given to pleasure, to one's own comforts, lazy, dissipated;
selfish;
comfortable.
personable, of good appearance, tall, well made, fine limbed.
ԱՆՁՆԵԱՅ ԱՆՁՆԵՂ. εὑμεγέθης. permagnus, procerus, ὅγκος, mole insignis. Երեւելի անձամբ. հարստամարմին. թիկնաւէտ. մեծ. մենծ, խոշոր. պէօրքլիւ, կէօվտէլի, արգալը, պօյլու պօսլու, իրի փարչէ.
narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.
Զանձուկ եւ զնեղութիւն հոգւոյն ուսոյց ի տառապանս խորհրդոցն. (Լմբ. սղ. ՟Ի՟Բ։)
Անձուկ յոյժ ունիմ։ Ի պատմել մեզ զանձուկն ձեր։ Կամ անձուկ, կամ նախանձ. (Հռ. ՟Ժ՟Ե. 23։ ՟Բ. Կոր. ՟Է. 7. 11։)
Անձկաւ ի նորա բարիսն փափաքել։ Լնուլ զբաղձանս անձկոյն՝ որ առ Աստուած։ Բորբոքումն անձկոյ. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։)
Անձկով տարփման։ Զկամս կայսերացն առ իրին անձուկ. (Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
Զտապ անձկոյ սրտի քո փախուցանէ երեւումն պարտիզպանիդ. (Եղիշ. յար.։)
that brings rain, rainy.
Գարնանային անձրեւաբեր հոսմանց։ Յանձրեւաբեր խոնաւէ ցամաք պահիցէ. (ՃՃ.։)
father;
abbot;
cf. Աբբայ.
Պատմեաց աբասուն։ Ուրախ եղեւ աբասն։ (Վրք. հց. ԺԴ.)
abbess, superioress.
Գլուխ կրօնաւորեալ կուսից կամ հաւատաւորաց. մայր վանից.
մարապետներու գլուխ, ճառընտ.
monk's funeral.
Յուղարկաւորութիւն եւ թաղումն աբեղայի վախճանելոյ։ (Մաշտ.)
cf. Աբեղութիւն.
որ գրի եւ ԱԲԵՂՈՒԹԻՒՆ μοναχισμός vita monastica Կարգ կրօնաւորութեան. հրաժարումն յաշխարհէ։
Այսքան է կարգ աբեղայութեան (կամ աբեղութեան), ոչ առեալ պատիւ եւ ոչ իշխանութիւն։ Կրկին փոփոխումն առեր. որպէս յաբեղայութիւն յաշխարհէ, այսպէս եւ ի քահանայութիւն յաբեղայութենէ. (Լմբ. պտրգ.։)
to be avaricious, niggard, to save sordidly;
to be sparing of, to hoard avariciously;
— զագահութիւն, to be given to covetousness;
— ի ժամանակն, to be sparing of one's time.
Բառնայ ... զմերձաւորաց խնամութիւն, զոր վասն ագահելոյ սեփհական ազատութեանն առնէին։ Ագահելով ի գանձս սպանելոցն եւ ի ժառանգութիւն. (Խոր. ՟Գ. 20. 24։)
Եւս՝ խնայել յինչս. ճշտել. դամա՛ էթմէք, խասիսլիք էթմէք.
avarice, niggardliness, stinginess.
πλεονεξία Avaritia. Անկարգ բաղձանք ընչից՝ ի ստանալ կամ ի պահել. արծաթսիրութիւն. ընչասիրութիւն. աւելաստացութիւն. դամա՛, խասիսլիք.
Ագահութիւն ի զանազան իրս տեսանի, յինչս նմանապէս եւ ի փառս եւ յուսմունս, եւ յաշակերտացն յոլովութիւնս, եւ յայլս սոյնպիսիս։ Առ ագահութեանն (շուն) ի փսխածն իւր դառնայ ուտել. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
Ոչ է պարտ քեզ առաւել ճգնել, որպէս ագահութեան աղագաւ աշխատեցուցանել զանձնդ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Եւ Կաշառք. իրք յափշտակեալ, զրկանօք առեալ, եւ կամ խնայութեամբ տուեալ։
cf. Աքաղաղ.
Ագաղաղք փետրամօրուսք. (Խոր. աշխրհգ. ձ։)
unmarried person, maid, bachelor;
that is about to be married, that is in a marriageable state;
վիճակ ամուրեաց, celibacy.
Ամլոյն բարի ոչ արար, ամուրւոյն ոչ ողորմեցաւ. յն. ըստ ոմանց է γύναιος, կին աղքատ կամ անտէրունչ. խեղճ կնիկ. muliercula եւ ըստ ոմանց ἁγύναιος անկին. qui uxore caret (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 21.)
Ամուրեաց քահանայիցդ՝ որ ըստ աշխարհի. զի որում ի մանկական հասակին հասանէ վախճան ամուսնոյն, եւ այլն. (Շ. ընդհանր.։)
seasoning, sauce.
Կազմութեամբ պատրաստութեան, եւ համեմոցն ամոքանօք (յն. մի բառ)։ Հացք եւ աղ առանց ամոքանաց. անխմոր են հացքն, եւ աղն անխառն. (Փիլ. տեսական.։)
to soften, to calm, to compose;
to conciliate, to appease, to allay, to pacify, to reconcile;
to affect, to move, to touch;
to abate, to diminish;
to sooth, to caress;
to engage, to win over, to persuade.
որ եւ ՀԱՄՈՔՍԵԼ. εὑδοκέω, παραρτύω, συγκεράννυμι placo, complacere facio, commiseo, tempero, apparo, condo Բարեխառնել. անուշել. մեղմել. հաճել, հաճոյական գործել. համեղ առնել. համեմել. համոզել. կակղել՝ իրօք կամ նմանութեամբ. անուշցնել, կակղցնել. տինտիրմէք. միւլայիմ՝ թէսքին էթմէք, կէվշէթմէք. ի թիմատ վերմէք.
Հաց կերակուր, եւ խորտիկ՝ աղ. որոց էր երբէք, զի եւ զոպայ համեմով ամոքեալ լինէր. (Փիլ. տեսական.։)
appeasement, assuagement, moderation, abatement;
inducement, persuasion.
Ամոքումն եւ զղջումն եւ արհաւիրք խռովութեան տիրէ նմին. (Լմբ. սղ.։)
having the colour or appearance of a cloud.
ἑπινεφής nubilis, nubibus tectus, subductus Որ ինչ է ի գոյն ամպոյ. մթագոյն. ամպախառն.
voluntary.
Ասեմք ինչ եւ կրեմք ի մտի զմեղս՝ կամկանս ինչ, կամ ծաղրականս, կամ խանդաղականս բան. (Վրք. հց. ՟Զ. ձ։)
condescending, complaisant, obliging;
— լինել ումեք, to be complaisant, very kind to, to do the obliging, to comply with the whims of, to oblige, to satisfy.
Կամակատար որդի բարձրելոյն. (Նար. խչ.։)
complaisance, obligingness, kindness.
Զմեր հեշտութենէն՝ որ ի կամակատարութենէ լեալ (կատարելով զխնդիր քո յօժարութեամբ,) քաջ գիտեմ խնդութիւն քեզ լեալ. (Խոր. ՟Ա. 8։)
Դարձուցանել զարժանաւոր դարձուածս աշխատութեան ի ծննդոցն ի կենդանութեան պատկառելի պատուոյն կամակատարութիւն (կատարելով որդւոց զկամս ծնողացն). (Պիտ.։)
to act according to ones entire will, pleasure or caprice.
ἐκουσιάζομαι sponte ago. Ըստ կամս անձին գնալ. իշխել առնել ինչ ըստ կամի. ուժել. քեֆովը շարժիլ, կրնալ ընել.
Կալ եւ դադարել ... եւ ոչ եւս փոփոխել, կամ կամակարել ուրեք յեկեղեցւոյն իւրմէ. (Կանոն.։)
free-will;
spontaneity;
կամակարութեամբ, cf. Կամակար.
ἐκουσιασμός, προαίρεσις actio voluntaria, voluntas, consilium, propositum եւ ἑξουσία auctoritas, factultas, potestas եւ αὑθάδεια contumacia, pertinacia. Ինքնակամ յօժարութիւն. եւ անձնիշխանութիւն, կամ անձնահաճութիւն. հլութիւն, եւ անսաստութիւն. ազատութիւն ի լաւ կամ ի չար անդր. (ուստի շփոթի ի գրչաց ընդ Կամակորութիւն)
Անձնիշխան կամակարութիւն մտացն։ Զկամակարութիւն մտացն եւ մարմնոյն ածել ի հնազանդութիւն. (Յճխ. ՟Ժ. եւ ՟Զ։)
Փութոյն անխափան կամակարութեամբ։ Չարաբարոյ կամակարութիւն. (Պիտ.։)
Եւ ինքն առ կամակարութիւն ի դահճապետէն.. (Նախ. երեմ.) այսինքն ազատութիւն։
agreeing with, privy to, instrumental in;
accomplice, partaker in;
— լինել, to be a party to or instrumental in, to agree with, to approve of, to consent to.
ὀμόνοος բայիւ ὀμονοέω, συνευδοκέω concors, consentiens, complacens Համակամ. համախոհ. մեկ սիրտ՝ մեկ հոգի.
crooked, bent, curved, tortuous, sinuous;
indirect, crafty;
cf. Յամառ;
— շաւիղ, winding path, crooked way;
crookedly, against the grain.
διεστραμμένος, σκολιός, καμπύλος perversus, tortuosus, obliquus, inflexus, curvus, flexuosus. լծ. եւ նոյն ընդ Ծամածուռ. խեղաթիւր. ոլորեալ. որ եւ ԳԱՆԳՈՒՐ (ՆՄԱՆԱՁԱՅՆ). եւ Մոլորեալ. թիւրեալ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. (ի ձայնէս Կամ, ուստի եւ կամն, կամար կամուրջ, կարկամ. յորս կայ կորութիւն ինչ. որպէս եւ յն. գա՛մբի, գամբի՛լօս, է կոր. թիւր. պ. փէման, աղեղն. եւ թ. գամպուր, եամփուրի, քէմէր, եւն) զի եւ Կամակորն վարի ըստ նախնեաց որպէս ռմկ. ծուռումուռ. ծուռծռկած.
Օձ կամակոր։ Կամակոր շաւիղք, կամ Ճնապարհք։ Բերան կամակոր։ Կամակոր եւ խեղաթիւր ազգ։ Խորհի զկամակորս։ Կամակոր գտանիցիմ։ Ոչ միայն բարերարացն եւ հեզոցն, այլ եւ կամակորացն, եւ այլն։ Զոր կոչէ բերան կամակորաց, եւ շրթունս սուտ (զրպարտչաց). (Համամ առակ.։)
Այլ ընդ այռոց՝ խանգարս եւ կամակորս։ Նոքա արարին կամակոր զանձինս. (յն. թիւրեցին)։ Զկամակոր զպատրանս ի գործ արկանէ։ Վասն կամակոր կրօնիցն ի կորուստ մատնեալս. (Ոսկ. մտթ.։ Ոսկ. գաղ.։ Ոսկ. տիմ.։)
Խափանեսցէ զկամակոր իշխանութիւնս անձնականս՝ որ ի մեզ. (Տօնակ.։)
Մտախաբ, կամակոր իսկ՝ եւ սրտաբեկ. (Նար. ՟Ի՟Բ։)
Կամակոր ուխտադրուժք իջանեն յատակս դժոխոց. (Նախ. առակ.։)
to wring, to twist;
to bend, to bow, to curve;
to distort, to overstrain a phrase, to strain, to misinterpret;
to pervert, to deprave;
— զարդարութիւն, to pervert justice.
στρεβλόω, σκολιάζω perverto, distorqueo. Խեղաթիւրել. յեղաշրջել. ծռել իսպառ. խանգարել. ծռմռկել, խանկրել.
Մի՛ զմին ասելով, զբնութեանցն խցանել կամակորեսցուք՝ զաղբիւրս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Կամակորեալք ի ձրիցն զոր ընկալաք. այսինքն խոտորեալք. (Շ. յկ. ՟Ժ՟Ը։)
Իսկ թէ ոք առ այս խորհրդոյ գիտութիւն կամակորի. այսինքն մոլար ընթանայ. (Լմբ. պտրգ.։)
crookedness, tortuosity, winding;
perversity, depravation;
cf. Յամառութիւն.
στρεβλότης, σκολιότης perversitas, tortuositas, obliquitas. իսկ Կամակորութեամբ, σκολιῶς perverse. Ծամածռութիւն. խեղաթիւրութիւն. խոտորնակութիւն. (որ վրիպակաւ դրի եւ Կամակարութիւն)
Ածել յուղղութիւն զմեր կամակորութիւնս խրատէ։ Որք զուղղութիւնսն մեր ի կամակորութիւն դարձուցանեն. (Ոսկ. ես.։)
Չաչաչար (կամ չա՛ր չա՛ր) է կամակորութիւն, ընթերցիր Կամակարութիւն. զի յն. է՝ ինքնիշխանականն. αὑτεξούσιον.
to consent to, to agree with, to approve of.
Հարկեցուցանէին զնա կամակցել եւ միաբանել անօգուտ խորհրդին. (Ղեւոնդ.։)
cf. Կամակատարութիւն.
Ի կամահաճութիւն իշխողին՝ բերել նմին նուէրս. (Լմբ. իմ.։)
ideal, fantastic, chimerical.
Ըստ կամի մտածեալ, մտացածին. մակամտածական, իր մտքէն խելքէն հնարած, շինծու.
voluntary, spontaneous, free;
— եւ ակամայ, willingly or unwillingly, nolens-volens, willing or unwilling.
Պատահման մահուն կամայի եւ ակամայի. (Մխ. դտ.։)
Ընդ կամայցն եւ ընդ ակամայիցն յանցանաց պատասխանի տալոց եմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
Կամայ եւ ակամայ խոնջել, կամ մեղանչել. (Խոսր.։ Շ. բարձր.։ եւ Ժմ.։)
cf. Կամայորդոր.
Կամայօժար մտօք հրաժարել յաշխաչհէ, կամ ապստամբել յաստուծոյ, կամ ի նոյնս միտել. (Լմբ. պտրգ. եւ ովս։ Շ. յկ. ՟Բ։)
wilful, selfwilled, stubborn.
Ընդունայն եղեւ հրաժարումն քո յաշխարհէս, յորժամ ի կամապաշտ բարուցդ ոչ մերկացար. (Մաշկ.։)
arcaded;
arcade;
atrium, porch.
αἱλάμ, αἱλάμμων, ἑξελισσομένος aelammon, circumvolutus. Կամարօք կապեալ կամարայարկ (սրահ). եբր. էլա, էլամմօն։ (Եզեկ. խ. 22։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. 3։ ՟Է. 8։)
vaulted, arched;
— գործել՝ յօրինել, to arch, to vault.
Կամարաձեւ խորան երկնից. յն. κύκλος circulus, gyrus. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 34։)
spring of an arch.
Ունի եւ խորանն կամարակիցս եւ անկիւնս եւ շրջապատս գեղապաճոյճս. (Արծր. ՟Ե. 7։)
to bewed, to stoop, to grow crooked.
spontaneous, voluntary, free.
ἐκούσιος voluntarius, spontaneus. Ուր գոյ ազատ եւ յօժար կամք գործողին. անձնիշխանական. ազատ. կամայական. յօժարական.
Կամաւոր պատարագ, ողջակէզ, կամ խաչելութիւն, մահ. (Եղիշ.։ Շար.։ Ժմ.։)
Կարօտ է եւ մեծութիւն՝ կամաւոր տնանկութեան. (Յճխ. ՟Է։)
Եւ ո՛չ կամաւոր սխալանօք ի սմա յարմարեալ բան. (Խոր. ՟Բ. 72։)
Կամաւոր բարուք խորհրդոց (այսինքն խորհրդածեալ կամօք)։ Կամաւոր փոփոխումն, կամ յօժարութիւն, առաքինութիւն, պարտապան, եւ այլն. (Պիտ. ստէպ։)
cf. Կամաւոր.
Կամաւորական նուէր, կամ լքումն շնորհին. ընդունելութիւն. կիրք. խաչ. (Նար. ՟Ա. ՟Խ՟Ե։ Կանոն.։ Ճ. ՟Ա.։ Գանձ.։)
cf. Կամովին.
free-will, spontaneity.
Կամաւորութեամբ գալ ի չարչարանս, կամ ի խաչն. մեռանիլ եւ յառնել. (Շար.։ Նար.։ Աթ. ՟Ա։)
Ինքնիշխան կամ ինքնակամ կամաւորութեամբ. (Նար.։ եւ Ոսկ. գաղ.։)
will, wish.
to bend to one's will or wishes, to persuade, to induce.
Կամեցուցանէ բարբառել բան տխրական. (Խոր. ՟Գ. 68։)
to will, to intend, to mean;
— ընդ, to like, to wish, to please;
to be pleased with.
βούλομαι, θέλω , ἑθέλω volo. իսկ՝ ո՛չ կամիմ, չկամիմ, οὑ θέλω, οὑκ ἑθέλω nolo, non vis. եւ եւս δοκέω , εὑδοκέω complaceo, approbo αἰρέω eligo ἁξιόω dignor եւ այլն. որ եւ ԿԱՄԵՆԱԼ. կամիլ, կամենալ, ուզել. ... պ. քեամիտէն. Բերիլ կամաց յառարկայն, որ ըստ ինքնեան է բարին. վարել կամաց զներգործութիւն իւր. ցանկալ. յօժարիլ. ախորժել. հաճիլ. խորհել եւ ընտրել. եւ Խնդրել.
Կամին զխաղաղութիւն։ Կամի զկեանս։ Զպատուիրանս նորա նա կամի յոյժ։ Զողորմութիւն կամիմ։ Ոչ կամիմ զմահ ամպարշտին։ Ոչ կամեցաւ զօրհնութիւն։ Որպէս կամեցար՝ եւ արարեր։ Զօրս կամէր՝ հարկանէր, զորս կամէր՝ սպանանէր։ Կամելով կամէր տէր եղծանել զնոսա։ Միթէ կամելո՞վ կամիցիմ զմահ մեղաւորին։ Կամիմ, սրբեա՛ց։ Եղիցի քեզ՝ որպէս եւ կամիս։ Կամեա՛ց տէր փրկել զիս։ Կամիմք նշան ինչ տեսանել ի քէն։ Զի՞նչ կամիս։ Զի՞նչ կամիք՝ զի արարից ձեզ.եւ այլն։
cf. Կամն.
Կոխիցէ ոք զկալ կամնասայլիւք։ Զանիւ կամնասայլին։ Իբրեւ զանիւս նորս սղոցաձեւ կամնասայլից. (Ես. ՟Ի՟Ե. 10։ ՟Ի՟Ը. 27։ ՟Խ՟Ա. 15։)
to be stubborn, obstinate, obdurate.
ԿԱՄՇԱՆԱԼ. Իբրու Կաշիանալ, խստանալ. կամ Պակասիլ ի լուսոյ.
voluntarily, willingly, of one's own accord or free will.
Եւ միշտ կենդանին՝ մեռեալ կամովին։ Ես իմ կամովին՝ վասն իմ հաւատին՝ փոխան քրիստոսին մեռանել կամիմ։ Որպէս հօտ յաղին՝ այնպէս դիմեցին ի մահ կամովին. (Գանձ.։)
station, place, post, site;
position;
dwelling, residence, abode;
station;
cf. Կայուն;
վերին, գերակայիցն —ք, heaven.
որ եւ ԿԱՅԵԱՆ. Ի սուրբ գիրս վարի անխտիր որպէս Կայք, եւ կայարան. հաստատուն կալն, հաստատութիւն, կարգ, դեգերանք. եւ Տեղի հաստատուն. στάσις statio θέσις situs δίαιτα mora եւ այլն. կենալն, եւ կենալու տեղ.
Կայանս ամենայն անասնոյ անասնոց. յն. մսուր. (խորշ. ՟Բ. Մնաց. 28։)
Վերին, կամ ճշմարտիցն կայանից. (Յճխ.։ Սարգ.։)
Ի կայանս նորոգն դաղմատիոյ. (Նար. խչ.։)
Իմացեալ զկայանսն եւ զփոփոխեալսն. (Խոր. աշխարհ. ձ։)
to be composed;
cf. Կամ.
Որպէս խաւար ոչ ունի կայանալ մերձ անստուեր լուսոյ. (Շ. ամենայն չար.։)
cf. Կայանամ.
cf. Կայան.
Կայեան բնակութեան։ Զտունս եւ զկայեանս ուխտականացն. (Յհ. կթ.։)
Յանպատում կայեանսն։ Յիւրաքանչիւր կայենից (օթեւանաց երկնից). (Յճխ. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Ե։)
(Եղիա) ի ցնծալի կայեանն՝ օդագնաց լինելով՝ ամբարեցաւ. (Պիտ. ուր եւ դրախտն կոչի կայեանք ադամայ։)
Կայեանն՝ զոր արդէն իսկ կայցես յետ մկրտութեանն առաջի մեծի բեմբին (սրբութեան), անտի փառացն է նախատիպ. (Ածաբ. մկրտ.։)
to clap the hands or stamp the feet in sign of joy, to applaud, to load with applause;
to dance, to leap, to jump, to caper, to cut capers.
κροτέω, ἑπικροτέω applaudo, complaudo, concrepito. Կայթս հարկանել. բաբախել զձեռս եւ զոտս. դոփել ոտիւք. ոստոստել ուրախութեամբ. եւ Ծափել. շաչել. չառաչել. լծ. եւ կայտռիլ. խայտալ. ցաթկել, ցաթկտել, ծափ զարնել.
Կայթէ եւ խնդայ. (Առակ. ՟Ժ՟Է. 18։)
Ծափս հարից եւ կայթեցից. յն. բաբախեցից ձեռն ընդ ձեռն իմ։
Ի տրոփումն կայթելոյ կաքաւման ոտին. (Նար. խչ.։)