to conjecture, to surmise.
ՎԱՂԱԿԱՐԾԵԼ. Ի վաղուց ի հեռուստ կարծիս կասկածանաց ունել. կեղակարծել.
Ոչ վաղակարծելով ինչ խօսիմ. բե՛ր ի նմին իսկ ի տեսութենէն հաւանեսցուք. (Ոսկ. պետր. եւ Ոսկ. եղ.։)
dagger, poniard;
sword, sabre, hanger, cutlass, scimitar;
sworded, armed with a sword or dagger.
• (ի-ա հլ. յետնաբար) «կարš թուր, մի տեսակ դաշոյն, խարբ» Երեմ. ծ. 42. Եզեկ. իա. 3-5, Բարուք զ. 14, Եփր. թդ. 391 և ծն. էջ 57. սխալմամբ դրւում է «սու-տերաւոր, թուր կրող զինւոր» Յհ. կթ. իբր թէ արմատը լինէր վաղակ «թուր», որի համար էլ Գնձ. գրում է «Ահա մերկացաւ սուրն վա-ղակաւ»։
ἑγχειρίδιον parvus gladius, culter. Վաղր. ազգ սուսերի կամ դանակի. ըստ եբր. խէրպ. որ եւ ի մեզ Խարբ ասի. յն. էնխիռի՛տիօն. որ է ձեռին գործի.
Աղեղն եւ վաղակաւոր ի ձեռին իւրում։ Մերկացից զվաղակաւորն իմ ի պատենից իւրոց։ Ելցէ վաղակաւորն իմ ի պատենից իւրոց. (Երեմ. ՟Ծ. 42։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 3=5։)
Զմահաբեր վաղակաւորն ի վերայ խաղացուցեալ՝ յեղյեղէր. (Պիտառ.։)
Ի վաղակաւորն հաստատեալ զաջն. (Խոր. ՟Գ. 55։)
Եհար վաղակաւորաւն զճակատ երանելւոյն, եւ ի բաց եհան զսկաւառակն ի գլխոյ անտի. (Ճ. ՟Բ.։)
Իւրաքանչիւր վաղակաւար ի կուշտ ընկերին իւրոյ։ Ողջոյնն ի բերան յովարու, եւ վաղակաւորն ի ձեռին. (Խոր. ՟Գ. 55։ Ճ. ՟Բ.։ Եփր. թագ.։)
Եհան զվաղակաւորն, եւ կամեցաւ զենուլ զնա. (Եփր. ծն.։)
Արանց սուսերամերկաց, վահանաւորաց, նիզակաւորաց, վաղակաւորաց. (Յհ. կթ.։) Որպէս թէ Վաղակ նշանակիցէ զազգ սուսերի. (լծ. ընդ թ. փաշա. եւ յն. πέλυξ, πέλεκυς securis. իբրու սակուր. ... )։
Ահա մերկացաւ սուրն վաղակաւ. (Գանձ.։)
arriving early.
Երա՛գ են, եւ թռչին քան զօձս վաղահասիկս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
early, precocious;
blooming early;
inconstant, fickleminded, unsteady, versatile.
Վաղահաս՝ ըստ բ նշ. կամ նմանութեամբ. πρόδρομος (որ է նախընթաց, կարապետ). praecursor, praevius πρώιμος matutinus (իբրու վաղ առաւօտեան). այլ ըստ հյ. πρύομος maturus, maturatus. որ եւ ԿԱՆԽԱՀԱՍ.
Իբրեւ զվաղահասուկն թզոյ։ Իբրեւ զգիտակ ի թզենւոջ վաղահասուկ. (Ես. ՟Ի՟Ը. 4։ Ովս. ՟Թ. 11։)
Վաղահասուկ թզենեաց. (Խոր. ՟Գ. 40։)
Թզենիք զվաղահասուկն բողբոջեալ դիտակս յառաջ ընծայեն. (Ոսկ. համբ.) (ու՛ր յն. ὅλυνθος grossus, ficus immatura ).
Ողկոյզ վաղահասուկ։ Վաղահասուկ տնկոյն պտուղ։ Վաղահասուկ եւ արագախամուր ծաղկանցն. (Եփր. ի յհ. մկ.։ Գանձ.։ Վեցօր. ՟Ե։)
Թեթեւքն եւ վաղահասուկքն, որ երբեմն զայս ասիցեն, եւ երբեմն զայն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։ յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)
provident.
Նախահոգակ. կանխատես. արագամիտ.
Վաղ ընդ փոյթ վաղահոգակ խորհրդով զաշխարհ տէրութեան իւրոյ ամբառնայր ի գլուխ ամուր լերանց աշխարհին. (Յհ. կթ.։)
dying prematurely, young;
— լինել, to die prematurely, young, before the time, in the bloom of one's youth, in the prime of life.
Ճողոպրիմք յամենայն սովոյ եւ յանյագութենէ, եւ վաղամահուկն լինել. (Փիլ. լին. ՟Բ. 7։)
cf. Վաղամեռուկ.
Եղիցին կարճակեացք եւ վաղամեռք։ Եւ այլ ոչ եղեւ անդ վաղամեռ եւ անփետ. (Եփր. թագ.։)
Տարաժամ սգով թախծեալ հայր՝ վաղամեռիկ լինելոյ որդւոյ իւրոյ արար պատկեր. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 15. յն. արագ ի բաց բարձելոյ։)
cf. Վաղամահ;
— մահ, premature death;
juncus rotundus aromaticus, schoenanth.
ՎԱՂԱՄԵՌՈՒԿ կամ ՎԱՂՄԵՌՈՒԿ. σχοινέντον, σχοινάνθος schoenactum, juncus odoratus. Անուն խոտոյ, որ է որպէս պրտու հոտաւէտ ...։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Վստկ. մծբ։)
cf. ՎԱՂԱՄԵՌ ՎԱՂԱՄԵՌԻԿ) կամ որպէս Վաղ եւս մեռեալ. կանխաւ վախճանեալ.
Մաղթանք եւ կամ այլ արդիւնք, զոր առնեմք վասն ներկայ եւ կամ վաղամեռուկ ննջեցելոցն. (Մխ. ապար.։)
cf. Վաղանցուկ.
passing, transitory, perishable, ephemeral, fugitive, instantaneous, momentary.
Որ ինչ վաղ անցանէ. դիւրանցուկ. շուտ անցնօղ՝ մարօղ.
Մի՛ ասէ (զբարկութիւն), վասն զի խոտ լուար, վաղանցուկ համարիցիս. (Գէ. ես.։)
to be unstable, fickle, changeable.
εὑμετάθετος facile mutabilis, variabilis, inconstans. Որ արգ փոփոխի. դիւրափոխիկ. դիւրայլայլակ. վաղամահ.
Առաջի աչաց է այսպիսեացն վաղափոխուկն լինել։ Արագ արագ կործանի այնպսին, եւ վաղափոխուկ լինի։ Թագաւորք վաղափոխուկք են եւ եղծանելիք. (Բրս. հց. Ոսկ. եփես.։ Խոսր.։)
cf. Վաղժամանակեան.
cf. Վաղեմի;
— հնութիւն, antiquity.
Հինաւուրց. կամ անցեալ ժամանակաւ. երկարատեւ.
(Երկար վանկն) վաղժամանակեան է, եւ զներկայս եւ զապառնին յինքն բերէ. (Երզն. քեր. ի Համամայ։)
cf. Վաղահասուկ.
Բորոտութիւն եղեւ յայտնիչ եւ ծանուցիչ (վրէժխնդրութեան աստուծոյ) ի վերայ այնորիկ, որ վաղհասուկ եղեւ ի ժպրհութիւն համարձակութեան. (Եփր. թուոց.։)
antiquity.
cf. Երիկամունք;
cf. Լովիաս.
cf. Պուկ.
• տե՛ս Պուկ։
organ-pipe;
*onion stalk.
• «աատերազմական փող». նորա-գիւտ բառ, որ մի անգամ գտնում եմ Սմբ. դատ. 21 և մի անգամ էլ Թլկր. 53. «Հարին զփող պատերազմին, զպուկն, ու զնաֆիրն ոգաւ հարկան». սրա հետ նոյն է պոկ կամ պուկ «երգեհոնի եղեգնափողը», որ ունին մեայն ՀՀԲ, ՋԲ և ԱԲ։
• = Արաբ. և պրս. ❇ būq «եղջերեայ փող, շեփոր» (Կամուս, թրգմ. թրք. Բ. 874), որ յետին տառադարձութեամբ բոլորովին յար-մար է պուկ ձևին։-Արաբականից է փոխա-ռեալ նաև վրաց. ბუკი «պատերազմական փող, եղջերեայ փող», որից և მებუკეմեբու-կե «փողահար»։-Աճ.
• Նոռայր, Բառ. ֆր. 606 ա դնում է պուկ իբրև նոյն ընդ պուկ «կոկորդ, փող»։ Պատահական նմանութիւն ունին յն. βυϰάνη, լտ. bucina «եղջերեալ փող» ևն, որոնց նախաձևն է հնխ. buq-«փը-չել, սուլել» (Boisacq 137)։
• ԳՒՌ.-Անշուշտ նոյն է բառիս հետ պոկ Գնձ. «փող զուռնայի ևն» (տես Մամիկո-նեան, Հազարից մէկը, էջ 248), բայր ան-սպասելի է նախաձայն պ՝ փոխանակ բ= արաբ. b։ ՀՀԲ, ՋԲ պուկ «շեփոր» բառին են կցում նաև գւռ. պոկ «սոխի և նման բոյսերի ցօղունը, զոխ», որի հետ նոյն են պուկ Ակն. Սեբ. «ուռիէ սուլիչ», պկու Լ. Ղզ. Ղրբ. Տփ. «մի տեսակ սրինգ՝ որ զուռնայի նման լե-զուակ ունի»։ Աւելացնենք դարձեալ. Ջղ. պուկ, Սվ. բուք, Ագլ. պօկ «օրօրոցի մէջ հաստատուած միզախողովակը»։ Այս բոլո-րի համար տե՛ս յատկապէս պոպոկ (պոկ, բառի տակ արած նկատողութիւնս։
press-screw.
• «մամուլի սեդմի, պտուտակը կամ անիւը» Ստ. լեհ. (վկայութիւնը տե՛ս Նորայր, Բառ. ֆր. 250բ clef բառի տակ) որ և պողօսիկ Առաք. լծ. սահմ. 316 (Քեղին՝ որպէս պողօսիկ բարձր գերանն է ցից ի մէջ նաւին). որից պողոսկապնդիչ «պողոսակով պնդող՝ սեղմող» Տաղ. (հրտր. ի Վկ. գէ. էջ 72), պողոսկաձև (չունի ԱԲ) «խղնջաձև, պտուտակաձև» (ականջի արտաքին ձևի հա-մար ասուած) Տաթև. ձմ. լէ։
• ԳՒՌ.-Նբ. Մշ. պօղօսակ, Ալշ. պօղօսագ, Շիր. պօղօսիկ «մամուի փայտեայ հա-տ պտուտակը», որից Տփ. պօղօսկապան «պո-ղոսակ շինող»։
steely;
steel, sword.
Որոյ նիւթն է պողովատ. ... որպէս է սուսեր հատու՝ երփն երփն շողշողեալ. տըմըշգը. այսճնքն դամասկեան.
Սուսեր պողովատիկ չանաչառ հրամանդ քո բերեալ. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 16.) (յն. ὁξύς սուր)։
Շոշափեցից զքեզ իբրեւ զսուսեր պողովատիկ պատերազմողի. (Զքր. ՟Թ. 13.) (յն. լոկ, ῤομφαία , սուսեր)։
Զսուսերսն պողովատիկս թերաքամեալս ունէին. (Ագաթ.։)
Զպողովատիկ զէնս նորա կորզեաց եւ եհան ի նմանէ. (Եղիշ. երէց.։)
Իբրեւ պողովատիկ (կամ պողովատ, կամ պողպատիկ) սրով՝ ի բաց հատին. (Տօնակ.։)
Պողպատիկ սրով. (Լծ. կոչ.։)
Զվաղակաւորն պողովատիկ ի գործ առեալ՝ զպահապանս դիաթաւալ կացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
Ճարտարաց ասորւոց պողովատիկ գրչաւ նկարեալ զմուշեղ. (Մեսր. երէց.։)
cf. Ծոծորակ.
cf. Պճկեմ.
cf. Պոնդեմ.
St. John's wort, hypericum.
• կամ նաև պոպզաք, պոպղակ, պոկղակ, պոպպղակ, կոպզաք (ըստ այսմ անորոշ ձևով) «մի տեսակ բոյս» (hyperi-cum ըստ ՆՀԲ և ՋԲ, hierooteris ոստ ՀԲուս. § 2580, hypericum androsaemum Z, որ և արևքուրիկ, գոճամօրուս՝ ըստ Տիրացուեան, Contributo § 134, ֆր. hypéricon, mille-*pertuis ըստ Նորայր, Բառ. ֆր. 811 բ. վեր-ջին երկուսն էլ ընդունում են միայն պոպ-ղակ ձևը) Գաղիան.։
• ԱԲ (պոպզակ, պոպզաք ձևով) համս. րում է յն.։ Bailly-ի բառարանում չգը-տայ համապատասխան մի բառ π. 8 նախաձայնով և o, ω ձայնաւորով։
ὐπέρικον hypericum. իտ. ipirico, perforata, erba di S. Giovanni. Խոտ ռետնահոտ՝ կարմրահոյղ իբր արիւնակաթ. հիբէրիքուն ... (Գաղիան.)
cf. Կեղեւեմ.
walnut-husk;
cf. Փեճեկ.
Բառ ռմկ. ուրպէս Փեճեկ, կեղեւ.
Առ զնկուզին պոպոկն, որ հագուցեալ լինի, եւ ծեծէ, եւ զջուրն քամէ. (Բժշկարան.։ Ասի ռմկ. եւ պոպկել, որպէս կեղեւել, գերծուալ։)
fornicator;
letcher, whore-monger;
adulterer;
— կին, prostitute, abandoned or debauched woman, harlot, street-walker, courtesan, whore, strumpet, wench, trull;
adulteress.
• , ի-ա հլ. «ապօրի խառնակւող այր կամ կին» Ա. կոր. ե. 10. զ. 9. «բոզ» ՍԳր. Ոսկ. յհ. բ. 16. «կին արամբի շնա-ցեալ» Առակ. լ. 20. Ովս. գ. 1. որից պոո-նըկիլ ՍԳր. պոռնկեցուցանել ՍԳր. Ոսկ. ա. կոր. թ. պոռնկանալ Սեբեր. պոռնկագոյն Ոսկ. մ. ա. 6. պոռնկորդի Օր. իգ. 2. Ես. ծէ. 3. Եփր. թգ. պոռնկոց Եզեկ. ժզ. 25, 31, 39. Ոսկ. մ. ա. 10 և ա. կոր. Եւագր. պոռնկա-ռան Եւառո. ևն։ Նախաձայնի թաւացմամբ փոռնիկ, փոռընկութիւն, փոռընկանալ ձևով ունի Cl. Galano, Gram. et log. inst. Ko. mae 1645, էջ 27բ։-Շուն և պոռնիկ հոմա-նիշների տարբերութեան վրայ տե՛ս Մտթ. ևագր. 24։
• = Յն. πύρνος «պոռնիկ մարդ». πόρνη «պոռ-նիկ կին» բառն է, որ յառաջանում է περνημι «արտահանելով վաճառել» բայից, որ հնդև-րոպական բառ է՝ ցեղակից հիռլ. renim (*prinami) «վաճառեմ» բային (Boisaq 805). -նախնաբար պոռնիկները գերուհև էին լինում, այն է վաճառքի առարկայ։ Յու-նարէնից է փոխառեալ նաև ասոր. [arabic word] თ pornā «պոռնիկ»։ Հայերէնի -իկ վերջաւո-րութիւնը ըստ Meillet REA 1, 12 ցոյց է տալիս թէ բառը նախ անցել է Պարթևներին և այնտեղից էլ հասել է մեզ։-Հիւբշ. 373։
• Աւգերեան, Մեկն. թղ. պօղ. Գ. 292 առաջին անգամ դրաւ յն. πόρνη բառից փոխառեալ։ ՆՀԲ «նոյն բառն է և յն. πὄρνος»։ Peterm. 38 յն. πορνιϰός և լտ. fornicarius։ Հիւնք. յն. πόρνη իգականից։ Հիւբշ. 373 հայերէնի -իկ վերջաւորու-թիւնը բացատրելու համար պոռնիկ դը-նում է πορνιϰός, իգ. πορνιϰή «պոռնկա-կան» ձևերից։ Thumb ցոյց է տալիս որ յն. շեշտայանգ բառերը ամբողջու-թեամբ պահւում են հայերէնում և հե-տևաբար πορνιϰός պիտի տար հյ. *պոռ-նիկոս։ Ուստի մեր ձևը մեկնում է կազ-մուած -իկ մասնիկով πόρνος բառից։ Ընդունելով ըստ Meillet պահլաւակա-
• նից՝ -իկ վերջաւորութիւնը բացատրւում է աւելի պատշաճ ձևով։
• ԳՒՌ.-Ունինք Բբ. բօռնիգ «երեք անգամ նոյսի հետ ամուսնացած մարդ», Մշ. պօռ-նիգ «չորս անգամ ամուսնացած», իսկ Սեբ. բօռնիգ «բոզ»։
Խառնակի ընդ այլում, ընդ որում չէ ամուսնացեալ օրինօք՝ եթէ այր իցէ եւ եթէ կին. Նոյն բառ է եւ յն. πόρνος fornicator, scortator. որպէս այր բոզարած.
Չխառնակել ընդ պոռնիկս։ Եթէ ոք եղբայր անուանեալ՝ պոռնիկ իցէ։ Ո՛չ պոռնիկք, ոչ կռապարիշտք, ոչ շունք. (՟Ա. Կոր. ՟Է. 10։ ՟Ղ. 9։)
Զպոռնիկ մի՛ առնցու։ Կին պոռնիկ եւ պղծեալ։ Կապէնս պոռնկաց։ Զիարդ եղեւ պոռնիկ՝ քաղաքն հաւատարիմ սիոն.եւ այլն։
Կին որ կապեալ է ընդ առն, եթէ ընդ այլում հաղորդի՝ եղիցի պոռնիկ. նոյնպէս որ կապեալ է ընդ կնոջ, եթէ յայլ կին մերձենայ՝ պոռնկի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
Կամ որպէս Կին արամբի շնացեալ. μοιχαλίς adultera. Տե՛ս (Առակ. 20։ Ովս. ՟Գ. 1։) (Հոլովականն անխտիր գրի եւ հնչի պոռնկաց, եւ պոռընկաց, որպէս թէ եւ ուղղականն իցէ՝ պոռընիկ)։
pander, pimp;
procuress, go-between, bawd.
Կաւատ. անօրէն միջնորդ պոռնկութեան.
Կոչեաց իշխանն զկին մի (կամ զոմն մի) պոռնկնխառնիչ, որ է կաւատ։ Եմուտ պոռնկնխառնիչն ի տուն, եւ տեսանէ զերիտասարդն մեռեալ. (Հ=Յ. եւ Տէր Իսրայէլ. յուլ. ՟Թ.։)
meretricious, dissolute.
πορνικός meretricius. Որ ինչ պոռնկաց է սեպհական.
զտեսանելիս իմ խաւարեցուցի պոռնկական տեսութեամբ. (Եփր. խոստ.։)
Պոռնկական խորհուրդ, կամ ծաղր. (Ածաբ. յայտն. եւ Առ որս. ՟Ա։)
Տագնապեցայ ջերմամբ ախտին, պոռընկական զազրադունին. (Յս. որդի.) (այսպէս դրի ի հնի ձձ. իսկ յայլս՝ պոռնկական)։
whorish, impudic, lascivious, letcherous.
Ունող զկերպ պոռնկաց.
պոռնկակերպ կերպարան. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
inspector of brothels.
cf. Պոռնկիմ.
cf. պոռնկիլ.
Կապեաց երբեմն պօղոս՝ որ ի կորնթոս պոռնկացաւն, եւ արձակեաց զնա սրտիւն ապաշխարեալ. (Սեբեր. ՟Ժ՟Զ։)
Ի կորնթոս՝ զոմն պոռնկացեալ պօղոս ուղղէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37. տպ. պոռնկեցեալ։)
Կապեաց երբեմն պօղոս ի կորնթոս զպոռնկացեալն. (Ոսկիփոր.։)
Զպոռնկացեալսն բառնալ ի միջոյ (այլ ձ. զպոռնկեցեալսն)։ Զօրէն պոռնկացելոց կանանց. (Պիտ.։)
house of ill-fame, brothel;
high-place, heathen temple, idol-house.
πορνεῖον, οἵκος πορνῶν lupanar. որ եւ ՊՈՌՆԿՈՑ. Տուն պոռնկաց կամ պոռնկութեան.
Որդիքն քո ի պոռնիկանոցս օթեւանս առնէին. (Երեմ. ՟Է. 7։)
Յամենայն քաղաքս՝ պոռնկանոցս կազմեցեր. (Եփր. մաքր.։)
Տեղիս այս չէ պոռնկանոց։ Անամօթ էր յաշխարալուր պոռնկանոցին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17. եւ Ոսկ. ղկ.։)
առ դուռն պոռնկանոցին կայր կանգնեալ։ Արար պոռնկանոց զտուն իւր. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ժ՟Է. եւ ՟Ժ՟Թ։)
Ի պոռնկանոցէն առ հրաման ունիլ զկինն. (Իգն.։)
Զարքայութիւն կանամբք խոստովանին՝ եւ զդրախտն պոռնկանոց. (Մխ. դտ.։)
enticing to lewdness, obscene.
Պատրանօք հրապուրիչ ի պոռնկութիւն.
Պոռնկապատիր պատկերացն կերպարան՝ աստարտայ եւ քամովսայ. (Նար. կ.։)
like a harlot or prostitute.
Որպէս զպոռնիկս.
Ծախէր զամենայն դոյս տան իւրոյ պոռնկապէս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
frequenting brothels;
whore-monger.
սիրող պոռնկաց կամ պոռնկութեան.
Ու՞ր են պոռնկասէրքն. (Փարպ.։)
cf. Պոռնկանոց.
cf. պոռնկանոց.
Զինքն այլակերպել, եւ յեկեղեցի երթալ որպէս ի պոռնկատուն. (Կանոն.։)
Ասէին՝ եթէ եդիտ պոռնկատունս եւ եմուտ յարբեցութիւն։ Կամ զոհել, կամ երթալ ի պոռնկատունն. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Թ.։ եւ Հ=Յ. յուլ. ՟Թ.։)
cf. Պոռնկանոց.
Որպէս պոռնիկ, (ըստ որում բոզանոց ասի եւ բոզարածն).
Ամենայն արբեցօղ եւ պոռնկարան աղքատասցի. (Եւագր. ՟Ի։ 1)
cf. Պոռնկեցուցանեմ.
ՊՈՌՆԿԵՄ ՊՈՌՆԿԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑκπορνεύω . Տալ պոռնկիլ. եւ լայնաբար՝ Իդացուցանել. մեղկել.
Զսրբութիւն պաշտաման իւրոյ պոռնկեաց ի կուռս հեթանոսաց. (Լմբ. ամովս.։)
Մի զհոտոտելիս իդացուցաներ, մի զճաշակիս պոռնկեր. (Վրդն. քրզ.։)
Յորմէ եւ (Ոսկիփոր.)
Զճաշակելիս պոռնկեցի։
Պոռնկացուցանիցեն զուստերս քո դիցն իւրեանց։ Մի պղծիցես զդուստր քո՝ պոռնկեցուցանելով զնա։ Առ ի պոռնկեցուցանելոյ զնա ընդ իշխանին. (Ել. ՟Լ՟Դ. 16։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 29։ ՟Ի. 5. եւ այլն։)
Զայս զպոռնկէն ասէ, եւ որ պոռնկեցուցանէ զայլն։ (Ոսկ.՟ա. կոր. ՟Թ։)
Ընդ աստուածս ազդաց օտարաց զսրբութիւն հաւատոյ իւրեանց պոռնկեցուցանել. (Լմբ. ովս.։)
to cause to commit fornication, to prostitute, to abandon to prostitution;
to induce to idolatry, to idolize.
ՊՈՌՆԿԵՄ ՊՈՌՆԿԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑκπορνεύω . Տալ պոռնկիլ. եւ լայնաբար՝ Իդացուցանել. մեղկել.
Զսրբութիւն պաշտաման իւրոյ պոռնկեաց ի կուռս հեթանոսաց. (Լմբ. ամովս.։)
Մի զհոտոտելիս իդացուցաներ, մի զճաշակիս պոռնկեր. (Վրդն. քրզ.։)
Յորմէ եւ Ոսկիփոր.
Զճաշակելիս պոռնկեցի։
Պոռնկացուցանիցեն զուստերս քո դիցն իւրեանց։ Մի պղծիցես զդուստր քո՝ պոռնկեցուցանելով զնա։ Առ ի պոռնկեցուցանելոյ զնա ընդ իշխանին. (Ել. ՟Լ՟Դ. 16։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 29։ ՟Ի. 5. եւ այլն։)
Զայս զպոռնկէն ասէ, եւ որ պոռնկեցուցանէ զայլն։ (Ոսկ.՟ա. կոր. ՟Թ։)
Ընդ աստուածս ազդաց օտարաց զսրբութիւն հաւատոյ իւրեանց պոռնկեցուցանել. (Լմբ. ովս.։ 1)
to commit fornication, to abandon oneself to prostitution, to lewdness, to be prostituted;
to commit adultery;
to worship idols, to idolize.
πορνεύω, ἑκπορνεύω fornicor, scortor. որ եւ ՊՈՌՆԿԱՆԱԼ. Պոռնիկ լինել. գործել զմեզս պոռնկութեան.
Պոռնկեցաւ նու քո թամար։ Զի մի պոռնկեսցի երկիրն։ Պղծեցաւ ժողովուրդն պոռնկել ընդ դստերսն մովաբու.եւ այլն։
Պոռնկեցան զհետ աստուծոյ նոցա։ Անաձն ոռ երթիցէ զհետ վհկաց կամ գիտաց՝ պոռնկել զկնի նոցա։ Արարեր քեզ կուռս կարկատունս եւ պոռնկեցար ընդ նոսա։ Պոռնկեցան յեգիպտոս։ Պոռնկեցան յաստուցոյ իւրեանց.եւ այլն։
whore-son, bastard.
νόθος spurius. Որդի կնոջ պոռնկի. ծնեալն ի պոռնկութենէ. աղջկորդի. որդի շնութեան. պիտակ զաւակ. փիճ.
Մի մտցէ պոռնըորդի յեկեղեցի աստուծոյ. (Օր. ՟Ի՟Գ.. 2։)
Վասն պոռնկորդեաց Նախ. (օրին.։)
Ոչ ՟Ը վայր խոտեցին հեթանոսք զպոռնկորդին չմտանել ի քրմութիւն։ Եփթայի պոռնկորդի էր. (Եղիշ. դտ.։)
Սողու աթենացի օրէնս եդ՝ ոչ ընդունել զպոռնկորդիսն ի ժառանգութիւն. եւ զիկուրգոս՝ ոչ թաղել զպոռնկորդիսն. (Պիտառ.։)
Եւ ոչ ժողովուրդն իսկ ունէր յանձին թագաւորել զպոռնկորդին ի վերայ իւրեանց։ Չէր պարտ եւ պատշաճ պոռնկորդւոյն շինել զտաճարն սուրբ աստուծոյ. (Եփր. թագ.։)
cf. Պոռնկանոց.
cf. ՊՈՌՆԿԱՆՈՑ. πορνεῖον lupanar, sistrum, prostibulum, domus meretricia. Նմանութեամբ՝ Տուն չաստուածոց. կռատուն.
ի գլուխս ամենայն ճանապարհաց քոց շինեցեր զպոռնկոցս քո։ Կործանեսցէն զպոռնկոցս քո. (Եզեկ. ՟Ծ՟Զ. 25. 31. 39։)
պոռնկոցս արարեալ ի քաղաքին։ Զայն ծանուցեալ թագաւորին՝ քանդեաց պոռնկոցսն չեմք ինչ ազնուագոյնք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
Պոռնկոցս զերանելի բարութիւնս երկնից կարծելով՝ ընդ ամենանդրեայ եւ ընդ այլ չարագլուխս. (Միսայէլ խչ.։)
Ի պոռնկոցաց ի տէրունի վայրսն փոխել. (Փիլ. քհ.։)
Զորս ի պոռնկոցած՝ զիգացեալս եւ զծաղրածուս. (Սարկ. հանգ.։)
Մարմին, ասէ, ոչ պոռնկոց է, այլ տէրն ընդունարան։ Արդ քրիստոսի մերձաւորք՝ մի լիցուք պոռնկոցք. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Ձախող զղջմամբն զոգիսն անդրէն կրկնեալ՝ զտաճարն զգաստութեան պոռնկոց առնիցեն. (Եւագր. ՟Ժ՟Ա։ 2)
fornication, prostitution, whoredom, harlotry.
πορνεία fornicatio, scortatio. Գործ պոռնկնց. պոռնկիլն. եւ կռապաշտութիւն, ի սուրբ գիրս ՝ ստէպ. եբր. զէնօնիմ, զէնօթ, թազէնօթ.
umbilical.
porphyrisation, grinding with a muller, pulverization.
poetical.
poet;
philosopher.
ՊՈՒԵՏԷՍ ՊՈՒԵՏԻԿՈՍ. որ եւ ՊՈՒԷՏ. Բառ յն. ποιητής poeta. (գրի եւ ՊՒԵՏԷՍ, ՊՒԷՏԷՍ, ՊՒԷՏԻԿՈՍ). Բանաստեղծ. բանահիւս. քերթող. կերտող, չափաբան. պէյիտ գրօղ, խօսօղ, երգօղ.
Դինարքոս պւետէս, ոչ հռետորն։ Կինեթոն ղակեդմոնացի պւէտէս։ Ստիսեքորոս պւետէս։ Պանիասոս պւետէս։ Սափփով եւ աղկէոս պւետեայք. (Եւս. քր. ՟Բ. ստէպ։)
Ոչ իմաստութեամբ պւետէից ավետարանեցի ես ձեզ. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
Զուր են առասպելքն պւետիկոսին. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Որպէս ոք ուստեք ի պւետիկոսացն ասաց զճշմարիտն, կրթութիւն գործոյ օգտակար է. (Նախ. գծ.։)
Տաղասացութիւնս գովասանական առնել ըստ սովորութեան պուետիկոսաց. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
Լայնաբար՝ որպէս իմաստասէր, կամ իմաստուն.
Զոր պուետիկոս կոչեն, որ է փիլիսոփայ, թարգմանի էակաց իսկից դիտող. (Վանակ. հց.։)
Զայս՝ պուետիկոս ոմն բարեշնորհ՝ արգահատէր ընդ սողոմոնի. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
Առ նոսա լցաւ իմաստնոյն պուետիկոսի բան հաւատարիմ. (Յհ. կթ.։)
poetry, poesy;
poem.
Զյօժարամտութիւն քո ի բանաստեղծական մեր պուետիկոսութիւն ... տարազել ոչ է ժամանակ. (Մագ. ՟Թ։)
chimney.
cf. Թաւուտ.
Զորպիսի՛ անտառս, զթանձրախիտ մայրիսն, զթաւաթուփսն, եւ զստուարածառսն, եւ զերկայնաճիւղսն. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
cf. Թաւալիմ.
Իբր Թաւալիմ, կամ թաւալանամ. հոլովիլ, խոնարհիլ.
to roll, to turn, to set rolling, to revolve, to wheel;
to upset, to overturn, to capsize;
ի բաց —, to turn topsy-turvy, to turn elsewhere;
to remove, to take away.
Եթէ ի վայր զիս հնարի կործանել ... եթէ ի մոխիր երկրի թաւալել ձեռն բերիցէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
cf. Թաւալեմ.
κυλέω, κατακυλέω, προσκυλέω verso, roto, volvo, voluto, advolvo ἁποκυλέω devolvo, volvendo amoveo Թաւալ տալ. թաւալել. տապալել. հոլովել. գլել, գլորել. (յն. գիլէ՛օ. եբր. կալալ). գլորցնել, գլորտըկել, թապլել, թապըլտըկել.
Թաւալեցուցէ՛ք վէմս մեծամեծս ի բերան այրին։ Թաւալեցուցէ՛ք ինձ այսր վէմ մի մեծ։ Թաւալեցուցից զքեզ ի վիմացդ։ Թաւալեցոյց վէմ մի ի դուռն գերեզմանին։ Ի բաց թաւալեցոյց զվէմն ի դրաց գերեզմանին, կամ ի գերեզմանէ անտի։ Թաւալեցոյց ընկէց զմարմին նորա ի գահոյից անտի. (Յես. ՟Ժ. 18. ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 33։ Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 25։ Մտթ. ՟Ի՟Ը. 2։ Մրկ. ՟Ժ՟Ե. 26։ ՟Ժ՟Զ. 3. եւ 4։ Յուդթ. ՟Ժ՟Գ. 11։)
որպէս եւ կր.
Գտին զվէմն թաւալեցուցեալ ի գերեզմանէ անտի. (Ղկ. ՟Ի՟Դ. 2.) նոյնպէս է ըստ յն. եւ (Մրկ. ՟Ժ՟Զ. 4։)
Զմազն թաւալեցոյց ի ձէթն. այսինքն շաղախեաց. մալակոնեց. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ժ՟Թ.։)
Ոչ ընդունայն զաստուածային բանն լեզուօք թաւալեցուցանել, այլ հաստատել վարուք. իբր յածեցուցանել. (կամ ռմկ. լըղըրճըկել) (Վանակ. յոբ.։)
bog, marsh, muddy place, miry hole, puddle.
Առ ի թաւալ վայր. զառ ի վայր տեղի, կամ թաւուտ վայր. թաւ ալոցք.
Սակս շուրջանակի մացառախիտ մօրացեալ թաւալոցացն. (Յհ. կթ.։)
rolling, turning, wheeling;
rotation, revolution;
inclination, propension.
Եւ խոզ լուացեալ՝ ի թաւալմունս իւր. (Մեկն. ղեւտ.։)
Որպէս անիւ թաւալմամբ գնայ արեգակն. Թաւալմունս յաւելու։ Գնայ լուսին, ո՛չ թաւալմամբ, այլ սողալով. (Վանակ. տարեմտ.։)
Դոյզն ինչ թաւալումն լինի տէրունեան սուրբ բանիցն առ այնոսիկ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 34։)
shaggy, woolly, hairy;
woollen.
Պօղոսի ճաղատն լինել, եւ Պետրոսի թաւամազն, առանձնաւորութեան են սահմանադրութիւնք. (Դամասկ.։)
heavy eye-browed, beetle-browed.
Էր սուրբն Պետրոս կարճահասակ, երկայնաքիթ, եւ թաւայօն։ Եւ էր սուրբն Պօղոս ճաղատ, մեծաքիթ, թաւայօն. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
to grow thick;
to become shaggy or hairy.
Թաւանան մայրիք տերեւօք եւ ոստօք. (Վանակ. տարեմտ.։)
Թաւացեալ էր առ հասարակ ամենայն մարմինն. (Ագաթ.։)
(Այբ տառն) ընդ թաւին թաւանայ. (Վրդն. ծն.։ եւ Ոսկիփոր.։)
shaggy, hairy, hirsute;
— այր, hairy man, covered with hairs.
ԹԱՒԱՐԾԻ δασύς pilosus, hirsutus գրի եւ ԹԱՒԸՐԾԻ, ԹԱՒԱՐԾ. Թաւ (այր). թաւ այծենի՝ մորթ կամ զգեստ արկեալ զանձամբ. մաշկեւոր. մազոտ. բրդոտ.
Այր թաւարծի, եւ գօտի մաշկեղէն ընդ մէջ իւր. (՟Դ. Թագ. ՟Ա. 8։)
Այր թաւարծի է. (Տօնակ.։)
Եղիա այր թաւարծ. (Ոսկիփոր.։)
to render thick with branches;
to make hairy or hirsute.
δασύνω denso, pilosum reddo Տալ թաւանալ. ոստովք կամ գիսովք ծածկել. առագաստել.
Լերկ, եւ մերկ առ ճշմարտութիւնն է իմաստուն. ապա եթէ ուրեք՝ եւ զսա ծածկեսցէ եւ թաւացուսցէ յաղագս հարկաւոր ժամանակաց. (Փիլ. լին. ՟Դ. 203։)
thicket, coppice.
ԹԱՒՈՒՏ կամ ԹԱՒՈՒԹ. Թաւ եւ թաւ վայր.
Հոլովեալ անկաք ի խիստ թաւուտ թուփս դժնըկաց. (Փարպ.։)
Առ հովիտսն թանձրախուռն անտառին ... ի թաւութ խարձիցն ... իբրեւ ընդ թաւութսն անկանէին եւ այլն. (Բուզ. ՟Դ. 14։)
thickness;
hairiness;
aspiration of letters or sounds;
thickness of voice.
δασύτης densitas, pilositas, et aspiratio vocis Հոծութիւն կամ թանձրութիւն տերեւոց, մազից, գիսոց. եւ Հաստութիւն հնչման, տառից.
Վասն թաւութեան զնոյնս պարտ էր կարգել ի գրի։ Բայց է տեսակ թաւութեանն՝ յանզգայից երկիր (բուսաբեր), եւ յզգայականաց անբան կենդանին (ասուով կամ ստեւով). (Երզն. քեր.։)
Լերկս այս (հնչումն) ի թաւութենէ այլոցն երեւեցաւ. (Քերթ. քեր.։)
thick, hushy, tangled, briery.
ԹԱՒՈՒՏ կամ ԹԱՒՈՒԹ. Թաւ եւ թաւ վայր.
Հոլովեալ անկաք ի խիստ թաւուտ թուփս դժնըկաց. (Փարպ.։)
Առ հովիտսն թանձրախուռն անտառին ... ի թաւութ խարձիցն ... իբրեւ ընդ թաւութսն անկանէին եւ այլն. (Բուզ. ՟Դ. 14։)
transparent, clear, pellucid.
Թափանցիկ նշողիւք. լուսասփիւռ. յորդալոյս.
to reflect, to shine;
թափանց առնել, cf. Թափ անցուցանել.
Եհար զմի ոմն ի նոցանէ գեղարդեամբ, եւ թափանց արարեալ՝ ընկէց յայնկոյս պարսպին. (Ճ. ՟Ա.։)
penetration;
penetrability.
Ճաճանչ կիզանօղ ընդհանրական թափանցանցութեան խորհրդոյ մեծի։ Եւ որ ի մեզ մտիցն պատուհանաց մշտաբացիկ թափանցանցութիւնք. (Նար. ՟Ժ՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)
to penetrate, to pierce, to pass through, to enter;
to be filtered through;
to seareh thoroughly, to dive to the bottom of.
Որպէս յամենեսեան թափանցեալ զնախախնամականս ներգործութիւնս. (Դիոն. երկն.։ (յն. չէզ. թափ անցեալ)։)
cf. Թափանցկութիւն.
penetration, perviousness.
ԹԱՓԱՆՑՈՒՄՆ մանաւանդ ԹԱՓ ԱՆՑՈՒՄՆ. Թափ անցանելն. ընդմտանելն եւ անցանելն յայնկոյս.
ԶԻ մի՛ թափանցումն միայն կարծեսցես. (Երզն. մտթ.։)
vagrant;
like a -.
Թափառ ոչ շրջին. (Վանակ. հց.։)
the act of idling or lounging about.
Ժողովեցան ի մեղացն թափառանաց տերամբն. (Ոսկ. ես.։)
to wander, to roam, to be vagrant, vagabond;
to ramble, to rove, to stroll, to range.
πλάζομαι, ἁλάομαι vagor, erro Թափ առնուլ ընդ վայր. մոլորական շրջիլ ի բացի. այսր անդր յածիլ. վտարանդի լինել.
Յաւերակս նորա մի՛ թափառիր. (Սիր. ՟Թ. 7։)
Իշխան օդոյս այսորիկ կոչէ զնա վասն յօդս թափառելոյ. (Եզնիկ.։)
Չկայցես ի միում տեղւոջ, այլ թափառիցիս. (Կիւրղ. ծն.։)
Մոլորեալ, եւ ի լերինն ընդ գազանականցն դիւաց թափառեալ։ Եթէ ընդ գազանս ինչ թափառեցայց. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Կ՟Ը։)
cf. Թափառանք.
Որք առաքելական քարոզութեամբն ժողովեցան ի մեղացն թափառմանէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Իսկ (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
emptied;
— աստղ, falling star;
cf. Ասուպ;
cf. Աստղ;
— ուղեղ, hare-brained, empty-headed, giddy-pated, mad;
giddy-pate, light-witted person, blockhead, idiot, fool, madman.
ԹԱՓԵԱԼ ՈՒՂԵՂ. (առաւել է երկու բառ, քան բարդ). Այն՝ որոյ թափեալ է ուղեղն կամ խելքն. անմիտ. պակասամիտ.
Ոչ գիտէր թափեալ ուղեղն, թէ վճարեալ է վասն ամաղեկի. (Մծբ. ՟Գ։)
to pour out to, spread, to flow, to throw down, to overturn;
to take refuge, to emigrate;
to be deprived of;
to get rid of, to free one's self from, to disentangle one's self, to flee, to save one's self by flight;
— ի վերայ, to fall on (the enemy);
to rush against;
to dash, to dart, to rush upon;
— յումեքէ ի բաց, to leave, to desert, to abandon;
— ի մտաց, ի խելաց, to grow foolish, to become mad, to lose one's mind;
թափել տրտմութեան յարտասուաց, to vent one's grief in tears;
թափել աման յամանէ, to be decanted, poured from one vessel to another;
թափել գինւոյ, to recover from intoxication;
թափել յերկնից յերկիր, to descend from heaven;
թափել հրոյ յերկաթոյ, to strike fire, to produce sparks;
— գունոյ, to lose colour, to fade;
թափել գբոց, to be dried up, exhausted;
ի բաց թափերուք յինէն, ե՛րթ թափեաց յինէն, be off ! get out ! go away ! ծունր կրկնեսցի թափեցելումն վասն մեր, let every knee bend before the incarnate Word.
effusion, shedding;
evacuation, expulsion, egestion;
— Միածնին, descent, humiliation, incarnation of J. C.
Թափելն, եւ իլն. իբր Դատարկումն. հեղումն ի դուրս. պարպիլը, վոթիլը. կամ Ծախումն. մէկ դիէն պակսիլը.
Հա՛րկ է կա՛մ թափմանն փոխանակ ի ներքս բերել զհաւասարս, կամ լուծանիլ կենդանւոյն։ Պիտոյ է մարդոյ կերակուր եւ ըմպելի վասն թափման։ Ըստ թափման կերակրոց. (Նիւս. բն.։ Սանահն.։ (որպէս ասի եւ Թափել զաւելորդս որովայնի)։)
Կերակուր արծաթասիրացն՝ ցանկութիւն շահիցն է. վասն այսորիկ յափշտակութիւն ընչիցն որպէս զթափումն արեան՝ զմահ ի վերայ բերէ նոցա. (Ոսկիփոր.։)
Նեղելոցս թափումն. (Եպիփ. խչ.։ (կամ նեղելոց սթափումն)։)
ԹԱՓՈՒՄՆ. ταπείνωσις, κένοσις humiliatio, exinanitio, evacuatio Ունայնացուցանելն զանձն. նուաստակերպութիւն ի մարդեղութեան. խոնարհութիւն.
Սակս տնօրինական եւ վասն մեր թափմանն մինչեւ ի ծառայի կերպարանն. (ՃՃ.։)
Անայլայլապէս եւ անշփոթաբար կցորդ եղեւ մեզ, ոչ ինչ կրելով ի գերալրութիւնն իւր առ ի յանբարբառելւոյն թափմանէ. (Դիոն. ածայ.։)
Ընծայեցէ՛ք զմարմնոյ զթափումն, զոգւոյ ի վեր ելս. (Ածաբ. ի կիպր.։)
to remain empty, without;
to be emptied, evacuated;
to be uninhabited, devastated;
to become desert, desolate.
Զի մի՛ թափուրեսցի երկիրն, եւ գազանք ի նմա բազմասցին. (Նախ. օրին.։)
Թափրացաք եւ ունայնացաք ի ստացուածոց։ Իմացեալ զթափրանալ ամրոցին ի բնակչաց անտի. (Յհ. կթ.։)
cf. Թափուրիմ.
Զի մի՛ թափուրեսցի երկիրն, եւ գազանք ի նմա բազմասցին. (Նախ. օրին.։)
Թափրացաք եւ ունայնացաք ի ստացուածոց։ Իմացեալ զթափրանալ ամրոցին ի բնակչաց անտի. (Յհ. կթ.։)
emptiness, vacuity.
Դատարկութիւն.
hidden, secret, private, stealthy, clandestine;
in secret, privately, furtively, by stealth, stealthily, slyly.
Զառաջինն թաքթաքուն, եւ յետոյ լիրբ համարձակ եղեալ. (Մարթին.։)
cf. Թաքթաքուն.
Թաքչելով կամ թաքուցանելով զանձն. գաղտաբար. ի ծածուկ. պահւըտելով. յն. բայիւ. κατακρύπτω abscondo, occulto me
Պանդուխտք եղիցին, եւ թաքթաքուրք (կամ թաքթաքունք) շրջեսցին. (Սղ. ՟Ծ՟Ե. 7։)
Բնակին ընդ իս, եւ թաքթաքուրք շրջին։ Թաքթաքուր շրջին, այսինքն երբեմն ազդեն, եւ երբեմն խափանեն. հարկանեն մեղմագոյն, եւ թաքչին. դարձեալ ազդեն, եւ պարուրին։
secretly, stealthily, furtively;
unknown to others;
silently, softly, quietly, noiselessly;
enigmatically, allegorically.
ԹԱՔՆԱԲԱՐ ԹԱԳՆԱԲԱՐ. κρυφίως, κρυφαίως, κρυφῇ occulte Իբրեւ թաքուն. գաղտնի օրինակաւ. ծածկապէս. ի ծածուկ. լռելեայն. ծածուկ, գողտուկ.
Թաքնաբար արձակեցար. (Ճ. ՟Ա.։)
Իբր թաքնաբար առ նոյն կարծիսն ի վերայ բերէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 8։)
Որում ոչ է կար համարձակ շրջել եւ ուսուցանել, այլ թաքնաբար լինել որպէս վնասապարտս. (Շ. ատեն.։)
Թաքնաբար ունին առ իւրեանս անյայտ ի տեսողացն. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
Ասաց ցիս թագնաբար. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ժ՟Գ.։)
secret, occult, hidden, mysterious, dark, obscure.
κρυφιωμύστος arcani mysterii, arcana docens Որոյ խորհուրդն է թաքուն. ունակ գաղտնեաց.
Ծածկեալ թաքնախորհուրդ լռութեանն միգով. (Դիոն. Ածաբ.։)
Թագնախորհուրդ առաքինութեամբ, կամ իմացմամբ. (Վրդն. ել. եւ Վրդն. օր.։)
to become hidden, to remain concealed.
Ի քէն այսպիսի այր պատուեսցի, զի մի՛ թագնասցի, որոյ եւ անունն գրեալ է ի դպրութեան կենաց. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Թաքնաբար.
Զոր ի յՂուկասու աւետարանին գրեալ ... առանց գրոց խորհրդով թաքնապէս աւանդեցաւ նոցա ի Պօղոսէ. (Մաքս. ի դիոն.։)
Թողու մեզ զօր թաքնի, շահատակել առաքինաբար։ Ունել ոչ թաքնի եւ խաւարչտին զլուսափայլութեանն շաւիղս. (Մագ. ՟Ծ՟Ա. ՟Կ՟Դ։)
Բաղբաղեալ թագնի զթոյնս իւրեանց։ Խրթնացեալ եւ թագնի ընդ գրուանաւ ծածկէին. (Մագ. ՟Ա. ՟Ի՟Ե։)
hiding, occnltation, concealment;
secrecy, mystery, arcanum.
κρυφιότης, τὸ κρύφιον arcanum, secretum Թաքունն գոլ. ծածկութիւն. գաղտնութիւն. գաղտնիք. խորհուրդ.
Գերագոյնն զարդ որպէս թաքնութեան նախակարգաբար հպեալ՝ թաքնութեամբ վարկանելի է քահանայապետել երկրորդին։ Աստուածայինն թաքնութիւն գերագոյն էութեամբ քան զամենեսեան արտաքս է համբարձեալ։ Զգերագոյնն քան զմեզ թաքնութիւն լռութեամբ պատուեցաք։ Նոյն Աստուծոյ թաքնութիւնն թէ զի՛նչ երբէք իցէ, ոչ ոք ետես, եւ ոչ տեսցէ. (Դիոն.։)
Երրորդութեանն անտես թաքնութեան խորհրդակից սիրոյ կոչեցար. (Նար. կուս. որ հայի ի բանն Դիոն.։)
Խորհրդական թաքնութեամբ զմի մի ի նոցանէ դնէր ի ձեռս հօր. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Թաքչիմ.
ԹԱՔՆՈՒՄ կամ ԹԱԳՆՈՒՄ. cf. ԹԱՔՉԻՄ.
Ոչինչ ի մերոցն զանխլացեալ թաքնու յամենահայեաց աչաց. (Սարկ. քհ.։)
Ընդ անուամբքն նոցին մերթ թաքնու, մերթ յայտնի. (Ոսկ. ես.։)
Տկար հոգին փախչի եւ թագնու։ Հոգիս թագնու, եւ ոչ մեռանիմ. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Դ։)
occult, hidden, secret;
latent;
ի —, in secret, privately, cf. Թաքնաբար.
κρυφίος, κεκρυμμένος occultus, arcanus գրի եւ ԹԱԳՈՒՆ. Թաքուցեալ. ծածուկ. գաղտնի. զանխուլ. գոց.
Ամպոյ տեսակաւ նշանակելով զսրբազանսն իմացութիւնս՝ թաքնովն լուսով գերազարդապէս լցեալ։ Ի թաքնոյն ածի նախայայտութեամբ. Ի թաքնոյն ի մեզ էած, եւ այլն. (Դիոն.։)
Զի մի՛ կարծեսցէ թաքուն ի նմանէ լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։)
Ի ԹԱՔՈՒՆ. մ. Ի ծածուկ.
Յամենայն խորհուրդս դիւականս կայ պոռնկութիւնն ի թաքուն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ե։)
act of concealing, of being concealed;
concealment, secret;
hiding-place;
retreat;
hidden, occult, secret;
թաքստեան լինել, ի թաքուստ մատնել, նստիլ/թաքչիլ ի թաքստեան, լինել ի թաքստի, to be concealed, hidden, placed in ambush;
— ունել, to hide, to abscond, to lie in ambush;
դնել ի թաքստեան, to place or hide upon the sly, or in a dungeon;
ի նմանէ չէր ինչ նորա —, he hid nothing from him, he had no secrets with him;
թաքստիւ, secretly, privately, in a hidden manner
τὸ κρυφαῖον, τὸ ἁπόκρυφον occultatio, occultum Թաքչելն. թաքնութիւն. ծածկութիւն. պահեստ. տեղի թաքչելոյ.
Ոչ ամուր թաքստի, ոչ դաշտ փախստի. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 43։)
Ի տունս ուրեք ի թաքստի եղեն։ Եթէ ուրուք կայր ինչ ի թաքստեան. (Լաստ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Ը։)
Ահա ի ներքս ի սրտին ձերում է վկայութեամբքն իւրովք, ո՛չ թաքստեամբք. (Եփր. համաբ.։)
Արար փոքր պատկեր, եւ թագստիւ պահէր յինքեան. այսինքն թաքնաբար. (Ճ. ՟Ա. ի բագարատ.։)
ԹԱՔՈՒՍՏ. ա. κρυφαῖος occultus Թաքուն, գաղտնի, ծածուկ.
Թաքուստ ունին զորոգայթն, ուր առաջնորդեն մեզ կործանիլ. (Լմբ. սղ.։)
to hide, to cover, to conceal;
to mask, to cover with a pretence;
to veil;
to envelope;
to hide or bury under ground, to inter;
որոգայթ —, to lay snares for;
չգիտէր ուր — զանձն, he did not know what hole to creep into.
Թագոյց զնոսա ի մէնջ, ծածկեաց, վերարկեաց. (Մաշկ.։)
ԹԱՔՈՒՑԱՆԵՄ որ եւ գրի ԹԱԳՈՒՑԱՆԵՄ, գուցի, գո՛. (լծ. լտ. թէ՛կօ). κρύπτω, ἑγκρύπτω, ἁποκρύπτω abscondo, occulto, tego Թաքուն կամ ի թաքստի պահել. ծածկել. անյայտ առնել յաչաց. գոց կամ գաղտուկ պահել.
Թաքուցանել զլրտեսս ընդ քրձամբք կտաւոյ, կամ յայրի, ի խորշս, կամ զանձն, կամ զձեռս ի ծոց։ Թաքուցեալ ընդ հողով ի վրանի։ Թաքուցանիցեմք զարիւն նորա։ Զմեծութիւն նորա ոչ թաքուցից։ Եւ տէր թաքոյց յինէն, եւ ոչ պատմեաց ինձ։ Մի՛ թաքուցաներ յինէն զպատուիրանս քո.եւ այլն։
Զօրապետն հիւսիսային, որ էր թագուցեալ զկերպարանս իւր. (Զենոբ.։)
to hide, to be concealed, to lie hid, to abscond;
to disappear.
ԹԱՔՉԻՄ որ եւ ԹԱԳՉԻՄ, ԹԱԳՆՈՒՄ, ԹԱՔՆՈՒՄ. κρύπτομαι եւ այլն. occultor, abscondor Ծածկիլ. ղօղիլ. անյայտանալ. զանխլանալ. չգտանիլ. ծածկուիլ, պահուըտիլ, գոցուիլ.
Թաքեան յերեսաց տեառն։ Թաքիջի՛ք անդ զերիս աւուրս։ Գտան թաքուցեալք ի յայրի անդ։ Էր ընդ նմա թաքուցեալ ի տանն Աստուծոյ ամս վեց։ Մտանիցես շտեմարանէ ի շտեմարան թաքչել։ Թաքի՛ր առ ժամանակ մի, մինչեւ անցցէ բարկութիւն տեառն։ Ոչ ոք իցէ՝ որ թաքիցէ ի տապոյ նորա.եւ այլն։
Մինչ թաքեալ կայր ի տան. (Վրք. հց. ՟Գ։)
the fugitives.
Գունդն հայոց հանդիպէին թագստէիցն, եւ սրոյ ճարակ արարեալ զնոսա, եւ այլն. (Մեսր. երէց.։)
hidden things, arcana.
Գունդն հայոց հանդիպէին թագստէիցն, եւ սրոյ ճարակ արարեալ զնոսա, եւ այլն. (Մեսր. երէց.։)
Լաւ եւս երեւի այսպէս ընթեռնուլ՝ քան Թաքստոյք, կամ տայք.
hidding-place;
ի թաքստոց լինել, to hide or conceal one's self.
ԹԱՔՍՏՈՑ կամ ԹԱԳՍՏՈՑ. Տեղի թաքստի, տուն պահեստի. մթերք.
sleeveless cloak.
Որ ոչն ունի զթեզանիս, կամ զերկայնաթեւ հանդերձ. թեզնիքը կարճ.
Եւ թէ կարասցէ ժուժկալել խոշորութեան վարուցն, թեզանատ իլցի, եւ բոկոտն. (Մաշտ. սքեմ.։)
sleeved cloak.
ԹԵԶԱՆԱՒՈՐ ԹԵԶԱՆԵԱՅ. χειριδωτός, χιτών manicatus, tunica Զգեստ՝ որ ունի զթեզանիս. պատմուճան. վերարկու. քոթանակ.
Առնեն կողոբս ամարանի, եւ թազանաւորս ձմերանի. (Եղիշ. միանձն.։)
Վասն ծաղկեայ պատմուճանին, զոր այլք թեզանեայ ասեն. (ուր մարթ է իմանալ եւ կտաւի նրբաթել). (Վրդն. ծն.։)
Այսպիսի սքեմաւ թեզանաւորք երեւին լինել այնոքիկ, զորոց ասի ի գանձս անտոնի եւ համօրէն ճգնաւորաց.
sleeves.
ռմկ. թեզնիկ. χειρής manica Երկայն թեւ զգեստու, իբրեւ բազպան.
Ունէր սա կողոբս առանց թեզանեաց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Հանգոյն արուեստականացն (խաղալկաց) զթեզանիսն ընդ ձեռսն կարեալ պնդիցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
Իբր զծաղկեղէն զգեստուց հանդերձանս սրբաբեհեզն պատմուճանի ի գլուխ ծայրից լրութեան թեզանեաց շրջապարուրեաց. (Նար. խչ.։)
Թեզանիքն դիպակաւ. (Մխ. դտ.։)
cf. Յերիւրեմ.
Որպէս Յերիւրեալ կամ դիւր ճանապարհ. արահետ. որ գրի եւ ԷՐԻՒՐ.
Ի ձեռն առաքինութեանց, որ առ աստուածն ածէ ճանապարհ, գտանի եւ ընդարձակի, եղեալ ամենայն երիւր. (Փիլ. լին. ՟Ա. 99։)
Էրիւրն՝ արձակ ճանապարհ ասէ»։ Բայց բանն պահանջէ լոկ, իւր։
Իսկ ի բարդութիւնս որպէս Հարիւր, զոր օրինակ Երկերիւր։
Գունովքն ի մարդոյ տեսակ երիւրեցին։ Ընդ օդս բախեալ, լեզուովս երիւրեալ, եւ ի յօդս ցնդեալ (ձայն). (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Ձայն է բացակատարումն գանչեցելոյ ի մեզ հագագի, եւ երիւրեցելոյ ընդ խոշոր շնչափողն». յն. անցելոյ կամ ուղեւորելոյ. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա։)
Մերթ Կրթել զաշակերտս.
Բազումք եկին առ իս ի յուսումն ... եւ ասեն ի վերայ իմ պարսաւանս, որք յինէն են երիւրեալք. (Շիր. վասն կենաց իւրոց.։)