probability, likelihood, plausibility;
—ականութեանց հաշիւք, calculation of probabilities.
Հաւանողական բան. հաւանեցուցանելն. եւ Հաւատարմութիւն. πειθώ, -οος persuasio, fides, ratione inductio.
Պարտ է երկուօքն վարիլ առ օրինադրութիւնս, հաւանականութեամբ, եւ բռնութեամբ։ Մխիթարութիւն եւ հաւանականութիւն օրինադրելոցն ոչ եւ մի ինչ պարգեւէ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Գոլով փոքր ինչ հաւանականութիւն առ այսպիսիս. (անդ. ՟Ժ։)
pair, couple.
Իբր Ամոլք՝ ընկերակիցք. կամակից ընկերք. յն. լծակցութիւն.
Տեսանե՞ս զգեղեցիկ հաւանընկերսն՝ զաղօթս եւ զողորմութիւնս. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա։)
probable;
persuasive.
companion, fellow, comrade, mate, partner.
Հաւասար. զուգահաւասար. համահաւասար. հաւասարորդ. հասարակորդ. հաղորդակից։ կցորդ. բաժանորդ. միաբան. ձայնակից. Յաստուածայինս ասի,
Հայր բնութեամբ հաւասարակից է որդւոյ եւ հոգւոյ. (Շ. թղթ.։)
(Որդի) հաւասարակից ընդ հօր յէութենէ. (Շար.։)
(Հոգին) սուրբ աստուած հաւասարակից իսկութեանդ հօր։ Զհաւասարակիցն իւր զսուրբ հոգին. (Նար. ՟Լ՟Դ։ Ճ. ՟Ա.։)
Եւ ի մարդկայինս.
Ես յովհաննէս եղբայր ձեր եւ հաւասարակից նեղութեան արքայութեան. (Յայտ. ՟Ա. 9։)
Հաւասարակից եւ հանդիսակից մաքուր մրցանաց նոցա. (Ճ. ՟Ա.։)
Իւրեանց հաւասարակիցս ջանան առնել. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)
Հաւասարակից են բանք նորա՝ գրոյն. (Եփր. աւետար.։)
Իսկ յասելն (Կոչ. ՟Դ.)
Զհաւասարակից մարդկութեանս մերոյ յանձն իւր առեալ զչարչարանս. ըստ յն. պիտի հաւասարակիր, կամ նմանակիր։
of the same weight;
equivalent, equal;
— լինել, to counterbalance, to countervail;
կատարելութիւնք նորա — ախտիցն են, his good qualities compensate his vices.
ἱσόρροπος aequilibris. Զուգակշիռ. հաւասար. համեմատ. եւ Միջին որպէս զմէտ.
Իմաստութեանն՝ որ առ ի յաստուծոյ, զի՞նչ արդեօք եղիցի հաւասարակշիռ. (Պրպմ. ՟Ի՟Թ։)
Հաւասարակշիռ չափով, կամ պատուով. (Վեցօր. ՟Ե։ Կիւրղ. գանձ.։)
Հարթ գոլով եւ հաւասարակշիռ. (Վրդն. ծն.։)
Զհաւասարակշիռ կէտ կալեալ կայ. (Շիր.։)
equilibrium, equipoise, poise.
cf. Հաւասարակողմեան.
Եռանկիւն հաւասարակող. (Եւկղիդ.։)
Զկիւբիկոնն ի հաւասարակողիցն եռանկիւնեաց. (Նիւս. բն.։)
Զերկիր ասաց հաւասարակող. (Ոսկիփոր.։)
Յորմէ հաւասարակողմ եռանկիւնն յերրորդէ բաղկացեալ է։ Ըստ հաւասարակողմ եռանկեանց. (Պղատ. տիմ.։)
Մի հաւասարակողմ եռանգիւն յայնցանէ՝ որ թուով վեց են. Տափարակ անկեանց հաւասարակողմանց. (անդ։)
Երկաքանչիւրոյ ի միասին եդեալ, հաւասարակողմ՝ հաւասարակողմի, քառանկիւն՝ քառանկեան. (անդ։)
cf. Հաւասարակողմեան.
Եռանկիւն հաւասարակող. (Եւկղիդ.։)
Զկիւբիկոնն ի հաւասարակողիցն եռանկիւնեաց. (Նիւս. բն.։)
Զերկիր ասաց հաւասարակող. (Ոսկիփոր.։)
Յորմէ հաւասարակողմ եռանկիւնն յերրորդէ բաղկացեալ է։ Ըստ հաւասարակողմ եռանկեանց. (Պղատ. տիմ.։)
Մի հաւասարակողմ եռանգիւն յայնցանէ՝ որ թուով վեց են. Տափարակ անկեանց հաւասարակողմանց. (անդ։)
Երկաքանչիւրոյ ի միասին եդեալ, հաւասարակողմ՝ հաւասարակողմի, քառանկիւն՝ քառանկեան. (անդ։)
equilateral.
isagon, equiangular.
cf. Սողուկ.
ՍՈՂՈՒՍԿ կամ ՍՈՂՈՒԿ. Իբր Սողոսկուտ, լպրծուն, եւ սողուն.
Դիւրափոփոխ է բնութիւնս, եւ սողուկ ի նախանձ. (Լմբ. առակ.) (այլ ձ. սողոսկր. գուցէ սողուսկ)։
Թուի սողուսկ եւ ողորկ իմն, բայց ճշմարիտ եւ խոշոր գտանի. (Փիլ. լին. ՟Ա. 41։)
slippery.
ՍՈՂՈՒՍԿ կամ ՍՈՂՈՒԿ. Իբր Սողոսկուտ, լպրծուն, եւ սողուն.
Դիւրափոփոխ է բնութիւնս, եւ սողուկ ի նախանձ. (Լմբ. առակ.) (այլ ձ. սողոսկր. գուցէ սողուսկ)։
Թուի սողուսկ եւ ողորկ իմն, բայց ճշմարիտ եւ խոշոր գտանի. (Փիլ. լին. ՟Ա. 41։ 2)
so, thus, conformably.
Սոյնպէս. ըստ այսմ օրինակի. եւ Այսպիսի.
Սոյնօրինակ եւ թագաւորն ժամ տուեալ։ Զջրհեղեղէն սւյնօրինակ գրէ։ Սոյնօրինակ եւ որդին ցուցանէ ... Սոյն օրինակ թէպէտ բազում եւ անսպառ իցեն եւ այլն. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 24։ Եւս. քր. ՟Ա։ Ագաթ.։)
Իբրեւ օձի քարբի՝ զի խնու զականջս իւր, սոյնօրինակ եւ դու խցեր զականջս։ Սոյնօրինակ զամենայնսն գլխատէր. (Բուզ. ՟Դ. 15։ ՟Ի. 15։)
Զսոյն իսկ օրինակ բանից ասացին գիրք առ նա, որպէս եւ առ սայս ասացին. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 2։)
simple;
common, ordinary;
depraved, devoid;
sharp, acute;
simply, solely;
terror, horror;
horrible.
• (լետնաբար ո հլ.) «մինակ, պարզ, ւռև» Յոբ. լգ. 21. Ոսկ. անոմ. Բրս. հց. «զուրկ» Ոսկ. յհ. ա. 17. Պիտ. Վրք. հց. «հասարակ անձ, ռամիկ» Պրպմ. Ղևոնդ. Սարգ. «հետևակ, հետիոտն» Արիստ. աշխ. «զուր, պարապ տեղ» Բրս. հց. Սարգ. իգն. որից սոսկաբար Ոսկ. յհ. ա. 14, 19. 36. սոսկագոյն Ագաթ. սոսկութիւն Եւս. պտմ. ռոսկանալ «մերկանալ, թափուր մնալ» Ե-ղիշ. միանձ. Ոսկիփ.։
• Հիւնք. ոսկր բառից։ Bugge KZ 32, 29 սանս. çuska, զնդ. huška, հաւ. çuchu «չոր» ևն բառերի հետ։ Կրենում է նոյնը Brugmann, Grdr2 I 741։
κενός vacuus λιτός simplex ψιλός tenuis, purus, nudus, merus. Միայն. լոկ. սին. սատակ. մերկ. լերկ. պարզ. անշուք. թեթեւ. հասարակ.
Նեխեսցին մարմինք նորա, եւ ցուցցէ զսոկերս նորա սոսկ. (Յոբ. ՟Լ՟Գ. 21։)
Բանս սոսկս ասաց (մաքսաւորն), եւ զամենայն ի բաց եդ զյանցանսն. (Ոսկ. անոմ. ՟Է։)
Սոսկ եւ անաւելորդ զկերակուրսն նոցա պատրաստեաց. (Բրս. հց.)
Մեք սոսկք եմք, եւ կերակուրս սոսկս կերաք. (Վրք. հց. ձ։)
Միայնակեաց անինչ՝ ճանապարհորդ է սոսկ. (Նեղոս.։)
Սոսկ իւղով ասէ դու զգլուխ իմ ոչ օծեր. սա իւղով անուշիւ էօծ. (Իգն.։)
Նկարագրեալ նշանակեմ սոսկ եւ նուաստ գիտութեամբ իբր մելանաւ, զի դու երանգով դեղոց գեղեցկացուսցես. (Կլիմաք.։)
Սոսկ յընչիցն եղանին, եւ ամենեւին թափուրք. (Պիտ.։)
Սոսկ լեր յամենայն իրաց, եւ առ զխաչն, եւ երթ զհետ տեառն քո. (Վրք. հց. ձ։)
Որք սոսկ են ի մտաց, եւ հնազանդեալ մարմնոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Մի սոսկ եղիցի քրտանցն կաթուած խառնեցեալ արեամբ։ Մի սոսկ զմտիցն, եւ մի անօգուտ զելիցն հետեւութիւն արասցես. (Նար. ՟Հ՟Ը. եւ ՟Հ՟Է։)
ՍՈՍԿ ՄԱՐԴ. որպէս Հասարակ եւ լոկ մարդ՝ առանց աստուածութեան.
Ոչ է սոսկ մարդ քրիստոս, եւ ոչ անմարմին բան, այլ միաւորեալ. (Պտմ. ստէպ։)
Ոչ աստուած մերկ, եւ ոչ մարդ սոսկ. այլ՝ նոյն ինքն աստուած կատարեալ, եւ մարդբովանդակ։ Մարդոյ սոսկոյ մեռանել եւ փրկել զարարածս ոչ է կարողութիւն. (Զքր. կթ.։)
Որո՞յ սոսկ մարդոյ մահ կարաց զաշխարհս ի մեղաց մաքրել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Սոսկոյ մարդոյ ելք ոչ է հնար լինի ի սկզբանէ աշխարհի. (Ղեւոնդ.։)
Եւ սոսկական ոք. հետեւակ.
Մակաձիք ռազմին, եւ սոսկքն յիւրեանց վայրն ընթանան. (Արիստ. աշխ.։)
ՍՈՍԿ. ψιλός, -ον tenuis. ըստ քերականց՝ հակակայ թաւ ձայնի. Սուղ. նուրբ. բարակ. եւ նշան այնպիսի հագուդի.
Հագուդ երկու. թաւ, սոսկ. (Թր. քեր.։)
Շեշտ բութ, պարոյկ, թաւ, սոսկ, երկար, սուղ. (Փիլ. այլաբ.։)
Յերդիոնն բազմութիւն փողոց հասարակ գոչեն, ոմն սոսկ, ոմն թաւ, եւ ոմն եւս թանձրագոյն. (Մամբր.։)
Ընդ թաւին թաւանայ, եւ ընդ սոսկին սոսկանայ. (Ոսկիփոր.։)
Որ եթող զեղբարս եւ այլն , ոչ սոսկ, այլ վասն իմ եւ վասն աւետարանին։ Զոր եկեալ տէրն գտցէ՝ ոչ արարեալ սոսկ, այլ արարեալ այնպէս. (Բրս. հց. եւ Բրս. սահմ. կր.։)
Որ անուն չար ի նոցանէ ոչ եդաւ ի վերայ մեր, ոչ սոսկ, այլ՝ արդարութեամբ. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Ոչ թերահաւատեաց սիրտ նորա, այլ սոսկ միառն բերան նորա. (Իգն.։)
horrible, terrible, dreadful, ghastly, hideous, formidable, frightful;
մեծաւ —լեօք, greatly wondering.
φρικτός horibilis. Արժանի սոսկալոյ. սոսկաւոր. զարհուրելի. սոսափելի. ահաւոր. ահագին. քսամնելի.
Սարսեսցեն յինէն՝ իբրեւ լուիցեն բռունք սոսկալիք. (Իմ. ՟Ը. 15։)
Սոսկալի տեսիլ։ Սոսկալի հիացմամբ. (Շար.։)
Բանիւ իմն եւ անուամբ սոսկալեաւ. (Խոր. ՟Ա. 33։)
Իսկ (Նար. յովէդ.)
Մեծաւ սոսկալեօք օրհնեցին. իմա սոսկմամբ, հիացմամբ։
simple, pure;
vulgar, ordinary;
private;
cf. Սոսկալի;
footsoldier;
—, — ոք or մարդ, a private person, an individual, person of retired or secluded habits;
— կեանք, private life;
—ք ոմանք, some private persons.
(ի բառէս Սոսկ). Անշուք, նուաստ ոք, գեղջուկ. ռամիկ. եւ Հետեւակ. որպէս յն. լտ. δημώδης vulgaris ἱδιώτης idiota πεζός, πεζικός pedester, pedestris.
Ձիավարժից, եւ սոսկականաց։ Հերքեալ ի վեհիցն՝ սոսկականացն սպրդիմ։ Սոսկականօք եւ քաղաքայնօք։ Սոսկականաց ... Քաղաքայնոց. (Նար. ՟Գ. ՟Հ՟Ա. Նար. գանձ հոգ. եւ Նար. գանձ խչ.։)
ՍՈՍԿԱԿԱՆ. ա. (ի բայէս Սոսկալ). որպէս Սոսկալի. սոսկաւոր. ահաւոր. անպայման. գերահրաշ. φρικτός horribilis φοβερός terribilis, eximius, excelsus.
Այն որ բազմի յաթոռ սոսկական։ Ասէ մեծ արքայն ձայնիւ սոսկական։ Բացափայլեալ գեղով սոսկական։ Զարիւնն ըմպել տաս սոսկական. (Գանձ.։ Տաղ.։)
to be greatly afraid, to tremble, to shudder with horror, to dread, to fear;
սոսկացեալ դողալ, to be horror-struck, terrified, to quake with terror.
Յիմարեցան երկինք վասն այսսրիկ, եւ սոսկացան յոյժ։ Սոսկացաւ մարմին իմ յանձին իմում. (Երեմ. ՟Բ. 12։ Դան. ՟Է. 15։)
Դասք վերին զուարթնոցն սոսկացեալ զարմացեալ կային. (Շար.։)
Իսկ յասելն, (Ոսկ. ապաշխ.)
Երթաս ի ճանապարհ հեռի, եւ ի խորշակի սոսկաս, իմա տոկոս, կամ համբերես սոսկալի օրինակաւ։
Զամենայն կերակուրս՝ յորոց մարդն ոչ գարշէր եւ սոսկէր. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
to lay aside, to leave off, to discard;
to give up, to abandon, to renounce, to deprive oneself of;
to be softened.
Սոսկ լինել ըստ քերականաց. եւ Մերկանալ թօթափել յանձնէ զաւելորդս.
Ա, ընդ թաւին թաւանայ ... եւ ընդ սոսկին սոսկանայ. (Ոսկիփոր.։)
Սոսկացեալք են յերկրէս, զգեցեալք զերկինս։ Մերկացիր սոսկացիր ով միայնակեացդ. (Եղիշ. միանձն.։)
simply, solely, only;
horribly.
ἀπλῶς simpliciter. Սոսկաբար. սոսկ. լոկ. պարզապէս. վայրապար. եւ Իսպառ. տիրապէս.
Ոչ կամի աստուած, զի սոսկապէս լուիցուք, այլ բազում զգոնութեամբ։ Ոչ սոսկապէս, եւ ոչ ի քուն մտանելով հնար ինչ իցէ գտանել զմիտս նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14. 20։)
Սոսկապէս օտարին սերմանց եղեն ընդունող. (Սկեւռ. աղ.։)
Իսկ յասելն (Շար.)
Սոսկապէս համբերելով. իմա սոսկալի եւ քստմնելի օրինակաւ
gigantic, colossal, huge, monstrous.
Սոսկալի վիթխարի. հսկայ ահագին.
Զարհօրատեսակ շանագլուխն սոսկավիթխար. (Նար. ՟Զ՟Գ։)
cf. Զարհուրեմ.
Տալ սոսկալ. զարհուրեցուցանել.
Հիացուցեալ զիս փրկիչն սոսկացուցանէ խոնարհութեամբն. (Ճ. ՟Գ.։)
privation, voluntary poverty.
Մերկանալն յամենայնէ. անստացուած կեանք.
Վարուք սոսկութեան, եւ ուսմամբ փիլիսոփայութեանն փորձեալ էր. (Եւս. պտմ. ՟Է. 30։)
horror, great fear, trembling, shuddering, terror, dread, dismay, fright, apprehension;
— հերաց, bristling up of the hair;
դողումն եւ — կալաւ զբանակն, a panic spread through the army;
— պատահեաց ինձ, I was seized with horror;
— ածել, բերել, to terrify, to strike with horror, to make one's hair stand on end.
φρίξ, φρίκη, φρικασμός, θραυσμός horror περίφριξις refrixio, frigor. Սոսկալն. դողումն. սարսափումն. քստմնութիւն. ահ. ահաւիրք. եւ Սարսռումն ի ցրտոյ. ահուդող.
Դողումն եւ սոսկումն պատահեցին ինձ։ Յափշտակեաց ի վկայութիւն զսոսկումն իւր։ Սոսկումն սրտի, եւ լքումն ծնդաց։ Ահ եւ երկիւղ, եւ սոսկումն մարմնոյ. (Յոբ. ՟Դ. 14։ Ամովս. ՟Ա. 11։ Նաւ. ՟Բ. 10։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 17։)
Սոսկմամբ մեծաւ։ Այս բազում սոսկման արժանի է։ Սոսկումն հերաց, եւ մարմնոց խռովութիւն։ Դողումն եւ սոսկումն ունի զարարածսն, յորժամ զպատիւ արարչին ոք նոցա մատուցանիցէ. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. թղթ.։ Իսիւք.։ Եզնիկ.։)
Լինի երկիւղ ըստ սոսկման իմն (այսինքն դողման ցրտութեամբ), ջերմութեանն ամենայնի ընթացելոյ ի սիրտն. (Նիւս. բն.։)
starving, famished;
— առնել, to make suffer famine, to famish, to starve.
որ եւ ՍՈՎԱՄԱՀ. λιμώσσων famelicus. Բեկեալ եւ նուազեալ ի սովէ. անսուաղ. սովեալ. քաղցեալ յոյժ յոյժ. .
Լից զսովաբեկ անձն իմ ի փշրանաց ողորմութեան շնորհի քո։ Բաշխես զմարմին քո ի ճաշակս սովաբեկաց։ Այցելու լեր մոլորելոյս՝ մերկիս եւ սովաբեկիս. (Բենիկ.։)
Բանակն սակաւ է, եւ սովաբեկ. (Ուռհ.։)
Ախտաբեկ սովաբեկ (յն. սովով՝) ամենայն ցաւօք վարակեալ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Ա։)
Սովաբեկ արար զքեզ. (Օր. ՟Ը. 3։)
famished, suffering from famine or hunger.
Լլկեալ ի սովէ. սովաբեկ. սովամահ.
Սովալլուկ զանձինս առնէին. (Ճ. ՟Ը.։)
Սովալուկ լինել, եւ ծարաւով մաշիլ։ Սովալլուկ եւ մերկ խայտառակ շրջեսցի. (Սարգ. յկ. ՟Գ. ՟Դ։)
usual, common, ordinary, customary, habitual, familiar.
σνήθης consuetus, familiaris. որպէս սովորեալ ինչ. սովորութիւն եղեալ. հանապազորդեան, հասարակ. ընտանի.
Սովորականաւ ընդելականաւն հաւատասցեն երկիրպագանել խաչին փայտի։ Յաղթեսցէ սովորական ցանկութեանցն. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Է։)
Նկուն եղեալ՝ գտաւ ։ ի ներքոյ քան զսովորական բնութիւնն։ Ոչ յիշէին զսովորականխորտիկսն. (Եղիշ. ՟Է. ՟Է։)
Զկնի սովորական վարդապետութեանցն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
Քրիստոսի սովորական սեղանաւն ի վերնատանն կատարել զխորհուրդ։ Զսովորական օրհնաբանութիւն բանս երկրորդեմք. (Յհ. իմ. ատ.։ Նար. կուս.։)
Ոչ տայր ըստ սովորականին արագախաղացն լինել հոլովմամբ։ Զանբնական իւս՝ բնականս կացուցանէ, եւ զանսովորս՝ սովորականս. (Պիտ.։)
Յարեաւ ինձ պատերազմ, սովորական սերելեաց իմոց ջերմութիւն ի ներքուստ, եւ անսովորական ատելեաց ցրտութիւն արտաքուստ. (Արշ.։)
Զի դու ես տէր երագասիրտ, եւ ողորկ բանից սովորական. (Արշ.։)
Զկերպարանն իւրեանց ապականելով՝ անծանծթք եւ սովորականացն լինին. (Նիւս. կուս.։)
the being usual;
the becoming habitual.
Սովորական գոլ. եւ Սովորութիւն.
Յայլայլեալ զգայութեանն ի ջերմութեանցն (որպէս գինւոյ՝) զայսպիսի սովորականութիւն ի մեզ օրինադրէ գործ ինչ լինել. (Եղիշ. հոգ.։)
Ընդ որում սովորակի խօսի աստուած. (Աթ. ՟Թ։)
զորոյ աւետարանի զաստուածական գիրս ի ձեռս սովորակի առեալ։ Սովորակի իձեռս առեալ զաստուածային գիրս. (Կիւրղ. առ կոստանդ. յորմէ եւ Սարգ. յռջբ.։)
Որպէս ոմն ի սրբոցն սահման սովորակի յանձին կարգեալ՝ միշտ երգէր առ աստուած, փառք քեզ աստուած յաղագս ամենայնի. (Խոսր.։)
Յաթոռոյն՝ յորում սովորակի նստէր երանելին. (Վրք. ոսկ.։)
Սովորակի ասեն մարդիկ, եթէ թափեցաւ սիրտ իմ ի տեղւոջէ իւրմէ. (Վանակ. յոբ.։)
ՍՈՎՈՐԱԿԻ. ա. որպէս Սովորական՝ ըստ ՟ա. նշ.
ըստ սովորակի իւրեանց արիութեանն։ Սովորակի իմաստութեամբն։ Ըստ սովորակի հրահանգացն։ Զսովորակի զբան վարդապետութեան ի վար արկեալ. (Ճ. ՟Բ.։ Յհ. կթ.։ Վրք. ոսկ.։ 1)
sorech, choicest, most excellent;
Indian millet.
• , որ և սորէկ, սովրէք, զորեկ «ըն-տիր, ազնիւ, պատուական (տեսակ որթի ևամ խաղողի)» Ես. ե. 2. Ոսկ. ես. 47, Կիւրղ. թգ. Շնորհ. Եդես. Թէոդ. խչ. Օրբել. հրտ. Էմինի, էջ 185-186։
• = Եբր. [hebrew word] կամ [hebrew word] soreq «մի տեսակ ընտիր խաղող» բառն է, որ յն. σთρήϰ տառառարձութեան վրայից անցած է մեղ. նոյնպէս նաև վրաց. სორეკა սորեքա։ Եբր. բառը՝ որ գործածուած է բնազրի նոյն տե-ղում, բնիկ սեմական է և նշանակում է բուն «կարմիր». հմմտ. ասուր. [other alphabet] = šar-ku «կարմիր արիւն», արաբ. ❇ šarq «կարմրիլ. 2. արևը ծագիլ. 3. արևելք, արև-ելեան կողմ» (Gesenius17, 794, Delitzsch. Assyr. Handwört. 692, Strassmaier, Alp-hab. Verzeich. 1000)։
• Ուղիղ մեկնեցին ՀՀԲ և ՆՀԲ։ Թաղիա-ռեան Առաօն. մանկ. 71 համարում է ռնիկ հայ և ստուգաբանում է «սորե-լով գայ, կամ ի ձորոյ, և կամ զի՝ գի-նի նորա ի սորս պահև»։
• ԳՒՌ.-Բոլորովին տարբեր բառ է սորեկ (Երև. սօրէկ), որ և սորոկ, սորի, սօրըք (տե՛ս Ամատունի, Հայոց բառ ու բան, էջ 508) «մի տեսակ բոյս, որից իւղ են հա-նում». ըստ Տիրացուեան, Contributo § 25 սորեակ կամ գաւարս «holcus lanatus L», որ մի տեսակ վայրի գարի է։
ՍՈՐԵԿ կամ ՍՈՐԷԿ, կամ ՍՈՎՐԷՔ. Բառ եբր. սօրեգ. յորմէ եւ յն. լտ. σωρήκ sorec, sorech. Մակդիր որթոյ խաղողոյ՝ իբր Ազնիւ, պատուական, ընտիր.
Տնկեցի որթ սորէկ. (Ես. ՟Է. 2։)
Որթ սովրէք։ Սովրէքն ասելով՝ զազնուութիւն եւ զառաւելութիւն որթոյն յայտ առնէ. (Ոսկ. ես.։)
Իբր ի յանկեան տունկ սորեկ որթ, տեղւոջ պարարտ եւ զօրաւոր. (Շ. եդես.։)
Ով ճշմարիտ աստուածային տունկ, սորեկ պտուղ. (Թէոդոր. խչ.։)
precipitate.
immerged, submerged.
Որ ինչ հայի ի սոյզս եւ ի սուղումն կամ յընկղմումն. սուզեալն եւ սուզիչն յանդունգս.
Իշխանութիւն չարին սուզական։ Զոր խանդացեալ չարին սուզական. (Գանձ.։)
ՍՈՒԶԱԿԱՆՆ գ. կամ սուզական կետ. Հակակայ եթերական կամ գագաթային կիտի՝ կողմն երկնի ընդ երկրաւ, եւ հարաւային բեւեռ աներեւույթ մեզ.
Կէտքն են այսոքիկ կէտ երկնամիջակ կէտ ժամադիտակ. կէտ եթերական, կէտ սուղական. (Տօմար.։)
Ի սուղականն եւ ի ժամադիտակն միշտ հոլովել (արեգական). (Ասող. վերջաբ։)
Ի հարաւայինն խոնարհի ի սուզականն։ Ընդ ձմեռային շաւղօք յաներեւակն եւ ի սուզականն կոյս. (Խոր. աշխարհ.։)
cf. Սուզակէտ.
cf. Սուզակէտ.
nadir;
antarctic pole.
submersion;
waning.
Սուզանիլն. աներեւույթն լինել. որպէս լուսնի ի պակասման, կամ այլոց իրաց յընկղման իմիք.
Ըստ լուսնական լրութեան եւ սուզականութեան։ Զարմանալի ծառոյն դէպք ի միում աւուր ունել աճմունս փոյթ ընդ փոյթ, եւ դարձեալ սուզականութիւնս յանկարծ օրէնս լինել. (Արծր. ՟Ա. 1. եւ 3։)
light, thin, slender, flimsy.
a little less, little, less.
Սուղ ինչ սակաւ։ փոքր մի նուազ.
Այս ժամանակ՝ յերից հազարաց սուղատակաւ. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 10։)
short spear, javelin.
որպէս սըւնակ Սուին փոքր.
Սուսերօք եւ սունակօք եւ նիզակօք մարտնչէին. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
staff, javelin-shaft.
որպէս Սըւնակոթ. λόγχη lancea, hasta. (լծ. աշտեայ). Կոթ սըւնոյ. տիգաբուն. նիզակաբուն.
Զնիզակաբեկս, զբեկորս աղեղանց, զտիգաբունս, զսւնակոթս (կամ զսունէակոթս). (Եզեկ. ՟Լ՟Թ. 9։)
cf. Սունկն.
ՍՈՒՆԿ ՍՈՒՆԿՆ. որ եւ ՍՈՒՆԳ, ՍՈՒՆԳՆ. μύκη fungus βωλίτης bolatus, fungi genus. Բոյս վայրի կամ առ արմին ծառող՝ վրանաձեւ սպնգանման. ուտելի, եւ անուտելի. ... (Գաղիան.։ Բժշկարան.)
Կաղնոյ սունկն։ Ընկուզի ծառի սունգն։ Վասն սունգ բուսցնելոյ. (Վստկ. ՟Զ՟Է. ՟Մ՟Ե՟Զ. ՟Մ՟Կ՟Զ։)
Կոռոթուկ, սունդն. (Հին բռ.։)
ՍՈՒՆԿ. նմանութեամբ Պալար կամ կեղ ի մարմնի՝ նման սնկոյ կամ սպնգի. յն. վռօ՛դօս. βροτός (որ եւ շարաւ). fungosae carnis tumor եւ sanies, cruor.
Պռուդիաս. սունգն, կամ սունկն. (Գաղիան.։)
Շափիւղայ լեսեալ կաթամբ՝ բժիշկ էքոսոյ եւ սընկան. (Տօնակ.։)
Զամենայն ցաւս սնկան, որ ի ծածուկ մարմին մարդոյն տնկի, բժշկէ. (Հ=Յ. յունիս. ՟Գ.։)
Սոկաս, σόγκος sonchus, cicerbita. իտ. grispignolo
mushroom;
cork;
*pumice;
fungid excrescence, fungus;
sonchus, sow-thistle;
— թունաւոր, toadstool;
համեմանք ի սնկոյ, mushroom sauce, ketchup;
ածու սնկոյ, mushroom bed.
• , ն հլ. կրճատ-ուած սունկ կամ սունգ, ո հլ. «սունկ, տճկ. մանթար. 2. մարմնի վրայ դուրս եկած մի տեսակ սնկանման պալար» Վստկ. 74, 174 Բժշ. Գաղիան. Տօնակ. Յայսմ.։
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. spongos ձևից, որից ունինք նաև յն. σπόγγος, ատտ. σφόγγος «սպունգ. փխբ. կոկորդի նշագեղձերը». ու-րիշ լեզուի մէջ պահուած չէ այս արմատը. կայ միայն լտ. fungus «սունկ», որ փո-խառեալ է յունարէնից. նշանակութեան տարբերութեան համար հմմտ. գերմ. Sch, wamm «սպունգ. 2. սունկ» և յատկապէս Erdschwamm «սունկ» (Walde 326, Boi-sacq 899, Berneker 340, Pokorny 2, էջ 681)։ Meillet (Dict. étym. Jt. 386) միջ-երկրեան լեզուից փոխառութիւն է համա-րում յն. σφόγγος, լտ. fungus և հյ. սունկն։ Lidén Göteborgs hogskolas ârsskrift 1933 52 նախաձայնը բացատրելու համար նախա-ձևը դնում է *psongos?
• Նախ Canini, Et. étym. էջ 101 լտ. fungus ձևի հետ և էջ 102 յն. σύϰιν, լտ. ficus «թուզ» բառերի հետ։ Ուղիղ մեկ. նութիւնը տուաւ Bugge, Beitr. 22, որ ընդունում և պաշտպանում է Pedersen KZ 38, 200, 39, 422, 209=Նաաստ 10։ Սրան հակառակ է Scheftelovitz BВ 28, 283։ Հիւնք. յն. σπόγγος-ից կազմուած։ ՀԲուս. § 2804 լտ. fungus բառից։ Պատահական նմանութիւն ունի սանս. [other alphabet] cuhga «ficus indica, spondias mangifera»։
• ԳՒՌ.-Ջղ. սունգն, Երև. սունգը, Ախց. Կր. սունկ. Ալշ. Զթ. Խրբ. Մշ. Տփ. սունգ, Մկ. Վն. սունգ՝, Ագլ. սօ՛նգըն, Ասլ. սիւնգ, սիւ*, Գոր. սօ՛նգնը, Ղրբ. սօ՜նգ'նը, սօ՜յնը։
• ՓՈԽ.-Վրաց. სოკო սոկո «սունկ» (որից յետ առնոսած սոկոն), ուտ. sámkal «սունկ»?
cf. Սուսերակիր.
ՍՈՒՍԵՐԱԿԱՑ ՍՈՒՍԵՐԱԿԻՐ. Որ կայ սուսերաւ առ արքայի. զինակիր՝ սուսեր ի ձեռին.
Սուսերակաց թագաւորին. (Վրք. հց. ձ։)
Սուսերակիր թագաւորին կայ հանապազ առ նմա. (Վրք. հց. ձ։)
sword-armed guard;
protospatharius.
ՍՈՒՍԵՐԱԿԱՑ ՍՈՒՍԵՐԱԿԻՐ. Որ կայ սուսերաւ առ արքայի. զինակիր՝ սուսեր ի ձեռին.
Սուսերակաց թագաւորին. (Վրք. հց. ձ։)
Սուսերակիր թագաւորին կայ հանապազ առ նմա. (Վրք. հց. ձ։)
armed with a sword.
Շրջապատէին զտաճարն աստուծոյ զինուք բազմօք, եւ սուսերակուռ սպառազինօք. (Ճ. ՟Բ.։)
swordsman;
gladiator;
— լինել, to fight sword in hand.
with naked sword;
cf. Սուսերաձիգ.
σπωμένος ῤομφαίαν trahens gladium. Որ մերկեալ ունի կամ մերկէ զսուրն ի պատենից. սուսերաձիգ. թուր քաշօղ.
Չորեքհարիւր հազար արանց սուսերամերկաց։ Քսան եւ հինգ հազար արանց սուսերամերկաց։ Ութ հարիւր հազարարանց զօրու սուսերամերկաց. (Դտ. ՟Ի. 2. 15. 17. 46։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Դ. 9։)
Իբրեւ զայր մի սուսերամերկ։ Դաշտն, եւ այրն սուսերամերկ՝ բանն աստուծոյ յաշխարհս. (Կամրջ.։ Վանակ. հց.։)
lying.
• «մի տեսակ ծառ». գիտէ միայն Քառունի, հտ. Գ. էջ 221։
• «կարկեհան կամ ևայծ կոչուած պատուական քարը» Մն. բ. 12. Փիլ. այլաբ. Վրդն. ծն. «մեղեսիկ, ամե-թովս». Ել. իը. 19, լթ. 12։
թագաւորեսցէ ստութիւն յանպիտան, ի սուտակ. եւ ի բանսարկու մարդկանէ. (Բուզ. ՟Գ. 5։)
cf. Սուտակն.
• «մի տեսակ ծառ». գիտէ միայն Քառունի, հտ. Գ. էջ 221։
• «կարկեհան կամ ևայծ կոչուած պատուական քարը» Մն. բ. 12. Փիլ. այլաբ. Վրդն. ծն. «մեղեսիկ, ամե-թովս». Ել. իը. 19, լթ. 12։
թագաւորեսցէ ստութիւն յանպիտան, ի սուտակ. եւ ի բանսարկու մարդկանէ. (Բուզ. ՟Գ. 5։)
bdellium;
cf. Ամեթոս;
cf. Կարկեհան.
• «կարկեհան կամ ևայծ կոչուած պատուական քարը» Մն. բ. 12. Փիլ. այլաբ. Վրդն. ծն. «մեղեսիկ, ամե-թովս». Ել. իը. 19, լթ. 12։
ՍՈՒՏԱԿՆ կամ ՍՈՒՏԱԿ. ἅνθραξ carbunculus. որ եւ bdellium. ըստ եբր. պտօլախ. Քար պատուական. որ եւ կԱՐԿԵՀԱՆ. ԿԱՅԾ.
Անդ է սուտակն, եւ ակն դահական. (Ծն. ՟Բ. 12։)
Սուտակի եւ ական գահանակի նմանեցոյց։ Կարդն երկրորդ սուտակ, եւ շափիղայ։ Գծագրեալ է ի սուտակին յուդա ... գոյն սուտակին հրագոյն. (Փիլ. այլաբ.։)
Սուտակն կարեհանն է, յականցն գիրքն կայծ ասի. (Վրդն. ծն.։)
Գոճազմ եւ ակատ եւ սուտակ։ Սուտակ եւ գոճազմ եւ ակատ. (Ել. ՟Ի՟Ը. 19։ ՟Լ՟Թ. 12։)
cf. Սուտակասպասու;
սուտակասպաս լինիմ, cf. Կեղծաւորանամ.
κέρκωψ (իբրու շարժող զձետ. պոչ խաղցընօղ ). κόλαξ caudatus, astutus, versutus, fraudulentus, adulator, assentator. Որ սուտակ սպաս առնէ այլում, որ չնորհուկս բարբառի. քծնօղ. շողոքորթ. մարդելոյզ. մարդահաճոյ. կեղծաւոր. հրապուրիչ. պատրօղ.
Բանք սուտակասպասաց կակուղ են։ Սուտակասպասն լեզուաւ. (յն. մի բառ γλωσσοχάριτων linga blandiens. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 22։ ՟Ի՟Ը. 23։)
Ի սուտակասպաս բարեկամէ եւ յերկխօսէ զգոյշ լեր. (Սիր. ՟Զ. 13։)
Զայր չոյտ եւ զշողոմարար եւ սուտակասպաս։ Առեալ զհրապուրական թուղթս սուտակաս պասաց ոմանց. (Խոր. ՟Բ. 57։ ՟Գ. 60։)
Եւ ոչ ի սուտակասպասից պատրեցաւ. (Ոսկ. եփես.։)
Մինչեւ յե՞րբ ոչ հասեր ի վերայ խաբօղ սուտակասպասից. (Մագ. ՟Ծ՟Բ։)
Ոմանց սուտակասպաս չարախորհաց. (Արծր. ՟Ա. 14։)
ՍՈՒՏԱԿԱՍՊԱՍ ԼԻՆԵԼ. Կցկցել բանս ստութեան ըստ սովորութեան սուտակասպաս արանց. սուտակասպասել.
Իբրեւ չէրուրուք ընդ նմա բանս եդեալ, նա յանձնէ սուտակասպաս լինէր. (Եղիշ. ՟Գ.)
Եկեալ առ հերովդէս՝ սուտակասպաս լինէին. (Ոսկ. գծ.։)
to pronounce words regularly;
to sprinkle, to wet.
Արիւնն առոգանէր զերկիրն. (Ագաթ.։)
Առոգանէր զձորն վիճակաց. (Յհ. կթ.։)
Աղբերք զստորակացեալսն առոգանեն. (Մագ. ձ.)
Առոգանել զծառս կամ զբոյս։ Գետ է յորդառատ՝ առոգանող մտաց մարդկան. (Լմբ.։)
Յորմէ վտակք շնորհաց հոսեն, զոգիս մարդկան առոգանեն. (Շար.։)
prosody;
pronunciation;
watering.
(ի ձայնէս Ոգել, այսինքն ասել) իբր Առասացութիւն. կամ ըստ յն. առերգութիւն. προσῳδία. prosodia, accentus vocis. Բարեյարմարութիւն ձայնի ի վերծանութեան բառից եւ բանից, եւս եւ վանկից յայլ եւս այլ լեզուս՝ ըստ ելեւէջից շեշտելոյ եւ բթելոյ, եւ ըստ եղանակի առաջիկայ իմաստից.
Վերծանութիւն ներկուռ ըստ առոգանութեան։ Առոգանութիւնք են տասն. շեշտ, բութ, պարոյկ, երկար, սուղ, թաւ, սոսկ, ապաթարց, ենթամնայ, եւ ստորատ։ Առոգանութիւնք սեռականք են երեք. ոլորակ, ամանակ, հագագ. (Թր. քեր.։)
Ուժգնակի վերծանեալ ըստ իւրում առոգանութեանցն. (Մագ. ՟Զ։)
Առոգանութեամբ յորդորագոյն արձակեալ վտակս. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)
Սրսկէ զանձրեւն, եւ զուարճացուցանէ զարարածս՝ նորին առոգանութեամբն. (Լմբ. սղ.։)
cf. Առոգանեմ.
ԱՌՈԳԵՄ. ἁρδεύω. rigo, irrigo. որ եւ ԱՌՈԳԱՆԵԼ. Նոյն ընդ Ոռոգել. ոռոգանել. (լծ. լտ. ռի՛կօ, իռռիկօ յն. արտէ՛ւօ) Արբուցանել ջրով զտունկս իբր առուօք՝ առուակօք, կամ առոյգ առնել. թանալ, եւ գալարեցուցանել. զուարթացուցանել, ուռճացուցանել. ջրել.
Թողցե՛ս ո՛րդեակ զջուրդ, եւ առոգէ՛ (կամ առոգեսցե՛ս) զարմաւենիսդ. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Առոգեաց առ վտանգին, եւ զլեզուն կամէր շրջել (պետրոս յուրանալն). (ՃՃ.։)
watering, sprinkling.
Զոր օրինակ աղբիւրն՝ որ ոռոգանէ զդրախտ, այսպէս եւ հոգին սուրբ ներգործէ իմանալի առոգմամբն ի զանազան հասակս մարդկան։ Զառոգումն ջուրցն ունելով։ Որպէս եւ մարմինս յառոգմանէ ջրրոյս. (Լմբ.։)
very or more wholesome.
ὐγιειότερος, ὐγιεινότατος. sanior, valentior, sanissimus. Առաւել կամ ամենեւին առողջ.
Առողջագոյն զաղքատս քան զմեծատունս գտանեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
Առողջագոյնք (քան զմարդիկ) բազումք յանասուն կենդանեաց են. (Փիլ. իմաստն.։)
Որոց խառնուածն առողջագոյն հաստատութիւն կենաց գործէ. (Փիլ. տեսական.։ Խոր. ՟Գ. 62։)
who is in his senses, whose judgement is souud;
lively.
Ողջամիտ. եւ ողջմտական. որ եւ ՈՂՋԱԽՈՀ ասի.
Առողջամիտքն մերկասցին զախտս հիւանդութեանց. (Մծբ. ՟Ծ՟Թ։)
Զժուժկալականն եւ զառողջամիտն եւ զտեւող (կեանս). (Փիլ. լին. ՟Բ 56։)
Յառողջամիտ եւս հարցուածի լցծեալ լինէի կանխագոտութեամբ. (Պիտ.։)
good sense, reason, sensibleness.
որ եւ ԱՌՈՂՋԱՄՏՈՒԹԻՒՆ. σωφροσύνη. modestia, temperantia. Ողջամտութիւն. առողջամտութիւն. ողջախոհութիւն. զգաստութիւն. պարկեշտութիւն. բարեխառնութիւն.
Նշանակ խոհականութեան փիսովն, եւ առողջամտութեան՝ գեհոն։ Խոհականութիւնն է առաքինութիւն բանականին, եւ առողջամտութիւն՝ ցանկացողին։ Յիմստութենէ՝ առողջամտութեամբ վարիլ. (Փիլ. լին.։)
to be cured, to heal, to recover health.
ὐγιάζομαι. sanor, convalesco. Յառողջութիւն գալ կամ դառնալ. բժշկիլ յախտից մարմնոյ կամ հոգւոյ. ըռընտալ, աղէկնալ.
Թէպէտեւ առողջացար, չեղեր լաւագոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 37։)
Ի ձեռն սուրբ եւ ճարտար բժշկին առողջացան երկոքին կողմանք. (Վրք. հց. ՟Զ։)
healthy, salubrious, salutary.
ὐγιαίνων, ῤωστικός. salubris, salutaris, corroborans որ եւ ԱՌՈՂՋԱԳՈՐԾ. Առողջացուցիչ. օգտակար. փրկարար. cf. ԱՌՈՂՋԱԿԱՆ, եւ cf. ԱՌՈՂՋԱՅԻՆ. ըռընտցնօղ.
Առողջարար արուեստ հոգեւոր բժշկաց։ Առողջարա՛ր իցէ, թէ վնասակար. (Շ. ընդհ.։)
to cure, to heal, to restore to health or to life, to resuscitate;
— զմիտս, to undeceive.
ὐγιάζω. sano. Ողջացուցանել. բժշկել. ապաքինել. ըռընտեցնել.
Առողջացոյց աստուածապէս։ Առողջացո՛ դարձեալ կրկին. (Շար.։)
whose haunches are young, that has firm hips.
Առոյգաբարձն (կամ առոգաբարձն), եւ գեղեցկոտն. (Խոր. ՟Ա 23։)
to grow young, to become young again.
ԱՌՈՅԳԱՆԱՄ կամ ԱՌՈԳԱՆԱՄ. θάλλω. vireo, floresco, virgeo. Առոյգ լինել. ուռճանալ. ծաղկիլ. փայլել.
Եթէ զտյսոսիկ խոկասցիս, մինչեւ տակաւին առոյգացեալ ես. (Մագ. ՟Է։)
Միշտ առոգացեալ, ցանկ փթթեալ։ Առոգացեալ հասակաւ եւ զօրութեամբ եւ իմաստութեամ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
Առոգանայր հանճարով աստուածային իմաստիցն. (Համամ առակ.։)
Երիտասարդք, որք ի նորոգումն կենաց շրջեցան մկրտութեամբ, եւ առոգացան առաքինութեամբն. (Լմբ. առակ.։)
to make young, to make look younger.
Եթէ ոչ կարէ ոք ամենայն մարմնովն առոյգ լինել, գոնեա զայն՝ զոր կարէ, առոյգացուցանել կրթեսցի, (Փիլ. լին. ՟Բ 63։)
youth, bloom, growing young again;
prime of life, vigour.
ԱՌՈՅԳՈՒԹԻՒՆ որ եւ գրի ԱՌՈԳՈՒԹԻՒՆ, ԱՌՈՒԳՈՒԹԻՒՆ. εὑεξία , ἁκμή, πάχος vigor, flos aetatis, optima conditio Առոյգն գոլ. ծաղկեայ հասակ եւ զուարթութիւն. արբունք. ուռճացումն. դալարութիւն. եւ Զօրաւոր եւ լաւագոյն վիճակ ամենայն իրաց.
Առողջութիւն եւ առոգութիւն լաւ է, քան զամենայն ոսկի. (Սիր. լ. 15։)
Առոյգութիւն ծառոց, որթոց, կամ առաքինութեանց. (Պիտ.։ Փիլ.։ Նիւս.։ Լմբ.։ ՃՃ.։)
Առոյգութիւն մարմնոյ, կամ մարդոյ։ (Փիլ.։ Մագ.։ Լմբ.։)
Զերկրին զառոգութիւն ցուցցէ, եւ զմշակացն բազում դարմանս. (Ոսկ. ես.։)
Առոյգութիւն լուսոյ, կամ շարժման. (Ածաբ. մկրտ. եւ Ածաբ. կարկտ.։ Լաստ. ՟Ժ։)
privately, apart, separately.
Իբրեւ սեպհական ի բնէ առանձին առոշոգի նոցա էր կարգեալ. (Բոաղ. ՟Գ 14։)
trench, channel, ditch.
cf. ԱՌՈՒ ըստ (՟Բ նշ.) αὕλαξ որ եւ (Ակօս. Թուոց. ՟Ի՟Բ 24։)
taking, reception, capture, possession;
acceptation, sense, signification;
assumption (in logic);
lemma;
receipt.
Առումն ընչից, կամ քաղաքաց, կամ տապանակին. (Սարգ.։ Խոր.։) (Արշ.։)
Ընդ նմա էր աստուածութիւն, եւ ընդ ինքեան եհան զառումնն (այս ինքն զառեալ մարդկութիւն) յերկրէ յերկինս։ Հատն (մանանխոյ) է առումն, այս ինքն առեալ մարդկութիւն. հատոյն զօրութիւն ատուածութիւն. (Եփր. աւետար. ի մարգաիտն։)
Առումն, կամ ՎԵՐՍՏԻՆ ԱՌՈՒՄՆ, իբր Շարունակութիւն, եւ կրկնութիւն բանի.
Երկնէր երկին, եւ որ զկնի՝ առասպելին առումն. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
ըստ տրամաբանից՝ Առաջարկութիւն կամ նախադասութիւն՝ առեալ ի պէտս ցուցման եզրակացութեան։ (Նիւս. բն. ՟Բ։)
diurnal;
ephemeral;
daily;
inconstant, uncertain, temporal, perishable.
Առօրեայ պարենիցն կարօտեալ. (Բրս. հայեաց.։)
αὑθημερινός, ὀ αὐθημερόν. uniusdiei, diurnus Որ ինչ իցէ կամ լինիցի առօրին, յօրն յայն, ի միջոցի աւուր միոյ. աւուրն. օրական. նոր. օրուան, նոյն օրուան, մէկ օրուան.
Իբրեւ զառօրեայ վարձք վարձկանի. (Յոբ. ՟Է 1։)
Իբրեւ զառօրեայ մանկան ծնելոյ. (Ագաթ.։)
Առօրեայ բարութեանբ ափշեալ՝ մատնէր զվարդապեան՝ դոյզն գնոյ զանանց գանձն. (Համամ առակ.։)
Առօրեայս ստեղծանես սուրբս, եւ ձեռնադրես աստուածաբանս։ Տեսանեմ զառօրեայ իմաստունսդ. (Առ որս. ՟Ա. ՟Բ։ եւ Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Զառօրեայ անձրեւածումն նշանակէ. (Շիր.։)
Եւ Կարճօրեայ. սակաւօրեայ. անցաւոր. մեկ քանի օրուան.
Միայն առօրէից ցանկացաք։ Թեթեւ համարելով զառօրեայ աշխատութիւնս. (Խոսր.։)
Այսոքիկ առօրեայ պատմութիւնք կեսարուն, որ թագաւորեաց ամիսս վեց. (Լաստ. ՟Թ։)
Յաղագս առօրեայ չարչարանաց յորպիսի փառս կոչեցան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
Առօրեայ եւ շաբաթօրեայ լուացմանցն։ Առօրեայլուացմամբք եւ պատարագօք. (Մամբը։ Մեկն. ընթերց.։)
Ընդ անաչխատ կենաց վայրին ... ուտեմ քրտամբք զառօրէին. (Յիսուսի Որդի։)
the same day, immediately.
αὑθήμερον eodem die Նոյն օրին. ի նմին աւուր. անդէն առ ետեղ. իսկոյն.
Անմիտն առ օրին յայտնէ զբարկութիւն իւր. (Առակ. ՟Ժ՟Բ 16։)
Առ օրին զգործն վճարէին. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ 50։)
saying, word, term, expression;
proverb;
dictate;
recital.
Առ այսպիսի ճշմարիտ ասացածս՝ անպատշաճ հարցուածս մատուցանեն. (Եզնիկ.։)
Բաւական է քո տեառն բանն, եւ լիով ասացածն։ Ըստ ասացածի հռետորին. (Փարպ.։)
cf. Ասացած.
φάσις, λέξις, ῤῆμα. dictio, dictum, λόγος sermo, verbum. որ եւ ԱՍԱՑԱԾ, ԱՍԱԾ, ԱՍՔ, ԱՍՈՒԹԻՒՆ, ԱՍԱՑՈՒՄՆ. Բան (ասացեալ կամ գրեալ). խօսք, եւ փառ.
Զանց ըզնորա յոլովագոյնն առնելով ասացուածովք։ Յարմարական ասացուածովք. (Պիտ.։)
Մարգարէական բանիցս ասացուած։ Միտք ասացուածիս լի է տարակուսանօք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Բժշկէ զայն ասացուածով. (Լմբ. սղ.։)
Բազում ասացուած արար ընդդէմ աղանդին մարկիոնացւոց։ Ճառելով ի սկզբանէն եւ ճշմարիտ ասացուածովք. (Խոր. ՟Բ 63. 64։)
embroiderer;
embroidered;
—ք, embroidery;
lace;
vellum lace.
ῤαφιδευτός. acu pictus, consutilis. Գրի եւ ԱՍԸՂՆԱԳՈՐԾ, ԱՍՂՆԵԳՈՐԾ, ԱՍԵՂՆԱԳՈՐԾ. Գործեալն կամ կիտեալն ասղամբ.
Վարագոյր նկարէն յասղնագործաց։ Պարգօտք ասղնագործ. (Եւ. ՟Ի՟Է 16։ թգ. ՟Ժ՟Գ 18։)
Խորան նկարակերտ ասեղնագործ. (Ճ. ՟Թ.։)
embroidery.
Որ ճարտարապետէր զոստայնանկութիւն եւ զասղնագործութիւն. (Եւ. ՟Լ՟Ը 23։)
amulet.
περίαμμα. amuletum. Բժժանք, յուռութք յասղանւոյ կամ ի թելոյ.
Ասղնանօք, եւ պառաւանց առասպելօք. (Ոսկ. կողոս. ՟Ը։)
woolly, fleecy.
Որպէս նայն թաւ եւ ասուեղ է. (Եզնիկ.։)
woollen;
blanket;
cloth, stuff;
flannel;
drapery.
Ձորձ ասուի։ Զպատմուճանս կտաւիս, եւ մի՛ ասուիս. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. Եղեկ. ՟Ի՟Դ 17։)
Եթէ ի կտաւիս, եւ եթէ յասուիս։ Թեզան յասուեաց, կամ ի կտաւեաց. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ 48. 51. 52։)
ԱՍՈՒԻ, կամ ԱՍՈՒՈՑ, վարի եւ իբր Ասու, այս ինքն որպէս սեռական բառիս ԱՍՐ.
Իբր ասուի իջելոյ, կամ իջանելով։ Եդիր զիս ի քրձին ասուի. (ՃՃ.։)
that is endowed with the faculty of speaking, reasonable, gifted with reason.
cf. ԲԱՆԱԿԱՆ. (որում հակակայի Անասուն, անբան)
Հոգի եւ մարմին, եւ անասուն եւ ասուն։ Անասնոցս, ասնոց, առաքինեացս, վատթարացս։ Բաղկացեալ յասնոյ եւ յանասնոյ. (Փիլ.։)
Զասունս եւ զանասունս. (Եզնիկ.։)
Ունայնացեալ ի բոլոր ստացուածոց ասնոց եւ անասնոց. (Յհ. կթ.։)
Ասուն կենդանեաց. (Նար. կ. եւ Նար. խչ.։)
to caparison (a horse).
Զինել զձի. սպառազինել զերիվար պատերազմական.
Թագաւորն լիդէացւոց ասպազինեալ զերիվարն զուրջանակի պղնձի արկանելեօք։ Կարթակոտոր զասպազինեալ երիվարն արարեալ։ Մտրակեալ զիւր ասպազինեալ երիվարն. (Արծր. ՟Ա ռ. 14։ ՟Գ 17։)
cf. Ասպարակիր.
to use a buckler.
Գիտել վարել զասպար. վահան ի կիր արկանել.
to run in the race.
Միոյն ի ճահ ասպարիսել ի հարթարդակ դաշտսն. (Պիտ.։)
knighthood.
Իշխանն թագակապ իշխանութեան ասպետութեան. (Ագաթ.։)
Զթագակապ ասպետութիւնն ոչ հանէ. (Խոր. ՟Բ 13։)
to lead about, to lead np and down, to walk about.
Որք ըստ իւրեանց չարութեան կամաց աստանդնեն զբանն ճշմարտութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)
Արբեցողն աստանդէ զբան բերանոյն. (Ոսկ. գծ.։)
Անուսումն այս եւ անդր աստանդելով, ինքեան ընդդէմ եւ կռուօղ. (Փիլ. լին.։)
Յոյժ իմն երկուացեալ աստանդին միտք եւ խորհուրդք։ Աստանդեցան կառքն երագախաղացք. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Բ։)
Ոչինչ այնուհետեւ խռովիցիս, եւ ոչ ցնորեալ այսր անդր աստանդիցես. (Ոսկ. ես.։ Իսկ Եւս. պտմ. ՟Է 20.)
Ոչ գտանեն ի նմա պատգամս խժդուժս, կամ աստանդեալս, կամ տգէտս. իմա՛ խոտորնակս, կամ շաղփաղփս. որպէս յն. σολοικισμός soloecismus.
absence (of mind), evagation, dissipation.
Տատանումն. եւ յեղափոխութիւն բանից կամ մտաց.
Անկայան պատսպարին գիւտիւքն մերովք աստանդութիւնքն օգտակար իրացն մերոցառնեմք. (Վեցօր. ՟Ա։)
Ոչ միայն տկարութիւն, այլ եւս աստանդութիւն խորհրդոց բամբասես. (Սեբեր. ՟Թ։)
here, in this place.
Աստանօր ենանոս ընկեցաւ ի պատուոյն։ Աստանօր ամենայն հայք հարկեցան հռովմայեցւոց. (Յհ. կթ.։)
Աստանօր տեսեալ մտացս իմաստիւ զապագայիցն դիպուածս։ Աստանօր ի սոյն ամանակի. (Նար.։)
Ոչ իմ կամքս եղիցին, այլ քոյդ. երկուս կամս աստանօր ցուցանէ. (Աթ. ՟Ա։)
Ահա աստանօր փոխանակ սեռի առաւ արհեստն. (Սահմ. ՟Դ։)
Որ ինչ աստ կամ յաստի կեանս է. արդի. աս տեղի, հիմակուան.
Զաստանօր կենացս պէտս պատրաստէ. (Պիտ.։)
Յաստանօր մեծութիւնս եդեալ զյոյս իւր։ Յաստանօր կենացս, որ լի է դառնութեամբ. (Սարգ. յկ. ՟Է։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
Ի վե՛ր ընթացիր յաստանօր ուրախութիւնս (երկնից). (Աթ. ի ստեփ.։)
astronomy;
astrology.
ἁστρολογία astrologia. Գուշակական ասեղագիտութիւն. սուտ քաւդէութիւն ախտարաց. ախտարք.
Աստեղաբանութեամբ հզօր եղե՛ալ՝ յօժարեցաւ ուսանել զկատարեալ չարութիւն. (Խոր. ՟Ա 31։) (Շիր.։)
astronomer.
ἁστρονόμος. astronomus. Աստեղաց՝ զննէ զչարժմունս նոցա իմաստասիրաբար. ասի եւ զսուտ գուշակաց, որպէս Աստեղաբանակ.
Խաղան նովաւ աստեղաբաշխքն, խոստանալ կամին գտակք գոլ եւ այլն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
astronomy.
ἁστρονομία. astronomia. Ուումն եւ գիտութիւն աստեղաց՝ բաշխելով զդիրս նոցա, եւ ստէպ զննելով զանմոլարս եւ զմոլորակս՝ բաժանելիս յիրերաց, եւ դիտելիս ըստ յատկութեան շարժմանց նոց. որ է մասն ուսումնականին, այս ինքն մաթէմաթիգայի. եւ մասն է նորա տոմարականն. աստղաբաշխութիւն.
Աստեղաբաշխութիւն ենթակայ ունի զերկնային մարմին. իսկ կատարումն ո՛չ եթէ զառնելն նման նմա, այլ դիտել զշարժումն նորա։ Աստեղաբաշխութեան ենթակայ գոյ երկնային մարմին. իսկ իմաստասիրութեան նոյն ինքն աստեղաբաշխութիւնն է ենթակայ. (Սահմ. ՟Դ. ՟Ժ՟Ա։)
Զաստեղաբաշխութիւնն գտանել ասեն բաբելացիք ի ձեռն զորոստոսի (զրադաշտ մոգի), եւ երկրորդ՝ եգիպտացիքն ընկալան. (Նոննոս.։)
cf. Աստեղաբան.
Ռաստ եւ զանապ կոչեն աստեղագէտքն. (Վրդն. սղ. ՟Ճ՟Գ։)
Եւ որպէս ἁστρολόγος astrologicus. Աստեղաբանակ. քաւդեայ. մոգ. (երբ. հօպէր. այս ինքն դիտօղ).
Յարիցեն եւ ապրեցուսցեն զքեզ աստեղագէտքն քո, որ նշմարեն զաստեղս երկնից. (Ես. ՟Խ՟Է 13։)
cf. Աստեղաբանութիւն.
Աստեղագիտութիւն, եւ աստեղք. քանզի եւ՛ աստեղագիտութիւն անսխալ է, եւ՛ ենթակայ նորին, այս ինքն աստեղք. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
Եւ արդ զիա՞րդ, եթէ ըստ օրինաց աստեղագիտութեան էր ծնեալ, քակէր զաստեղագիտութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա 6։)
Եւ գտողաց զաստղագիտութիւնն եւ մեկնչաց աստղագիտացն. բազում ինչ վրիպեն. (Վեցօր. ՟Զ։)
full of stars, starry, studded with stars.
Իբր աստղ կամ աստեղբք զարդարեալ.
Աստեղայերկրի թշնամւոյն խոնարհեցո՛, եւ թագիւ աստեղազարդ աստուած զգլուխ քո զարդարէ յերկինս. (Նար. խրատ.։)
cf. Աստեղազարդ.
Եդին ի գլուխ նորա պսակ աստեղալից (կամ աստեղալիր). (ՃՃ.։ Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Զ.։)
starlike, that has the shape of a star;
asterisk.
Շարք աստեղանշք։ Աստեղանշ լուսաւորութեամբ բոցաճաճանչ շքով պաճուճեալ. (Նար. առափ. եւ Գանձ եկեղ։)
Զհետ աստեղանիշ կուսիցն արեւ ցոլացաւ, խաւարն ջնջեալ բընաւ ի միջոյ բարձաւ. (Տաղ.։)
constellation.
τὸ ζώδιον, σημεῖον constellatio, signum Տուն աստեղաց. խումբ խումբ աստեղաց յիւրաքանչիւր կողմանս երկնից, մանաւանդ ի կամարն կենդանակերպից. համաստեղութիւն.
Որպէս թէ աստեղատունք ինչ իցեն, եւ ըստ դիպելոյ պատճառաւորաց աստեղացն յաստեղատունսն՝ նոյնպիսիք եւ ծնունդքն լինիցին։ Մինչդեռ առիւծն ասեն յաստեղատանն իցէ։ Անցեալ ընդ ամենայն աստեղատունսն. (Եզնիկ.։)
Ասեն երկոտասան աստեղատանցդ բաժանել զերկին, զոր կենդանակերպ կոչեն. (Շիր.։)
Զյեղեղմունս ժամանակաց գործէ (արեգակն), փոփխելով յաստեղատունսն. (Պիտ.։)
Ծանօթ էին մոգքն ամենայն պարուց աստեղատանց. (Զքր. կթ.։)
Զծննդոցն իմն զաստեղատանցն յայտ իմն առնել կամէին։ Ասեն, աստեղքս այս յանկակիցք են պատկերաց եւ աստեղատանց կերպարանաց. (Վեցօր. ՟Զ։)
sure, infallible, constant.
ἅριστος optimus, idoneus Հաստատուն. կուռ. արաստոյ. եւ զօրաւոր. եւ կարիլաւ. ընտիր.
Վէմ ինչ աստէոր եւ ստուար զառ ի վեր դժուարաւ տարեալ լինի, իսկ զառ ի վայր իւրովի հոսեսցի. (Խոսր. պտրգ.։)
here;
hence.
ὦδε, ἑνθαῦτα hic Աստ. աստանօր. յայսմ տեղւոջ՝ վայրի՝ վիճակի՝ աշխարհի. եւ Այժմէն.
Աստէն ի հրէաստանի յերկիւղի եմք։ Չելանեմ, քանզի աստէն մեռանիմ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Գ 3։ ՟Գ. Թագ. ՟Բ 30։)
Ես աստէն պահեցի առ իս։ Դու աստէն ի հայս կաս. (Փարպ.։)
Աստէն ընկալեալ զհատուցումն մեղաց իւրոց. (Ագաթ.։)
Աստէն իսկ դատապարտեալ է. (Փարպ.։)
Զաստէն դսրովեալս մի՛ կշտամբեսցես կրկնակի դատել ի մեծի աւուրն։
Անյապաղ. ի մօտոյ. հուպ ընդ հուպ. փոյթ ընդ փոյթ։ (Պիտ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա 3։ Պորփ.։)
παρών, -οῦσα, -ον praesens Ներկայ. առաջիկայ. այժմեան. այժմու.
Ե՛ւ յաստէն ամօթոյս ապրիցիմք, ե՛ւ ըզհանդերձալ կեանսն շահեսցուք. (Ոսկ. մ. ՟Ա 7։)
hence, thence;
here;
this, present;
գնասցուք —, come let us go hence;
— սկսանի թագաւորութիւնն Արշակայ, here begins the reign of Arsaces;
— առ յապայ, henceforward;
ի մարդոյ —, from this man;
ի տանէ —, from this house;
— կեանք, this life, the present life;
— եւ անտի, here and there, on each side.
present life, world, temporal things;
youth, young people, yonng folks;
vigour, force, freshness;
firm, sure;
vehement, impetuous, strong;
յ—ս մանկութեան, in the flower of age;
յ—ս երիտասարդութեան, in all the vigour of youth.
dignitary, graduated;
gradual.
Ունօղ զաստիճան եկեղեցական. ժառանգաւոր. կղերիկոս. կարգաւոր.
Նշխար կազմի աստիճանաւորաց ձեռօք. (Վրդն. յաւետար.։)
Դնէ զյովհաննէս մկրտիչ ի դէմս ամենայն աստիճանաւորաց. (Բրսղ. մրկ.։)
Աստիճանաւոր պատուովք զնախապատուեզին բարեպաշտել՝ յառաջ մատուցանելով նախկին զփսաղտն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զարս սուրբս աստիճանաւորս եւ դպիրս օրինացն Ատուածոյ կոչէ. (Երզն. մտթ.։)
to graduate;
to ascend gradually, to go by degrees.
ἕνθεν, ἑντεῦθεν hinc Յայսմ տեղւոջէ.ի տեղւոջէս յայսմանէ. եւ յայսմ բանէ. աստից, ասկից, ասկէ, սկից, հոսկից.
Եւ ոչ ի տուն իմ դարձայց. բայց ի նոյն (այս ինքն միանգամայն) աստի իսկ ի վանս երթայց. (Վրք. հց. Դ։)
Աստի սկսաք լինել առանց թագաւորի. (Լմբ. ատ.։)
Զի մի՛ խնղճ ինչ աստի երեւեսցի. (Ոսկ. յհ. Ա 3։ Ռամկական է ասելն.)
ԱՍՏԻ ԵՒ ԱՆՏԻ. ἑντεῦθεν καὶ ἑντεῦθεν hinc inde Յայսմ եւ յայնմ կողմանէ. մէկ դին. մէկալ դին
Երկուս եւս այլս աստի եւ անտի, եւ ի միջի զՅիսուս. (Յհ. ԺԲ 18։)
Անտի մերժումն ի տանջանս, եւ աստի մերձումն յարքայութիւնն. (Իսկ Ագաթ.) իմա՛, յիրէ անտի, ի բանէ աստի։
ԱՍՏԻ ԱՆՏԻ. Որպէս Յամենայն կողմանց. չորս դիէն.
ԱՍՏԻ ԱՆՏԻՔ, տից. Գտեալքն յերկոսին կողմանս. յն. երկաքանչիւր. ἐκάτερα utraque
(ԶԱվ եղեալ) աստի անտիքն՝ պատուականքն եւ առաջինք եւ հուպք եւ մերձաւորք անուանին զօրութիւնք։ Պաշտօն առնլով միջինն յերկաքանչիւրց յաստից անտից զօրութեանցն. (Փիլ. իմաստն.։)
դերանուն ԱՍՏԻ. Իբր դերանուն, Յայսմանէ. կամ որպէս յօդ. ս. ὀ, ἠ, τὸ
Ի միջոյ աստի մերմէ։ Ի հեռաստանէ աստի. (Յհ. կթ.։)
Ի յերկրածնացաստի։ Ի ստորնայնոցս աստի։ Ի ներքոյ աստի հոսեալ. (Նար.։)
ὀ, ἠ, τὸ ἑντεῦθεν կամ ἑνταῦθα quod est hic vel hinc, hujus vitae, terrenus, temporalis Որ ինչ է աստի ծագեալ. կամ որ ինչ գտանի աստ, մանաւանդ եղեալն յայսմ աշխարհի. ժամանակաւոր. երկրաւոր. այս. սոյն
Յայտարարեալ զանտի վնասն, եւ զաստի օգուտ։ զի այսպէս յաստի եւ յանտի բարութիւնսն վայելեսզուք. (Ոսկ. մ. Բ 20։)
Հայցեսցուք զանդ հանգիստն, ընկեսցուք զաստի ճոխութիւնս. (Ածաբ.)
Մեծաօտունն զրկեցաւ ի դրախտէն վասն աստի փափկութեանն. (Բրս. հց.։)
Ամբարտաւանութիւն աստի կենաց. յն. լոկ, կենացս. (Ա յհ. Բ 16։)
Զաստի կարծիս։ Աստի յաւիտենիս. Յաստիս բերկրիցիք յաւիտենի. (Ագաթ.։)
ԱՍՏԻՔ, աստեաց. ա. գ. Երկրաւորքս. մահկանացուք. ժամանակեայք. մարդիկ. աշխարհ. արդիքս. այսոքիկ.
Զփափկութիւն եւ զկամս աստիս քան զյաւիտենականն լաւ համարեցար. (Գրք. հց. Բ։)
Յիշատակ աստեացս պարտեաց։ Ի ստորիցս աստեաց. (Նար. ԾԴ. եւ Նար. մծբ.։)
Ամենայն ինչ աստիքս իբր զստուեր երեւի. (Ոսկ. յհ. Բ 41։)
Զներքնովք եւ զվերնովքն, զաստեօքս եւ զհանդերձելովքն։ Զաստեացս հոգամք, եւ զերկնից եւ ոչ երբէք. (Ոսկ. մ. Ա 6. 22։)
Աստիս (այս ինքն աստի կեանք) է ձիր եւ շնորհ։ Զոր յաստիս կրեն մարդիկ։ Յաստիս տալիով եւ այլով. (Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. սղ.։)
Մին աստեացս, եւ միւսն ապառնեացն։ Զաստեացս միշտ հոգացեալ դիպուածս։ Կնքելոց յիմաստից աստեացս։ Ի կենցաղ աստեացս։ Զաստեաց կենցաղոյս պատկեր։ Զհոգին յաստեացս փրկեաց. (Նար. Լ. ԽԶ. ՀԹ. ՁԱ. ՁԵ. եւ Նար. մծբ.։)
Տե՛ս եւ զայջորդ բառս։ ԱՍՏԻ 2 (աստւոյ, ւոջ, տիք, տեաց կամ տից.) ա. որ եւ ԱՍՏԻՆ, ԱՍՏԵՒՈՐ, ԱՍՏՈՅ, ԱԶԴՈՅ. Հաստատ. հաստատուն. անյողդողդ. պինդ. տոկուն. առաքինի. եւ Սո՛ւր. սաստիկ.
Իմաստունն եւ աստին. աստին, եւ վատթարն։ Աստի իմաստունն ողորմութեամբ վարի առ ամենեսին։ Առաքինութիւնն ազգակից է աստւոյ եւ իմաստնոյ բարուց։ Ընդ աստուածպաշտութիւն, եւ ընդ այլ եւս ընդ աստի առաքինութիւնս։ Անորդութիւն աստի իմացուածոց կարգաց։ Առաքաինութեան, զոր գաւառ ոդւոցն աստեաց եւ առաքինեաց կարծելի է. (Փիլ. ստէպ։)
Աստի՛ է զայրումն բարկութեան քան զամենայն բոց. (Ոսկ. յհ. Ա 3։ Ի Հին բռ. դրի.)
Աստի. հաստատամիտ, կամ զօրաւոր։ գ. ԱՍՏԻ. գ. Հաստատութիւն. պնդութիւն. զօրութիւն. առոյգութիւն. cf. ԱԶԴ, cf. ՅԱԶԴՈՋ։
Արձանացելոց հաճոյ օրինացն է ինչ, որ յաստւոջն է. որոց եւ արժան է կանգուն կալ, եւ հաստատուն ունել զնիստ կայանին. (Փիլ. ել. Բ 17։)
Պէսպէս սպառնալեօք յաստւոջ պահէ ի նոսազերկիւղն. (Ոսկ. ես.։)
Յաստւոջ (կամ յաստիոջ) հալածանացն էր յագարակն ուրեմն ղօղեալ. (Ճ. Ա.։)
Եւ եւս յետոյ առաւել աստիք առ կռնաւն. (Եզնիկ.։)
Զի մի՛ անկանիցիք յաստեաց հաստատութենէ. (Բ. Պետ. Գ 17. յն. ի բնիկ կայից. ըստ հյ. իբր ի վիճակէ կայից։)
Յորժամ յաստիս յուժի զօրացաւ կեղծաւորական բարի համբաւն. (Լաստ ԻԱ. ԻԲ։) Ուստի եւ Արբունք. հասակ առոյգ.
Յաստիս մանկութեան. (Բուզ. Դ 3։)
Աստեօք մանկութեան ծաղկեալ. (Ասող. Գ 5։)
Զանց է արարեալ զաստեօք ի մանկութենէ, եւ ի ծերութեան դար հասեալ. (Յհ. կթ.։)
Յայնմ մանկութենէ աստեաց՝ հասանէ յաստիս երիտասարդութեան. (Լմբ. սղ.։)
Աշխատութիւն յաստիս մարմնոյ, պտուղն եւ վայելք ի ծերութեան յանցեալ ժամանակի։ Յետ աստեացն մանկութեան անցանելոյ ապա առ զկինն. (Ոսկ. մ. Գ 14։ եւ եբր. ԻԴ։)
Երինջ երեմեան է, այս ինքն յաստիսս յուժի զօրութեան, ի մեծութեան ի փափկութեան. (Ոսկ. ես.։)
Առ հակառակն աստեօք երիտասարդութեանն արիապէս մարտնչի։ Մինչեւ յաստուածպաշտութեանն եւ արդարութեանն եւ սրբութեան ած յաստիս. (Շ. ա. յհ. ԻԳ։ Ի պէսպէս միտս ձգի ասելն.)
Ո՞ւր այն իմ ժամանակ, յորում ընդ ասել բանին եւ ես (երկիրս) յոքնազան վերաբերէի բուսակաս ի կենցաղաւէաս աստից։ Օդ քաղցրաշունչ ի ձեռն արեւելեան ցօղոյ, եւ բազմագութ խնամով սնուցանէին զիմ աստիցն զարմ. (Պիտ. Ժ 5։)
աստիք, աստեաց. Իբր Երկրաւորք, եւ իբր Աստեւորք. եւ իբր Արբունք. տե՛ս ի վեր անդր ԱՍՏԻ. ա. գ.։
ԱՍՏԻՃԱՆԵՄ կամ ԱՇՏԻՃԱՆԵՄ Հանել յաշտիճան պատուոյ. տալ զաստիճան եկեղեցական.
Պահել արժան է զգիրս եկեղեցւոյն իբրեւ ոչ եպիսկոպոս մարթ իցէ առնել, եւ ոչ վրիպանօք զեղձսն աշտիճանել. (Կանոն.։)