leaning, inclined;
prone, bent, disposed;
— ի չարն, prone to evil, inclined to mischief.
ἁντίρροπος in contrariam partem vergens. Հակամիտեալ. ոյր մէան է հակեալ ի մի կողմն. յօժար. բերեալ.
Մոլորակք եօթն եղեն՝ հակամէտք ըստ նմին, եւ իբրեւ զնոյն ունելով ապականութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
Ի չարն միշտ հակամէտ գտեալ։ Հակամէտ լինել ի վատթարն։ Հակամէտ ի չարն բերիւր. (Յհ. կթ.։)
Յիւրաքանչիւր ուրուք յախտս հակամէտ (յն. հակամիտութիւն) լինելով՝ ընդ իւրաքանչիւրովք ախտիցն ընդ կերպարանօք մտանէ. (Նիւս. երգ.։)
Կարգէր ի վերայ երկրիս ըստ հակամէտ բարուց իւրոց հրամանատարս, որք զերկիւղ աստուծոյ անգամ եւ ընդ միտս ոչ ածէին. (Ղեւոնդ.։)
to lean, to incline, to be prone to, to feel inclined or disposed for, to lean to the side of, to have an inclination to.
Ի չարն հակամիտէ կամ հակամիտեցին. (Յճխ. ՟Ե. ՟Ժ՟Թ։)
Առ ի յետոյսն հակամիտեմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Յո՛ր կողմն հակամիտէ կշիռն. (Շ. հրեշտ.։)
Իշխանականաւն հակամիտեցին յոր եւ կամեցան. (Լմբ. ժղ.։)
ἁντιρρέπω in contrariam partem vergo, praepondero, propensus sum. Հակամէտ լինել. ի մի կողմն կամ ի հակառակ կողմն միտել. յօժարիլ. կուսակից լինել. բերիլ.
Յանշահ հակամիտէ կողմն. (Պիտ.։)
Զոր ոչն կամիմ, յայն հակամիտիմ ի չարն. (Ոսկ. հռ.։)
Մի եւ նոյն անձնիշխանութիւն առաջնորդականիս յերկուս կողմանս հակամիտեսցի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Եւ մերոյն խոսրովու ոչ յոք հակամիտեալ. (Խոր. ՟Բ. 72։)
decline, inclination, proneness, tendency, propensity, disposition;
idiopathy.
ῤοπή, ἁντιροπία propensio, praeponderatio. Հակամիտելն. բերումն. յօժարութիւն.
Որ ի մեղսն է հակամիտութիւն։ Առ չարն հակամիտութիւն. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ժ՟Է։)
Ի բարձունս զհակամիտութիւն բնութեանն ունի. (Նիւս. երգ.։)
Ի հակամիտութիւն հակառակացն բերեալ. (Յհ. կթ.։)
Ինքնագործ հակամիտութեանց. (Նար. ՟Խ՟Դ։)
Կարող է ցանկական մասն հոգւոյս մերոյ յերկոսին դառնալ հակամիտութեամբ. (Խոսրովիկ.։)
to emulate;
to rival, to vie with, to antagonize.
ՀԱԿԱՄՏԵԼ ՀԱԿԱՄՏՈՒԹԻՒՆ Կա՛մ գրելի Հակամիտել, Հակամիտութիւն. եւ կամ իմանալի, Հակիլ մտօք. եւ Ի վէգ կամ զհետ մատնել գովէի հակառակութեամբ. գուն գործել. ճիգն. փոյթ.
Հակամտեալ ընդ մոգուցն, եւ ձայնակցեալ սուրբ զուարթնոց. (Զքր. կթ.։)
Զկամացն ի վեհագոյնսն հակամտութիւն. (Նչ. եզեկ.։)
emulation, competition, strife, contention.
ՀԱԿԱՄՏԵԼ ՀԱԿԱՄՏՈՒԹԻՒՆ Կա՛մ գրելի Հակամիտել, Հակամիտութիւն. եւ կամ իմանալի, Հակիլ մտօք. եւ Ի վէգ կամ զհետ մատնել գովէի հակառակութեամբ. գուն գործել. ճիգն. փոյթ.
Հակամտեալ ընդ մոգուցն, եւ ձայնակցեալ սուրբ զուարթնոց. (Զքր. կթ.։)
Զկամացն ի վեհագոյնսն հակամտութիւն. (Նչ. եզեկ.։)
antipope.
contrary, opposite;
adversary, hostile, unfavourable, inimical;
discordant;
incompatible;
against, contrary to;
opposite, facing, in front of;
զնորին —ն, նմին or նորին —, ի —էն, ընդ —ն, on the contrary, on the wrong side;
against the grain, in a contrary sense, backwards;
ամենեւին իսկ —, directly or diametrically opposite, quite the reverse;
— ուղիղ մտաց, in spite of sense and reason;
— կամաց նորա, against his will or grain, in spite of him;
forcibly;
— կալ, to stand, remain, stay or stop in the face of, in front;
to oppose, to withstand, to resist, to make head against, to cope with;
— լինել, to be contrary, to oppose;
ընդ —ս լինել միմեանց, to be at variance;
—, ի —ն or ընդ —ս ելանել, մտանել, ընթանալ, լինել, to oppose, to form an opposition to, to rise up or against, to go against, to run counter, to withstand, to counteract, to thwart, to cross;
ընդ —ս ելանել, cf. Հակամտեմ.
ἑναντίος, ἁντικείμενος, contraius, adversarius, adversus, oppositus. Իբր Հակ առ հակ, կամ հակ առեալ. հակակայ. ներհակ. ընդդիմակ. ընդդէմ. դիմակաց. անմիաբան. դէմ. գարշը, զըտտ, միւխալիֆ, նագըս, նահեմթա.
Ամենայն ինչ հակառակ է անզգամի։ Զբազում ինչ հակառակ անուանն յիսուսի նազովրեցւոյ գործել։ Ամենայն մարդկան հակառակ եղեն. եւ այլն։
Եդաւ չար հակառակ բարւոյ, եւ խաւար հակառակ լուսոյ. (Մծբ. ՟Թ։)
Առաքինեացն, եւ սոցա հակառակի՝ անխնայ արարողացն չար։ Ի հակառակէն ճանաչի։ Յերկուց հակառակաց խառնեալ՝ ի բարւոյ եւ ի չարէ. (Պիտ.։)
Եւ ըզգալի տարերց քառից՝ հակառակաց միաբանից. (Շար.։)
Ո՛չ է ծայրագունիցն հակառակից միանգամայն հաղորդիլ. (Դիոն. եկեղ.։)
Ի հակառակիցն բազում են վարձք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ի բարկութենէ, կամ յայլ իմեքէ ինչ ի հակառակիցն կրեալ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Հակառակօքն զհակառակսն բժշկէր. (Ածաբ. ի կիպր.։ եւ Շ. մտթ.։)
σατάν, Satan. Հակառակորդ. սատան. սատանայ. սաթան. թ. շէյթան. տիւշմէն.
Յարոյց տէր սատան սողոմոնի ղռաղոն, եւ եղեւ հակառակ իսրայէլի զամենայն աւուրս սողոմոնի. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 23=25։)
Ամենայն որ բարւոյ հակառակ կայ, սատանայ անուանի. (Յճխ. ՟Ի։)
Զհակառակ չարն ունիք ձեզ հայր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
Յաւելու ղուկաս եւ այլ իմն ի բանս հակառակին (այսինքն սատանային). (Շ. մտթ.։)
Ընդդիմամարտ գոլով նոցին՝ զհակառակսըն վանէին. (Շ. եդես.։)
Ի հակառակացն սիրեաց աղարտ վարել ձեռանէ. (Պիտ.։)
սեռ. խնդ. κατά, ἑναντίον, contra, adversus. Ընդդէմ. ներհակ. գարշը.
Հակառակ իմ է։ Հակառակ յիսուսի։ Հակառակ ժողովրդեանն։ Ո՞վ իցէ մեր հակառակ, եւ այլն։
Հակառակ քո համբարձելոյն. (Նար. ԺԶ։)
Որ ո՛չն է ընդ մեզ հակառակ. (Մրկ. ՟Թ. 49։)
Եւ ո՛չ էութիւն հակառակ նմա. (Եզնիկ.։)
Հակառակ այնմիկ, եւ այլն. (Բրս. մրկ.։)
Պէսպէս առմամբ. ներհակ. գարշը.
Զնոյնս հակառակ ընդդէմ քեզ եդից. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Արդ հակառակ եւս դի՛ր միածնին որդիութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Թագ նմա կապեալ, եւ հակառակ թագաւորացուցեալ. (Յհ. կթ.։)
ՀԱԿԱՌԱԿ ԿԱԼ. ἁντίστημι, ἁντίκειμαι, ἑναντιόμαι, resisto, adversor. Ընդդէմ կալ. հակառակիլ. դէմ կենալ, կայնիլ. գարշը տուրմագ.
Հակառակ կան աջոյ քո։ Տէր ամբարտաւանից հակառակ կայ։ Որ կայցեն ձեզ հակառակ։ Եկաց հակառակ եղբօր իւրում։ Հակառակ կացից նմա։ Մեղք մեր հակառակ կացին մեզ։ Հակառակ կացին գործոց մերոց, եւ այլն։
Կամ որպէս Ի հանդիպոյ կալ. ἑξεναντίας, ex adverso դէմը, դիմացէն. գարշը գարշը.
Յօրէ յորմէ կացեր հակառակ. (Աբդ. 11։)
Իշխան թագաւորութեան պարսից կայր հակառակ ինձ. (Դան. ՟Ժ. 13։)
ԸՆԴ ՀԱԿԱՌԱԿՍ կամ Ի ՀԱԿԱՌԱԿՍ ելանել. կամ մտանել, գործել, կամ ընթանալ, կամ լինել, է Հակառակ կալ, հակառակիլ, բերիլ ի հակառակութիւն. եւ Դէմ ընդդէմ ճգնիլ. մրցիլ. καθίσταμαι եւ այլն.
Սիմովն ընդ հակառակս ել քահանայահետին. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 4։)
Ընդ հակառակս ելեալ ատէին զնա. (Նախ. եզեկ.։)
Լաւն քաջութեամբ ընդ վատթարիկն ի հակառակս ելեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Մի՛ ընդ հակառակս ելանել հրամանին. (Վրք. ոսկ.։)
Ընդ հակառակս ելանել աստուածայնոյն խորհեցար գրոց. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զսքանչելիսն տեսեալ՝ ընդ հակառակս ելանէին։ Ընդ հակառակս հանիցեն զնա մովսեսի. (Երզն. մտթ.։)
Եւ աշակայ ոչ ի հակառակս մտեալ՝ ղօղէր. (Խոր. ՟Գ. 32։)
Զամենայն ընդ հակառակս եղբօրն հրամանաց յանդգնութեամբ գործէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Բայց նոքա իւրեանց փրկութեանն ընդ հակառակս եղեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
Այսօր վիմին հաւատոյ եւ յովհաննու սիրելւոյ ընդ հակառակս ընթացեալ ի գերեզման յարուցելոյն. (Շար.) այսինքն մի քան զմի եագելով, կամ մին որպէս ծեր, եւ միւսն որպէս երիտասարդ, եւ այլն։
ԶՆՈՐԻՆ ՀԱԿԱՌԱԿՆ, կամ ՆՄԻՆ կամ ՆՈՑԻՆ ՀԱԿԱՌԱԿ. կամ Ի ՀԱԿԱՌԱԿԷՆ. (առանց բառի) Ո՛չ այսպէս, այլ այնպէս. ասոր դէմ, մէկալ կողմանէ, ատոր ներհակը. τ’ουναμτίον, εἱς ἑναντία ex adverso, contra եւ այլն.
Այնպիսի ինչ ոչ զգացուցին. այլ զնորին հակառակն՝ իբրեւ տեսին ... ձեռն ետուն. (Գաղ. ՟Բ. 7։)
Այսուհետեւ նմին հակառակ՝ մանաւանդ շնորհեալ նմա. (Բ. Կոր. ՟Բ 7։)
Սրբութեանցն ինչ սպասաւորութեան անօթ, կամ թէ գործոյից, կամ թէ ամենեւին նոցին հակառակ. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 7։)
Զիւրեանց պաշտպանութիւն իմանային, եւ զթշնամեացն՝ զնորին հակառակն՝ զկործանումն։ Տան երբեմն զբարի, եւ երբեմն զնորին հակառակն՝ տարակոյս կորստեան։ Այլ զհակառակն եւ այլն. (Պիտ.։)
Երանի՜ թէ յանօգուտ միայն (վարէիք զլեզու), նա աւանիկ զնորին հակառակն՝ եւ ի վնասակարս եւս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Ի սորին հակառակէ, նոյն անցանէ եւ ընդ արեգակն. (Շիր.։)
contradictor;
contradictory, thwarting.
Բազում սէրն հակառակաբան արար զնա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
Հա՛րկ է եւ պղերգին եւ զհակառակաբանին զգործն օտար համարել յեղբայրութենէ. (Բրս. հց.։)
to contradict.
Հակառակաբանէր առաջի արքային. (Ճ. ՟Բ.։ Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Դ.։)
Վրիպեալ գտանին հերետիկոսք, որ հակառակաբանեն (ընդդէմ պատկերաց). (Վրթ. քերթ.։)
Կամ դիմախօսել անձամբ անձին. հակառակաբանել. իր ասածին դէմ խօսիլ.
Ոչ հակառակաբանելով ինչ ասէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
contradiction;
antilogy, antiphrasis.
ἁντιλογία contradictio, altercatio ἑναντίωμα repugnantia. Դիմախօսութիւն. բանակռուութիւն. վիճ. կագ.
Հակառակաբանութիւն զանձնիշխանութիւն եւ զանհնազանդութիւն ցուցանէ։ Հակառակաբանութիւն յարուցանէ զամենայն չարիս. (Բրս. հց.։)
Ի շատախօսութիւնս եւ ի հակառակաբանութիւնս. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։ Շ. ընդհ.։)
Եւ Ընդդիմութիւն կամ դժուարութիւն՝ որ փակի ի բանս. կամ Հակասութիւն.
Եւ ոչ եթէ այս միայն թու հակառակաբանութիւն, բայց է եւ այլ որ ո՛չ է նուազ քան զայս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։)
in a contrary manner, in opposition.
ἑξ ἑναντίας ex adverso. Ընդ հակառակս. հակառակ կալով կամ լինելով. դէմ ընդ դէմ.
Հակառակաբար կալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 24։)
Առ որ դու հակառակաբար ընդդէմ յարուցեալ գրեցեր. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Հակառակաբար բերելով իրերաց։ (Շ. թղթ.։)
Հակառակաբար ունել զկարծիս վասն նորա, կամ զկամսն առ օրէնսն (Իգն.։)
dissonant, discordant.
ՀԱԿԱՌԱԿԱԲԱՐԲԱՌ ἁντίφθογγος contra sonans որ եւ ՀԱԿԱՌԱԿԱՁԱՅՆ ἁντίφωνος contrariam vocem edens. Դէմ ընդդէմ բարբառեալ. նուագեալ դէմ առ դէմ, համաձայն կամ անհամաձայն.
Ըստ խառնման իմն յարմարութեան հակառակաբարբառ նուագեն երգս։ Իբր ի հակառակաբարբառ երգս առ մի եւ նոյն խառնուած յարմարութեան. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին.։)
running contrary.
Արար Աստուած զլուսաւորսն ի սկզբանէ հակառակագնաց միմեանց. (Վեցօր. ՟Զ։)
Որ հակառակ գնայ, կամ ընթանայ աննման այլոց.
contraposition.
Ընդ հակառակս դասաւորութիւն. ընդդիմութիւն. բաղդատութիւն ըստ տարբերութեան. ἁντίταξις.
Մի՛ կարծեր այժմ ա՛րս ըստ առ կանայս հակառակադասութեան ասացեալ. (Փիլ. տեսիլ աբր.։)
counter-poison, antidote.
ἁντιφάρμακον antidotum. Հակառակ մահադեղոյ. անդեղեայ.
Իբրեւ մահկանացու դեղոց (այսինքն մահաբեր թունից) բժշկութիւն՝ հակառակադեղ զբանս զայս գտցեն. (Փիլ. սամփս.։)
cf. Խոտորնակի.
ἑναλάξ, ἑνηλλαγμένος praeposterus, -re. Դէմ ընդդէմ. ընդ հակառակս. խառնակ. խոտորնակի.
Եթէ հակառակադէմ զինեսցէ ոք, որպէս թէ ծածկիցէ զդէմսն, եւ յետս կոյս դարձուցանիցէ զգագաթն սաղաւարտին. (Նիւս. կուս.։)
opposed;
opposing, adverse.
ἁντίθετος oppositus, adversarius. Հակառակ եդեալն, կամ դնօղն. հակադրեալ. հակակայ. եւ Հակառակորդ. դիմախօս.
Զի՞ կայր ինձ ընդդիմանալ, իբրեւ ի հակառակադիր կշռոցն հակամիտել. (Փիլ. լին.։)
Ի հակառակադիր եւ ոխերիմաց կամաց. (Յհ. կթ.։)
Լեզուք պիղծք եւ հակառակադիրք. (Առ որս. ՟Ա։)
Ունիմք առ այս եւ զհակառակադրացն զբանս. (Իգն.։)
Առ հակառակադիրսն են բանք. (Նոյն։)
Զհակառակադրաց հաւատոյն, վասն որոց ճառէ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
cf. Հակադրութիւն.
ἁντίθεσις oppositio.Հակադրութիւն. դիմադրութիւն. հակակայութիւն. ընդդիմութիւն. առարկութիւն.
Որ վասն հակառակադրութեանց (յն. հակառակադրաց) են բանք. (Առ որս. ՟Ե։)
Անուանեաց զդրախտն փափկութիւն՝ ըստ հակառակադրութեան ցաւագին եւ դժնդակ կենացն։ Անծանր ըստ առ ծանր հակառակադրութեան. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Զի՞նչ է զոր կամից այժմ հակառակադրութիւնս այս (յասելն, ոչ ոք, եւ ամենեքեան). (Եփր. աւետար.։)
Երկնեա՛ զհակառակադրութիւնս, եւ ես զբանից զընթացս. (Ճ. ՟Գ.։)
Լսես զհակառակադրութիւնս, եւ դատիս ի խղճէ մտացս. (Լմբ. պտրգ.։)
occupying a station, an office to the prejudice of another;
— պատրիարք, pseudopatriarch.
ἁντίθρονος pseudopatriarcha, antipapa. Նստեալն յաթոռ իշխանութեան հակառակ հարազատ աթոռակալի. անհարազատ կամ սուտ առաջնորդ.
Զի լիցի ընդդիմափառ մեծին սահակայ, եւ հակառակաթոռ. (Խոր. ՟Գ. 65։)
Կացուցին հակառակաթոռ սրբոյն սահակայ զսորմակ մոլի. (Արծր. ՟Ա. 15։)
cf. Հակառակաբան.
Ոչ ամենեքեան հակառակախօսք լինէին, այլ՝ ոմանք հաւանէին, եւ ոմանք ոչ. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Հակառակաբանութիւն.
Եւ իմ դստերք, ծաղրածութիւնն, խեղկատակութիւնն, հակառակախօսութիւնն. (Կլիմաք.։)
peace-breaking, seditious, factious.
Ծնուցիչ հակառակութեան. խռովարար. կամ ծնունդ հակառակութեան.
Սոքա են որդիք հակառակածնոյցք, եւ սոքա են պտուղ հերձուածոց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Հակակայ.
Հակակայ. որ ոչ կարեն կալ ի միասին. հակառակորդ. ոսոխ. դիմակաց.
Սրբութիւն եւ անզգամութիւն ի միասին հակառակակայք են միմեանց. (Մաշկ.։)
Իժն ի վեր համբարձեալ զագին՝ շարժէ զայն պատրելով. զի իբր առ հակառակակայ կենդանի պատրեալ ձգեսցի. (Փիլ. լիւս.։)
cf. Հակառակաբարբառ.
Իբր ի հակառակաբարբառ եւ ի հակառակաձայնս երգս առ մի եւ նոյն խառնուած յարմարութեան. (Փիլ. լին.։)
Նոր սաղմոսարան, եւ հակառակաձայն դաւթի. (Առ որս. ՟Թ։)
opponent, adversary, antagonist;
contest, resistance;
combat, conflict.
ἁντίμαχος, ἁντίπαλος adversarius, hostis. Ընդդիմամարտ. հակառակորդ. թշնամի. ոսոխ. ախոյեան.
Մի ոք ի ձէնջ զհակառակամարտիցն զհազարսն կոտորեսցէ. (Պտմ. աղեքս.։)
Տեւել պարտ եւ արժան է առաքինաբար ի հարուածս հակառակամարտացն. (Բրս. գոհ.։)
Ըմբիշ արիաբար ի վայր արկանէ զհակառակամարտն իւր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։)
Հակառակամարտն կործանեսցի։ Ի վայր կործանել զհակառակամարտսն բարեձեւութեան. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Ընդդիմակաց լինել հակառակամարտիցն ի պատերազմի։ Աներկիւղս պահին ի հակառակամարտիցն։ Զանգիտեցին ի բազմութենէ հակառակամարտիցն. (Ժմ.։ Յհ. կթ.։ Ճ. ՟Բ.։)
Հակառակամարտ թշնամիք կամ գոռոզք, կամ զէնք. զօրութիւն. (Պիտ.։ Ածաբ.։ Ոսկ.)
Հրեշտակն հակառակամարտ միշտ կռփէ զմիտս. (Լմբ. սղ.։)
Հակառակամարտք լինեալք պատուիրանապահութեամբն առ մահն եւ ապականութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Հակառակամարտ ցանկութեան է կրօնաւորութիւն եւ ատակ ժուժկալութիւն. (Փիլ. քհ.։)
ՀԱԿԱՌԱԿԱՄԱՐՏ. գ. ՀԱԿԱՌԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹԻՒՆ Ընդդիմամարտութիւն. հակառակութիւն. կռիւ.
Թողեալ զհակառակամարտն՝ խօսին ի խաղաղութիւն. (Արծր. ՟Գ. 15։)
Ամենայն աղմուկ եւ հակառակամարտութիւն. (Զքր. կթ.։)
Յամենայն սատանայական հակառակամարտութեանց. (Լմբ. սղ.։)
antagonism.
ՀԱԿԱՌԱԿԱՄԱՐՏ. ՀԱԿԱՌԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹԻՒՆ Ընդդիմամարտութիւն. հակառակութիւն. կռիւ.
Թողեալ զհակառակամարտն՝ խօսին ի խաղաղութիւն. (Արծր. ՟Գ. 15։)
Ամենայն աղմուկ եւ հակառակամարտութիւն. (Զքր. կթ.։)
Յամենայն սատանայական հակառակամարտութեանց. (Լմբ. սղ.։)
cf. Հակառակածնոյց.
Արդարութիւն եւ անիրաւութիւն հակառակայք են միմեանց. (Մաշկ.։)
Յորդորիչ ի հակառակութիւն.
Սոքա են հակառակայորդորք, խռովարկուք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
quarrelsome, mischief-making, meddlesome, seditious, mutinous, litigious;
— միտք, spirit of contradiction, of contrariety.
φιλόνεικος contenstiosus, altercator. Սիրօղ հակառակութեան. կռուասէր. ըմբոստ.
Զհակառակասէր զսատանայ անուն ժառանգեաց։ Հակառակասէր աստուածամարտն ի վայր կործանեալ։ Որ զհակառակասէր եւ զդժնդակ վարս ուղղէ. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Զ. եւ ՟Ե։)
Թէ եւ կարի ոք ի հակառակասէր վիճողացն իցէ. (Պիտ.։)
Տգիտաց եւ հակառակասէրաց. (Շ. թղթ.։)
Յայտնապէս ահա երեւէր ստութիւն հակառակասիրին. (Ղեւոնդ.։)
love of contention, factious spirit.
φιλονεικία rixarum amor, contentio, pertinacia, aemulatio. Սէր եւ ոգի հակառակութեան. որ եւ ըստ յն. ոճոյ՝ Յաղթասիրութիւն.
Բազում անգամ դառնայ ճշմարտասիրութիւնն ի հակառակասիրութիւն. (Եփր. աւետար.։)
Սակս խակութեան նոցա եւ հակառակասիրութեան. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Դ։)
(Զբանս հարց) առնուն հակառակասիրութեան իւրեանց ջատագովս. (Շ. թղթ.։)
Ոչ բնաւ լուծմանց ինչ կարօտանայ, այլ՝ հակառակասիրութեան. (Պիտառ.։)
contrary, adverse, opposite.
ἁντίτυπος, ἁντιτυπής adversam formam habens, contrarius. Որոյ տիպն եւ կերպարանն հակառակ է այլում. աննման. դէմ ընդդէմ. ներհական.
Զի թէ քրիստոս լոյս, ապա հակառակատիպն՝ խաւար։ (Զգալին եւ զիմանալին) զհակառակատիպ զսոսա ջրոյ նմանեցուցանէ։ Եւ ո՛չ զսիրոյն բողբոջս (է տեսանել) ի հակառակատիպ ծաղկանցն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Նոյն այր հակառակատիպն եփրեմի. (Ճ. ՟Ա.։)
Երեւումն ծագման լուսոյ արեգական արդարութեան հակառակատիպ գոլով եւ ընդդիմահար դիցն պաշտամանց։ Ներհակասէրն հակառակատիպ պարտաւորեալ՝ զպարտուցն իւրոց հատոյց զտոյժս. (Անան. եկեղ։)
Հակառակատիպ այսմ. այսինքն զսորին հակառակն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Կ՟Գ։)
to oppose, to resist, to thwart, to object, to be repugnant to, to revolt, to cross, to withstand, to impugn;
to clash, to rencounter;
to contest, to dispute, to debate;
to cavil;
to quarrel;
to disagree;
— ընդ ումեք, to rival, to vie with;
առանց —կելոյ, without resistance.
to stir up, to excite.
ἑρθίζω excito. Հակառակ յարուցանել. գրգռել. զարթուցանել.
Զմիտս մեր հակառակեցուցեալ՝ ի բաց մերժել (իրաւամբք ի հրեշտակաց) զնիւթեղէն ախտաւորութիւնսն. (Դիոն. երկն.։)
cf. Հակառակեմ.
ՀԱԿԱՌԱԿՈՍՈԽ ԼԻՆԵԼ ἁντικατηγορέω . Հակառակիլ որպէս ոսոխ.
Դառնալ ի բամբասանս առ վրէժխնդրութեան հակառակոսոխ լինել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
adversary, antagonist, rival, enemy;
demon.
Պաշարին խումբք հակառակորդին. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
ὐπενάντιος, ἁντικείμενος, ἁντίδικος adversarius, inimicus, contrarius եւ այլն. Հակառակօղ. թշնամի. ոսոխ. սատան. սատանայ. Տե՛ս (Ծն. ՟Ի՟Բ. 17։ Ել. ՟Ի՟Գ. 27։ Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 27։ Ես.։ ՟Ի՟Զ. 11։ ՟Խ՟Ա. 11։ ՟Կ՟Զ. 6։ Իմ. ՟Բ. 18։)
Հակառակ կացից հակառակորդաց քոց. (Ել. ՟Ի՟Գ. 22։)
Հակառակ կլ ընդ հակառակորդս նոցա. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 26։)
Հակառակորդ աստուծոյ։ Հակառակորդ անձին իւրոյ՝ անձամբ անձին. (Եփր. թուոց.։)
Զորս տիրացեալս ինքեանց եւ հակառակորդս գիտեն։ Ո՞վ է հակառակորդն բարւոյն, եթէ ոչ սատանայ. (Խոսր.։)
cf. Հակառակութիւն.
Բանդ աստուած, որ խափանեցեր զհակառակորդութիւնս թշնամւոյն. (Մաշտ.։)
contrariety, opposition, resistance, hostility, adversity;
contestation, dispute, quarrel, contest;
combat, conflict;
— յուղել զիմեքէ, to strive for;
— կրել, to experience adversities;
եղեւ — մէջ նոցա, a dispute arose between them;
—ի ներքս անկեալ, in consequence of disagreement;
— ձիոց, horse-racing.
κατάστασις, νείκος, μάχη resistentia pugna ἁντιλογία contradictio φιλονεικία contentio, rixa եւ այլն. Հակառակելն. հակառակ կալն. ընդդիմամարտութիւն. թշնամութիւն. կագ. կռիւ. մաքառումն. վէճ. բանակռուութիւն.
Չարիս խորհել հակառակութեամբ։ Հակառակութեամբ հակառակ կացից նմա։ Զատելութիւն գրգռէ հակառակութիւն։ Երկոքին արքն, որոց հակառակութիւնն իցէ։ Ի հակառակութիւն ապստամբութեան։ Ո՛վ գայցէ ընդ քեզ ի հակառակութիւն։ Հա՛ն զժանտն յատենէ, եւ ելցէ ընդ նմա հակառակութիւն.եւ այլն։
Հակառակութիւնք տարերաց, կամ հերձուածոց. (Շ. թղթ.։ Նար. ՟Լ՟Ա։)
Առ այս չգոյր ինչ հակառակութիւն քահանայապետիցն.
cf. Նեռն.
ἁντίχριστος antichristus Դերաքրիստոս. նեռն. սուտ քրիստոս՝ հակառակ ճշմարտին քրիստոսի աստուծոյ մերոյ.
Զբանսարկուին կործանումն, եւ հակառակքրիստոսին զգալուստն. (Լմբ. յայտն.։)
contradictor.
contradictorily.
ἁντιφαντικῶς contradictorie Հակառակ ասելով նախասացելոյն.
Անկարելին կարելումն հետեւանայ ո՛չ հակասաբար, այլ հակադարձապէս։ Հակասաբար հակադրութիւնք. (Անյաղթ պերիարմ.։)
contradictory;
—ս բարբարել, to contradict.
contradiction.
Ասութիւն հակառակ նախասացելոյն յիւրմէ. այո՛ եւ ո՛չ ասելն զնոցին իրաց ըստ նմին բանի.
Եղիցի հակասութիւն այսպէս, ստորասութիւն եւ բացասութիւն ... զսորին այսորիկ զսմանէ։ Հակասութիւնք ըստ գոլ կամ ոչ գոլդ. (Պերիարմ.։ եւ Անյաղթ անդ։)
antiscii.
anti-concubine.
Հակատռփող գոլով։ Ընդ որում նախանձաւորեալ հակատռփողն իւր արէսի եւ այլն. (Նոննոս.։)
cf. Հակառակ.
Հակառակ. եւ Հակամէտ. (իբր հակ քարշ)
Զքոյր կին (ասէ) ի վերայ քեռ մի՛ առնուցուս՝ հակարաշ նախանձաւոր միմեանց. (Բրս. թղթ.։)
Հակարաշք ընդդէմ միմեանց. (Յհ. կթ.։)
Զկէսն տրամաչափական կողման՝ հակառակ եւ հակարաշ անհարթ գոլով. (Տօմար.։)
Իսկ (Հին բռ.)
Հակարաշ. վէճ ընդդէմ, կամ հակառակ։ Հակարաշ. զովող եզնավարաց։
antarctic, southern;
— բեւեռ, the south pole;
— շրջանակ, antarctic circle.
counterpoise, weight.
to incline, to lean, to bend, to bow.
եւ չ. ՀԱԿԵՄ ՀԱԿԻՄ. βρίθω degravo, -or ἑκλίνω inclino, -or;
vergo Ծանրութեամբ ի մի կողմն կամ ի վայր բերել, միտել. (լծ. թ. էկմէք, էկիլմէք)
Հակէ հողեղէն յարկ զմիտս բազմահոգս. (Իմ. ՟Թ. 15։)
Գլուխդ հակեաց, եւ ընկէց զքեզ. (Մամիկ.։)
Բառնալ զինքեամբ զծանրութիւն հակօղ. (Պիտ.։)
Բնութիւն վայրաքարշ եւ հակեցօղ է ի մեղս. (Սկեւռ. աղ.։)
Զի մի՛ ընդ մարմնոյ վայրաբեր եղեալ հակիցէ. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Գ։)
Երկիր իւրով ծանրութեամբ հակէ՝ ի վայր իջանել. (Շիր.։)
Հակել յայս կշէռս յայս կոյս կամ յայն։ Երիտասարդին բարք երբեմն ի չարն հակէ, եւ երբեմն ի բարին։ Ունիմք զկամս՝ ընդ որ ախորժեմքն, հակել. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ատ.։)
Հանապազ ի վայր հակիմք ի բարձութենէ առաքինութեան. (Գր. հր.։)
contro-choir.
Որ զհակառակորդս երգէ կամ բարբառի.
Սոքա են խրատատեացք եւ տողաբանք, հակերգ, եւ քսուք խօսիւք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ. տպ. հակերք։)
opposed, against.
Որպէս առ մովսեսիւ բաղդատութեամբ իբրեւ հակընդդէմ միմեանց լինէին սքանչելագործութիւնքն. (Ոսկ. գծ.։)
to lean, to incline, to stoop, to bend or hang down;
to give way, to yield;
to feel inclined or disposed for, to have an inclination to.
yoked;
that draws.
Ձգօղ կամ քարշօղ զլուծ. լծաբարձ.
Իբրեւ զուարակ լծաձիգ. (Նար. առաք.։)
contumacious, rebellious, stubborn, wilful, disobedient.
Որ ընդդէմ կայ լծոյ. ընդդիմակաց օրինաց.
Զլծընդդէմ զհակառակորդն զհեղգութիւնն ընդ մէջ կտրել մարթասցուք. (Եւագր. ՟Ժ։)
germane, uterine.
Որպէս թէծննդակից. Հարազատ. Եղբարք. քորք.
Զառաքումն լծորդածին կանանցն, զի նախ քան զվախճանելն ժամանեսցէ. այսինքն քերցն ղազարու. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
conjunction, yoke, union;
conjunction of two planets, syzigy;
conjunction.
συζυγία conjunctio, copulatio, conjugatio. Կցորդութիւն. մասնակցութիւն. կապակցութիւն. յօդակապութիւն. զօդ.
Իւրաքանչիւր ոք ի տարեցս ըստ լծորդութեան երկուս որակութիւնս ունի. (Նիւս. բն. ՟Ե։)
Թողացուցին ասէ զլծորդութիւնսթեւոցն. (Ոսկ. գծ.։)
Իսկ ըստ քերականաց,
Լծորդութիւն է կարգաւոր խոնարհութիւն բայից։ Եւ են լծորդութիւնք շեշտոլոր բայից տասն ... եւ պարոյկ լծորդութիւնք են երեք. (եւ այլն. Թր. քեր.։)
Ուր հայ թարգմանն զյունական լծորդութիւնս բայից վերածէ յայլ կազմութիւն հայկական. ուստի ոչինչ իմաստ կարեւոր լինի քաղել, բայց զի ի բայս մտանեն տառք լծորդք, որպէս տեսանես ի բառն ԼԾՈՐԴ.
Լաւ եւս էր անդանօր նշանակել զչորեսին յանգս, յորս լծին ամենայն բայք հայկականք. այսինքն եմ, ամ, ու, իմ. զոր օրինակ գործեմ, կամ դիմեմ. իմանամ, կամ ընթանամ. թողում կամ սարտնում. դնիմ կամ թռչիմ։ Առ ի չգոյէ որոշմանս՝ նաեւ մեկնիչք հին քերականին զլծորդութիւնն վերածեն ի լծորդ տառս։
Լծորդութիւն ասի, յորժամ ելանէ մինն (ի լծորդ տառից) ի լծոյն. եւ մտանէ ընկերակիցն՝ բառնալով զլուծն. որպէս բենն զմենի, կամ մեն զպէի. նոյնպէս եւ այլքն կարգաւ. (Մագ. քեր.։ որպէս եւ Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր. ճոխագոյն։)
proportionally;
in pairs.
իբրեւ լծորդ իւիք օրինակաւ. միաբան. զոյգ զոյգ. զուգապէս.
Ադամայ որդիք՝ աւազանաւն աստուծոյ կոչին որդիք, եւ եղբարք քրիստոսի, եւ միանունքրիստոնեայք. որպէս առաքեալ լծորդօրէն արարեալ ադամայ եւ քրիստոսի. նա պատճառ մահու, եւ քրիստոս կենաց. (Տօնակ.։)
Զերկոտասան առաքեալսն փրկչին, որք լծորդորէն առաքեցան ի տեառնէ երկուս երկուս. (Նչ. եզեկ.։)
the middle of a lake, the deepest part.
Միջաւայր կամ խորք լճի.
Շինեաց յիւր շիրիմ յոյժ անառիկ, ի հողի ուրեք եւ ի ծովացեալ լճամիջի տրամահաստատեալ. (Նոննոս.։)
side, margin, shore of a lake.
ԼՃԱՓՆ ԼՃԵԶՐ. Ափն կամ եզր լճի՝ ծովակի.
Էին սոքա ամենեքեան միաբան ի լճափինն. գորտքն զընթացս նոցա զդացեալ՝ երկիւղիւ ընկղմեցան ի խորագոյնս լճին. (Ոսկիփոր.։)
Լիճն եղեալ անդս մաճի, եւ ցամաքն լճեչր ծովուն ակօսահատ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Լճափն.
ԼՃԱՓՆ ԼՃԵԶՐ. Ափն կամ եզր լճի՝ ծովակի.
Էին սոքա ամենեքեան միաբան ի լճափինն. գորտքն զընթացս նոցա զդացեալ՝ երկիւղիւ ընկղմեցան ի խորագոյնս լճին. (Ոսկիփոր.։)
Լիճն եղեալ անդս մաճի, եւ ցամաքն լճեչր ծովուն ակօսահատ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
entire, whole, complete;
entirely, totally, quite.
առաւել ռմկ. Ամբողջ. անպակաս. ողջոյն. կատարեալ.
Զձմեռն մի լման անցոց զկեանս իւր. (Մեծոբ.։)
Զփոխն, կամ զսաղմոսն ի լման ասա՛. (Տօնաց.։) (Իսկ ռմկ. լըսլըման ասի, որպէս ամենայնիւ յար եւ նման։)
to press, to squeeze;
to soften, to make tender;
to knead;
to combine.
θλίβω premo. Ճմլել. մալել, կոխելեւ կակղել. լմիլ, ճմրել.
Բրտի զմլեալ զկակուղ կաւն՝ դնէ ի վերայ դրգան. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 7։)
cf. Որորան.
Տղայական մահիճք։ ուր կայ եւ Լմշտել. կոխել կամ հարթել. ոսոխել. ճմշկտել.
greediness, gluttony.
Լմելն. կռել կոխելն ի փորի. ծախելն լամենայն ինչ որկրամոլութեամբ. անյագութիւն. լմլելն. կուլ տալն. անգահութիւն
Որովայնամոլութիւն չարակն, անյագ, սուր զինեալ, որ զծով եւ զցամաք եւ զօդդ միանգամայն յիւր ժողովէ ի լմութիւնն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
to churn.
ԼՆԴԵԼ. Հարուլ զկաթն ի խնոցի, առ զատանելոյ զպարարտութիւն նորա զկոգի.
Զկոգւոյ լնդեալ եւ հարկեալ անօթիւ՝ առնէր (արել) իւղս Եպիփ. (ծն.։)
to fill;
to accomplish, to fulfil;
to spread, to diffuse;
to complete, to consmnate;
to load, tore-load, to fill again;
to repeople;
to glut;
to stuff;
— զաղեղն, to bend the bow;
— լուսնի, to be at the full (moon);
— զօրէնս, to fulfil the law;
— զօրէնս բնութեան, to satisfy the laws of nature;
— զոք օրինօք տեառն, to instruct in, to fill with knowledge of the divine law;
— զքաղց, զծարաւ, to drive away hunger, to satisfy;
to quench thirst;
— զիղձս, to satisfy or content on's wishes;
— զպէտս, to satisfy one's necessities;
— զձեռս, to give to the priest, to consecrate;
to be consecrated;
արեամբ — զձեռս, to dip the hands in blood, to assassinate;
— զոք պարգեւօք, to load with gifts;
— զտեղի, to take the place of, to substitute, to replace;
— մինչ ի վեր, to fill up to the brim;
ընդ ամենայն տեղիս — զաւետարանն Քրիստոսի, to spread the gospel of Christ everywhere.
եւ կր. լնում, կամ լնանիմ, կամ լնիմ, լցայ, լցեալ. πληρόω, γεμίζω impleo, repleo եւ այլն. Լի առնել զթափուրն. լցուցանել. հեղուլ զեղուլ, իրօք կամ նմանութեամբ. Լեցընել.
Ելից զտիկն ջրով։ Լցէ՛ք զթակոյկսդ ջրով, եւ լցին զնոսա մինչեւ ի վեր։ Արկցե՛ս յամենայն ամանս, մինչեւ լցցին։ Աճեցէ՛ք, եւ բազմացարո՛ւք, եւ լցէ՛ք զերկիր։ Լցցին տունք շանաճանճիւ։ Բերանք ճշմարտիցլցցին ծաղու։ Լցաւ սիոն իրաւամբք եւ արդարութեամբ։ Օգնականութամբ լցեալ բարձրելոյն։ Լցան յիմարութեամբ, կամ նախանձու։ լցաւ հոգւով սրբով.եւ այլն։
Եւ ոչ զբժիշկ գովեմ՝ որ փոխանակ օգնելոյ աշխատացելոցն՝ զինքն հիւանդութեամբ լնուցու. (Բրս. յուդիտ.։)
Զորովայնն տառապեալ լնուցուն (գինւով). (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19։)
Սարսափմամբ լնանիմ, եւ ցնդիմ ընդ արտասուս. (Ածաբ. կարկտ.։)
Ռետնիւ լնանիմ, եւ ոչ բժշկիմ։ Լնանիմ, եւ կրկին հեղում. (Նար. ՟Կ՟Բ. ՟Հ՟Ա։)
Ամենայն ուխք ի ծով ոչ լնու։ Խորհրդով լնուն շտեմարանք։ Թագաւորն լնոյր մեծաւ բարկութեամբ. (ԺՂ. ՟Ա. 7։ Առակ. ՟Ի՟Դ. 4։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 17։)
Մանկանն լնուլ հոգւովն յորովայնի անդ, լնուլ եւ մօրն հոգւով. (Իգն.։)
Յանտեսութեան յատակի խորոցն՝ լնուն երկիւղիւ. (Շ. մտթ.։)
ԼՆՈՒԼ. որպէս Լրացուցանել. կատարել.
Ես մտից, եւ լցից ըզբանս քո։ Խօսեցաւ բերանս քո։ Խօսեցաւ բերանով իւրով, եւ ձեռօք իւրովք ելից։ Ոչ եկի լուծել, այլ լնուլ։ Զի լցցի որ ասացաւն։ Զի գիրն լցցի։ Զիա՞րդ լնուցուն գիրք.եւ այլն։
Լնուլ զկամս, կամ զփափաք, զբաղձանս, խնդիրն. (ի բազում գիրս։)
Լնոյր ասացեալն։ Ծաղկէ լնու չափ հասակին. (Շ. մտթ.։ Լմբ. սղ.։)
ԼՆՈՒԼ. Յագեցուցանել. կր. յագիլ. շատանալ. χορτάζω saturo.
Լնուլ ըզքաղց, կամ զծարաւ. (Սարգ.։ Վրդն. եւ այլն։)
Ի պտղոյ գործոց իւրոց լցցի երկիր։ Լցցի նախատանօք. (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 13։ Ողբ. ՟Գ. 30։)
ԼՆՈՒԼ ԼՈՒՍՆԻ. լրանալ, կամ առնուլ զլրումն յաւուրն ՟Ժ՟Դերորդի. լրում ըլլալ, լըցուիլ.
Եւ ոչ լուսին կասէ ի մաշել եւ ի լնուլ։ Նմնապէս եւ լուսին ի մաշելն եւ ի լնուլն։ Լուսին աճմամբ՝ լնլով, եւ նուազելով։ Ջուրն ընդ աճե, եւ ընդ լնուլն լնու. (Ագաթ.։ Յճխ.։ Եզնիկ.։)
Նախ առաջին ի լուսնոյ անտի ի լնուլն եւ ի պակասելն. (Սարգ.։)
hath;
bathing-place;
lavatory;
cf. Լոգանք.
Ըստ իւրաքանչիւր հոմերամ տեսակացն հասեալ ի տեղիս լոգարանացն. (Պիտ. վերջբ։)
Որ եւ լոգարան. (Անան. եկեղ։)
Ոչ եղեւնմա եւ լոգարանն՝ փրկութեան պատճառ։ Ետես զլոգարանսն. (Պտմ. աղեքս.։)
Անլուայ ոտիւք, եւ առանց լոգարանաց ոչ մտանէին ի բակս մեհենիցն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Լոգանք.
Հարկ լինի զանձն քո լոգմամբ ջրոյ սրբել. (Ոսկ. յհ. 15։)
cf. Լոգանք.
Հարկ լինի զանձն քո լոգմամբ ջրոյ սրբել. (Ոսկ. յհ. 15։)
to swim;
to float, to be buoyed up;
— յօդս, to fly, to float in the air.
ԼՈՂԱՄ ԼՈՂԻՄ ԼՈՂԵԼ. νέω, νήχομαι, κολυμβάω nato. Ի լող գնալ ի մէջ ջուրց կամ ի վերայ ջրոց. որ եւ ԼՕՂԱԼ, ՂՕՂԻԼ, ՂՈՒՂԻԼ.
Զիա՞րդ այնպիսին լողալ կարէ եւ ի ցամաք ելանել. (Տօնակ.։)
Եւ այլ կենդանիքն լողել գիտեն։ Ոչ ասէ պորփիւրիոս զնաւելն լողել. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Լողամ.
ԼՈՂԱՄ ԼՈՂԻՄ ԼՈՂԵԼ. νέω, νήχομαι, κολυμβάω nato. Ի լող գնալ ի մէջ ջուրց կամ ի վերայ ջրոց. որ եւ ԼՕՂԱԼ, ՂՕՂԻԼ, ՂՈՒՂԻԼ.
Զիա՞րդ այնպիսին լողալ կարէ եւ ի ցամաք ելանել. (Տօնակ.։)
Եւ այլ կենդանիքն լողել գիտեն։ Ոչ ասէ պորփիւրիոս զնաւելն լողել. (Անյաղթ պորփ.։)
ԼՈՂԵԼ. ն. Առեւել ռամկօրէն՝ է Ողորկել զտանիս եւ զկալն գլանաձեւ քարամբ, որ կոչի լող քար.
Արժան է զկալատեղն աղեկացնել, եւ լողել. (Վստկ.։)
swimmer;
diver;
plunger.
Որպէս ոք ի լողորդաց (կամ ի լեղորդաց) կամի վազել ի նաւէ նիտի ի ծով. (Ոսկ. խչ.։)
to masticate, to chew.
Ստէպ ծասկել ի բերանի, ո՛չ ի դուրս տալ, եւ ոչ կլանել. լմլըմիլ, ծամծմիլ.
Յարմար է այնմ ասել՝ կորուսեալ ի բերան, կամ լոմլոմեալ, կամ ի կուլ տալ. (Մխ. ապար.։)
cf. Լող.
Որ կայր ի ներքոյ նորա ի լոյղ. (Վրդն. ծն.։)
Ի լոյղս անցանել ի նաւէն ի կղզին. (Արծր. ՟Ա. 3։)
Տեսանել զկանայս ի լոյղս։ Ի լոյղս զբոզսն տեսանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)
cf. Լուտանք.
Ոչ իբրեւ յաղօթս, այլ իբրեւ ի լոյտս եւ ի նզովանս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։) (որ եւ յն. լիտօրի՛ա, կամլօիտօրի՛ա։)
cf. Լոր.
ԼՈՐԱՄԱՐԳ ԼՈՐԱՄԱՐԳԻ, գւոյ կամ գոյ. ὁρτυγόμητρα (Իբրու մա՛յր լոր). coturnix, coturnicum mater. լոր մարգաց պարարտագոյն.
Մանանայիւն եւ լորամարգիւն. (Զքր. կթ. ծն.։)
Խորտիկս կերակրոց յոգոյ, լորամարգոյ բեր. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Լոր.
ԼՈՐԱՄԱՐԳ ԼՈՐԱՄԱՐԳԻ, գւոյ կամ գոյ. ὁρτυγόμητρα (Իբրու մա՛յր լոր). coturnix, coturnicum mater. լոր մարգաց պարարտագոյն.
Մանանայիւն եւ լորամարգիւն. (Զքր. կթ. ծն.։)
Խորտիկս կերակրոց յոգոյ, լորամարգոյ բեր. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cage for quails.
ὁρτυγοτροφεῖον locus ubi coturnix alitur. տեղի կամ վանդակ, ուր պահի լոր թռչունն.
Էր ի մէջ ձեղուանն լորանոց սոկի. յորում էր հաւն այն (ի) չափս նղնւնոյ. (Պտմ. աղեքս.։) (վրիպակաւ գրի լարանոց)։
saliva, spittle, slobber, slaver, drivel;
լորձունս ծորեցուցանել, to slaver, to slabber, to drivel.
ԼՈՐՁ մանաւանդ՝ ԼՈՐՁՆ. σίελον saliva λιγνύς fuligo, fumus. Թուք ծորեալ. փրփուր բերանոյ. եւ Տողունք. եւս եւ Շոգիք կամ գոլորշիք բերանոյ եւ ըռունգանց. շողիք. (յն. սի՛էլօն. լտ. սալի՛վա).
Երկու երկք դատարկք ի քիթն, վասն սուրբ պահելոյ լուղեղն ի քարշելն զլորձն. (Ոսկիփոր.։)
Ի լորձն, որ իջանէ ի կըտրցացն, մժղուկք ժողովին. (Համամ յովէդ.։)
Ի կըտցացն իջանէ լորձն. եւ այնու կերակրի։ Լորձամբ կլցէ։ Ընդ բերանն ասի լորձոյն. (Վանակ. յոբ.։)
salival.
ԼՈՐՁՆԱՅԻՆ ԼՈՐՁՆԱՏԵՍԱԿ. λιγνυώδης fuliginosus, fumens. որ ինչ է իբրեւ զլորձն, մանաւանդ շոգիանման ինչ. գոլորշատեսակ.
Լորձային այն թանձրութիւն ի դուրս ելանէ ի ձեռն ելից շնչոյն։ Ի ձեռն բերանոյն եւ ըռնգանցն սիրտն զլորձնատեսակն իշնչելոյն ի բաց մղէ. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
to set on edge.
Առնուլ կամ հարուլ թթու իրաց զատամունս
Սալոր եւ գամոյն եւ ծիրան ամբաստանեցան։ թէ ընդէ՞ր զատամունս հարուն. (ասեն). Եթէ զայն գործեմք, եւ յաճախեն յուտել, զի՞նչ առնէին, եթէ ոչ լորճէաք. (Մխ. առակ.։)
adder, a small non venomous yellow serpent adored by the ancient Egyptians.
Նոյն ռմկ. Ազգ ինչ օձի կամ վիշապաց՝ծանրադանդաղ. որ ասի լինել դեղնագոյն, եւ անթոյն. (թերեւս այն՝զոր ռամիկք կոչեն թըլըսըմ, եւ պահապան տանն) մին ի պաշտամանց եգիպտացւոց. սարը եըլան.
Պաշտօն կրել (կնմ տանել) լորտուացն. (Պտմ. աղեքս. յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. ՟Գ. 62։)
Զօձ եւ զլորտու. (կեչառ. աղեքս.) (յն. լտ. է՛ զի օձ դնի, եւ է՛ զի վիշապ։ Իսկ Ստեփ. լեհ. ընթեռնու Լուրտ, եւ իմանայ օձ փոքրիկ՝ վնասակար յոյժ)։
Վիշապակ, ասեն, թէ լորտուն է, եւ կէսք զքարաթոթոշն ասեն. (Լծ.)
convulsion, violent contracting of the sinews, spasm.
ὁπισθοτονία, ὁπισθότονος convulsio partium in posteriora, partium posteriorum distensio. Ախտ մարմնոյ՝ յետադարձութեամբ կամ ոլորմամբ մասանց. յետս ձգումն ջղաց.
Որք արդեօք հիւանդութիւնք՝ նովին իսկ չարոլորմամբ ախտին՝ առասացան տարածմունք, եւ լորցք. (Պղատ. տիմ.։)
flea-bane.
γλήχων puleium. դեղ լուոյ. խոտ ինչ հոտաւէտ. որ եւ ԼՈՒԱԽՈՏ. լւադեղ, լուիդեղ, լուխոտ. պուտէնգ, բուտենճ, Բուտէնճ, ֆիլիսքիւն։ (Բժշկարան.։) cf. ԽԱՇ. (աայլ է եւ գիրէ օթու, սինիրլիւ եափրագ. ψύλλιον herba pulicaria ).
bath;
wash-house;
scullery;
privy, watercloset, close-stool;
slop-pail;
ջուր —լեաց, suds, slop sink, drain;
ջերմ —ք, thermal baths, hot baths.
ԼՈՒԱԼԻ ԼՈՒԱԼԻՔ. λουτρόν lavacrum, lavatorium տեղի լուանալոյ կամ լոգանալոյ. լուանալիք. աւազան. բաղնիք. ջերմուկք. լուացարան. բաղնիք.
Ատամունք քո իբրեւ զերամակս կտրելոց, որք ելանեն ի լուալեաց. (Երգ. ՟Դ. 2։ ՟Զ. 5։)
Եղիցիս դու հեղեալ յերկիր իբրեւ զջուր լուալեաց. (Փարպ.։)
Քակեցին զտունն բահաղու, եւ կարգեցին զնա ի լուալիս մինչեւ ցայսօր. ոմանքընթեռնուն ի յն. լուդրօն, որ է բաղանիք. եւ այլք գօբրօ՛ն (իբր կիւպրէլիք ). այսինքն աղբանոց. աղբակոյտ. աղտեղոթիւն։
cleansing substance;
—ք, washer, scourer, fuller;
washerwoman, laundress;
hath.
νίτρον nitrum. Բորակ. նիւթ լուանալոյ եւ մաքրելոյ.
Իւղոյ եւ տղմի մաքրական սեռի՝ կոչեալն լուանալի. (Պղատ. տիմ.։)
Իբրեւ զաճառ (կամ զօճառ) լուանալեաց. յն. լուացողաց. (Մաղ. ՟Գ. 2։)
to wash, to cleanse, to bathe;
to rinse;
— զերեսս, to wash the face of;
to wash one's face;
լուանամ զձեռս, I wash my hands of it, I'll have nothing to do with it;
— զոք թշնամանօք, to scold, to upbraid, to reprimand, to blow up;
ջուրբ —, to innundate, to wash away, to destroy by floods.
(լծ. յն. լու՛օ. լտ. լա՛ւօ). λούω, ἁπολούω, νύπτω, πλύνω lavo, abluo. Մաքրել ջրով. մկրտել. ողողել. եւ Ի բաց սրբել. լուալ.
լուանալ զձեռս կամ զոտս, զմարմինն, զանձն, զհանդերձս, զպատմուճան, եւ այլն, յաղտոյ, ի վիրաց, յանօրէնութենէ, ի մեղաց, ի չարեաց, եւ այլն։ Բոզք լուացան յարեանն։ Լուացեալ կաթամբ։ Զկաւակերտն ջուրբ լուանալ.եւ այլն։
Յօրհնութենէ տեառն լուացին, եւ գօտէլոյծ առակեցին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
յորժամ գործէ ինչ չար, լուանայ, եւ ասէ, իմ չի՛ք ինչ գործեալ. (Առակ. լ. 20։)
Բազում նախատանօք լուացեալ զնա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Իսկ անդ. (՟Բ. 7։)
Անդոսնել եւ բամբասել, բիւրապատիկ թշնամանօք գաղտ լուանեալ. բայց յն. է լուանեալ. (իմաստն է նոյն)։
Աշխարհական բառն է, յորժամ զորք հարկանեն կամ կողոպտեն, պարծին առայլս՝ եթէ զնա, լուացաք. եւ ճշմարիտ է, զի յաղտէ հոգւոյն լուանի ի կամելն զնոյնն. (Կլիմաք.։)
Ցանկացաւ լուանալի բուրաստանի։ Ե՛րթ լուա եօթն անգամ ի յորդանան.եւ այլն։
Զգալի նիւթ ի քերելն եւ ի կոխելն՝ յաղտոյն լուանի. (Կլիմաք.։)
զլուանիլն, զուտելն, եւ զըմպելն. (Սարկ. մարդեղ.։)
Որպէս հասարակ բայ.
Եղեն յանկարծակի ամուլք, եւ լուացան զսերմանիս արանց իւրեանց. (Եփր. ծն.։)
to wash, to wash one's self;
to bathe, to bathe one's self;
to clear one's self from, to wash out a stain of dishonour;
— զփոխարէնն, to refuse a recompense;
— զսերմն առն, to lose, to abort, to fail, to miscarry, to have an abortion, a premature birth;
զայլս եւս լուանաս քոյով անօրէնութեամբն, you contaminate others by your iniquities.
(լծ. յն. լու՛օ. լտ. լա՛ւօ). λούω, ἁπολούω, νύπτω, πλύνω lavo, abluo. Մաքրել ջրով. մկրտել. ողողել. եւ Ի բաց սրբել. լուալ.
լուանալ զձեռս կամ զոտս, զմարմինն, զանձն, զհանդերձս, զպատմուճան, եւ այլն, յաղտոյ, ի վիրաց, յանօրէնութենէ, ի մեղաց, ի չարեաց, եւ այլն։ Բոզք լուացան յարեանն։ Լուացեալ կաթամբ։ Զկաւակերտն ջուրբ լուանալ.եւ այլն։
Յօրհնութենէ տեառն լուացին, եւ գօտէլոյծ առակեցին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
յորժամ գործէ ինչ չար, լուանայ, եւ ասէ, իմ չի՛ք ինչ գործեալ. (Առակ. լ. 20։)
Բազում նախատանօք լուացեալ զնա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Իսկ անդ. (՟Բ. 7։)
Անդոսնել եւ բամբասել, բիւրապատիկ թշնամանօք գաղտ լուանեալ. բայց յն. է լուանեալ. (իմաստն է նոյն)։
Աշխարհական բառն է, յորժամ զորք հարկանեն կամ կողոպտեն, պարծին առայլս՝ եթէ զնա, լուացաք. եւ ճշմարիտ է, զի յաղտէ հոգւոյն լուանի ի կամելն զնոյնն. (Կլիմաք.։)
Ցանկացաւ լուանալի բուրաստանի։ Ե՛րթ լուա եօթն անգամ ի յորդանան.եւ այլն։
Զգալի նիւթ ի քերելն եւ ի կոխելն՝ յաղտոյն լուանի. (Կլիմաք.։)
զլուանիլն, զուտելն, եւ զըմպելն. (Սարկ. մարդեղ.։)
Որպէս հասարակ բայ.
Եղեն յանկարծակի ամուլք, եւ լուացան զսերմանիս արանց իւրեանց. (Եփր. ծն.։)
wash-hand basin;
basin or tub to wash in;
lavatorium;
lavabo.
սրբազան լուարանն էր ըստ օրինաց քահանայապետութեան. բայց այժմ քահանայապետին եւ քահանայիցն ձեռացն մաքրութիւն նշանակի. (Դիոն. եկեղ.։)
Ողողումն հանդերձիցն յայտ առնէ զոր ի ձեռն լուարանին կատարեալ հանդերձեալն. (Մեկն. ղեւտ.։)
dishwater, slops, suds;
filth, dirt.
ԼՈՒԱՑԱՆ ՋՈՒՐ. ԼՈՒԱՑԱՋՈՒՐ. Ջուր լուացման, կամ որով լուացեալ իցէ ինչ.
Զլուացան ջուրսն ողջակիզացն. (Մխ. ապար.։)
Խողովակ ողջակիզացն, ուր զարիւնն եւ զլուացջուրն արկանէին. (Նչ. եզեկ.։)
cf. Լուացաջուր.
ԼՈՒԱՑԱՆ ՋՈՒՐ. ԼՈՒԱՑԱՋՈՒՐ. Ջուր լուացման, կամ որով լուացեալ իցէ ինչ.
Զլուացան ջուրսն ողջակիզացն. (Մխ. ապար.։)
Խողովակ ողջակիզացն, ուր զարիւնն եւ զլուացջուրն արկանէին. (Նչ. եզեկ.։)
ablution.
Ջուր՝ որով լինի լուանալ զսուրբ բաժակն յատ ըմպելոյ զսուրբ արիւնն. ցօղուք.
Պա՛րտ է լուանալ (զբաժակն), եւ լուացանսն ըմպել. (Մխ. ապար.։)
towel;
linen napkin;
cf. Լուարան.
ԼՈՒԱՑԱՐԱՆ λουτρόν lavacrum. որ եւ ԼՈՒԱՐԱՆ. Տերի աւ աման լուանալոյ կամ լուացման. աւազան. կոնք. եւ Գործի մաքրութեան. մաքրութիւն.
Առեալ սպասաւորին ի լուացարանէն ջուր եբեր նմա։ Բերէին զնա յեկեղեցին, եւ դնէին լուացարան, եւ լուանային զձեռս ամենայն եղբարքն ի լուացարանն, եւ արկանէին զջուր լուացարանին ի վերայ նորա. (Վրք. հց.։)
Անլուանալի ներկման՝ մեղաց աղտեղութեանց լուացարան. (Անան. եկեղ։)
Մկրտութեամբ աւազանին՝ քաւութիւն, եւ արտասուօք՝ լուացարան մեղաց. (Լծ. կոչ.։)
cf. Լուացաջուր.
ԼՈՒԱՑՈՒ եւ ԼՈՒԱՑՈՒԿՔ. Մնացորդ լուացման. ջուրն՝ յոր լուացեալ իցեն ձեռք կամ ոտք, եւ այլն.
Առեալ ի լուացուէ անտի ջուր։ Լուացուկք հիւանդին. (Վրք. հց. ձ։)
washing, bathing;
ablution.
λοῦσις lavatio λουτρόν lavacrum βαλανεῖον balneum. Լուանալն, կամ լուանիլն. լոգումն. մաքրութիւն մարմնոյ կամ հոգւոյ. աւազան. մկրտութիւն. եւ Բաղանիք.
Առնոյր զջուր լուացման սրբոցն, եւ արկանէր զիւրով մարմնովն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ոչ մարմնոյ (եւեթ) լուացումն է մկրտութեանն ջուր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)
կերակուրք, լուացմունք (բաղանեաց)։ Լուացմունք, եւ ճաշք, եւ ընթրիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Զայսոսիկ՝ լուացմունս զուարճացելոցն սովաւ շնորհէ. (Ածաբ. մկրտ.։)
Արժանի լինել լուացման մկրտութեան սրբութեան։ Սրբիլ լուացմամբ կենսատու սուրբ աւազանին։ Ի սմա լուացումն ի մահն քրիստոսի. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 80։ Նար. ՟Հ՟Ե։)
washing, whitening;
bleaching;
օր —ցից, washing day.
հանապազորդ աղօթք, եւ լուացք արտասուաց մի՛ պակասցէ. (Յճխ. ՟Թ։)
Արար նա առաւել լուացս այնմիկ, որ ետ նմա անդ լուացս արտասուաց. (Եփր. համաբ. յորմէ եւ Բրսղ. մրկ.։)
aphis, plant-louse, wine-fretter, insect blight on plants.
ԼՈՒԻՃ կամ ԼՎԻՃ. որպէս թէ Լուիկ. Որդն կամ ճճի եւ ուտիճ բուսոց եւ անկոց.
Լվիճ կամ այլ կերիչ չմերձենալ ի պարտէզդ. (Վստկ.։)
to get loose, to become untied, to be dissolved, decomposed;
to languish, to fall off, to flag;
to be consumed, to waste away;
to grow soft or slack;
to stop, to stay, to lodge with;
to be dismissed, destituted, deposed;
լուծանել ի վաւաշ ցանկութիւնս, to give up one's elf entirely to luxury;
յարտասուս լուծանել, to melt into tears;
լուծանել ի կենաց, յաշխարհէ, to cease to live, to die;
լուծանել ի շոգի, to evaporate;
լուծանել ի ծաղուէ, to laugh heartily, cf. Թալանամ;
լուծան պէտք նոցա, their wants were provided for.
cessation;
the laying waste, ruin, spoiling, destruction.
Լուծումն. եւ Քակտումն. եւ Վնաս.
Առաւելութեամբ եւ անզուգութեամբ յարձակմունք պատերազմին՝ լուծանք են էիցն։ Լուծանս պատերազմաց կամ խորշնկնց. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. իմաստն.։)
cf. Լուծանեմ.
առաւել ռմկ. իբր Լուծանել (ըստ ամենայն առման).
Եւ այժմ զայն լուծէ եւ՛ս յայանագոյն ասացեալ. այսինքն մեկնէ. (Լմբ. սղ.։)
Դժուարիմաց բանս լուծեն եւ մեկնեն. (Բրսղ. մրկ.։)
Իսկ (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ.)
Զի՞նչ արասցուք մանկանս, զի լուծէ զմեզ. իմա՛, աշխատ առնէ, կամ անհանգիստ առնէ։
solvent, dissolving;
opening, laxative, purgative.
Լուծիչ կապանաւոր թախանձանաց, կամխռովութեան, անձից, երկանց, մեղաց մթութեան, յանցանաց, մահու. (Պիտ.։ Յճխ.։ Նար.։ Շար.։ Պտրգ.։ Շ. թղթ.։)
Որ գրոյն է լուծիչ քրիստոս, եւ կատարիչ խորհրդոյն. (Խոր. վրդվռ.։)
zygomatic nerves;
brains.
Բառ անստոյգ. որպէս Զոյգ երակք յուղղոյ իջեալք, կամ ուղեղքեւ ծուծք.
Լուծլիլքն են, երակք են ի գտացք, յորոց միսք բուսանին. (Ոսկիփոր.։)