to escape, to evade, to break, slip or get away or off;
— յուշոյ, to escape the memory, to be forgotten;
— ի ձեռաց, to escape from, to slip from between the fingers, to be lost.
Փախեաւ ի պատժոցն բաբեղոնի, եւ պրծաւ ի հինէն գովգայ։
Պրծանիցին ի քէն ամենայն մեղք քո ։ Մինչդեռ կամիցիս դու կատարել զաղօթսն քո, պրծանիցին ի քէն իրքն հանգստեան . (Մծբ. ՟Դ։)
ՊՐԾԱՆԻԼ ՅՈՒՇՈՅ. Ելանելի ի մտաց. ի մոռացոնս անկանիլ. մտքէն ելլել.
to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.
Ինքն զխաչէն պրկեալ կախեալ խաչացաւ. (Բուզ. ՟Դ. 6։)
roof, ceiling.
Նաքա լքեալք (ի հրդեհեալ տան), իբրեւ մի մի ի պրշակաց անդէն։ ի ներքս այրեսցի. (Պիտառ.։)
cf. Պրտուեղէն.
reservoir, basin.
Ուղղեն զջուրն (անձրեւի) ի յաման ուրեք իբր ի պրքէ. եւ անդ յստակի ի պղտորութենէն, եւ ապա մտցէ ի ջրատունն. (Վստկ. ՟Է։)
the twenty seventh letter of the alphabet & the twenty first of the consonants;
nine hundred, nine hundredth;
It is sometimes confounded with the letters չ & ճ, as : խնջոյք — խնճոյք, ջղջիկան — չղջիկան.
Միջակ է ճէն՝ ծայի եւ ջէի. (Թր. քեր.։) Ասի եւ կրկնակ, որպէս բաղկացեալ ի ճճ, կամ չճ, ճչ, տչ։
Ջէն, Ջանիւ ասէ հասցես շնորհաց, մի՛ ծոյլ կենար եւ դեդերած։ Ջնջել ասէ զհոդիդ ջըրովք, յախտից մեղաց ջերմ արտասուօք. (Շ. այբուբ.։)
cf. Ջախջախ.
Որոյ առն անուղղայ կամակորութիւն ջախջախուն խորհրդին անդէն ընդհուպ երեւէր. (Ղեւոնդ.։)
light, torch, flambeau, link;
candelabra, chandelier;
facula, bright spot on the sun.
λαμπάς, δᾴς, δᾳδός fax, taeda πῦρ, πυρά pyra, rogus φανός lanterna candela. Ճրագ բոցաբորբոք ի դիւրավառ եւ յիւղային փայտից, ի խրձանց եւ այլն. խուրձ վառելի. մոմեղէն լուցեալ պայծառ. զամպար, եւ լոյս կամ բոց մեծ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. եէլ մումը,
Ճրագ եօթնաջահեան վառեալ՝ յանշիջող ջահէն իջման. (Տաղ.։)
Ջահ վառեալ սուրբ սերովբէն՝ կայր ի սպասու հրալից վիմին (գերեզմանի փրկչին). (Շ. տաղ.։)
bearing or carrying light, luminous, splendid.
ՋԱՀԱԶԳԵԱՑ ՋԱՀԱԶԳԵՍՏ. λαμπαδηφόρος, δᾳδούχος qui lampadem gestat, facem gestans, lampade fulgens. Որ զգեցեալ է զլոյս մեծ. եւ Կրօղ յինքեան կամ ի ձեռին զջահ, զմոմեղէն. լուսազգեաց. լուսակիր. ընդունարան լուսոյ. լուսապայծառ.
cf. Ջահազգեաց.
ՋԱՀԱԶԳԵԱՑ ՋԱՀԱԶԳԵՍՏ. λαμπαδηφόρος, δᾳδούχος qui lampadem gestat, facem gestans, lampade fulgens. Որ զգեցեալ է զլոյս մեծ. եւ Կրօղ յինքեան կամ ի ձեռին զջահ, զմոմեղէն. լուսազգեաց. լուսակիր. ընդունարան լուսոյ. լուսապայծառ.
flambeau carrying;
acolyte.
ՋԱՀԸՆԿԱԼ. գ. ἁκόλουθος acolythus. Պաշտոնեայ եկեղեցւոյ՝ լուցիչ ճրագաց, եւ բարձեալ ունօղ զմոմեղէն ի ժամուն. ռմկ. ակօլիտ. յն. ագօ՛լլութօս. այսինքն հետեւակ՝ իբր արբանեակ սարկաւագաց։
multitude, crowd, quantity;
company of mourners or weepers;
repeated bursts of weeping, wailing.
Եղերականք ջայլից համօրէն բանահիւսից կանանց լալականաց. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
ostrich.
ՋԱՅԼԱՄՆ ՋԱՅԼԵԱՄՆ. գրի եւ իբր ռմկ. ՋԱՅԼԱՄ. ի. στρούθος, -θων, -θίον struthio. Մեծն ի հաւս կիսաթռիչս՝ նման կոզռան ըղտու երկայնավիզ՝ բարձր բարձիւնք, սեաւ եւ սպիտակ փետրովք. աչքն նման մարդոյ՝ ապուշ հայեցուածով. ածէ ձուս մեծամեծս թանձր պատենիւք. եբր. եէնդ.
cf. Ջայլամն.
ՋԱՅԼԱՄՆ ՋԱՅԼԵԱՄՆ. գրի եւ իբր ռմկ. ՋԱՅԼԱՄ. ի. στρούθος, -θων, -θίον struthio. Մեծն ի հաւս կիսաթռիչս՝ նման կոզռան ըղտու երկայնավիզ՝ բարձր բարձիւնք, սեաւ եւ սպիտակ փետրովք. աչքն նման մարդոյ՝ ապուշ հայեցուածով. ածէ ձուս մեծամեծս թանձր պատենիւք. եբր. եէնդ.
apologist, advocate, defender, protector, patron;
— լինել՝ կալ՝ մտանել cf. Ջատագովեմ.
Պաճուճեալ պատմուճանաւ սրովբէն զվէմն թաւալէր, ջատագով ճշմարտութեանն զաւետիս մարդկան փողէր. (Նար. տաղ.։)
thermometer;
— բնական, natural -;
— բուսական, vegetable -;
— օդեզէն, air — or atmospherical -;
— ալքոհլեան, spirit -;
— տարբերական, differential —;
— մետաղական, metallic —;
— ծայրագոյն ջերմութեան կամ ցրտութիւն, maximum — & minimum —, self-registering —, register —;
— հարիւրամասն —, centigrade -;
— Ռէօմիւրի, Ֆարէնհայթի, Reaumur's —, Fahrenheit's —;
—ն բարձրացաւ՝ էջ մի աստիճան, the — has ascended, has fallen one degree;
—ն զրոյէն մի աստիճան վար՝ վեր է, the — is one degree ahove or below zero.
very hot, ardent, burning, boiling;
warm, foil of warmth, fervent, impassioned, affectionate, very tender;
all hot, piping hot;
quite fresh or new;
warmly, ardently, eagerly, fervently.
Որ այնպէս ջերմաջերմ խաղապատէին։ Վրէժ առ ի ծառայէն ջերմաջերմ. (Ոսկ. մտթ.։)
heat, warmth;
caloric;
fever, fever-heat;
calefaction, warming;
temperature;
թագուն՝ ճառագայթեալ՝ տեսակարար —, latent, radiant, specific heat;
— առաձգութեան կամ գոլորշացման, steam-generating heat;
— սփռեալ or ցրեալ, diffused heat;
— կեդրոնական, central heat.
Հալիցի ի հասանելոյ ջերմութեան։ Իժ մի ի ջերմութենէն ելեալ. (Յոբ. ՟Ղ. 17։ Գծ. ՟Ի՟Ը. 3։)
Տրամադրութիւնք ասին, հիկէն՝ ջերմութիւն եւ ցրտութիւն։ Քաղցրութիւնն կիրս իմն ըստ ճաշակեալելեաց առնէ, եւ ջերմութիւն ըստ շոշափելեաց. (Արիստ. որակ.։)
pure, clean, clear, polished, bright.
Ջինջ պահեսցէ զզէն իւր յամենայն ժամ. (Մծբ. ՟Ղ։)
convulsive;
— լինել, to have the nerves strung, to have fits.
Ի սքանչման յարուեստագիտէն, այն որ ըստ երկնին է անտեսիլ բանին՝ ջլաձիգ լինել բնաւորեցաւ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 81։)
sandarac;
varnish;
glaze.
ՋՆԱՐԱԿ կամ ՃՆԱՐԱԿ. ըստ յն. սանտարաք. σανδαράχη, -κη sandaracha, gummi. Բոյս ինչ եւ հիւթ նորա՝ ախորժելի մեղուաց, ուստի լինի ներկ կարմիր, փայլուն որպէս վէրնիջ ՝ ըստ իտալ. սէնտէրուս, սէնտէլուս.
duster, ruhbing-cloth, rubber;
expiator, atoner, reparer;
— խոհակերոցի, dish-clout.
Ջնջան լինի արդարոյն անօրէնն. (Առակ. ՟Ի՟Ա. 18. Եբր. իբր քաւութիւն։)
Ջնջան լինի արդարոց անօրէն. զի ջնջիչ լինի՝ որ ի նոսա կեղտոյն՝ չարչարանօքն, եւ մաքրիչ. (Լմբ. առակ.։)
Ի կենարար կողէն կայլակ՝ մեղաց ջնջան։ Այսոցիկ (մեղացս) ջնջան, եւ օճառ սրբութեան ընկալաք զսուրբ եւ զպատուկական արիւնն. (Շ. ոտ. բարձր. եւ Շ. ՟ա. յհ. ՟Խ՟Զ։)
to clean, to dust, to purge, to wipe;
to efface, to scratch out, to erase, to cancel, to expunge;
to abolish, to annul;
to destroy, to undo, to suppress;
to extirpate, to exterminate;
— զգաչինս, to cancel, to annul, to make void a contract.
Ջնջեցից զամենայն մարմին յերեսաց երկրի։ Ջնջեցան յերկրէ։ Ջնջելով ջնջեցից զյիշատակ ամաղեկայ յերկրէ ի ներքոյ երկնից։ Մի՛ ջնջեսցի անուն հօր մերոյ ի միջոյ ցեղի իւրոյ։ Ծնօտիւ իշոյ ջնջելով ջնջեցից զնոսա։ Մի՛ ջնջեսցի ցեղն յիսրայէլէ։ Ջնջեցից իբրեւ զամպ զանօրէնութիւնս քո։ Ի ջնջել անիրաւութեանց։ Ջնջեսցին հեղեղաւ.եւ այլն։
Զօրականք եւ ի խաղաղութեան զզէնսն ջնջեն. (Բրսղ. մրկ.։)
effacer;
expiator.
Ապաշխարութիւն՝ անօրէնութեան ջնջնչ. (Մաշկ.։)
Ո՞է ջնջիչ անօրէնութեանց, եթէ ոչ բարձիչ. (Սանահն.։)
in troops, in multitudes.
Ջոլրաբար երամօրէն բնակէին յետ աշտարակին շինութեան. (Իրեն. ՟Է. առ լէհ։)
opopanax.
ՋՈՇԻՐ կամ ՋՈԽԻՐ. ὁποπάναξ opopanicum, succus cinnamomi. Հիւթ եւ հոյզն կինամոնի, կամ խոտոյ պէնքուս կոչեցելոյ.
born of water, aquatic.
Ծովային ջրածնունդ կետային՝ երեքօրեայ թաղմանդ քո նախանշան յովնան մարգարէն. (Ժմ. յն.։)
last, furthest, ulterior, posterior;
lowest, meanest;
extreme, utmost, greatest, utter, uttermost;
—ք, posterity;
— օր, the day of judgment, doomsday;
— չքաւորութիւն, utter misery, extreme poverty;
— կարօտութիւն, extreme need;
— կողմն, cf. Յետակողմն.
Ո՞չ ապաքէն յետնոյ է մոլորութեան. (Սարկ. հանգ.։)
back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.
ὁπίσω, ὅπισθε, -θεν, post, a tergo, pone, posterius. Ի յետին կողմն. յետկոյս. ի թիկանց կուսէ. զկնի. էտեւը, էտեւէն, ետքը. արտտա, արտընտա.
ἕσχατον extreme, ultimo ὔστερον postea, postremo. Ապա. զկնի. երկրորդ կամ յետին կարգաւ եւ ժամանակաւ. յետ այնորիկ. ետքը, ետքէն. սօնզրա.
Որք զյետոյսն մոռացեալ են, եւ ի հայրենի տանէն ի բաց գնացեալ ըստ աստուածային սիրոյն ցանկութեան. (Լմբ. յայտն.։)
ՅԵՏՈՅ ՀՈՒՍԿ. ՅԵՏՈՅ ՅԵՏՈՒՍՏ. ՅԵՏՈՅ ՈՒՐԵՄՆ. cf. ՀՈՒՍԿ ՅԵՏՈՅ. եւ ՈՒՐ ՈՒՐԵՄՆ. ἕσχατος, ἑσχάτως, ὔστερον postremo, deinde, tandem. սօն սօնունտա, էն սօնզրա, նետէն սօնզրա.
from behind;
after, at last;
back, the buttocks;
nakedness;
— ուրեմն, lastly;
— կողմանէ, behind, from behind.
Յետոյ. հուսկ յետոյ. ետքէն. ետքը.
ՅԵՏՈՒՍՏ. նխ.մ. ἑκ τῶν ὁπίσω, ὅπισθεν posterius, pone, a tergo. Յետոյ, այսինքն ի յետին կողմանէ. ի թիկանց. էտեւէն, կռնըկէն.
Կորովութեամբ ձգեալ յետուստ կողմանէ. կռնըկէն .... (Խոր. ՟Բ. 82։)
ՅԵՏՈՒՍՏ. մ. ὔστερον postea, post modum, demum. Յետոյ՝ ըստ ժամանակին. յետոյ ուրեմն. ապա. ետքէն.
behind, backward;
walking backwards;
— — չոգան, they fell back;
— ընդդէմ, backward;
in an opposite sense, in the contrary directions, against the grain, in a wrong sense or way, contrariwise;
contrary, against, opposite, inverse;
ձախողակի — ընդէմքն պատահեաց նմա, every thing went wrong with him;
fortune was against him;
— or — ընդդէմ դառնալ, to turn back, to retrace one's steps, to return, to go or come back;
կապել զձեռս —, to tie the hands behind one;
cf. Ձեռն;
— կալ, կասել, to cease, to stop;
to abandon, to leave;
— կացուցանել, to hinder, to deter, to divert from;
— հարկանել, to reject, to refuse, to confute, to disprove;
— ընկենուլ, to reject, to contemn, to despise;
— տանել, to abandon, to leave;
— ունել, to hinder, to impede, to divert from;
ձեռս —, with the hands tied behind.
Յետս կացին ի սուրբ պատուիրանէն. (՟Բ. Պետ. ՟Բ. 21։)
Որչափ ջանայ ոք հասու լինել (Աստուծոյ), այնչափ յետս հարկանի յանհետազօտելի բնութենէն Աստուծոյ. (Պրոկղ. ոսկ.։)
to accommodate, to suit, to arrange, to adjust;
to form, to fashion, to give a relish or zest to;
to compound, to compose, to combine;
— զդէմս, to compose one's countenance.
Աստուածեղէն զօրութիւն էր, որ յերիւրէր եւ ուղղէր զամենայն յամենեսեան։ Զոգիդ յերիւրել կամի, եւ ամենեւին յամենայն ախտէ առնել ազատ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. 19։)
cf. Յերկարեմ;
— օր ի յօր, to procrastinate, to postpone or defer from day to day;
—ձգեցան իրքն, that affair went on slowly.
Զի մի՛ յերկարաձգեալ զգերհատուցական բանիս՝ յետնեալ գտցուք յառաջիկայ մեզ գրաւորութենէն. (Արծր. ՟Գ. 6։)
to be prolonged, to last, to continue, to remain permanently.
Եթէ յերկարիմ (ի բանս), մի՛ վաստակիր. (քանզի զխաչէն է ճառս. Ճ. ՟Գ.։)
cf. Երկնուստ.
οὑρανόθεν coelitus. Յերկնից անտի ի վերուստ. երկնքէն, վերէն.
Ի վերուստ յերկնուստ ունի զանսուտ օրէնսդրութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։)
ՅԵՐԿՆՈՒՍՏ cf. ԵՐԿՆՈՒՍՏ ՅԵՐԿՆՈՒՍՏ, Ի ՅԵՐԿՆՈՒՍՏ. Յերկնից. երկնքէն.
commentary, memoir, annals.
Սեւերիանոս յիշատակագրութեամբ ամբաստանեաց զքէն. (Ճ. ՟Գ.։)
memory, archives, annals;
sepulchre, monument;
album;
— մատենից, գրոց, brief epilogue.
Յիշատակարան արարեալ արուեստաւոր բանս։ Յիշատակարան արարեալ արուեստաւոր բանս։ Երեւեցուցանել զեդեալ օրէնսն՝ ոչ այլ ինչ, այլ յիշատակարան գոլ կենաց վարուց հնոցն. (Փիլ. նխ. ՟ա. եւ Փիլ. իմաստն.։)
to remember, to recollect, to call to memory;
to mention, to make mention of;
to remind, to put in mind.
Ազդեսջիք փողով, եւ յիշատակեսջիք փողով առաջի Տեառն։ Մտեր առ իս յիշատակել զանօրէնութիւնս իմ. (Թու. ՟Ժ. 9։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 18։)
to put one in mind of, to remind, to recall to the memory of, to recollect, to remember, to bring to mind;
to admonish, to warn.
Այլոցն անկ է յիշեցուցանել զնա (այսինքն զգուշացուցանել)։ Պա՛րտ է զառաջնորդն յիշեցուցանել (այսինքն՝ իլ) յաւագաց եղբայրութենէն, եթէ երբէք սխալեաց. (Բրս. հց.։)
monitor, admonisher;
prompter;
cf. Գրապանակ.
ՅԻՇԵՑՈՒՑԻՉ. գ. Գրապանակ, յորում գրեալ էին օրէնք ի յիշեցուցանել.
memory;
cf. Յիշումն;
սուր յիշողութիւն, a good or happy memory;
տկար յիշողութիւն, unhappy memory.
Յիշողութիւն իրաց։ Զասացեալս յիշողութեամբ պարուրել։ Եթէ ոք ցանկասցի անօթոյն, եւ ոչ ունիցի զնա, ո՛չ իցէ նորա՝ բաց ի յիշողութենէն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Անմոռացաբար հայցեմ ընդունել ի ձէնջ զյիշողութեանն փոխարէնս. (Յհ. իմ. յիշ. կանոն.։)
cf. Յիշոցնատու.
Առաւել զգուշացարո՛ւք ի պիղծ եւ յանօրէն յիշոցնատուէն. զի որդնալից լիցի բերան յիշոցնատուին յաւուրն դատաստանի. (Կիր. խր.։)
using improper language, insulting, abusive, taunting, outrageous;
— լինել, to call names, to abuse, to insult, to outrage, to injury, to revile, to use like a blackguard.
Առաւել զգուշացարո՛ւք ի պիղծ եւ յանօրէն յիշոցնատուէն. զի որդնալից լիցի բերան յիշոցնատուին յաւուրն դատաստանի. (Կիր. խր.։)
abusive language, foul offence, low or blackguard abuse.
Զանօրէն եւ զհոգեկորոյս բանս յիշոցատուութեան. (Գր. հր.։)
first day of Advent.
Սուրբ Գէորգէն մինչեւ ցյիսնակամուտն այսպէ՛ս (արա՛)։ Յիսնակամտէն յետ՝ երկու շաբաթ կուտեմք, Սուրբ Յակոբայ պահքն է. (Սուրբ Յակոբէն մինչեւ ի ջրօրհնեաց պասն այսպէս (արա՛). եւ այլն. Տօմար.։)
fifty times as much.
Եւ մեք իսկ ակնունիմք տեսանել զԱստուած՝ որպէ՛ս եւ էն, յիսնապատիկ աչօք. յիսնաւորք՝ աչացեալք յամենայն կողմանց. (Վրդն. երգ.։)
fiftieth;
period of fifty days;
Pentecost;
jubilee.
Յիսներեկին երեւեցաւ հրեղէն լեզուօք առաքելոցն. (Եփր. աւետար.։)
taught, commanded or established by Jesus.
Աւանդեալ ի Յիսուսէ Փրկչէն մերմէ.
to conceive;
to be pregnant, to be with child or young, to be in the family way.
Յղացաւ, եւ ծնաւ զկային։ Եմուտ առ նա, եւ յղացաւ ի նմանէ։ Յղացաւ եւ ծնաւ արու։ Յղասցիս եւ ծնցիս որդի։ Գտաւ յղացեալ ի հոգւոյն սրբոյ։ Մինչչեւ յղացեալ էր զնա յորովայնի։ Տարայց զնա ի տուն մօր իմոյ, եւ ի սենեակ յղացելոյն զիս։ Յղացաւ զցաւս, եւ ծնաւ զանօրէնութիւն։ Յղանան զցաւս, եւ ծնանին զանօրէնութիւն։ Յղացաք եւ որոճեցաք ի սիրտս մեր զբանս անիրաւութեան.եւ այլն։
Յղացար անարատաբար, եւ զԱստուած վայելչապէս ծնար։ Յղացելոյն ի քէն՝ որդիք Սիոնի երգեն զփառս ի բարձունս. (Շար.։)
cf. Յուղարկաւոր.
Հրճուին նահապետութիւնք հրեշտակաց՝ յղարկաւորք եղեալք առ ի ձէնջ համբարձեալ արքային. (Լմբ. համբ.։)