rotten at the core;
weak, useless.
(Փայտ որթոյն) ո՛չ զօրէն այլոց կարծր եւ տեւող ունի զտարրն, այլ միջագար եւ վաղափուտ եւ յոյժ տկարագոյն. (Պիտ.։)
entered, introduced;
well versed in, initiated, instructed, intelligent, expert;
free, frank, bold, daring;
meddlesome;
enterprising, adventurous, venturous;
— լինել, to enter, to push in, to introduce oneself, to go forward or before;
to intrude into, to thrust oneself forward, to intermeddle or interfere;
to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts, to dive into, to explore, to sift;
to undertake, to have a hand in, *to have a finger in every body's pie;
— ձեռամբ գործել, to act freely.
Եսայիաս միջամուխ խորհրդազգած է տնօրէնութեանն խորհրդոյ. (Վրդն. յանթառամ.։)
middling, intermediate;
middle, centre.
Ասեն զքրքմէն, թէ միջասահման է. ոչ կարի հով, եւ ոչ կարի ջերմ, այլ ի չափու ունի զիւր զօրութիւնն. (Նար. երգ.։)
centre, interior of a country, midland districts.
Հասանէր ի միջնաշխարհն հայոց ի վաւառն այրարատու։ Զմիջնաշխարհն քանդեալ բրեալ զօրքն պարսից ապականէին։ Միջնաշխարհն մնացեալքն յերկուացան յարքայէն. (Բուզ. ՟Դ. 23. 24. 50։ ՟Ե. 4։)
partition wall;
rampart.
Օրէնքն իբրեւ միջնապարիսպ իմն ի մէջ աստուծոյ եւ կռոցն. (Ածաբ. ի պասեք. ՟Ա։)
mediator;
intermedium, agent, go-between;
negotiator;
medium;
— վաճառաց, broker;
— հաշտութեան, reconciler, conciliator, intermediator, intercessor.
Առանց իրիք մարմնական միջնորդի առ զմարմին յանփորձ կուսէն. (Եղիշ. ՟Բ։)
noon, noon-tide, midday;
the south;
meridian;
southern, meridional;
half, semi;
— ջերմն, intermittent fever.
Միջօրէն՝ լոյս եւ արեւն անստուեր է. վասն այնորիկ ասէ ի միջօրէի. (Նար. երգ.։)
Հեռի եղեն ի քաղաքէն որպէս միջօրեայ ճանապարհաւ. (Եպիփ. ծն.։)
of noon, meridian;
— or — շրջանակ, meridian;
— գիծ, meridian line.
Ընկալցուք զպահապանն ի միջօրէական դիւէն՝ որ շրջին ի խաւարի, զլոյսն կենաց. (Միսայէլ խչ.։)
other, another;
different from, other than;
—ն, the other;
— քան զ—, one more than another;
—ում աւուր, the other day;
բայց եւ զ—ն պատմեցից, but I will tell you something else;
cf. Մի;
անգամ — or միւսանգամ, cf. Միւսանգամ.
ՄԻՒՍ ԱՆԳԱՄ. ՄԻՒՍԱՆԳԱՄ մ.ա. πάλιν, τὸ δεύτερον, ἕτι ἄπαχ iterum, rursum, -us secundo δεύτερος, -η, -ον secundus, -a, -um. Երկրորդ անգամ. յայլում նուագի. դարձեալ վերստին. անդրէն. եւ Երկրորդ. մէյմալ, ուրիշ անգամ, նորէն.
another time, once more, afresh, anew, over again, again, bis;
second, other, new.
πάλιν, τὸ δεύτερον, ἕτι ἄπαχ iterum, rursum, -us secundo δεύτερος, -η, -ον secundus, -a, -um. Երկրորդ անգամ. յայլում նուագի. դարձեալ վերստին. անդրէն. եւ Երկրորդ. մէյմալ, ուրիշ անգամ, նորէն.
given, accorded, granted;
— երկիր, the Land of Promise.
Ի պարգեւականէն զրկեցեալ՝ յողորմութեանն կողմ նայիմ. (Նար. ՟Լ՟Ը։)
donor;
remunerator.
Յաննախանձ պարգեւատուէն։ Յամենառատ պարգեւատուէն Աստուծոյ։ Գոհացի՛ր զպարգեւատուէն. (Եղիշ. ՟Է։ Արծր. ՟Է. 12։ Խոսր.։)
tunic, cloth, coat;
morning gown.
Առեալ զպատմուճանսն՝ զգեցուսցեն ահարոնի եղբօր քում, եւ զպարեգօտս պճղնաւորս ի վերայ ներքնակացն։ Պարեգօտք ասղնագործք եւ կոճկէնք։ Մի՛ զգենուցուք առէ երկուս պարեգօտս. (Ել. ՟Ի՟Թ. 5։ ՟Բ. Թագ. Մրկ. ՟Ղ. 9։)
to dance with, to dance in company, to perform a ballet;
— երգս, to sing and dance in a ring.
Շնորհեաց մեզ ընդ երկնայինսն պարել զհոգեղէն պարս. (Պտրգ.։)
guardian of provisions, store-keeper.
Որ բերէ եւ ամբարեալ պահէ զպարէնս, որպէս մրջիւն. կամ պահապան պարենից, որպէս շուն.
to earn one's livelihood.
Գտանել զպարէն եւ ճարակել.
speaking clearly, distinctly, explicit, intelligible, clear;
— լինել, to speak clearly.
Լոկ պարզախոս լինել զյունարէնն. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։ 1)
cf. Պարզ.
Որդին ոչ ի չորիցն հիւթոց, այլ ի պարզական եւ ի սուղական բնութենէ։ Յաննիւթէն աննիւթականք, եւ պարզականք ի պարզագունէն. (Եղնիկ Շ. հրեշտ.։)
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
Քան զամենայն զննելիս անցանել, եւ քան զտկարութիւն մարդկեղէն խորհրդոյ ի վեր պարզիլ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
Parthian.
Ի պարթեւական մեղապարտ ազգէն. (Շար. այսինքն՝ տանէն անակայ սպանողին խոսրովու։)
to take the air, tone or manners of the Parthians, to speak in Parthian.
գալիլեացիք էին պետրոս եւ անդրէաս. եւ անդրէն վաղվաղակի պարսկանային եւ պարթեւանային ։
dancer.
Որ պարէն. պարաւոր.
boastful, vaunting, bragging, vain-glorious, self-conceited, swaggering, blustering;
braggart, swaggerer, braggadocio, hector, bully.
ՊԱՐԾՈՒԿ որ գրի եւ ՊԱՐԾՈՅԿ. Սնապարծ. պարծէնկոտ.
to be modest, to lead a chaste life, to know how to compose one's demeanour;
to be moderate, reserved or circumspect, to abstain, to be sober.
σεμνοῦμαι, ἁποσεμνύνομαι gravitatem super me fero. Պարկեշտ լինել. ժուժկալել. (որպէս եւ պ. պէրքէշտէն ՝ է հրաժարել). եւ պերճալի կամ պատկառելի լինել.
modesty, decency, decent bearing, carriage, demeanour or deportment, honesty;
chastity, pudicity, purity, bashfulness;
moderation, temperance, abstinence, frugality, sobriety;
gravity, stateliness, reverend aspect;
պարկեշտութեամբ, cf. Պարկեշտաբար.
հակառակ են պարկեշտութիւն եւ զեղխուղութիւն, եւ արդարութիւն եւ անիրաւութիւն. (Դիոն. ածայ.։ Յովսէփ պարկեշտութեամբն, եւ մովսէս օրէնսդրութեմբն. Յճխ. ՟Ղ։)
cf. Պահեմ.
Որ զօրէնսն պարհեն. (Եփր. հռ.։ Որպէս եւ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 1.) գրի յօրինակս ինչ՝Պարհեցելոց։ Եւ Յոբ. ՟Ի՟Դ. 15. Պարհեսցեն։ Նոյնպէս եւ յայլ եւս մատեանս՝ ըստ պէսպիսութեան գրչաց։
to try, to experience.
պ. պէրմասիտէն կամ պէրմէճիտէն. Զննել. շոշափել. զփորձ առնուլ.
circumflex;
an Armenian note.
Պարոյկ՝ շրջումն վերուստ ի վայր։ Ի շեշտէ եւ ի բթէ բաղկանայ պարոյկն .. եւ է պարոյկն բեկումն ձայնի, եւ շրջումն վերուստ ի վայր, եւ բթիլ ի սրութենէն. (Գրչ. գէորգ.։)
orb, sphere, circle, circuit, orbit;
— բան, circumlocution, periphrasis, roundabout phrase;
cf. Խումբ.
ՊԱՐՈՒՆԱԿ ԲԱՆ. περίφρασις circumlocutio. Շրջաբանութիւն. մեկնօրէն ասացուած.
ՊԱՐՈՒՆԱԿԱՑ (գիրք). ἁγχωράτων anchoratum. Յայս անուն կոչի մատեան սրբոյն եպիփանու յաղագս համօրէն հերձուածոց.
to surround, to encompass, to encircle;
to comprehend, to contain, to enclose, to embrace.
Զանհասն հրեղինաց ի հողեղէն յարկն պարունակեաց։ Ի վիմի փակեցաւ պարունակողն երկնից. (Նար. կուս. եւ Նար. յովէդ.։)
Պարունակի անհատն ի տեսակէն, եւ տեսակն ի սեռէն. պարունակէ եւ տարբերութիւն զտեսակն, եւ այլն. (Պորփ. ստէպ։)
Պարունակեալ պահէին զճանապարհ ծառոյն կենաց։ Սերովբէն բոցեզէն հրանիւթ պարունակէր։ Հեզաբար թեւապարեալ՝ պարունակեալ ծածկեն զգէմս յահէ փառաց քոց (հրեշտակք). (Շար.։)
to roll one over another as waves.
ալիք կուտակին վէտք վէտք խորշեղէն պարուտակեալ մկանամբք իւրեանց. (Մծբ. ՟Ծ՟Բ։)
surround;
to envelop, to cover, to conceal, to enclose, to shut up;
— or ի բաց —, to strike out, to eliminate, to take away, to retrench, to trim round.
Զիա՞րդ ովկիանոս արտաքուստ զերկիր զօրէն պարսպի շուրջ առեալ փակեաց ... եւ պարունակելով եզերք ծովուն զհիւղէն. (Փիլ. յովն.։)
to fill to overflowing;
to break, to burst.
Մարմինն սառի եւ պարզոյ հանդիպեալ՝ նախ իսկ լինի բովանդակն կապուտակ՝ մածուցեալ արեան. ապա պարպատէ։ Երակք պարպատեալք՝ ի ներքուստ խռովութենէն բեկեցելոյ չնչոյն. (Բրս. ՟խ. մկ. եւ Բրս. վաշխ.։)
sling;
swarm of bees;
քարինս արձակել —իւ, to sling.
Ընտրեաց իւր հինգ քարինս ողորկս ի հեղեղատէն ... եւ զպարսն ի ձեռին իւրում։ Եւ զօացաւ դաւիթ քան զայլազգին պարսիւքն (յն. պարսիւըն) եւ քարիւն. (՟Ա. Թագ. ՟Ծ՟Է. 40. 50։)
Զօրէն պարսին ճարճատեալ, եւ որոտմամբ... հզօրաբար յարձակմամբ. (Մագ. լ։)
Persian;
—ք, Persia.
Ընտրեաց իւր հինգ քարինս ողորկս ի հեղեղատէն ... եւ զպարսն ի ձեռին իւրում։ Եւ զօացաւ դաւիթ քան զայլազգին պարսիւքն (յն. պարսիւըն) եւ քարիւն. (՟Ա. Թագ. ՟Ծ՟Է. 40. 50։)
Զօրէն պարսին ճարճատեալ, եւ որոտմամբ... հզօրաբար յարձակմամբ. (Մագ. լ։)
fond of criticism, carping, fault-finding.
Լուայ զպարսաւասիրաց ոմանց՝ զօրէն պիծակաց ոմանց հնչեցուցանել՝ դաժանս զգայռալով ի վերայ իմ բանս. (Պրպմ. ՟Խ՟Գ։)
to sling, to throw or cast stones with a sling.
Իբրեւ յանօրէն գողիաթ՝ պարսաքարելով իսա. (Մարաթ.։)
Ոչ ի պարսաքարել զմինն միայն զբլուրն մսեղէն։ Ընդ դաւթի պարսաքարել զնոսա գողիաթու մսեղէն բուրգն. (Յհ. կթ.։)
cf. Պարսկային.
Ի պարսկական սովորութենէն անդէն վաղվաղակի ի բաց դարձեալ գարշեցեալ հրաժարեցոյց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Սրտի մտօք կալեալ էր զպարսակական օրէնսն. (Եղիշ. ՟Գ։)
to imitate or become Persian, to adopt the Persian tongue tone or manners.
Գալիլեացիք էին պետրոս եւ անդրեաս. եւ անդէն վաղվաղակի պարսկային եւ պարթեւնային. (Կոչ. ՟Ծ՟Է։)
to encircle with a wall, to wall;
to construct or elevate a rampart, to fortify;
to separate by a wall;
to protect, to shelter;
— or ի բաց —, to separate, to divide, to send away, to remove, cf. Որոշեմ, cf. Հեռի առնեմ, cf. Մեկուսացուցանեմ.
Քանզի պակուցեալք էին յահէն, վասն այնորիկ եւս գրովք պարսպէ զնոսա. (Ոսկ. մտթ.։)
Կամօք միջոցաւ յարարչէն ի բաց պարսպիս. (Առ որս. ՟Գ։)
debt, duty, obligation, engagement;
due;
active debt, credit;
tribute, tax, impost;
cause, reason, author;
in debt to, indebted, accountable, responsible;
guilty, culpable;
— բաշխք, tribute due;
—ոյ տէր, creditor;
— է, there must, there ought;
it is right, it is necessary;
— եւ արժան էր, it was necessary;
չէ —, ոչ է —, ոչ է եւ պատշաճ, it must not be, it is not right, just or lawful;
չէ — կենաց, he is unworthy of life;
— վարկանել, to think proper, to deem expedient;
արկանել ընդ —եօք, to cause to run into debt, to get into debt, to be involved in debt;
մտանել ընդ —եօք, to run into debt;
to lay oneself under obligations;
բազում —ս ունել, լի —եօք լինել, to be over head and ears in debt;
— անձին համարել, to assume the obligation;
հատուցանել զ — ս իւր, to discharge or pay a debt;
հատուցանել զ —ս երախտագիտութեան, to discharge a debt of gratitude;
հատուցանել զ— ս իւր առ հայրենիս, to pay one's debt to one's country;
—առնել, to render culpable, to impute, to accuse;
to condemn;
cf. Թոյլ;
cf. Պատշաճ.
Ամենայն պարտք արքունի, հասք եւ օրէնք. (՟Ա. Մակ. ՟Ծ՟Է. 8։)
Որ պարտոյ տէրն էր նեղէր կեղէր (զնա) դարձուցանել անդրէն զպարտսն. (Ճ. ՟Բ.։)
Ես ինձէն զիս ինքն պարտ վարկայ կրկին հատուցման. (Նար. ՟Ծ։)
դիմազ. ՊԱՐՏ Է, ԷՐ. դիմազ. δεῖ, δέον ἑστί, χρή oportet, opus est, par est, deest ὁφείλω debeo. պարտք են. հարկ է. արժան է. օրէն է. ի դէպ է. պետք է, կիյնայ, կըվայլէ .... cf. ՊԱՐՏԻՄ, պարտէիր, պարտէաք.
Պարտ է մեզ որ կարողս եմք՝ զտկարութիւն տկարացն բառնալ։ Ապա եթէ այնպէս ինչ պարտ իցէ լինել, զոր, կամի արասցէ։ Առն մարդոյ չէ պարտ ծածկել զգլուխ։ Ինձ պարտ էր ձէնջ վկայութիւն առնուլ։ Ուստի պարտ իսկ էր նմա ամենայնիւ եղբարց նմանել։ Փոխանակ զի պարտ էր ձեզ լինել վարդապէտս վասն ժամանակին, եւ այլն։
debtor;
indebted;
bond. responsible, obliged;
culpable, guilty;
due, fit, convenient;
— առնել, to cause to run into debt;
to oblige;
— լինել, to remain debtor, to run into debt;
to be obliged or subject;
ինքն եղիցի անձին իւրում —, his blood shall be on his own head.
Պարտական (կամ պարտապան) իսկ են նոցա։ Պարտական է զամենայն օրէնսն կատարել. (Հռ. ՟Ծ՟Է. 27։ Գաղ. ՟Է. 3։)
Պարտական եմք առ աստուած ի մէնջ զսէրն. (Բրս. հց. այսինքն պարտիմք։)
fellow-debtor.
Արտատրոհեաց ի կենաց դրախտէն զկողին պարտակից. (Նար. խչ.։)
cf. Պարտասեցուցանեմ.
Թողեալ եւ զայլս եւս կարծեցեալ փառս մարդկան, որք պարտասեալ պարտաւանդեն զմարդիկ ի յերկնաչու ճանապարհէն. (Վրք. ածաբ.։)
to grow tired, to be too much fatigued, to tire or weary oneself, to become weak, debilitated, exhausted.
Անց ինքն եւ եւ երեքհարիւր արքն որ ընդ նմա՝ պարտասեալք եւ քաղցեալք։ Քննեացին զանօրէնութիւն, պարտասեցան ի քննել զքննութիւն։ Պարտասեալք եւ տարակուսեալք ի տկարութեան մերուս. (Դտ. ՟Ը. 4։ Սղ. ՟Կ՟Գ. 7։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ. 7։)
Մայրն թողոյր (զդուստրն) անդրէն ընդոստ ի տանն, անկեալ պարտասեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
cf. Պարտաւորեցուցանեմ.
Արդարացուսցէն զարդարն, եւ պարտաւորեսցէն զամպարիշտն։ Ի բանից քոց արդարասցիս, եւ ի բանից քոց պարտաւորեսցիս։ Տեսեալ Յուդայի՝ որ մատնեաց զնա, թէ պարտաւորեցաւ (յիսուս ի դատաստան)։ Պարտաւորեցար բանիւք բերանոյ քոյ. (Օր. ՟Ի՟Է. 1։ Մտթ. ՟Ժ՟Բ. 37։ ՟Ի՟Է. 3։ Յոբ. ՟Ժ՟Է. 5։)
Պարտաւորեն զնա օրէնքն, եւ ոչ արդարացուցանեն։ Յուրոց օրինացն պարտաւորեցաւ, եւ եղեւ մահապարտ. (Եզնիկ.։)
Քազէն զքեզ պարտաւորեցէր, եւ ես թաղում զպատիժսն. (Ոսկ. ապաշխ.։)
fault, guilt;
condemnation;
debt;
duty;
obligation, engagement.
Ստուգեաց ի հազարապետէն զառնն պարտաւորութիւն. (Եղիշ. ՟Է։)
to worst, to overcome, to vanquish, to conquer, to subjugate, to subdue;
— զչարչարանս, to suffer with fortitude, to bear up against pain or torments.
Պարտիցուք, զի յաղթիցեմք . քանզի հասարակօրէն պիտէր՝ պարտեսցուք. այլ կամ թարգմանն հարկաւորեալ է դնել՝ պարտիցուք, ի նշանակ կրաւորականի, եւ կամ այլազգ իցէ գրելի։
to be conquered, to have the worst of it;
յապշութիւն —, to be confounded, astounded, astonished, surprised;
պարտեցաւ պատերազմն, a part was subdued.
Զոր պարտէաքն առնել՝ արարաք։ Ըստ օրինաց մերոց պարտի մեռանել։ Եւ դուք պարտիք զմիմեանց ոտս լուանալ։ Ոչ պարտիմք համարել ոսկւոյ ՟Կմ արծաթոյ ... զաստուածականն լինել նմանող։ Պարտին եւ մարմանաւորացն կցորդ լինել։ Պարտէիք եւ յաշխարհէ իսկ ելանել։ Յուսով պարտի որ սերմանէն՝ սերմանել։ Պարտի կինն շուք դնել գլխոյն։ Ոչ պարտին որդիք հարց գանձել։ Այնպէս պարտի գնալ, որպէս նայն գնաց։ Վասն եղբարց մերոց պարտիմք դնել զանձինս։ Պարտիմք զմիմեանս սիրել։ Պարտիմք ընդունել զայնպիսիսն. (Եւն։)
Որչափ ինչ պարտէր (կամ պարտ էր) ի նմանէն (լինել), եղեւ ամենայն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։)
cf. Պարտիզպան.
Ձայնէր ողբալով, ո՛վ պարտիզապան, ցո՛յց ինձ թէ բարձեր։ Ի գերեզմանէն՝ ո՛վ պարտիզապան՝ եթէ դու բարձեր՝ ասա՛. (Շ. տաղ յար. նոյնպէս եւ յայլ տաղս։)