a letter.
ἑπιστέλλω mitto litteras, litteris significo Գրել կամ առաքել զթուղթ.
slice;
rod, stick.
ԹՄԲԻՉ կամ ԴՄԲԻՉ. որ եւ յն. τύμπανον tympanum, fustis, baculum Գաւազան կամ բիր տոփիչ. բան ծեծելու գաւազան.
drummer.
Հարկանօղ զթմբուկ.
Թմբկահարք, քնարահարք. (Բուզ. ՟Ե. 32։)
the drum-beat, beat of drum.
Գեղեցկապէս փութով փոխեցէ՛ք զմարմնաւոր թմբկահարութիւնս ընդ հոգեւորսն. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
cf. Թմբրեմ.
καρόω soporem cum gravedine adfero ἑξίστημι obstupefacio որ եւ ԹՄՐԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Ընդարմացուցանել. զմբրեցուցանել. անզգայացուցանել. թմրեցնել.
Թմբրեցուցեալ զնա անապակաւ. (Եղիշ. դտ.)
Թմբրեցուցանել զքունն որ առ ի մահ. իմա՛, ի քուն կամ քնով։
Թմբրեցոյց զպահապանսն, եւ զդահիճսն ցնորեցոյց. (Հ=Յ. նոյ. ՟Լ.։)
soporific, sleepy, somniferous, opiate;
narcotic.
Թմբրեցուցանօղ. որ բերէ զթմրութիւն. թմրեցնօղ.
Ետուն նմա գինի թմբրեցուցիչ դեղովք, զի մի՛ զգասցի զցաւս. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Թ.։)
to fall asleep, to doze, to be lethargic, drowsy;
to be astonished, thunder-struck, to get deranged;
— ի գինւոյ, to get intoxicated, to be plunged in drunkenness;
թմբրեալ սիրտ, a sluggish understanding.
ԹՄԲՐԻՄ καρόομαι, ἑξίσταμαι gravedine soporis opprimor, obstupefio որ եւ ԹՄՐԻԼ, ԶՄԲՐԻԼ. Ընդարմանալ. անզգայանալ, որպէս ի քնոյ, յարբեցութենէ, յահէ, եւ այլն. տե՛ս (Երեմ. ՟Ժ՟Ա. 39։ Ես. ՟Ի՟Թ. 9։ Յուդթ. ՟Ժ՟Գ. 4։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 8։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 8։)
Իմաստութեանդ աղբիւր՝ յիմարիս եւ թմբրեցելոյս։ Դարձո՛ զթմբրեալս ի զգաստութիւն արթնութեան սրտի. (Նար. ՟Ծ՟Ե. ՟Կ՟Գ։)
cf. Թմբրիմ.
Զարթո՛ ըզթըմրեալս. (Ժմ.։)
to tremble, to quake, to agitate;
to move, to disturb, to get angry;
to beat, to palpitate.
Թնդայ եւ ամբոխի երկիր իբրեւ զծով. (Վրդն. դան.։)
Թընդայր դողայր երկիրն ի բազմութենէն. (Կաղանկտ.։)
cf. Թնդամ;
to resound, to boom, to make a noise or uproar, to echo;
to shake, to agitate violently;
to stun, to stupify with noise, to deafen.
Թնդէր երկիրն ի բազմութենէն. (Ագաթ.։)
Ընդ ուժգնակի բախման թնդելոյ ներքնային խորոց՝ հարթէ զլերինս։ Թնդեալ շտեմարան ստորին անդնդոց. (Նար. ՀԹ. եւ Նար. խչ.։)
cf. Թնդեմ.
cf. Թնդիւն.
Թնդիւն՝ ոտնաձայն վահանաւոր վառելոց։ Թնդիւն վահանաց, կամ զօրաց. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 41. ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 3։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 17։)
Զիա՞րդ սիրտն ի ներքս անդ միշտ անդադար զթնդիւն պատրաստէ։ Զշարժմունս երակացն, եւ զթնդումն սրտին։ Զերակսն պնդեն, ստոյգ նկատեն զթնդմունսն. (Կոչ.։ Սարգ.։ Փիլ.։)
Զ ի վեր վազումն սրտիդ, եւ զթնդմունս (կամ զթըդմունս) ի բաց բառնայ. (Բրս. բարկ.։)
Շարժումն առանց բարբառոյ եւ թնդման։ Գազանաց ձայնք եւ մարդկան եւ գործեաց, եւ ամենայն թնդմունք. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Թնդմունք գազանացն։ Ի թնդմանց եւ յառաչս երեւութիցն։ Աչքն, երկիւղի հասելոյ կալելոյ, շարժմունս եւ թնդմունս անկարգս ընդունելով յինքն. (Պերիարմ.։ Սարգ.։ Փիլ.։)
to yelp, to whine, to howl.
Խնդրեցէ՛ք, եւ տացի ձեզ, որպէս թնծկալով կորիւնք հայցեն. (Եփր. խրատ. ուր լտ.)
in a hostile manner, offensively.
injuriously, reproachfully, offensively, outrageously.
Նախատելով թշնամանաբար ասէ ումեք, դըժմիտ. (Երզն. քեր.։)
libellous, opprobrious, defamatory.
Եւ ոչ անարգել կարեն զթշնամանադիրս իւրեանց. (Ճ. ՟Բ.։)
insulting, provoking;
cf. Թշնամանական.
Թշնամասէրն զասելն եւեթ խնդրէ, այլ ոչ զի դէպ ինչ ասելն. (Ոսկ. գծ.։)
offensive, insulting, injurious, outrageous, insolent, saucy, impertinent;
—նիկ բանք, offensive words or expressions.
Զբանս թշնամանիկս, եւ զլեզու յանդուգն։ Յողոքչացն մանաւանդ, եւ ոչ ի թշնամանչացն պարտ է խորշել. (Ոսկ. մտթ.։)
cf. Թշնամանիկ.
Զբանս թշնամանիկս, եւ զլեզու յանդուգն։ Յողոքչացն մանաւանդ, եւ ոչ ի թշնամանչացն պարտ է խորշել. (Ոսկ. մտթ.։)
cf. Թշնամանիկ.
Զբանս թշնամանիկս, եւ զլեզու յանդուգն։ Յողոքչացն մանաւանդ, եւ ոչ ի թշնամանչացն պարտ է խորշել. (Ոսկ. մտթ.։)
insult, affront, offence, injury, outrage;
—նս դնել ումեք, to abuse, to scold, to slang, to revile, to affront;
ի —նս լինել, to be despised, to fall in ignominy or opprobrium;
to be put in the pillory, to be object of insult;
թշնամանօք, injuriously, insultingly, offensively.
ὔβρις, τὸ ἁθέμιστον contumelia, convitium, injuria, noxa, insolentia. պ. տիւշնամ . Դժնդակ բանք անարգանաց. նախատինք. լուտանք. մեծաբանութիւն. եւ Լլկանք. զրկանք. վնաս. անխնայ վնասակարութիւն. ազար. Տե՛ս (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 34։ Առակ. ՟Ժ՟Ա. 2։ ՟Ժ՟Գ. 10։ ՟Ի՟Ա. 4։ Իմ. ՟Դ. 19։ Գծ. ՟Ի՟Է. 10։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 10։)
cf. Թշնամանամ.
Ոչ երբէք թշնամենալ ընդ առն քերթողականի. քանզի քերթողքն մեծ զօրութիւն ունին առ կարծիսն. (Պղատ. մինովս.։)
Ընկալցո՛ւք զբարեկամսն թշնամեալս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
cf. Թշնամանամ.
Ոչ երբէք թշնամենալ ընդ առն քերթողականի. քանզի քերթողքն մեծ զօրութիւն ունին առ կարծիսն. (Պղատ. մինովս.։)
Ընկալցո՛ւք զբարեկամսն թշնամեալս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
enmity, hostility, hatred, aversion, misunderstanding;
ի — դառնալ, to become an enemy;
թշնամութեամբ լինել, կալ ընդ ումեք, to be at enmity, in contest with, on had terms;
թշնամութեամբ, in a hostile manner.
Եդից թշնամութիւն ի մէջ քո եւ ի մէջ կնոջդ։ Եթէ առ թշնամութեան մղեսցէ զնա։ Թշնամութեամբ ոխս պահէին.եւ այլն։
Ո՛չ այլոց զիս, եւ ոչ զայլս ինձ լինել ի թշնամութեան. (Յհ. իմ. երեւ.։)
unfortunate, melancholy, miserable.
Թշուառականք են, որ ոչ զառաքինութեան փափագումն անապակ ընկալան։ Զմարմին զօրէն գերեզմանի կրելով՝ զթշուառական զոգիսն ի նմա թաղեցին. (Փիլ.։)
full of misery, miserable.
to become miserable;
to be miserable.
Թշուառութեամբ թշուառացաք։ Թշուառացաւ ամենայն երկիր։ Կործանեսցէ զսեղանս նոցա, թշուառասցին արձանք նոցա։ Թշուառացան դաշտք։ Թշուառացաւ ցորեան կամ մեծութիւն նոցա.եւ այլն։
Ոմանց ողորմութիւն՝ իբրու թշուառացելոց, եւ ոմանց պատիժք պատուհասից իբրու չարաց՝ զհետ երթան յիրաւի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Զդէմս առնու մարգարէս զժողովրդեան թշուառացելոյ. (Մխ. երեմ.։)
cf. Թշուառաբար.
Սգալի՛ զթշուառապէս եղբարցն (կեանս). (Ածաբ. աղք.։)
to render miserable.
Վա՛յ այնոցիկ՝ որ թշուառացուցանեն զձեզ. բայց զձեզ ոչ ոք կարէ թշուառացուցանել. (Ես. ՟Լ՟Գ. 1։)
Եւ եկեալ, զիս թշուառացուցանել կամելով, պատճառաւ իմն ցաւակցի. (Պիտ.։)
Թշուառացուցանէր ի ջուրն զվիշապն ապստամբ. (Վրդն. ել.։)
Թշուառացուցանէր զանձն իւր, եւ զամենայն օր կայր ի սուգ. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Է.։)
misery, misfortune, evil, calamity, wretchedness, disastrous state;
ի — անկանել, to fall into misfortune or misery;
դառնալ ի —, to be unfortunate.
Ի չաջողութենէ ուրուք անուանի թշուառութիւն. (Եզնիկ.։)
Յարգեն զթշուառութիւն, եւ պարսաւեն զյաջողուածս. (Եղիշ. ՟Բ։)
mole;
cf. Թեպեկ.
Թոբէկ թախանձէր զոզնի, թէ զորդիդ քո սան առից. մերկացո՛ զնա, զի դիւրին լիցի ի գդուել. եւ իբրեւ ետ զնա, սկսաւ ուտել. (Մխ. առակ.։)
tongue-tied, stuttering, stammering, that speaks thick.
ψελλίεων, ψελλός balbutiens, balbus Թլուատ. կակազ. քաղթնատ. գնչու.
Լեզուք թոթովք. (Ես. ՟Լ՟Բ. 4։)
Եւ պարզ լիցի լեզու թոթով։ Թոթով լեզուաւն յաղթէր կորովաբանիցն. (Ոսկ. ես.։ եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
cf. Թոթով.
Լեզուք թոթովախօսք. (Ես. ՟Ի՟Թ. 24։)
Եթէ թոթովախօս ոք զանուն թագաւորի շաղփաղփէ. (Եփր. ծն.։)
Բարգաւաճի թոթովախօս տղայոցս ծանրաբարբառ կակազումն. (Ոսկիփոր.։)
to stammer, to stutter;
to lisp, to speak thick.
ψελλίζω balbutio Թոթով լեզուաւ խօսել. կակազել.
Զի մի՛ ի սկզբան անդ զյոռութեան խորհուրդս զանպատեհս զմտաւ ածել յանձն առնուցու ոք, թո՛ղ թէ զպղծութեանցն՝ ի մտի եդեալ, թոթովել գտանիլ. (Վրք. հց. ձ։)
act of stuttering, impediment of speech, lisping, stammering.
Թոթովութիւն աստ զանզգամութիւնն ասէ. (Գէ. ես.։)
to be left, given, conceded;
to be abandoned, outcast, rejected, derelict, forlorn, permitted, allowed, conceded, lawful;
to relent, to slacken;
— ի հաւատոց, to waver or vacillate in the faith;
— ի մտաց իւրոց, to change opinion;
բղջախոհութեամբ թողանալ, to give one's self up to luxury, to lead a dissolute life;
թողացեալ կին, divorced woman.
ԹՈՂԱՆԱՅ. Թող կամ թոյղ՝ այսինքն թոյլ տուեալ լինի, թողեալ կամ թողացուցեալ լինի. լինի ներել կամ զիջանել. իբր յն. συγχωρέω, προχωρέω indulgeo եւ այլն. թող կըտըրուի, թոյլ կըտըրուի.
Ո՛չ թողասցի ձեզ ի սակէն ձերմէ եւ ոչ ինչ. յն. ոչ բարձցի. (Ել. ՟Ե. 11։)
Մեզ ոչ թողացաւ այս. (Բրս. հց.։)
Թողասցին բազումք ի հաւատոց. (Մեսր. երէց.։)
Տեսանե՞ս, թէ զիա՛րդ եւ ի տրտմութեան անդ չթողանան ի չարէն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Որպէս են ճշմարիտ եւ հարազատ որդիք. այլք յերկրորդ ամուսնոյ, այլք ի թողացելոյ, եւ այլք յաղախնոյ. (Կլիմաք.։)
starting-post, barrier.
ԹՈՂԱՐԱՆ ἁφετήριον locus, unde cursu certaturi dimittuntur որ եւ ԱՐՁԱԿԱՐԱՆ. Արձականոց. տեղի ասպարիզի՝ ուստի թողեալ լինի ընթացօղն, կամ լարն եւ վանդակն ի պահու արշաւելոյ ձիոց եւ կառաց.
Մինչդեռ իբրու ի թողարանի յարձակմունքն քո շարժեալ են, առ ուղիղն ընթացս ճեպեցի՛ր։ Իբրու զօրէն յարձականոցէ իմն ի թողարանէ՝ միմեանց փոխանակ (ընդդէմ) պատահել. (Փիլ. լին. ՟Դ. 129. 220։)
to permit, to let, to allow, to concede, to forego, to relax.
ἑάω, ἁνίημι, ἁφίημι, συγχωρέω sino, permitto, relaxo, indulgeo, cedo, concedo Թողուլ. թուլացուցանել. թոյլ տալ. ներել. շնորհել. զիջանել. թող տալ.
Թողացո՛ ինձ զերկուս ամիսս։ Թողացո՛ զձեռն քո։ Թողացո՛ ի լծոյն։ Թողացոյց նոցա արքայն. (Դտ. ՟Ժ՟Ա. 37։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 15։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Ա. 15։)
Ի ստէպ ստէպ վաստակոց երկոցն թողացուցանեն։ Իսկ զքահանայապետին գործն ոչ ումեք գործել թողացուցեալ է. (Փիլ.։)
Թէ ի բաց թողացուցանէիր զփքումն տէրութեանդ. այսինքն ի բաց դնէիր. (Եղիշ. ՟Բ։)
remission, relaxation, pardon, discharge, release, deliverance;
defection;
խնդրել —, to ask pardon, to make excuses;
— տալ, շնորհել, to pardon, to grant pardon, cf. Ներեմ;
— արա ինձ, I beg pardon, excuse me;
have the goodness;
with permission, by your leave;
— առնել ումեք, to pardon, to condone, to absolve;
— առնել երկրին, to remit taxes or tribute;
to condone the burdens of taxation, to lighten;
to let the earth lie fallow;
— առնել ի կապանաց, to unbind, to release;
— լինել մեղաց ումեք, to be absolved, or freed from the effects of sin.
ἅφεσις, ἅφεμα dimissio, remissio, permissio Թողուլն զպարտիս, զծանրութիւն հարկաց, զմեղս, եւ այլն. թոյլտուութիւն. թողացուցումն. արձակումն. ազատութիւն. ներումն. շնորհումն. քաւութիւն. եբր. եօպէլ. (ուստի յոբելեան)
Քարոզել գերեաց զթողութիւն։ Թողութիւն առնել երկրին, ընկերի իւրում, եղբօրն զպարտուց։ Հատուսցուք ձեզ թողութիւնս բազումս. (Ես.։ Երեմ.։ Ել.։ Օր.։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 28։)
Թողութիւն շնորհեա՛ ննջեցելոց, կամ մեղաւորացս։ Շնորհել զթողութիւն. (Շար.։)
Աղաչեցին թողութիւն առնել զօրէնսն իւրեանց (այսինքն թողացուցանել)։ Վասն որոյ իրաց թողութիւն արար ձեզ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 24. 35։)
Եւ ոչ զայրին թողութիւն տալ նմա յամուսնութեան. այսինքն թոյլ տալ քահանայապետին. (Փիլ. քհ. ՟Թ։)
Ի թողութիւն հարկաց։ Ածէր զթագաւորն ի հաւանութիւն, զի թողութիւն արասցէ նոցա ի կապանաց իւրեանց. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
abandonment, resignation, desertion, cession, renunciation, alienation, estrangement;
permission.
Խնդրէ զպատճառն իմանալ թողմանն յԱստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
cf. Երանգ.
Յորժամ զկօշիկսն ի թոյրս սեւութեան քաջաթոյրս ներկանիցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
Երփն երփն գունով փաղփեցուցանեն թոյրս զօրէն ծաղկաւէտ մարգաց. (Պիտ.։)
shell-fish.
Ազգ ժժմակի կամ խեցեմորթի. (թերեւս իբր թոնծ անդամօք)
Զսոսա վասն զի քակել անհնար էր, որ ասին թոնձք, կլանեն, զի կոկորդին ջերմութեամբ թուլացեալ արձակեսցին աղխքն. (Փիլ. լիւս.։) (ի լս. գրի, պեղականք. թերեւս իբր պեղագոսեանք, ծովականք. կամ պողիպոդք։)
stipendiary;
that has a benefice;
hired person;
pensionary, pensioner;
beneficed clergyman.
Որ ուտէ զթոշակ յանհոգս. որովայնապարար.
to hire, to keep in pay;
to pension;
to purvey.
Որ ի բագնեաց կռոցն իւրեանց թոշակեցին։ Թոշակեաց նա զծառայսն Դաւթի անարգանօք. (Եփր. դտ. եւ Եփր. թագ.։)
that suffered a violent death, that died a death of torture;
— լինիմ, to be beaten to death;
— առնել, սպանանել, to belabour, to maul, to beat to death.
Զկնի թոպամահ լինելոյ երանելւոյն Յուսկան։ Զգլխաւոր առաջնորդն թոպամահ սպանին. (Բուզ. ՟Գ. 3։)
to torment, to torture, to vex;
to treat with violence, to beat, to strike, to cudgel, to hit, to bemaul, to beat, to death.
Մատո՛ հանգստեան զթոպեալս. (Նար. ՟Հ՟Բ։)
cudgel;
pruning-knife, hedging-bill.
Գործի հարկանելոյ եւ կոճոպելոյ. տոփիչ. գաւազան. կամ Գործի յօտելոյ.
Թէպէտ յաճախեցեր զթոպոլոց քո ի վերայ ոստոց իմոց, զհին տերեւս ոչ կարասցես թափել յինէն. (Վանակ. յոբ.։)