expert at drawing the bow, skilled in arehery;
well-bent (bow).
Քաջ նախարարն, կորովաձիգ եւ հաստաղեղն։ Զգործ կորովաձիգ արանցն։ Կորովաձիգ աղեղնաւոր. (Խոր. ՟Ա. 8։ Փարպ.։ Արծր. ՟Ա. 12։ Գր. հր.։)
Ով կորովաձիգ հայեցուածոյն։ Առ որ կորովաձիգ իմանալին բբովք ձգեալ՝ տեսանէր. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
keen-witted, subtle, penetrating, ingenious, perspicacious, sagacious, acute;
shrewd, crafty, cunning.
Կորովամիտ խորհրդական։ Ամենայն ուրեք եղեալ ես կորովամիտ։ Մեծ եւ կորովամիտ թագաւոր. (Պտմ. աղեքս.։)
Գաղատոս ճարտար կորովամիտ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Մեծ է միջոցն ընդ մարգարէն եւ ընդ կորովամիտն. որչափ մարդկային իմաստութիւն, եւ աստուածային. (Գէ. ես.։)
to recover one's strength, to take courage;
to tax one's ingenuity, to set ones wits to...
Կամօք տգիտանաս, կորովանաս, եւ կեղծաւորանաս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
shooting skilfully, carefully aiming at;
skilful in arms;
dexterous, expert, skilful, handy;
nervous, robust, vigorous, valorous, valiant;
intelligent, ingenious, clever, witty, wily, keen;
cf. Կորովակի;
— յաղեղն եւ ի սուսեր, skilful with the sword bow.
Կորովի յաղեղն եւ ի զէն։ Զկորովիս աղեղնաւորացն. (Արծր. ՟Ա. 9։ ՟Գ. 1։)
ability, dexterity, address;
cf. Կորովամտութիւն;
— բանից, eloquence, fluency of speech;
— բբաց, piercing sight.
Գործոց եւ ձեռաց կորովութեան. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 19։)
Ուսաւ զկորութիւն աղեղան. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
ԿՈՐՈՎՈՒԹԻՒՆ. ἁκωκή, ὁξύ, ὁξυδερκία acumen, perspicacitas. Սրութիւն աչաց, եւ մտաց. եւ Իմաստութիւն բանից եւ գործոց.
Տեսանելով զմեծանձնութիւն եւ զկորովութիւն բանիցն. (Շ. բարձր.։)
իմաստուն կորովութեամբ կշռեալ զգործ իւր։ Կորովութեամբ կշռեալ զերկրպագութիւն իւր նմա. (Յհ. կթ.։)
aquiline-nosed, hook-nosed.
Որոյ ունչն է կոր. արծռունկն. տե՛ս եւ ԿՈՐԱԿՏՈՒՑ.
Ոմն ի ծնէ, որպէս խաժակն, եւ կորունչ. (Անյաղթ պորփ.։)
to lose;
to miss, to mislay, to be without;
to ruin, to undo, to destroy;
to put to death, to kill;
to exterminate, to annihilate;
— զճանապարհն, to lose one's way, to be lost, to stray;
— զհամբաւ, to lose one's reputation or good name, to be defamed, disgraced;
— զթել բանին, to lose the clew or the thread of one's speech;
— յաչաց, to lose sight of;
— զպատեհն, to lose or let slip an opportunity;
— զգրաւն՝ զխաղն՝ զդատն, to lose a wager;
to lose the game;
to be cast.
ἁπολλύω, ἁπόλλυμι, ἁφανίζω perdo, deperdo, interimo. Տալ կորնչել. հանել ի բաց կամ ի ձեռաց՝ կամյ եւ ակամայ, բառնալ. ջնջել ի միջոյ. անհատ առնել. եղծել. սատակել. կորսնցընել.
Ժամանակ խնդրելոյ, եւ ժամանակ կորուսանելոյ։ Կորուսանիցէ դրամ մի։ Գտի զդրամն իմ զոր կորուսի։ Միթէ կորուսանիցե՞ս զարդարն ընդ ամպարշտին։ Կորուսջի՛ք զբնակիչս երկրին։ Կորուսցէ զնոսա կորստեամբ մեծաւ։ Ի խնդիր է հերովդէս կորուսանել զմանկունդ։ Որ կորոյս զանձն իւր վասն իմ, գտցէ զնա։ Ոչ կորուսցէ զվարձս իւր։ Կորուսանել ի գեհենի։ Կորուսից զիմաստութիւն իմաստնոց.եւ այլն։
Ո՞վ ոք կորոյս մեծութիւն։ Զկեանս իւր կորոյս։ Կոս զկարիս։ Կորուսանել զփառս, զիւրն արդարութիւն, զգիր մուրհակի. (եւ այլն. Նար.։)
loseable, perishable, transient, transitory;
fleeting, vain;
admissible.
կորստական արծաթ, կամ հանդէս, սով. խորխորատ. (Մանդ.։ Պիտ.։ Յհ. կթ.։)
unstable nature, inconstancy;
admissibility.
Պատմել զանցս անցիցն կորստականութեան նոցա մոլորութեան. (Արծր. ՟Գ. 5։)
contriving or scheming the perdition of.
Խուսեցից ի կորստասէր ծառոյն պատուիրանազանցութենէ. (Պիտ.։)
dung, manure, muck.
Զմսուրն ի կոյէ սրբած կալ։ Կոյով պախրեաց օծեն։ (Վստկ.։)
pinaster, wild pine.
(ի կիւ, որ է սագըզ) ռմկ. կվենի, կուի կամ կվի. πίτυς , πεύκη picea, pinus, larix. Ազգ մայր փայտի՝ մանրատերեւ սրագոյն, որպէս անպտուղ փստղենի. Յորմէ ելանէ մարխ, եւ խիժ (այսինքն չըրա, եւ չամ սագըզի ). վասն որոյ կոչի ռմկ. եւ Մայրափայտ. մախի ծառ. չամ աղաճը, քէօքնար. cf. ԾՈՐԵՆԻ, եւ cf. ՀԵՐՁԻ։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Վստկ.։)
turf, sod;
cf. Գուղձն.
ռմկ. կունծ. նոյն ընդ Գուղձն. ... Կոշտ կամ հատուած հողոյ. հող խստով հանդերձ խլեալ.
Որպէս թանձրութիւն կորդ երկրի արօրով պատառել ի կնծունս, եւ ցրուել ի փոշի. (Վրդն. սղ.։)
carter's smock, gabardine.
Բառ ռմկ. որպէս Կապայ, կամ ճիւպպէ. յորմէ իտ. giubba. Վերարկու կամ պարեգօտ. զի դնի ի տեղի յն. στιχάριον tunica, vestis undulata. որպէս թէ կիտուածեալ զգեստ.
idol;
image, statue.
εἵδωλον idolum, simulacrum. Կռեալ եւ կոփեալ՝ ձուլեալ եւ քանդակեալ արձանք կամ պատկերք սուտ աստուածոց. դրօշեալք դից. կուռք, կռքեր. ... խէպլ (որ է սնոտիք, որպէս ռմկ. խըպըլիկ ).
Գողացաւ ռաքել զկուռս հօր իւրոյ։ Մի՛ արասցես դու քեզ կուռս ըստ ամենայն նմանութեան։ Արկից զդիս ձեր զդիակամբք կռոց ձերոց։ Ի զոհս կռոց։ երկիրպագին կռոց նոցա։ Բարկացուցին զիս կռովք իւրեանց։ Ամենայն աստուածք ազգաց կուռք են, ձեռագործք են որդւոց մարդկան։ Յանշունչ կուռսն յուսացելք.եւ այլն։
Իսրայէլի միայն ճանաչիւր ճշմարիտն աստուած. իսկ այլազեացն՝ կուռքն. (Կիւրղ. ղկ.։)
governor, prefect, pacha;
փոխանորդ —ի, lieutenant governor, sub-prefect.
Բդեշխ մեծ եւ կուակալ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
virginal, maiden, maidenly.
Կուսական որովայն, կամ արգանդ, կաթն. (ծնունդ, մաքրութիւն, տօն. Շար.։)
կոյս կուսական ծննդեամբ զկանանց ելոյծ զդատակնիք. (Շ. տաղ.։)
Յարգանդէ կուսականէ ծնեալ. (Ճ. ՟Գ.։)
Virgin-Mother.
παρθενομήτωρ virgo-mater. Կոյս եւ մայր. մայծ եւ կոյս. սեպհական կնիք սուրբ աստուածածնի.
աստուածածին մարիամ, կուսամայր, լուսաբեր։ (Յիսուս) կուսամօր որդի. (Կւրղ. ի կոյսն. եւ Պրպմ. ՟Խ՟Դ։)
Երիկածին մանուկ՝ կուսամօր որդի՝ աստուած գոլով. վասն զի եւ աստուածածին, կոյս. (Պիտառ.։)
virgin;
maid;
nun;
— լինել, to go into a nunnery, to take the veil.
Կուսից, եւ կուսանաց (յն. երիտասարդ) առ հասարակ կոտորած. (Բ. Մակ. Է. 13։)
Հայրն կոզմաս կուսանն եւ պահօղն եւ ողորմածն. (Վրք. հց. ձ։)
to be pure as a virgin;
to lead a life of chastity, to keep one's maidenhood;
to take the veil.
Թամար եւ հռութ, եւ նմանք նոցա, որք կուսացան հաւատովք եւ գործովք (այս ինքն ողջախոհացան), Սրբին, կուսանան. (Վրդն. երգ. եւ Վրդն. սղ.։)
cf. Կուսանամ.
Թամար եւ հռութ, եւ նմանք նոցա, որք կուսացան հաւատովք եւ գործովք (այս ինքն ողջախոհացան), Սրբին, կուսանան. (Վրդն. երգ. եւ Վրդն. սղ.։)
maiden's apartment;
gynecasum;
girls boarding-school;
nunnery, convent.
Ածել ի սուսին քաղաք ի կուսանոց մի. յն. կանանոց. (Եսթ. ՟Բ. 3։)
the Virgin's Son.
որդի կուսին. կուսածինն յիսուս միածին.
Ցնծայ մանուկ ամլորդին ընդդէմ մանկանն կուսորդւոյ. (Եփր. համաբ.։)
Խաղայր ցնծայր ընդդէմ կուսորդւոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։ Շ. մտթ.։ Անան. ի յհ. մկ.։)
Ի նմանութիւն մեծի կուսորդւոյն խոնարհութեան։ Շ. (մտթ.։)
heap, pile, accumulation, mass;
vault, roof;
swelling;
wave, surge;
globe, globule.
Կուտակ կացոյց զլերինս ի վերայ երկրի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Սուր ի գործ արկեալ՝ կուտակս կուտակս արկանէին. (Արծր. ՟Դ. 10։)
Զեռալ սկսանի (ծովն), եւ բարձրադեզ կուտակս յարուցնել. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
Զծիրանեգոյն ալիսն՝ լեռնաձեւ կուտակսն. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Անհուն հեծեալ եւ հետեւակ, իբրեւ զծովու ալեաց կուտակ. (Շ. եդես.։)
piled one upon another, heaped up, accumulated.
Յարեաւ ի վերայ նոցա զբօսանք կուտակադէզ ալեօք փրփրելոյ. (Ոսկ. գծ.։)
to heap, to pile, to amass, to accumulate;
to swell, to heave, to upheave;
to exaggerate.
Յորժամ ծով յուզեցի, եւ զալիսն վեր ի վայր կուտակիցէ. (Ոսկ. ես.։)
Իբրեւ զծով ալեօք կուտակեալ։ Իբրեւ զգետս կուտակեալ ջուր զջուրբ։ Իբրեւ զնաւ սահեալ ի վերայ ջուրց կուտակելոց. (Ես. ՟Ժ՟Ե. 12։ Երեմ. ՟Խ՟Զ. 7։ Իմ. ՟Ե. 10։)
Ալիք կուտակին վէտք վէտք. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
accumulation, heap;
swelling, heaving;
exaggeration.
Կուտակումն ալեաց. (Կիւրղ. ի կոյսն. Արծր. ՟Գ. 9։ Լմբ. սղ.։)
to amass, to collect, to heap up, to heap together, to pile.
συλλέγω, συνάγω, στοιβάζω (լծ. իսթիֆ էթմէք ), συστρέφω, ἑκχέω congero, coacervo, cogo, congrego, constipo, effundo եւ այլն. Կոյտ առնել. հաւաքել ի մի, կամ յիրերաց վերայ, դիզել, բարդել զիրս. զեղուլ. եւ Ժողովեալ, գումարել զմարդիկ. դիզել, մէկտեղել.
Կուտել քարինս, կամ կարկառ մեծ ի վերայ, կամ շեղջս շեղջս, համբարս, զմոխիր. հորակոյտս. Զբլուր հողոյ. փայտ ի վերայ հրոյ։ Մի՛ կուտեսցէ զդովաւ հող։ Կուտեցէք (կամ հաւաքեցէք՛) յիս խնձոր։ Եռեալ կուտէր զայն ի սայլս իւր. եւայն։
Ժողովէին աւար բազում, եւ կուտէին արծաթ եւ ոսկի յոյժ. (Արծր. ՟Բ. 6։)
Զիա՛րդ յաճախ կուտէ պատասխանիս վասն շաբաթուն լուծանելոյ. (Երզն. մտթ.։)
mass, pile;
body.
σωρός acervus ὅγκος moles, massa. Կոյտ դէզ. շեղջ. կարկառ. եւ Զանգուած. մեծութիւն. մարմին. քանակ.
Կուտոցս կայծկանց հրոյ դիզեալս. (Դիոն. երկն.։)
to become blind, to lose one's sight, to be deprived of sight;
to shut ones eyes, to be blind to;
— ճանապարհի, to be no longer practicable, to be stopped, unpassable or impassable (road).
Ակն իւր աջոյ կուրանալով կուրասցի։ տեսցեն աչք կուրացելոցն։ Կուրացան ծառայքն աստուծոյ։ Կուրացան միտք նոցա։ Կուրասցին ճանապարհք ձեր. յն. անապատ կամ աւեր եղիցին. (եւ այլն։)
blind alley.
Շատ ջանացար կուրաշաւիղ իմն արահետիւք ծածկեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to blind, to make blind, to take away the sight, to excecate;
to dazzle, to offuscate;
կիրք —նեն զմիտս, passions cloud or darken the understanding;
cf. Շլացուցանեմ.
Հարցէ զաւակն ծառայի իւրոյ, եւ կուրացուցանէ. (Ոսկ. ես.։)
the hollow of the joined hands;
double handful.
cf. ԳՈՒՉ. Լծ. եւ Կից.
to cut, to hew, to carve, to sculpture;
to polish;
to coin;
to forge, to fabricate;
to beat, to hammer;
— զպատկեր, to carve an image.
(լծ. յն. գօ՛փդօ). λαξεύω, λατομέω, κόπτω , τύπτω incido, excido, caedo, tundo եւ այլն. Հարկանել, բախել կռանաւ, կամ մրճով եւ ուռամբ. տաշել, կոկել, հարթել, գործել կամ յարդարել զքար, զերկաթ, եւ զփայտ.
Քան զծառայս եւս չար կոփէին. (Ոսկ. ես.։)
Օ՛ծ զպարանոցդ քո, ես կոփեցից սրովն։ կոփեա՛ ուժով։ Կփեալ ուժգին՝ ետես զպատուական գլուխ նորա հատեալ։ Կոփեալ սրովն եսպան եւ զմիւս տղաձն. (Վրք. հց. ձ։)
stone-cutter;
chisel;
hammer, mallet.
Որ կոփէ. գործի կոփելոյ. եւ Տոփիչ. Թակ.
pissasphalte.
ἁσφαλτοπίσσα bitumen cum pice. Կուպր խառն ընդ յիւթ, խառնուրդ երկոցունց. խաթրան ու զիֆի խառնած՝ նաւ ծեփելու. (եբր. խէմր. լծ. ընդ կուպր)
tarred, coated with tar.
Կպրով շաղախեալ՝ շաղեալ, ծեփեալ.
Ամբարտակ եւ աշտարակ շինեալ ... եւ զկռապաշտութիւնն՝ զկպրաշաղախ մեղսն. (Մեկն. ծն.։)
to tar, to caulk.
ἁσφαλτόω bitumino, pice oblino. Կպրով ծեփել. կպերբ օծանել. սեւձըթել, խալաֆաթ ընել, զիֆթով ու խաթրանով ծեփ տալ.
having a crooked or bent beak.
Արծուի (այսինքն արծուոյ) է սահման. բարձրաթռիչ թեւաւոր, ըստ տեսակի կռակտուց, ըստ սեռի զօրաւոր կենդանի. այս այսաբար. (Ոսկիփոր.։)
given to idols, idolatrous;
— պաշտօն, cf. Կռամոլութիւն.
Կարկամութիւնք կռամոլ ախտին՝ ողորմութեամբ խորտակեսցին. իմա՛ զարծաթասիրութիւն, որ է երկրորդ կռապաշտութիւն։
beaten with the hammer.
Կռանաւ կռեալ. կռածոյ, եւ ոկւռ. չիքիճով ծեծած, եւ խիստ կռած.
Ընդդիմահար կոփուածոյ եւ կռանակուռ դիցն պաշտամանց. (Անան. եկեղ։)
Եւ զկռանակուռ ձոյլ ոսկի կամարն ընդելուզեալ մարգարտովք եւ ակամբք պատուականօք ընդ մէջ իւր ածէր. (Եղիշ. ՟Է։)
hammering, beating with a hammer;
smith.
Որ հարկանէ կռանաւ. կռանագործ. եւ Կռանահարութիւն.
hammering.
Չէ ձուլածոյ, այլ կռանահարութեամբ գործեալ. (Երզն. քեր.։)
clang of the smithy, ring of hammers on the anvil, hammering, noise.
Կռաձայնս դարբնաց ահաւոր հրաշիւք արհաւիրս գործէին. (Խոր. առ արծր.։)
to hammer, to beat, to forge.
Կռել կռանաւ. կռանահարել. կոփել. չեքիճով ծեծել.
cf. Կորակտուց.
ἁγκυλόχειλος curvi rostri, sive labri. որպէս թէ Կեռաշուրթն կամ կորաշուրթն. Կռակտուց. կռածագ.
Արծուեաց կռաշուրթն տեսակ. (Դիոն. երկն.։ Շ. հրեշտ.։)
Կռաշուրթն իբրեւ զարծուի. (Սահմ.։)
idolatrous;
idolater;
heathen.
Կործանիչ ելով կռապաշտ տաճարաց. (Անան. եկեղ։)
Զթանձրամած խաւարն կռապաշտականն աղջամղջին նսեմութեան փարատեցեր. (անդ։)
cf. Կռապաշտ.
Կռապարիշտ է ... որ զոչ ախորժելիս ստեղծ չէին կատարէ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Տեանեն կռապարիշտքն զփառս նշանին քրիստոսի, եւ ամաչեալ կոծին. (Լմբ. սղ.։)
to cut, to dress stones with the hammer;
to carve, to hollow, to sculpture, to engrave, to chisel;
to hammer, to beat or strike the anvil;
to smooth, to polish;
դաշինս —, to make a convention, to contract, to enter into an engagement, to engage oneself;
— ուխտ, to conclude an alliance.
τύπτω, λατομέω caedo, incido, tundo եւ այլն. Կռանաւ կու՛ռ առնել. կռանալ. կոփել. կոկել. բախել. տաշել. ծեծել. շինել. եւ Պնդել.
Ճանապարհ զանձինս արարին ... եւ կռեալ պնդեալ կարծրացան. այսինքն կուռ եւ պինդ եղեն կոխոտմամբ. (Իգն.։)
cf. Կռէզ.
ԿՌԷԶ ԿՌԷԺ. κόμμι gummi, -is, -a;
gummi arabica. (լծ. եւ շրէժ. թ. չիրիշ) Խիժ, հոյզ ծառոյ՝ որ մածնու եւ մածուծանէ. ... (ասի եւ Զամխ արապի. տաճկի կռէզ։ Իսկ Կուոյ կռէզ. սագահում, իբր հում սագըզ։) (Բժշկարան.։ Գաղիան.։ Հին բռ.։)