cf. Օթեկ.
ՕԹԵԿ եւ ՕԹԵԿԱՆ. որ եւ ռմկ. օթէկի. Մնացեալ յերիկէ եւ յեռանդէ. հին, հնացեալ. պայաթ, խարթ, գարթ
Ապա թէ երկօրեայ նշխարօք մատուցանէ ... իսկ եթէ օթեկ ջրով ի պատճառս ծուլութեան կազմեսցէ զնշխարն, եւ այլն. (Կանոն.։)
cf. Օթեվանեմ.
Որ ամենայն արածոց է տէր, յայրի օթէ։ Օթեա՛ առ մեզ խաղաղարար։ Չգոյր տեղի. եւ նոքա յայր անդր գնացին օթել։ Ո՛չ է պարտ ի չարազանդ մծղնէիցն տեղիս օթել ումեք։ Հուպ առ հանգիստ սրբոյն օթեալ. (Նիւս. երան.։ Ժմ.։ Իգն.։ Յհ. իմ. ատ.։ Շ. վիպ.։)
Թէ օթէ (կամ օթի) մարդ ի պանդոկ. (Մխ. դտ.։)
inn, hostelry;
dwelling, lodging, habitation, convent;
a day's journey;
երանաւէտ — արդարոց, the happy abode of the just;
օթեւանս առնել՝ առնուլ՝ ունել, to lodge in, to dwell in, to reside in, to live in, to inhabit;
ո՞ւր են —ք քո, where do you live ? հեռի երեսուն —օք, thirty days journey distant.
Մերձեալք որպէս թէ օթեւանաւ միով ի սուրբ տեղի տան նահատակին գրիգորի. (Փարպ.։)
to aid, to succour, to assist, to protect, to favour, to support, to sustain.
Օժանդակեսցէ՛ մեզ հոգին սուրբ։ Զրկելոցն օժանդակէր։ Հոգւոյս օժանդակես՝ ընդ հրեղէն փառաբանիչսն փառաբանել։ Օժանդակեա՛ թեւոցդ աղօթիւք՝ եւ ելիցն իմ յերկրէս հովտէ։ Պատսպարեալ օժանդակեսցես։ Ո՛չ թէ փրկեալ ինեւ հեթանոսք՝ ի փրկագործութեանն վաստակ օժանդակեցին. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Խոսր.։ Նար. ձ. ՟Ղ՟Գ։ Լմբ. համբ.։)
bearing gifts;
— լինել, to bring a portion or dowry;
to make a present.
to anoint;
to consecrate;
— ոսկւով, to gild;
— արծաթով, to silver;
— զանձն իւղով անուշիւ, to pomatum, to perfume one's person.
Եւ լեղիս՝ եթէ ոք ունի զլուսն յաչս իւր, օծանի սովաւ, եւ բժշկի։ Օծ շուրջ զաչօքն զլեղին, եւ այլն։
Եթէ քահանայապետն օծեալ՝ մեղանչիցէ։ Որ է ինքն յազգէ քահանայիցն յօծելոց սակի։ Առնել ողորմութիւն ընդ օծելոյ նորա ընդ դաւթի։ Յօծեալս իմ մի՛ մեղանչէք։ Օծեալն տեառն։ Փրկել զօծեալս քո։ Այսպէս ասէ տէր աստուած զօծեալն իւր զկիւրոս.եւ այլն։
snake-shaped, snaky;
full of turnings & windings, going or running winding about, zigzag, crankling;
zigzag, crankle.
Ձեւ բնաւոր օձին ըստ հինգ թագաւորազն՝ կրկնելովն, կապէ զնոսա յեսու զհնգետասեան օձաձեւսն։ Թիւ թագաւորացն օձաձեւ էր, զձեւն կոխեաց։ Եթէ կամի (ոք), օձաձեւ լինի. եւ եթէ կամի, աստուածաձեւ։ Ինքն զինքն օձաձեւ արար. (Եղիշ. յես.։)
worshipping serpents, ophialatrous.
Եթէ հեթանոս իցէ ... յանդիմանեսցի յիւրոց արուեստակցացն օձապաշտացն. (Եզնիկ.։)
to divide, to disunite, to separate, to detach, to sever, to part, to distract, to divert from;
to dissipate, to disperse, to scatter;
to sow discord or strife;
to tear, to lacerate;
to be divided, dissipated, to dissent.
Եթէ ոչ զեկեղեցի տեսանէաք օցտեալ եւ պառակտեալ յայլոց։ Մի՛ զմեծութիւն (համագոյ երրորդութեան) սնոտի անուամբ օցտեսցուք. վասն զի ոչ ոք է քան զինքն մեծ։ Ո՛վ երրորդութիւն, որ երկայնամիտ ես, որ այսքան ներեցիր զքեզ օցտողաց. (Առ որս. ՟Թ. ՟Ժ՟Դ։)
Երիվար արքունի է լեզուդ. (եթէ ընդարձակերասանակ թողուցուս օցտել) (յն. բերիլ), եւ խայտեալ, սատանայի եւ դիւաց հեծանելիք լինիցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
separation, disunion, dissension;
dispersion;
tearing to pieces.
Եթէ շինուածք էք, ոչ է պարտ օձտումն ընդունել. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
ring, slide;
curl, ringlet;
— շղթայի, link;
— ճարմանդի, button-hole.
Արկանէ օղ ոսկի ի պարանոց նորա։ Եթէ դարձուսցես զպարանոց քո իբրեւ զօղ երկաթի (որ եւ անուր)։ Որպէս զչարս օղից չարամանեալ ընդ միմեանս. (Վրդն. պտմ.։ Վրք. հց. ՟Ե։ Երզն. քեր.։)
strangely;
like a stranger.
Վասն շինուածս՝ զոր ասացի ես, ո՛չ եթէ օտարաբար ինչ ասացի. (Մծբ. ՟Ա։)
speaking another language, foreign.
Միթէ օտարալեզու՞ք ոք իցեմք։ Յօտարալեզու ազգեաց տերեցան։ Այլազգօք. (Գէ. ես.։ Երզն. լս.։ Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Գ։)
exotic, foreign;
օտարաշխարհիկ երթանալ, to become a pilgrim.
թէեւ ինձ ոչ հաւատս իբր օտարաշխարհացւոյ, հա՛րց զգաւառականդ քո. (Եղիշ. յար.։)
եթէ ո՞րչափ եւս ի քեզ յօտարաշխարհիկս։ Զայս թեկղ հալածական օտարաշխարհիկ տա՛ր առ քեզ։ Այն զի՝ մի անձն (յովնան) եմուտ ի քաղաքն՝ օտարաշխարհիկ եւ անծանօթ յամենեցունց. (Եղիշ. ՟Ը. Ճ. ՟Ա.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Եթէ երթանայցէ ոք օտարաշխարհիկ. (Եփր. աւետար.։)
cf. Օտարաշխարհացի.
թէեւ ինձ ոչ հաւատս իբր օտարաշխարհացւոյ, հա՛րց զգաւառականդ քո. (Եղիշ. յար.։)
եթէ ո՞րչափ եւս ի քեզ յօտարաշխարհիկս։ Զայս թեկղ հալածական օտարաշխարհիկ տա՛ր առ քեզ։ Այն զի՝ մի անձն (յովնան) եմուտ ի քաղաքն՝ օտարաշխարհիկ եւ անծանօթ յամենեցունց. (Եղիշ. ՟Ը. Ճ. ՟Ա.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Եթէ երթանայցէ ոք օտարաշխարհիկ. (Եփր. աւետար.։)
heterodox, heretical.
Զի թէ օտարափառք ոմանք՝ ըստ կարծեաց իւրեանց անարտումք նման, սակայն մեծ եւ անմխիթարելի պատիժ կայ առաջի նոցա. (Մեկն. ղեւտ.։)
strange foreign, alien;
new, strange, extravagant;
diverse, different.
days work;
day of the month.
Եթէ վաճառեցէ ոք տուն բնակութեան ... մինչեւ ի կատարել տարւոյն աւուրցն վաճառի նորա, օրաթուի լինիցին փրկանք նորա. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 29։)
law-giver, law-maker, legislator;
cf. Օրէնսդրական.
cf. Օրէնսդիր.
Ի ձեռն օրէնսդրչացն եւ փիլիսոփայից։ Դու ով ես, յօրէնսդրչացն, թէ ի դատաւորացն։ Ամաչեսցուք յօրէսդրչացն. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 2։ Սարգ. յկ. ՟Թ. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
transgression, offence, prevarication, infraction of the law.
Ի հրէական ուխտադրուժ օրինազանցութէնեն ի բաց լինել՝ Աստուծոյ թողուլն, եւ մեր չմոռանալն զօրինազանցութիւնն մեր։ Պարտական գտաւ օրինազանցութեանն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Իգն.։ Լմբ. սղ.։)
Ի՛մն թէ եւ օրինազանցութիւն է, յաղագս փրկութեան մարդկան էր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3. յն՞ ես թէ եւ զօրէնս լուծի։)
example, model, exemplar, original;
transcript, copy;
idea, shadow, image;
drawing, design, plan, project, representation;
form, manner, way, sort, figure;
sample, pattern, specimen;
paradigm;
as, in imitation of, after the fashion of, by way of, like...;
զայս —, զայս ձեւ օրինակի, զ— զայս, ըստ սմին օրինակի, — զայս, պէս զայս —, in this manner or way, thus, so;
զայն —, զնոյն —, ըստ նմին օրինակի, in that way, in the same way, likewise;
զոր —, օրինակի աղագաւ, — իմն, for example, for instance;
— իմն, let us say, we will suppose;
ըստ —ի, after the manner of, according to the example of, in imitation of, like;
սովին օրինակաւ, like that, in that way;
աստուածահրաշ օրինակաւ, in a divine way;
որով օրինակալ եւ է or իցէ, in whatever way it may be;
բարի՝ չար՝ քնաղ՝ գեղեցիկ —, good, bad, rare, fine example;
— տալ, to give or set the example;
— առաջի ընծայել, to indicate as an example;
— առնուլ, to take for example or for model, to follow;
— զանձն ընծայեցուցանել, կացուցանել, to shew or set oneself an example of;
—աւ իւրով քաջալերել, to encourage by one's example;
— եկաց թագաւորաց, he was the model of kings.
Օրինակ ցուցանելի՝ եթէ իցէ ուրուք, թէ չիցէ, տեսիլն մարդոյն թշուառականացն է. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)
Լե՛ր օրինակ սամուէլայ, թէ նա զիա՛րդ անսայր հեղեայ. (Կրպտ. ոտ.։)
Եթէ ամենեքին զայն, օրինակ ունիմք (առնել, եւ մեռնել). (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 40։)
ՕՐԻՆԱԿ ԻՄՆ. τρόπον τίνα (զօրինակ իմն) quodam modo. Ըստ այնմ օրինակի՝ որպէս թէ. իբրու այն թէ. գրեթէ. ըստ իմիք. օրինակաւ իւիք խօսելով. զո՛ր օրինակ.
Օրինակ իմն թէ առաջի կայցէ բանիս տունկ։ Օրինակ իմն՝ օձի ի բաց եդեալ զխածանելն։ Օրինակ իմն կերակուր է վարդապետութիւնն կերակրողին. (յհ. իմ. երեւ։ Սարկ. լս.։ Երզն. մտթ.։)
like an example;
in a figurative sense, figuratively.
Ոչ ըմպէր ի հոգեւոր վիմէն, եթէ ոչ օրինաբար մկրտեալ էր. (Բրս. գորդ.։)
legal, legitimate, lawful, permitted, conformable to the law or to custom;
legal, juridical, canonical;
valid, efficacious, in due form;
legist, doctor in law;
— ցուցանել, կացուցանել, to legitimate, to authorize, to sanction.
Ոչ այլ ինչ է մաքսաւորութիւնն, ոչ եթէ ամօթ լրբութիւն. օրինաւոր (կարծեցեալ) մեղք, դէմք ագահութեան. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Բ։)
cf. Օրինադրեմ.
Եւ այլ զի՞նչ օրէն արդեօք իցէ, ով սոկրատէս, եթէ ոչ օրինեալքն։ Այլ ինչ արդեօք օրէնք, եւ այլ ինչ օրինեալն։ Ո՛չ մեք մեզ ինքեանց միշտ նոքօք օրինօքն օրինեմք, եւ ոչ միմեանց այլ մարդիկ։ Ո՞րպէս օրինես. զարդարն անիրա՞ւ, եթէ զարդարն արդար։ Մակացողքն զնո՞նսըն յաղագս նոցունց օրինեն, եթէ այլք այ նչ. (Պղատ. մինովս.։)
extremity, last moment, agony, death;
fate, destiny, fatality;
— մահու, the point of death, deaths-door;
յ— իւր ճեպել, to run to one's ruin;
ժամանէ յ— վախճանին, his last hour is at hand.
ՍՏՈՒԵՐԱՏՍ ՕՐՀԱՍ. (եթէ չկայցէ սխալ գրչի) իբր Անհրաժեշտ մահ. յն. անողոքելի, կամ անհրաժեշտ.
in the pangs of death, at the last gasp, dying, expiring;
cf. Օրհասաբեր.
Լուաւ յոգւոց բժշկէ, թէ քաղաքն յօրհասական վախճան հասեալ է. (Ոսկ. ես.։)
to bless, to shower down or bestow blessings on;
to bless, to consecrate, to offer;
to bless, to glorify, to sing hymns, to praise;
to bless, to prosper, to speed;
to salute, to greet;
to curse, to blaspheme;
— զսեղան, to say grace, to ask a blessing;
— զոք յերեսս, to curse a person to his face;
ո՞չ օրհնեցի զքեզ, didnt I curse you nicely ?
Եթէ ոչ յերեսս իսկ օրհնեսցէ զքեզ. փոխանակ ասելոյ, թէ անիծեալ իցէ. (Սեբեր. ՟Դ։)
the thirty eighth letter of the alphabet, and the thirtieth of the consonants;
It was taken at the time of the Crusaders from the Greek, in order to facilitate the writing of foreign words. The ancients used in its stead the letter փ;
φνσιϰος as փիւսկեան;
It is consequently pertinent only to modern Armenian, and if found in some early writers, the words are of foreign derivation.
Նոր այս նշանագիր՝ ձայնեալ ըստ այլ լեզուաց ֆէ, ֆի, էֆֆէ, չիք ի մեր բարբառ. այլ փոխանակ նորին վարիմք զտառդ փ, երբեմն եւ վ, ւ. որպէս եւ լատինք, թէպէտեւ ունին F, բայց զյունական բառս գրեալս տառիւն Φ , վերածեն ի փհ, ph հնչելով ֆ։ Իսկ եբրայեցիք եւ այլ արեւելայք՝ է՛ զի տարաբերեն ֆ, եւ է՛ զի փ։ Ի մեզ յետ ՟Ժ՟Ա. կամ ՟Ժ՟Բ. դարու ի լատինացւոց առին կիլիկեցիք՝ զայլոց բառս դրոշմել ֆ նշանագրով. զոր օրինակ.
brother;
—ք, Crusaders;
Templars, Knights templars.
cf. ՖՌԷՐ;
ձայն գաղղիական ի լատինականէս ֆռա՛դեր. պրս. պիրատէր . այսինքն Եղբայր։ (ի յետին օրինակս թղթոյ դաշանց. որ ըստ հին գրչութեան ունի լինել Փրեր։) Իսկ ի Պատմ. մատթէի ուռհայեցւոյ եւ Գրիգորի երիցու՝ Ֆրեր կամ Փրեր կոչին խաչակիր զօրք լատինացւոց։ Որպէս եւ Երզնկացին ի յիշատ. քեր. ասէ.
Որ առնէ կամ առթէ զախորժս. ախորժական. հաճոյական.
Եթէ ամենայն ախորժումն ոչ առանց բանի լինի, զիա՞րդ ախորժումն յախորժման լինի. (Կիւրղ. գանձ.։)
կամ ԱԽՏԱԺԷՏՈՒԹԻՒՆ. μαλακία, ἁρρώστημα infirmitas, languor, morbus, aegritudo Խօթութիւն. հիւանդութիւն. ախտ. ցաւ. ցաւագարութիւն. խասթէլիք.
Սիրեալ լինի ցանկութիւն. այլ գունակ (որպէս ի պետս) ծննդեան, եւ թէ ոչ ախտասիրեալ (կամ ախտասիրաբար լեալ) (Անյաղթ հց. իմ.։)
Սաւուղ ակն ածէր յերեսաց նորա։ Եւ յաւել եւս ակն ածել ի Դաւթէ. (Ա. Թագ. ԺԸ. 15. 29։)
Ապա թէ ակնածելով ակնածեսցեն բնակիչք երկրին աչօք իւրեանց յառնէն յայնմանէ. իմա՛, խնայեսցեն չսպանանել զնա, կամ անտես արասցեն զնովաւ։ (Ղեւտ. Ի. 4.)
Ոչ ողոքանացն ակն ածէր։ Առ այն ակն ածել։ Ակն ածել եւս՝ թէ գուցէ ոչ լնուցու զսակ հարկացն. (Ճ. Բ.։ Ոսկ. մտթ.։ Յհ. կթ.։)
Ակն առեր երեսաց ոմանց։ Կամ թէ առնուցու քեզ ակն։ Ակն առնուք մեղաւորաց։ Մի՛ առնուցու ակն ի դատաստանի։ Ոչ առնու ակն ամենեցունց տէրն։ Ակն աղքատի մի՛ առնուցուս։ Ակն առնուլ ամպարշտի՝ չէ՛ բարւոք։ Տե՛ս զի ակն առի երեսաց քոց։ Եթէ չէր առեալ ակն Յովսափատայ արքայի. եւ այլն։
Միթէ աղբիւր անդստին ի միոյ ականէն բղխիցէ՞ քաղցր եւ դառն։ Եւ էին յեղիմ երկոտասան ակն ջրոց։ Եւ ել Եղիսէէ յականս ջրոցն։ Հասեա՞լ իցես յակն ծովու. եւ այլն։
Եւ ի ծովէ ասր (յն. ծաղկունք), կամ խղընջոյնք, կամ ակունք՝ առաւել քան թէ զոչխարաց ասր. (Բրս. ընչեղ.։)
Զոր միանգամ կարծես աջոյ կողման, զայսոսիկ նա կարծէ ահեկեայս։ Զո՞ր արդեօք կող. զահեկեա՞յն, թէ զաջոյն։ Զահեկեայ զարմունկնն ի դուրս կորզեալ. (Փիլ.։)
Եւ աղաչաւոր. աղերսօղ. աղօթական. եւ թախանձանօք խօսօղ կամ մխիթարիչ. միւ'թէզիր.
Եթէ ի նմին հեստութեան յետ սպառնալեացն նոցա չէր աղուացեալ, ոչ մատնէր զնոսա ի ձեռն թշնամեացն. (Եզնիկ.։)
τεφρόομαι, ἁποτεφρόομαι in cinerem redigor Յաճիւն կամ ի մոխիր դառնալ. մոխիր կտրիլ. քիւլ քէսիլմէք. խաքիսթէր օլմագ. որ եւ ՄՈԽՐԻԼ.
Միթէ ամբարտաւանացա՞ւ (փալկոն) Աստուածն մեր. (Ճ. ՟Բ. (կամ ամբարտաւանեցաւ. Ճ. ՟Ա.։))
Խոնարհեցուցեր զանձն քո, եւ ասացեր, թէ ամբարտաւանեցի։ Մի՛ ամբարտաւանէք, այլ ընդ խոնարհս զիջանիցիք։ Բարձրացաւ սիրտ նորա, եւ ոգի նորա զօրացաւ յամբարտաւանել։ Կամեցան հպարտանալ, ամբարտաւանել։ Յամբարտաւանիլ (կամ նել) ամբարշտին՝ այրի աղքատն. եւ այլն։
Ամենապիսի. ամենապատիկ. ամենազգի. ամմէն ցեղ. հէր դիւրլիւ. մուխթէլիֆ. παντοῖος, παντοδαπός, πανποικήλος omnigenus, omnimodus, varius
Ո՛չ ասաց ժանտի եւ ամենաժանտի, այլ ի քաղաքին անուանէ կոչէ, թէ Յուդա Սկարիովտացի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
Եթէ պարգեւես, ամենալի ես։ Ընձեռեա՛ մեզ ձեռն ամենալի. (Նար. ՟Հ՟Զ. ՟Ղ՟Բ։)
Որպէս զպանթերոյն (որ է ինծ) ասէ բարոյախօսն, թէ ամենածաղիկ է. (Եպիփ. բարոյ.։)
encouraging, inspiriting;
— լինել, —ս մատուցանել, տալ, to rouse the courage, to give heart to, to inspirit;
cf. Քաջալերեմ;
—ս առնուլ, to pluck up courage, to take heart, to cheer up.
Սկսանի քաջալերս տալ ինքեան, թէ մի՛ վհատիր ո՛վ անձն, համբե՛ր եւ քա՛ջ լեր ի մարտդ։ Քաջալերս տայ, զօրացուցանէ։ Զքիրտն ջնջեսցես, քաջալերս մատուսցեն, սփոփիցես, մխիթարիցես. (Լմբ. սղ.։ Իգն.։ Սարգ. ՟գ. յհ.։)
very robust, vigorous, valorous;
cf. Քաջաձիգ.
Միւս քաջակորովն գոչէ, եթէ չեմք անտեղեակ խորհրդոց նորա. (Տօնակ.։)
cf. Հօրամոյն.
ըստ յն. բարեհայր. էւբա՛դօր. εὑπάτωρ . որպէս մականուն Եւպատովր, որ եւ ՀՕՐԱՄՈՅՆ ասի. որպէս թէ բարի հօր բարի զաւակ. թէպէտեւ երկոքեան չարք էին.
very faithful;
most confiding.
Եթէ դու քաջահաւատ ես, քահանայն չկարէ արգելուլ զԱստուածոյ ողորմութիւնն. (Համամ առակ.։)
Եթէ քաջահաւատ ես յառաջանորդն, տո՛ւր զառօրեայ կեանս քա նմա. (Նեղոս.։)