clearsightedness, perspicacity.
Պայծառ տեսութիւն կամ տեսողութիւն. սրատեսութիւն.
Աչաց քոց յստակատեսութիւն եւ ստուգատեսութիւն՝ որ յիս, ընդոստուցին զիս. (Նար. երգ.։)
cf. Յստակեցուցանեմ.
καθαίρω, καθαρόν ποιέω, διακαθαίρω , διατραύω mundo, purgo, expurgo, lustro, nitidum reddo, declaro. Յստակ առնել. մաքրել. սրբել. զտել. պարզել. որոշել. պայծառացուցանել. յիստակել, յըստակցընել, ըստըկել, եւ ըստըկցնել.
Պարտի զմիտս յստակել, եւ զխորհուրդս սրբել։ Յայտնաբանական յստակել զուղղափառութիւնն. (Եզնիկ.։ Պիսիդ.։)
Քամել, եւ յստակել. (Ագաթ.։)
Յստակ ի փշոց զանդս մեր ընձեռեսցուք սերմանօղ մշակողին, եւ զկնի յստակելոյն ոռոգեսցուք զայն հոգեւորական ջրովն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)
Զտատասկաբերն պարտուպատշաճ է մաքրել եւ յստակել, եւ պատրաստագոյն յօրինել. (Ոսկ. եսայ.։)
Զնախաբնաւորեցաւդ (բառ) փութալի՛ է մեզ իմանալ, քանզի զայլսն զամենեսեան յստակէ զկնի. (Մաքս. ի դիոն.։)
to clean, to clear, to clarify, to render clear or limpid;
to refine, to purify;
to collect the refuse.
Զի յստակեցուսցէ եւ պարզեսցէ զմիտս բնակչաց աշխարհին. (Եփր. ել.։)
clearness, pureness, cleanness;
limpidity;
purity, candour, sincerity, ingenuousness.
καθαριότης, εἱλικρίνεια mundities, puritas, nitor, sinceritas, simplicitas, distinctio. Յստակն գոլ. մաքրութիւն. սրբութիւն. զտութիւն. պարզութիւն. պայծառութիւն.
Ընդ մտանէ ընդ ամենայն վասն յստակութեան. (Իմ. ՟Ե. 24։)
Անպղտոր յստակութեամբ ձկտեցուցանէ զհայեցուածս. (Եղիշ. ՟Ե։)
Զի մի՛ մթարքն՝ որ զբբօքն շողայցեն, արգել հայելոյ ի յստակութիւն լուսոյն լիցին։ Լուսաւորութիւն արեւուն մտեալ ընդ սպիտակութիւն ապակւոյն, եւ ընդ յստակութիւն ջրոյն. (Եզնիկ.։)
Հանգոյն արեգական ի խորս ուրեք ընդ յստակութիւն ջուրցն առաքելով զիւր ճառագայթսն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Յստակութիւն օդոյդ ընկալաւ զնսեմութիւն՝ լուսաւորացդ խաւարելով. (Շ. բարձր.։)
Յստակութիւն աղերսին իսպառ պղտորեալ։ Կամ հող ընդ յստակութեան ոսկւոյ. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Ձ՟Բ։)
Եւ իբր Յստակամտութիւն. անկեղծութիւն. (թերեւս լծ. ընդ ստուգութիւն).
Զամպարիշտս կարծէր բամբասել Սովփար, այլ յստակութեամբ ոչ էին նորա կամք. այլ զՅովբայ ակնարկեն. (Իսիւք.։)
Ո՛վ յստակութիւն Աբրահամու. (Եփր. ծն.։)
compound;
articular;
conjunctive.
Յօդեալ բաղկացութեամբ. բաղադրեալ. ոչ պարզ.
Թանձր եւ յօդական բնութիւնս. (Կիր. պտմ.։)
Եւ Յօդիչ. կապակցօղ. շաղկապ. որպէս Եւ, ու, ւ.
Ւիւնն յօդական միայն է տառ, բայց զոր յօդէ՝ քեզ ի խրատ ա՛ռ. (Շ. այբուբ.։)
compound.
Յօդաւորութիւն. բաղկացութիւն. բաղադրութիւն. թանձրութիւն.
Միաւորեալ միացոյց Աստուածն զպարզութիւն աստուածային բնութեան իւրոյ ընդ յօդականութիւն տարրական բնութեանս մերոյ. (Անան. եկեղ։)
tie, bond, union, knot;
articulated, composed of articulations;
— մտերմութեան, ընկերութեան, bonds of friendship, ties of society.
σύνδεσμος connexus, colligatio, legamen, vinculum. Ինչ մի յօդիչ եւ կապիչ. յօդ. զօդ. կապ. շաղկապ յո՛ր եւ է կարգի.
Յօդակապ կամ յօդակապք կամ յօդակապովն խաղաղութեան. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ Եւագր. ՟Ժ։ Նիւս. երգ.։)
Խաղաղարարք եղեն տիեզերաց, յօդակապք ի քաղանէ բաժանելոցն։ Մարդն է յօդակապ իմանալւոյ եւ զգալի աշխարհացս բնակչացս. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
ՅՕԴԱԿԱՊ. ա. Որ ինչ յօդիւք իցէ կապեալ.
Ոչ կարէին ոտքն յօդակապք հանդուրժել ժոյժ առնել բազմակոյտ յաղթանդամ մարմնոցն թանձրութեան. (Վեցօր. ՟Թ։)
Խոստովանութիւն յօդակապս բարառնութեան. (Նար. խչ.։)
to be united together.
ՅՕԴԱԿԱՊԻԼ. Յօդիւ կապիլ. շաղկապիլ.
Բանական հոգիք մարդկան յօդակապեալք հաւատովն. (Լմբ. յայտն.։)
junction, conjunction, bond, union, connexion.
Յօդիւ կապումն. շաղկապումն. յօդակապ. յօդ.
Ընդ նա յօդակապութեամբ հոգւոյն խառնեցան։ Տտրանայ ի գլուխն Քրիստոս յօդակապութեամբ հոգւոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
Պահել զնոյն միաբանութիւն յօդակապութեամբ հոգւոյն։ Անդամ ապականեալ ոչ կարէ պահել զյօդակապութիւն գլխոյն. (Սկեւռ. յար.։)
cf. Յօդակոտոր՞՞՞քակտեմ.
to dislocate, to disjoin;
to tear or rend in pieces, to dilaniate.
rheumatic, arthritic.
cf. Յօժար.
spontaneous, willing.
αἰρετός, προαιρετικός electivus, voluntarius, spontaneus. Ախորժական. դիւրապատրաստ. կամաւոր. ընտրողական.
Որ քոյին յօժարական համբերութեամբ զքարկոծումն յանձն առեր. (Շար.։)
Յօժարական սիրով թախանձիցէ. (Խոսր.։)
Մոգքն լի եղեն յօժարական ուրախութեամբ. (Զքր. կթ.։)
Ուսուցանէ յօժարական կամօք խոնարհել. (Շ. բարձր.։)
Զկնի չարին ընթանան յօժարական կամօք։ Յօժարական սրտիւ առնիցէք. (Շ. ընդհ.։)
Է՛ որ բնական, եւ է՛ որ յօժարական։ Յօժարական կենդանութիւն է, յորժամ յոռեգոյնն յաղթէ լաւագունին. իսկ յօժարական մահն է ըստ առաքինութեան կենցաղավարութիւն. (Սահմ. ՟Ը։)
ՅՕԺԱՐԱԿԱՆՆ գ. ըստ յն. ոճոյ, ἠ προαιρετική voluntarium, praelectivum. Կարողութիւն յօժարութեան ընտրութեամբ. կամաւորն. ընտրողականն. եւ Առարկայն յօժարելի.
Նախայօժարական է՝ մին քան զմիւսն յօժարականն։ Զի թէ անյօժարականն (կայցէ) ի ճակատագրին, ի հարկէ եւ յօժարականն. (Նիւս. բն.։)
Որպէս պատկեր, եւ ցուցումն օրինակի, որ բնութեամբ է նորա, եդեալ յօժարականիս մերոյ միութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Յօժարամտաբար.
liberal, generous, open-handed.
Ազատականութեան է յօժարատրականն գոլ յիրս գովելիս, եւ առատանալն ի ծախս պատշաճաւորս. (Արիստ. առաք.։)
having joined eyebrows;
— լինել, to knit the brow;
— ճօճ, knitting the brows nervously.
Ոյր յօնքն երկոքին կից են ընդ միմեանս.
Տեսանէր զՊօղոս, զի զայր, այր մեծակն, յօնակից (կամ յունակից). (ՃՃ.։ Հ. հոկտ. ՟Լ.։ Վրք. ոսկ.։)
ՅՕՆԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Կցել զյօն ընդ յօն առ ցաւոց, կամ ակնարկել յօնիւք.
Ի միմեանս դարձեալք արտասուալից աչօք, յօնակից լեալ վշտօք վարատեալ ոչխարին, ողբային. (Սիսիան.։)
obscene, filthy.
Պոռնկական. գիջական. ճակաճան.
Առեալ ի պաշտօն յօսնականացն (կամ յօսականացն) ախտ արծարծիցն պոռնկապատիր պատկերացն կերպարան. (Նար. կ.։)
dressed, adorned.
Յօրինեալ. յօրինած. կարգաւոր. բարեյարմար. օրինած. տիւզկիւն.
Ոչ երկինք բաւեն, եւ ոչ պարքն աստեղաց յօրինական կայանիւքն զյօրինիչն (ճառել). (Սեբեր. ՟Ա։)
chief-physician.
ἁρχίατρος, πρωτοΐατρος medicorum princeps, archiater. իտ. protomedico. Բժշկապետ. հին եւ երեւելի բժիշկ. հեքիմ պաշը.
Գաղիանոսի նախաբժիշկն։ Ի ճարտարութենէ նախաբժշկացն՝ գալիանոսի եւ հիբոկրատեայ։ Ուսաւ զամենայն փիլիսոփայութիւնս, նոյնպէս եւ զնախաբժշկացն. (Ճ. ՟Բ.։ Հ. հոկտ. ՟Ժ՟Ը.։ Հ. փետր. ՟Զ.։ Ճ. ՟Գ.։)
dwelling antecedently.
Կանխիւ բնակեալն ուրեք.
Խրատեալ ի նախաբնակ ճգնաւորացն ի վարս կրօնաւորութեան. (Վրք. հց. ձ։)
primatial.
pre-existent;
— էն, the First Being.
Նախկին գոյացեալ. որ ինչ եղեալ է կանխաւ. նախաբնաւորեալ. բնիկ.
Սա (կիւրակէ օրն) է նախագոյակ լուսոյն ծնօղ, եւ սկիզբն զէակսն գոյացուցանողացն աւուրց. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ասի մահկանացու մարմինն ըստ նախագոյնկ իւրոյ բնութեան. (Խոսրովիկ.։)
Որով բոլորք՝ վախճանեալք եւ կենդանիք գտցեն զփրկութեան հանգամանս, եւ աշխարհ ի նախագոյակն ժամանեսցէ հաճութեան. (Պիտ.։)
cf. Կանխագուշակ.
Կանխաւ գուշակօղ, եւ գուշակեալ. մարգարէական. եւ Զգացողական. նշանակական.
Կարապետ գոլով, եւ նախագուշակ գալստեան որդւոյն աստուծոյ։ Նախագուշակ հոգւով քո ասացեր ի ձեռն մարագրէին։ Ըստ նախագուշակ տեսողին։ Սաղմոսքս մի ըստ միոջէ խորհրդոյս զօրութեան են նախագուշակ. (Շար.։ Մաշտ.։ Յհ. կթ.։ Լմբ. պտրգ.։)
Ըստ նախագուշակ ձայնին յովէլեայ։ Ի բանս յօրինակս նախագուշակս. (Ածազգ. ՟Թ։ Նար. յովէդ.։ Հ. կիլիկ.։)
Ըստ նախագուշակ խորհրդոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։)
Յուսով սպասել նախագուշակըն յարութեան. (Լմբ. տաղ.։)
Զոր եւ մարգարէն նախագուշակ լինել մարդկան՝ չա՛ր պատահման. (Շ. իմ. եղակ.։)
Կենդանիքն՝ դրժողք, եւ միամիտք. (նախագուշակք, եւ անգէտք. Արշ.։)
cf. Նախագիւտ.
Սքանչելի հանճարոյս յառաջագոյն նախագտակք այլք լինելով ոմանք։ Սքանչանան ընդ նախագտակս արուեստի. (Պիտ.։)
cf. Կանխազեկոյց.
Կանխաւ զեկուցեալ, եւ զեկուցանօղ, կանխազեկոյց.
Նախազեկոյց աւետամատոյց փառաց գալստեան՝ ի դշխոյն պահեալ սուրբ թագաւորիդ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
protoxide.
provident, careful.
προνοητικός, προμηθής providus, -a;
circumspectus, consultus. որ եւ ՆԱԽԱԽՆԱՄ, ՆԱԽԱԽՆԱՄՈՂԱԿԱՆ. Սեպհական նախախնամողի կամ նախախնամութեան (ըստ ամենայն առման).
Նախախնամական սէր արարչին, կամ ողորմութիւն, տեսչութիւն, բարիք, մարդասիրութիւն, զօրութիւն, հաճոյք. (Յճխ. ՟Բ։ Նար. երգ.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարկ. քհ.։ Դիոն.։ Պիտ.։)
Երկայնամիտ հեզութեամբ հնազանդեցուցանէր զաշխարհս ըստ սովորական իւրոյ նախախնամական տէրութեանն. (Կաղանկտ.։)
Ո՞ զիմաստուն զնախախնամականացն խորհրդոց՝ այնմ, որ առաքինութեան է ցանկացեալ, ետ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
ՆԱԽԱԽՆԱՄԱԿԱՆՆ գ. Նախախնամօղն աստուած, եւ նախախնամութիւն նորա. իսկ ի մարդիկ՝ Հոգողութիւն. խնամ։ (Փիլ. նխ. ստէպ։)
Տեսի ի նմա միանգամայն յաղագս եկեղեցւոյ նախախնամականս զքո մտացդ. (Բրս. թղթ.։)
to prepare.
ՆԱԽԱԿԱԶՄԵԼ. Յառաջագոյն կազմել՝ հանդերձել՝ պատրաստել.
Զիա՞րդ համբարէին զհինգ օր (եգիպտացիք), տեսանելով զաստուած իւրեանց (զոչխարս) նախակազմեալ ի պատարագ. (Վրդն. ել.։)
perfect in itself;
finished or accomplished beforehand;
—ք, premises.
προτέλειος praeperfectus, perfectissimus. Անդստին ի բնէ կատարեալ ամենայնիւ. գերակատար.
Գերագոյն լոյս, նախակատար ինքնակատար պետութիւն։ Նորին քան զամենայն բան եւ միտս ինքնակատար եւ նախակատար իմաստութեան։ Անկարօտն եւ նախակատարն։ Ի նախակատար կատարողագործութենէն համեմատաբար լցեալ կատարելագործի։ Իւրաքանչիւր ոք հաղորդ լինի՝ նախակատարին կատարմամբ. (Դիոն. երկն.։)
Նախակատար սրբութեամբն են բնաւքս ուղղեալք. (Լմբ. պտրգ.։)
ՆԱԽԱԿԱՏԱՐ ՊՏՈՒՂ. τὰ προτέλεια . Վաղ կատարեալ, վաղահաս, կանխահաս. երախայրիք.
Այսոքիկ են աստուածասիրին առաջապտուղք նախակատարք. (Փիլ. իմաստն.։)
predestined, pre-established, predisposed;
— բան, preliminary, preamble.
προτεταγμένος jam ordinatus, dispositus, praemissus. Նախակարգեալ. նախապատրաստեալ. նախընթաց.
Եկեալ սքանչելի խորհրդակից որդին աստուծոյ՝ կատարել զխորհուրդ նախակարգ յաւիտենիս։ Նախակարգաւ եւ խելամուտ հմտութեամբ զտօրէնութեան տեսչութիւն յարդարել. (Ագաթ.։ Պիտ.։ Առն՝ զոր ի նախակարգ բանիս նշանակեմք, էր մաշթոց անուն. Կորիւն.։)
Յետ նախակարգ յօրինուածոյն՝ առաջնաստեղծ լինելութեաննն։ Նախակարգ յառաջադրութեամբ՝ կանխահանդէս խմբիւ տօնեցին. (Նար. ՟Կ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
to preordain, to pre-establish, to predispose;
to predestine.
προτάσσω, -ττω praestituo, praeordino, prepono, constituo. Յառաջագոյն կարգել, սահմանել. վերակարգել. նախ կամ ի վեր անդր կարգել.
Տօն սրբոյն յովհաննու մկրտչին եւ վկային, զոր նախակարգեաց առաքեալն եւ խոստովանողն քրիստոսի գրիգորիս. (Կանոն.։)
Յանձն քո կատարելով զամենայն նախակարգեալ (ի կանոնաց) զառաքինութիւնս. (Մաշտ.։)
Զնա եւս նախակարգել ի պատիւ պատրիարգութեան. (Յհ. կթ.։)
Ըստ պատշաճի նախակարգէ զբանն (զմարիամ նախ յիշելով). (Նանայ.։)
Առ որս արժան է նախակարգել զբանս. (Շ. ընդհանր.։)
Նախակարգէ զանուն՝ ամենայն մասանց բանին. (Երզն. քեր.։)
Ոչ փոփոխեցայ ի նախակարգելոցդ (իրեց). (Նար. ՟Ի՟Ա։)
pre-establishment.
Յառաջ կարգումն, կարգաւորութիւն. նախակարգեալ ինչ.
Իսկ ընթերցուածքն շարամանեալ խորհրդով համաձայնին նախակարգութեանցս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Նախագահ նախակարգութեանց վեհափառ տերանցն սիոնի. (Ուռպ.։)
prejudiced.
Կանխագոյն քան զամենայն կարծիս մտաց. նախայաւիտեան.
Հայր ասի, նախակարծ եւ յառաջ իմա՛ քան զամենայն արարեալս, այլ եւ ոչ որդի կրտսեր է ժամանակաւ. (Ճ. ՟Գ.։)
prejudice, prepossession.
built before or formerly;
— արարչութիւն, creation of the world.
Նախակերտ փայտ (տապան նոյի). (Նար. մծբ.։)
Գիր պատմութեանց զնախակերտն արարչութենէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ի նախակերտեալն իւր վանս ի գաւառն գողթան. (Հ. փետր. ՟Ժ՟Թ.։)
elementary, primary.
Նաախկրթօղ. տրամադրօղ. եւ Տրամադրութիւն.
Զհովուականն ախորժելով ընկալեալ գործն, որ է իշխանութեան եւ թագաւորութեան նախակրթական. (Փիլ. լին. ՟Ա. 59։)
Վայելչացեալ ծաղկեայ պատմուճանաւն, որ իբր նախակրթակ գոգցես մեծամեծացն լինէր պատուի. (Պիտ.։)
preparatory exercises;
elements, rudiments.
Հովիւ խաշանց (եղեալ). որ նախակրթանք է թագաւորութեան եւ քահանայութեան. (Վրդն. ծն.։)
to instruct beforehand;
to exercise, to prepare or form by exercise.
προγυμνάζω exerceo, praeparo. Կանխաւ կրթել. նախավարժել. յառաջագոյն փորձել, եւ հրահանգել.
Առակացն գիրք զաղայական հասակն նախակրեւէ յառաքինութիւն. (Նախ. ժող.։)
Ներհմտութեամբ՝ նախակրթեալ. այսինքն փորձեալ բազում հմտութեամբք. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
Իմացաք զէշն (նշանակ) նախակրթեալ հրէից. (իսկ զյաւանակն՝ հեթանոսաց. Բրսղ. մրկ.։)
Որ վարդապետք եղիցին ըստ իրաւանց. նախակրթեալք հին եւ նոր կտակարանաց, եւ կանոնական հրամանաց յերկուց եւ յերից վարդապետաց. (Մխ. դտ.։)
primary instruction.
προγυμνασία, προγύμνασμα exercitatio praevia, praeparatio. Նախավարժութիւն. հրահանգ նախընթաց. ուսումն եւ սկզբունք իրաց կարեւորաց եւ մրցանաց. թալիմ.
Իբրեւ զնախակրթութիւն ի պատերազմ։ Որ զվարժումն ունէր զնախակրթութեան։ Վասն տղայութեան, զի նախակրթութիւն յօժարութեան ոչ ունին։ Սակաւուք ճգնողակից եղբարբք զառաջինն բնակէր՝ իբրեւ զնախակրթութիւն իմն առաջակային. (Եւագր. ՟Ի՟Ը։ Լմբ. պտրգ.։ Լծ. ածաբ. Սկեւռ. ի լմբ.։)
Պղատոն զուսմնականն ոչ կարծէ մասն գոլ իմաստասիրութեան, այլ՝ նախակրթութիւն ինչ, որպէս եւ քերթողականն. (Սահմ. ՟Ա։)
provident;
— խնամք, foresight;
— զգուշութիւն, precaution.
προμηθής, προνοητής, προνοητικός providus, provisor, procurans եւ այլն. Կանխաւ հոգացօղ՝ խնամակալու. նախախնամօղ. յառաջատես. փութաջան եւ զգուշաւոր վասն ապագայից.
Նախահոդակն աստուած նախաճառեալ նշանակէր։ Ասացին այլ ոք նախահոգակ բաց ի տեառնէ։ Քանզի եւ արուեստ իսկ աստուծոյ բարերարութեան այս է, նախահոգակ լինել առ իւր արարածս. (լմբ. պտրգ։ Վանակ. յոբ.։ Խոսր.։)
Որ կարի նախահոգակն է, առանց վերին նախախնամութեան վճարել ինչ ոչ կարէ. (Իգն.։)
Ո՛վ նախահոգակ քահանայք՝ բարւոք առնէք, զի զգուշանայք գերեզմանին. (Եղիշ. թաղմ.։)
Նախահոգակն ծնող։
Քննողս եւ նախահոգակս դիտելոյ զօրըստօրէ զաստանօր կենացն պէտս. (Պիտ.։)
Նախահոգակք՝ առաջնորդք բարեշաւիղք. (Նար. առաք.։)
Նախահոգակ բժիշկն։ Հայեա՛ց ի քեզ, սթափ լեր, նախահոգակ հանդերձելոցն. (Բրս. հայեաց. յորմէ եւ Մաշկ.։)
Կենդանեաց ոմանք գործասէրք, եւ կէսք նախահոգակք։ Մեղու իմաստուն, եւ մրջիւն յառաջախոհ, իմաստունք եւ նախահոգակք. (Առ որս. է։ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
foretaste.
πρόγευμα praegustatio, jentaculum. իտ. colazione. Նախկին ճաշակելի ինչ. տուեալն իբր զնախկին ինչ ճաշակ. համտես. նախաճաշիկ.
Սուրբ մեք լիցուք ի ձեռն դորին, այս է մարմնոյն քրիստոսի՝ նախաճաշակ մատուցողին. (Լմբ. պտրգ.։)
Կասկածանօք ահի յերկարեալ զպահանջումն վարկին, լաւ համարելով թողուլ ի յուսոյն նախաճաշակ բարիս՝ քան թէ ունայն ձեռօք ցուցանիլ ի ժամու հատուցման. (Վրդն. քրզ.։)
Ի խիղճ մտացն այրելով, որ նախաճաշակ է հանդերձեալ հրոյն։ Նախաճաշակ նշանօքս այսոսոքիւք ակնուանել մեծի հրոյն հանդերձելոյ. (Ոսկ. գծ.։)
taster, assayer.
προγεύστης, προγευτής praegustator. Նախ առօղ զճաշակ ինչ. համտես ընօղ.
Ոչ վայրապար նախաճաշիկս զհոտոտիչսն ասացին ել ոմանք, եւ բժիշկք՝ այնոցիկ, որ ի վտանգս ցաւոց մատնեալ են, յորժամ ոչ կարասցեն կերակուր տալ, հոտս մատուցանեն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 147։)
cf. Նախաճաշ.
fighting in the first rank;
coryphaeus, champion;
skirmisher, sharpshooter.
πρόμαχος, προαγωνιστής antesignanus, propugnator. Յառաջամարտիկ, ախոյեան. նահատակ. զօրավար.
Նախամարտիկ քոց մանկանց եղիազար։ Մեծ՝ ճշմարտութեան նախամարտիկ եւ վարդապետ (պօղոս)։ Ոչ յաղագս անարգութեան նախմարտկաց. (Ածաբ. մակաբ.։ Առ որս. ՟Է. ՟Ժ՟Ե։)
Մեծամեծք հաւատոցն նախամարտիկք. (Նիւս. երգ.։)
Աւաղէին զվախճան նախամարտկացն հզօրաց եւ քաջաց։ Տայր ի պահեստ բանտի զանձինս զօրավարաց նախամարտկաց եւ քաջից. (Ղեւոնդ.։)
Նախամարտիկն զինուորութիւն երկնային պարուն (միքայէլ զօրավար երկնից). (Նար. ՟Լ՟Է։)
Իսկ (Ասոր. ՟Բ. 4.)
Թօթափեցան ամենայն պայիկք նախամարտկացն ի պարսպէն. մարթ է իմանալ եւ նախամարտկոցաց, նախապարսպին։
skirmish.
Եղէց հմուտ առ պատերազմել քոյով նախամարտկութեամբ. (Սարկ. աղ.։)
circumflected on the antepenult.
the first to attack, skirmisher, sharpshooter;
— լինել, to attack the first, to begin or engage the battle, to open the skirmish.
Որ ինչ լինի առաջին կամ յանդուգն յարձակմամբ.
Նախապատիւ եւս քան զայր յաստուածականին լինել կնոջն նախայարձակ ճաշակմամբն. (Արծր. ՟Ա. 1։)
existing before all ages, eternal, self-existent, increate;
— որդի, the Son of God before all eternity.
ՆԱԽԱՅԱՒԻՏԵԱՆ ՆԱԽԱՅԱՒԻՏԵՆԱԿԱՆ. προαιώνιος qui est ante saecula, aeternus. Որ յառաջ է քան զամենայն յաւիտեանս. անեղ. անժամանակ. միշտ էն.
Նախայաւիտեան որդին, կամ բանդ, եւ այլն. (Շար.։)
Դու նախայաւիտենական. համանգամայն եւ առժամեան. դու երկնային, եւ երկրաւոր. (Ոսկ. նոր կիր.։)
Զնախայաւիտենական բանն հօր ընկալեալ։ Զնախայաւիտենականն աստուած. (Եպիփ. ի կոյսն.։)
aforesaid, above-mentioned.
Կանխաւ կամ ի վեր անդր յիշատակեալ.
Որպէս արար զնոսին զնախայիշատակեալսն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ժղ.։)
cf. Երեսեմ.
Երեսօք կամ դէմ յանդիման երեւիլ.
Երեսասցի. յանդիմանեսցի, կամ հայեսցի. (Հին բռ.։)
bold, courageous.
Դիմագրաւ. յառաջամարտիկ քաջասիրտ եւ աչալուրջ երեսօք.
Զանձնագեղս եւ երեսաւորս. (Յհ. կթ.։)
to offer one's self;
to appear;
to see one another.
ԵՐԵՍԵՄ կամ ԵՐԵՍԻՄ. (ռմկ. երեսւորիլ ) cf. Երեսանալ.
Ոչ է նոցա արժան այսմ մտանել ... բայց եթէ մեք արտաքս առ նոսա ելցուք, եւ երեսեսցուք. (Վրք. ոսկ.։)
of thirty years;
thirty years old.
եւ մ. ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՅ որ եւ ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՆ ԵՐԵՍՆԱՄԵՆԻ ԵՐԵՍՆԱՄԻ. Երեսուն ամաց. իբր ռմկ. երեսուն տարու, կամ երեսուն տարուան, կամ տարին.
Զերեսնամեայ մկրտութիւնն ի բարիոք պէտս լուծին. (Լմբ. պտրգ.։)
Երեսնամեայ մկրտիլ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Երեսնամենիւ (ա՛յլ ձ. երեսնեմենիւ) հազիւ երեւին զիւրեանց շրջանակն գալ (ոմանք ի մոլորակաց). (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Հերակղիտոս՝ ազգ կոչէ զնա (զերեսուն թիւն), ասելով, յերեսնամենի մարդոյ կարել պապ լինել. (Փիլ. լին.։)
Պապ կարէ լինել երեսնամենի. (Վրդն. ծն.։)
Երեսնամի էր յովսէփ ի ժամանակի՝ իբրեւ կաց առաջի փարաւոնի. նաեւ դաւիթ երեսնամի օծաւ. սոյնպէս եւ տէր մեր երեսնամի էր ի ժամանակի՝ իբրեւ մկրտեցաւ ի յորդանան գետ. (Եփր. ծն.։)
cf. Երեսնամեայ.
եւ մ. ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՅ որ եւ ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՆ ԵՐԵՍՆԱՄԵՆԻ ԵՐԵՍՆԱՄԻ. Երեսուն ամաց. իբր ռմկ. երեսուն տարու, կամ երեսուն տարուան, կամ տարին.
Զերեսնամեայ մկրտութիւնն ի բարիոք պէտս լուծին. (Լմբ. պտրգ.։)
Երեսնամեայ մկրտիլ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Երեսնամենիւ (ա՛յլ ձ. երեսնեմենիւ) հազիւ երեւին զիւրեանց շրջանակն գալ (ոմանք ի մոլորակաց). (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Հերակղիտոս՝ ազգ կոչէ զնա (զերեսուն թիւն), ասելով, յերեսնամենի մարդոյ կարել պապ լինել. (Փիլ. լին.։)
Պապ կարէ լինել երեսնամենի. (Վրդն. ծն.։)
Երեսնամի էր յովսէփ ի ժամանակի՝ իբրեւ կաց առաջի փարաւոնի. նաեւ դաւիթ երեսնամի օծաւ. սոյնպէս եւ տէր մեր երեսնամի էր ի ժամանակի՝ իբրեւ մկրտեցաւ ի յորդանան գետ. (Եփր. ծն.։)
cf. Երեսնամեայ.
եւ մ. ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՅ որ եւ ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՆ ԵՐԵՍՆԱՄԵՆԻ ԵՐԵՍՆԱՄԻ. Երեսուն ամաց. իբր ռմկ. երեսուն տարու, կամ երեսուն տարուան, կամ տարին.
Զերեսնամեայ մկրտութիւնն ի բարիոք պէտս լուծին. (Լմբ. պտրգ.։)
Երեսնամեայ մկրտիլ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Երեսնամենիւ (ա՛յլ ձ. երեսնեմենիւ) հազիւ երեւին զիւրեանց շրջանակն գալ (ոմանք ի մոլորակաց). (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Հերակղիտոս՝ ազգ կոչէ զնա (զերեսուն թիւն), ասելով, յերեսնամենի մարդոյ կարել պապ լինել. (Փիլ. լին.։)
Պապ կարէ լինել երեսնամենի. (Վրդն. ծն.։)
Երեսնամի էր յովսէփ ի ժամանակի՝ իբրեւ կաց առաջի փարաւոնի. նաեւ դաւիթ երեսնամի օծաւ. սոյնպէս եւ տէր մեր երեսնամի էր ի ժամանակի՝ իբրեւ մկրտեցաւ ի յորդանան գետ. (Եփր. ծն.։)
cf. Երեսնամեայ.
եւ մ. ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՅ որ եւ ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՆ ԵՐԵՍՆԱՄԵՆԻ ԵՐԵՍՆԱՄԻ. Երեսուն ամաց. իբր ռմկ. երեսուն տարու, կամ երեսուն տարուան, կամ տարին.
Զերեսնամեայ մկրտութիւնն ի բարիոք պէտս լուծին. (Լմբ. պտրգ.։)
Երեսնամեայ մկրտիլ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Երեսնամենիւ (ա՛յլ ձ. երեսնեմենիւ) հազիւ երեւին զիւրեանց շրջանակն գալ (ոմանք ի մոլորակաց). (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Հերակղիտոս՝ ազգ կոչէ զնա (զերեսուն թիւն), ասելով, յերեսնամենի մարդոյ կարել պապ լինել. (Փիլ. լին.։)
Պապ կարէ լինել երեսնամենի. (Վրդն. ծն.։)
Երեսնամի էր յովսէփ ի ժամանակի՝ իբրեւ կաց առաջի փարաւոնի. նաեւ դաւիթ երեսնամի օծաւ. սոյնպէս եւ տէր մեր երեսնամի էր ի ժամանակի՝ իբրեւ մկրտեցաւ ի յորդանան գետ. (Եփր. ծն.։)
that contains thirty units.
Որ բերէ յինքեան զերեսուն թիւ, կամ երեսնապատիկ. (յն. երեսուն. լտ. երեսներորդ).
cf. Երեսնամեայ.
Սկիզբն արար երեսնեմոյն կատարեալ հասակի եւ վարդապետութեան. (Սանահն.։)
cf. Երեսնամեայ.
Սկիզբն արար երեսնեմոյն կատարեալ հասակի եւ վարդապետութեան. (Սանահն.։)
thirtieth
Յամին երեսներորդի։ Յամին երեսներորդի եւ առաջներորդի, կամ եւ ութերորդի. (Եզեկ. ՟Ա. 1։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 23. 29։)
of thirty days.
Ասեմք զամիսն երեսնօրեակ, խառնելով ընդ նմա եւ վարկանելով զգիշերոյն ժամանակ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 17։)
Ըստ լուսնական տարեաց, զերեսնօրեայ աւուրցն թուոյ ասեմ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
thirty.
Էր ամաց իբրեւ երեսնից. (Ղկ. ՟Գ. 23։)
Եօթն ամ ընդ երեսնիւ (՟լէ)։ Ամս ութ երեսնիւ (՟լը)։ Հինգ ընդ երեսնիւք (՟լե)։ Մի ամ պակաս յերեսնէ. (ըստ հելլենաբանութեան). (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Մարդահաճութիւն.
Առաւել ռմկ. իբր Մարդահաճութիւն. ակնառութիւն.
Վասն կաշառաց եւ երեսպաշտութեան. (Մխ. ապար.։)
vicegerent;
deputy.
ἑπίτροπος vicarius, procurator Փոխանորդ երեսի՝ այսինքն անձին այլոյ. տեղակալ. գաւառապետ.
Պետրոս վէմն հաւատոյ՝ եւ մեծն ամենայնի՝ երեսփոխանն քրիստոսի. (Հ. հոկտ. ՟Ի՟Գ. եւ այլն։)
Աղքատն՝ քրիստոսի երեսփոխան է. (Ոսկիփոր.։)
cf. Երեր.
Հեծութեամբ եւ երերանօք շրջեսցիս ի վերայ երկրի. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Բ։)
Ոչ եթէ ղամէք սպան զկային, այլ հեծեծութեամբ եւ երերանօք մեռաւ. (Եփր. աւետար.։)
to tremble, to move, to shake, to be agitated;
to quake like a simpleton;
to wander.
Երերեալ եւ տատանեալ եղիցիս ի վերայ երկրի. (Ծն. ՟Դ. 12. 14։)
Հեծեծելով երերելով եղիցիս ի վերայ երկրի. (Փիլ. լին.։)
Ի տարակոյս երերէր։ Չարչարանօք երերէր։ Անհանգիստ երերի։ Ի թշուառանալոյն կասկածէ երերիմ. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։)
Երկիրս հիացեալ սասանեցաւ, եւ դողալով երերէր. (Շար.։)
Սիւնք երկրին երերէին ... Երերէր երկիրն նոցա. (Եփր. նին.։)
Իբրու զանհաստատ եւ զաննեցուկ նաւամակոյկն շարժեալ դեդեւեցուցանեն՝ այսր եւ անդր երերեալք յաւիտեան». լինի որպէս ն. Երերեմ, եցի. ռմկ. երերցընել։
cf. Երեր.
Յանգիստ երերմունս տաժանմանց ընկղմեցաւ. (Ագաթ.։)
Յերերման եւ ի տատանման կան երկրայինքս ի մէջ փորձանաց։ Նայիդ է տեղի երերման՝ յերերմանէն կայենի կոդեցեալ. (Վրդն. ծն.։)
Դադարեսցէ երերումն յերկրէ. (Հ=Յ. մայ. ՟Ի՟Ը.։)
apparition;
remarkable, notable;
յ— հանել, ածել, to show, to make evident, to develop;
յ— գալ, to be evident;
to show one's self, to appear.
Երեւումն, եւ Երեւելի. յայտ. յայտնի. զոր օրինակ ՅԵՐԵՒԱՆ ԳԱԼ, ՀԱՆԵԼ, իբր Ի յայտ գալ, երեւիլ. յայտնել.
Բժիշկն առաւօտուն տայ զդեղն, եւ յինքն գնայ. այլ ճաշոյն յերեւան գայ տեսանել. (Տօնակ.։ եւ Ճ. ՟Թ.։)
Թոյլ տալովն տեառն յերեւան ել նմա դեւն։ Գտաւ (այսինքն եդիտ) կարաս մի լի ոսկւով, եւ ոչ իշխեաց ի տեղւոջն յերեւան հանել. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Երեւելապէս.
Ըստ կարգի երեւապէս ցուցանեմք լուցմամբ կանթեղաց. (Տօնակ.։)
Զզօրութիւն փրկութեանն երեւելաբար ի հանդերձեալ աշխարհն իմանամք. (Լմբ. պտրգ.։)
more illustrious, famous.
φανερώτατος, περιφανέστατος, ἑμφαντικώτατος manifestissimus, illustrissimus, significans cum emphasi Առաւել կամ յոյժ երեւելի. պայծառ. յայտնագոյն. քաջայայտ. նշանաւոր, նշանական.
Երեւելագոյնք եւ բարեձեւք գեղեցկութեամբ։ Երեւելագոյն գեղեցկութիւն. (Պիտ.։)
Յոբ յաղագս անարատութեանն ... երեւելագոյն. (Ոսկ. լուս.։)
Զայս ի վերայ այլոցն երեւելագոյնս յանդիման կացուցանէ։ Երեւելագոյնս զեկուցանի ի ձեռն զկնիցս. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. իմաստն.։)
evidently, visibly.
φανερῶς, ἑμφανῶς visibiliter, manifeste, clare, palam, aperte Երեւելաբար. երեւապէս. երեւակի. բացերեւակի. յայտնապէս. պայծառ կամ զգալի օրինակաւ. ափ յայտնի.
Ոչինչ զօրանայ երեւելապէս։ Երեւելապէս արհամարհել. (Ածաբ. մկրտ.։)
Ոչ ցուցանէ զնոսա երեւելապէս, զի մի՛ խոտեսցին. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Զանյայտս սրտին երեւելապէս պատմէ (բան բերանոյ). (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Երեւելապէս սկիզբն առնէ ստուերագրել զփրկչին խորհուրդ. (Արշ.։)
Այս ձեւացեալ խաչս է ի վերա լանջաց մերոց երեւելապէս։ Խորհրդականապէս լինի սա մարմին եւ արիւն քրիստոսի, եւ ոչ երեւելապէս (արտաքին տեսութեամբ զգայութեան). (Լմբ. պտրգ.։)
Քարոզէր երեւելապէս ի հնումն զհայր, եւ զորդի աղօտաբար յայտնէր. (Տօնակ.։)
Որ երեւելապէս իսկ շնորհս զայս (հոգւոյն՝) աշակերտաց քոց եւ առաքելոց առաքեցեր. (Ճշ. ձ։)
visible, palpable, evident;
celebrated, eminent, signal, illustrious, heroic, high, serious, great, glorious, famous, brilliant, important, memorable, noble, principal, solemn, splendid;
— առնել, to illustrate, to render illustrious or famous;
to manifest;
— լինել, to signalize or distinguish one's self, to acquire undying fame.
Զերեւելի լակոնացին. (Ես. ՟Գ. 22։)
φαινόμενος, ὀρατός, ἑπιφανής եւ այլն. visibilis, conspicuus, illustris եւ այլն. Որ երեւի աչաց. զգալի. յայտնի. տեսանելի. աչքի տակ ընկած.
Ա՛յլ իմն ի սիրտն բերելով, եւ այլ երեւելեօք մարդկան ցուցանելով. (Բրս. պհ.։)
Օրհնէին զերեւելին աստուած. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 34։)
Տեսիլ նորա իբրեւ զտեսիլ հրեշտակի աստուծոյ՝ երեւելի յոյժ. (Դատ. ՟Ժ՟Գ. 6։)
Որ երեւելիքն իսկ են յառաքեալս. (Հռ. ՟Ժ՟Զ. 7։)
ԵՐԵՒԵԼԻ. διαφανής transparens, diaphanus, pellucidus Թափանցիկ.
Զքաղբանն զանոյշ եւ զկնդրուկն զերեւելի. (Ել. ՟Լ. 34։)
Զքաղբան երեւելի, կամ զխառնուածոյն զայն խունկ. (Բրս. սղ.։)
Քակեցաք ի սիրոյն, որ զաշակերտութիւն տեառն երեւելի առնէ. (Խոսր.։)
Այսպէս երեւելի առնեմք զխորհրդոյս զօրութիւնս։ Մի՛տ դիր ասացելոցս, թէ ո՛րպէս երեւելի առնէ զամենայնս։ Մարմնական իշխանութեան յարացուցիւ զսոյն երեւելի առնել. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Իսկ (Ամովս. ՟Ե. 22.)
Յերեւելիս փրկութեանց ձերոց ես ոչ հայեցայց». յն. ի յայտնութիւն։
visibility;
appearance.
Ըստ երեւելութեան փրկական խորհրդոյս, որ ի սկզբանցն ժամանակօք ծածկեալ էր. (Ոսկ. հռ.։)
Զի յայտ իսկ յերեւելութենէ լինի գիտելի բազմաց. (Պիտ.։)
Ջոկք ստորակայից, եւ այլ բազում ինչ, որք ցուցանեն զերեւելութիւնս». յն. ֆանդասիա՛. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
to make appear, to represent, to show, to make, to figure;
to feign;
to produce, to bud, to sprout;
— զերեսս, to visit.
ἑπιφαίνω, ἁναφαίνω, ἁναδείκνυμι apparere facio, illumino, ostendo, designo Տալ երեւիլ կամ տեսանիլ. ցուցանել. յայտնի կամ յայտ առնել.
Յետ այսորիկ երեւեցոյց տէր եւ այլ եւս եօթանասուն եւ երկուս. (Ղկ. ՟Ժ. 1։)
Իբրեւ արեգակն մտանէ, աստեղք զիւրեանցն երեւեցուցանեն փայլումն։ Երեւեցուցանելով տեսականացն (ի մեզ) եւ այլ գեղեցկութիւնս. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Զծածկեալսն երեւեցուցանեն։ Ոչ երեւեցուցանէ ինչ նշոյլ։ Դէմս քսամնելիս երեւեցուցանեն։ Ի բիւրուցն չափ մի երեւեցուցի. (Նար.։)
Ծաղկեաց զծաղիկ, եւ երեւեցոյց ընկոյզ. (Թուոց. ՟Ժ՟Է. 8։)
ԵՐԵՒԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Տալ կարծել կամ համարել. երեւցնել.
to appear, to show one's self, to offer one's self;
to dawn;
to bud;
երեւի, it appears;
I think.
φαίνομαι, ἑπιφαίνομαι appareo, videor, revelor Յանդիման լինել երեսօք կամ երեսաց. տեսանիլ. ցուցանիլ. յայտնիլ. երեւնալ.
Երեւեցաւ ցամաքն։ Երեւեցան գլուխք լերանց։ Երեւեսցի աղեղն իմ յամպս։ Երեւեցաւ տէր աբրամու։ Երեւեսցին ի ձեզ փառքն տեառն։ Երեւեցաւ նմա հրեշտակն տեառն։ Երեւեցաւ շնորհն աստուծոյ փրկչի ամենայն մարդկան։ Յարեաւ տէր, եւ երեւեցաւ սիմովնի.եւ այլն։
Ո՛չ, որ ինչ էն նստուած, այն երեւի (ի տեսլեան), այլ զոր ինչ առնելոցն է՝ յայն կերպարանս երեւի. (Կիւրղ. ել.։)
Երեւեցաւ յաշխարհի ճշմարիտ մարդեղութեամբ։ Օրհնաբանեն զմարմնացեալն ի սուրբ կումէն, որ երեւեցաւ մեզ ի փրկութիւն. (Շար.։)
Երեւեցաւ բորոտութիւն ի ճակատն նորա. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 19։)
Կրկնեսցի արածն, եւ երեւեսցի ի տանն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Դ. 43։)
Երեւեցաւ եւ որոմն. (Մրկ. ՟Ժ՟Գ. 26։)
Յերեւել ուռոց իւրոց ի նմա. (Եզեկ. ՟Ժ՟Ե. 6։)
Արդարութիւն յերկնից երեւեցաւ. (Սղ. ՟Ձ՟Դ. 12։)
Որպէս Ծնանիլ Որդւոյ, եւ Ելանել կամ բղխել Հոգւոյն սրբոյ.
Ի կուսական որովայնէ երեւեալ մարմնով. (Շար.։)
Ոչ նախ արեգակն. եւ ապա լոյս, այլ ի միում ժամանակի երեւին. այսպէս եւ լոյս որդի ի լուսոյ հօրէ ծագեալ. (Շ. թղթ.։)
Որ ի պատկեր աստուծոյ եւ հօր, յորմէ երեւեցաւ որդի հաւասար եւ նման նմա ըստ ամենայնի. յառաջ գայ երկոքումբք եւ հոգին կենդանանար. (Պրպմ. ՟Լ՟Դ։)
Չգիտեմ, ո՛րպէս բնաւ դուք յարգանդիս երեւեցարուք. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 22։)
Երեւեցան երկու ծերք ի ժողովրդենէ անտի դատաւորք տարւոյն այնմիկ. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 5։)
Եթէ արեգակն եւ լուսին չեւ եւս էին լեալ ... հազար ամն ուստի՞ երեւէր. (Եզնիկ.։)
Համար կոտորածոյն ոչ երեւէր. (Մամիկ.։)
Որպէս Ձեւանալ յաչս մարդկան.
Որպէս զի երեւեսցին մարդկան, եւ ցայլն. (Մտթ. ՟Զ. 5. 16. 18։)
Ամենայն այր երեւի անձին իւրում արդար. (Առակ. ՟Ի՟Ա. 2։)
Այսպէս իմն երեւի։ Զի մի՛ այնպէս երեւեսցի, թէ չկարիցէ. (Եզնիկ.։)
appearance, exterior;
vision;
air, aspect, face, mien, sight;
colour, semblance, indication, display;
feint, false appearance, illusion;
shadow, figure, image;
exhibition, show;
phenomenon;
—ք լուսնի, phases;
—ք բնութեան, the phenomena of nature;
visible, palpable;
notable;
ridicule;
whimsical, chimerical;
առ —ս, externally, outwardly, in appearance.
ἑπιφάνεια, φαντασία, φάντασμα apparitio, revelatio, imaginatio Երեւումն. երեւութիւն. յայտնութիւն. տեսիլ. կերպարան. նմանութիւն. ճշմարիտ կամ սուտ ինչ երեւեալ. երազ. ցնորք.
Երեւոյթ մի նշանի մեծ արար. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 24։)
Ստեղծին զնա ձուլածոյ՝ երեւոյթ սուտ ... Եւ նա է երեւոյթ առ աչօք. (Ամբակ. ՟Բ. 18. 19։)
Զկարծրութեան վիմաց բերին երեւոյթս. (Խոր. ՟Գ. 37։)
Ի մանկութենէ մինչեւ յերեւոյթս երիտասարդութեանն. (Յհ. կթ.։)
Յերեւոյթ իրին ոչ հասի։ Յայտնեսցին երեւոյթք որսոյն։ Երեւոյթ եզեկիէլին տեսլանն։ Երեւոյթ ապագայիցն. (Նար.։)
Զծիրանիսն եւ զթագն եւ զհանդերձսն, եւ զամենայն իսկ զերեւոյթսն». յն. ֆանդասի՛ա. լտ. բօ՛մբա. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)
Որ երեւոյթ եւ տեսանելի արարածք են։ Թէ աներեւոյթ ինչ իցէ, եւ թէ երեւոյթ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3. եւ 4։)
Արար զամենայն երեւոյթս եւ զաներեւոյթս։ Երեւոյթ եւ աներեւոյթ կարգաց. (Կոչ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Դ։)
Իբրեւ պարտեաց աստուած զնոսա առ ինքն երեւոյթ բժշկութեամբն, սկսաւ խառնել նոցա զհոգեւոր բժշկութիւնսն։ Եթէ զաներեւոյթ հաւատս տեսանէր նա, ո՞րչափ եւս զերեւոյթ մարդկութիւն տեսանէր նա. (Եփր. համաբ.։)
Իբրեւ Խայտառակ.
Եւ կայր երեւոյթ տեսլեամբ ի մէջ ժողովրդոց. (Ագաթ.։)
Իւրովին կախաղանելով երեւոյթ ձեւովն։ Անկեալ կայ զծաղր եւ երեւոյթ ձեւով. (Պիտ.։)
Իսկ (Եզեկ. ՟Ե. 15.)
to appear, to present itself, to be represented.
ըստ յն. ոճոյ, φαντάζομαι imaginor, fingo, percipio Իբր երեւոյթ տեսանել. երեւակայել. ըմբռնել կամ ձեւացուցանել ի միտս. կարծել. յերազել.
Բազումս եւ զհակառակս երեւութանան։ Զհանդերձեալսն յառաջագոյն երեւութանալ եւ ընդ միտ ածել։ Որ եկն ի ծնունդ լինելութեան, ի հարկէ երեւութանայ զարարօղն պատճառ։ Երեւութասցէ զչորս թիւն, յորոց ի խնդիրն է. (Փիլ.։)
Մի՛ այլայլեալ երեւութասցիս զաստուածութիւնն ... քանզի անյեղլի է։ Ուր ոչ յաւիտեան եւ ոչ ժամանակ միջնորդեաց, զիա՞րդ երեւութասցին միտք. (Բրս. ի ծն.։)
Անձն (կամ ակն) ձանձրացօղ միայնակեցի՝ մտօք երեւութանայ յիրս ինչ. (Նեղոս.։)
Առ աչս կարծեօք երեւութանաս. (Ճ. ՟Ա.։)
Այլովք (երազովք) տրասէրն, եւ այլովք երեւութանայ անյագն։ Յարտաքուստ ոմանք երեւութացան (ասել եւ այլն) Նիւս. (կազմ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ժ՟Ը։)
ԵՐԵՒՈՒԹԱՆԱԼ. չ. φαίνομαι appareo Երեւիլ իրօք կամ տեսլեամբ. ձեւանալ յերեւակայութեան կամ առաջի աչաց. տեսանիլ. ի վեր երեւիլ.
Առաջի ջրհորոյն երեւութանալ ասէ զհրեշտակն իբր զաստուած. (Փիլ. լին.։)
apparition, manifestation;
appearance;
representation.
ὁπτασία, ἑπιφάνεια visio, apparitio Երեւումն. երեւոյթ. յայտնութիւն. տեսութիւն. տեսիլ. տեսակ.
Բախեալ ի սուրբ տէրունական երեւութենէն՝ գոհանայ։ Ի դիմացն, այսինքն ասեմ՝ յերեւութենէ առաքինութեան եւ իմաստութեան պակուցեալ եմ։ Թուի բարւոյ երեւութիւն տալ. (Փիլ.։)
Միայն յերեւութենէն իսկ ճանաչի. (Պիտ.։)
Ամենայն որ հայի յիրս ինչ, իրին երեւութիւնն յաչսն գոյանայ. (Զքր. կթ.։)
Ըստ երեւութեան զարիւն եբեր (լուսինն)։ Յայնր ահագին հրոյ երեւութեանց սասանիւր երկիր. (Անյաղթ բարձր.։)
Իբր Երեւակայութիւն. եւ Ցնորք. առ աչս երեւութիւն. φαντασία imaginatio
Երեւութիւն բաղկանայ ըստ արտաքնոյն առ ճանապարհ տպաւորելով զմիտսն ի ձեռն զգայութեանն. (Փիլ. այլաբ.։)
Իբր Մակերեւոյթ. ἑπιπολή superficies
Անխոր մեծութիւնն՝ յերկայնութեան եւ ի լայնութեան միայն տեսանելով՝ երեւութիւն կոչի յերկրաչափական արանց. (Փիլ. ել. ՟Բ։)
cf. Երեւութիւն.
Ափշեալ ի փայլակնացայտ երեւմանէ։ Երեւումն սքանչելատեսիլ եցոյց քեզ։ Յայտնական երեւմամբ կայր գունդն։ Մինչեւ ցերեւումն պղծոյն. (Փարպ.։)
Ի յերկարագոյնս նայել իմ յայնպիսի երեւումն. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Ի տես անառակ եւ պիղծ երեւմանց։ Կերպարանէ արհաւրաց տեսիլս եւ երեւմունս. (Խոսր.։)
Երեւմունս երազոց. (Յհ. կթ.։)
Երեւմամբ խորհրդոյ զանցանել զսկզբմամբն. (Բրս. յիսկզբանէ։)
ԵՐԵՒՈՒՄՆ. ἑπιφάνεια, ἑπιτολή, ὅψις Մակերեւոյթ, երեսք.
Ըստ երկրաչափական արուեստին, որ նշան, գիծ, եւ երեւումն կոչեն. (Վրդն. ել.։)
Պնդի ընդ ջլի, եւ ընդ երեւմանն (մորթոյ) ձկտի. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
Ո՛չ ասէ՝ յերկրէ ջնջել, այլ ի դիմաց երկրի, այսինքն յերեւմանէն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 15։)
ԵՐԵՒՈՒՄՆ. φαντασία Առերեւոյթ իրք. ցոյցք արտաքին առ երեւելոյ յաչս մարդկան.
Հաւանելի իմն ի միտս արկանէ երեւմունս անցից առ ի պատրանս քաղաքաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ոչ վասն այլ իրիք պիտոյից, այլ զի վկայս ունիցին զնոսա վասն սնոտի եւ անցաւոր երեւմանցս. (Ոսկ. յհ. ՟Ի՟Է։)
ԵՐԵՒՈՒՄՆ. ἕκφανσις productio, repraesentatio Ծագումն. ծնունդ եւ բղխումն կամ ելումն.
Հոգին սուրբ բխումն ի հօրէ, եւ երեւումն յորդւոյ, ո՛չ ըստ որդւոյ ծննդեամբ, այլ յառաջ եկեալ աղբիւրաբար. (Կիր. պտմ.։)
Հոգւոյն սրբոյ բղխումն ի հօրէ, եւ յարդւոյ երեւումն անհատաբար եւ անժամանակապէս. (Բրսղ. մրկ.։)
Որդի, եւ Հոգի (կոչին). երեւմամբն՝ զանազան նոցա եւ զկոչմունսն արար». այսինքն բանիւ ելման կամ ծագման նոցա. (Առ որս. ՟Զ։)
ԵՐԵՒՈՒՄՆ ԱՍՏՈՒԾՈՅ կամ ԱՍՏՈՒԱԾԱՅԻՆ. իբր Յայտնութիւն, աստուածյայտնութիւն.
Երեւմունք աստուածայինք եղեն առ սուրբսն։ Ամենիմաստն աստուածաբանութիւն (սուրբ գրոց) զտեսիլն զայն վայելչաբար կոչէ Աստուծոյ երեւումն. (Դիոն. երկն.։)
three;
three times;
third.
τρεῖς, τρία tres, tria Միութիւն յաւելեալ ի վերայ երկուց. իրեք.
Ծնաւ նոյ երիս որդիս։ Երեք արք, կամ կանայք, աւուրք, խանք։ Թրեա՛ գրիւս երիս ալեր։ Ճանապարհ երից աւուրց։ Յետ երից աւուրց։ Երիւք շարժի երկիր.եւ այլն։
Երկուց եւ երից խնդրողաց։ Երեքն միաչափ երեւէին։ Որք էին յերեք աշխարհէ. (Փարպ.։)
Երիս խորհուրդս սոսկալիս ի քեզ տեսին աստուածածին. (Շար.։)
Առ երիս երիս դասս անմարմնոցն». այսինքն առ իւրաքանչիւր երիս, կամ առ երիցս երիս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Երիս կամ չորս բախեն զսալն. (Խոր. ՟Բ. 58.) զօրութեամբ իմանալով՝ բախմունս. որպէս ռմկ. իրեք չորս մը զարնել, եւ այլն։
much agitated, stormy.
τρικυμία fluctus magnus, decumanus Ասի եւ Երեքնակի ալիք, ըստ յն. Ուր են ալիք կամ կոհակք մեծամեծք՝ իբր երեքպատիկ կամ բազմապատիկ.
Որ ի խորս աշխարհիս ձմեռնայնին մրրկօքն զամենապատիկ երեքալեան ի յինքեանս զնստուցանիցէ. (Նիւս. երգ.։)
Զփախուցեալ ծառայն ըմբռնեալ ծովուն ծառայակցին՝ երեքալեան հնչմամբն գոչէր զբռնութիւն. (Գեննանդ.։)
Երեքալեանս կենցաղոյս. (Անան. եկեղ։)
Կոհակօք բազմօք ... երեքալեանն դիմակցութեամբ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
Զերեքալեան զամեհի ծովուս սաստկութիւն. (Մաշկ.։)
cf. Եռամեայ.
ԵՐԵՔԱՄԵԱՅ ԵՐԵՔԱՄԵԱՆ. τριετής triennis Եռամեայ. երից ամաց. երեմեան. իրեք տարու կամ տարւան.
Երեքամեայ ժամանակ. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
Երեքամեան ժամանակ. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Եռամեայ.
ԵՐԵՔԱՄԵԱՅ ԵՐԵՔԱՄԵԱՆ. τριετής triennis Եռամեայ. երից ամաց. երեմեան. իրեք տարու կամ տարւան.
Երեքամեայ ժամանակ. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
Երեքամեան ժամանակ. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Եռամսեայ.
ԵՐԵՔԱՄՍԵԱՅ ԵՐԵՔԱՄՍԵԱՆ. τρίμηνος trimestris Երից ամսոց. իրեք ամսու կամ ամսըւան.
Զերեքամսեայ ժամանակսն։ Զերեքամսեայ փոփոխմունս ի տարի համարէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Երեքամսեայ, կամ երեքամսեան աւուրք. (Պիտ.։)
cf. Եռամսեայ.
ԵՐԵՔԱՄՍԵԱՅ ԵՐԵՔԱՄՍԵԱՆ. τρίμηνος trimestris Երից ամսոց. իրեք ամսու կամ ամսըւան.
Զերեքամսեայ ժամանակսն։ Զերեքամսեայ փոփոխմունս ի տարի համարէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Երեքամսեայ, կամ երեքամսեան աւուրք. (Պիտ.։)
of three persons.
ԵՐԵՔԱՆՁՆԱԿԱՆ ԵՐԵՔԱՆՁՆԱՒՈՐԱԿԱՆ ԵՐԵՔԱՆՁՆԵԱՅ ԵՐԵՔԱՆՁՆԵԱՆ. cf. Եռանձնական. որ եւ Եռանձնեայ, Եռանձնեան.
Միութիւն երեքանձնական։ Որպէս զերրորդութիւն վասն երեքանձնական երեւմանն (այսինքն դիմաց). (Դիոն.։)
Առանձնաւորութիւն երեքանձնական զօրութեանն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զերեքանձնական տէրութիւնն. (Զքր. կթ.։)
Երեքանձնաւորական աստուածութիւնն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Երեքանձնեայ (կամ երեքանձնեան) տէրութիւնն. (Իգն.։)
Երեքանձնեան երրորդութիւն. (Զքր. կթ.։)
Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Երեքանձնեայ.
Առանձնաւորութիւն երեքանձնական զօրութեանն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զերեքանձնական տէրութիւնն. (Զքր. կթ.։)
ԵՐԵՔԱՆՁՆԱԿԱՆ ԵՐԵՔԱՆՁՆԱՒՈՐԱԿԱՆ ԵՐԵՔԱՆՁՆԵԱՅ ԵՐԵՔԱՆՁՆԵԱՆ. cf. Եռանձնական. որ եւ Եռանձնեայ, Եռանձնեան.
Միութիւն երեքանձնական։ Որպէս զերրորդութիւն վասն երեքանձնական երեւմանն (այսինքն դիմաց). (Դիոն.։)
Երեքանձնաւորական աստուածութիւնն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Երեքանձնեայ (կամ երեքանձնեան) տէրութիւնն. (Իգն.։)
Երեքանձնեան երրորդութիւն. (Զքր. կթ.։)
Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Երեքհարիւր.
Քան զժամանակ ամացն երեքարիւրոց։ Յառաջ քան զերեքարիւր զիննսուն եւ զերիս ամս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
trident, fork with three prongs.
ԵՐԵՔԱՐՁԷՆ կամ ԵՐԵՔԱՐՁԻՆ կամ ԵՐԵՔԱՐՁԻ. τρίαινα tridens, fuscina Երեքժանի. գործի երկաթի երիւք ատամամբք.
(Արձին՝ թուի ատամն կամ ժանիք, որ ըստ ար. սինն, էսիւնն. եբր. շէն. պրս. տէնտան։)
cf. Երեքարձէն.
ԵՐԵՔԱՐՁԷՆ կամ ԵՐԵՔԱՐՁԻՆ կամ ԵՐԵՔԱՐՁԻ. τρίαινα tridens, fuscina Երեքժանի. գործի երկաթի երիւք ատամամբք.
(Արձին՝ թուի ատամն կամ ժանիք, որ ըստ ար. սինն, էսիւնն. եբր. շէն. պրս. տէնտան։)
cf. Երեքարձէն.
ԵՐԵՔԱՐՁԷՆ կամ ԵՐԵՔԱՐՁԻՆ կամ ԵՐԵՔԱՐՁԻ. τρίαινα tridens, fuscina Երեքժանի. գործի երկաթի երիւք ատամամբք.
(Արձին՝ թուի ատամն կամ ժանիք, որ ըստ ար. սինն, էսիւնն. եբր. շէն. պրս. տէնտան։)
that is worth three pence;
vile, despicable.
Որ երիս դանկս արժէ. ցածագին. խոտան. երկու իրեք ստըկնոց.
Իբրեւ զարհամարհ եւ զքամահանաց եւ զերեքդանգեան ի մէջ արկեալ կտտէին զյիսուս. (Ոսկ. մտթ.։ եւ ՃՃ.)
all three.
ԵՐԵՔԵԱՆ կամ ԵՐԵՔԻՆ. Երեք ոմանք կամ իրք միանգամայն. իրեքն ալ .... յն. լտ. երեք ասի.
Երեքեան որդիք նորա։ Արքն այն երեքեան, կամ երեքին։ Դուք երեքին։ Սոքա երեքին, կամ երեքեան։ Ո՞ յերեցունց ի նոցանէ.եւ այլն։
Զերեցունցն (կամ զերիցունցն) զայնոցիկ հատին զգլուխս։ Զերեքեանս զայսոսիկ պահեսջի՛ր։ Զերեքինս զայսոսիկ պահանջէ. (Վրք. հց.։)
Եթէ զայդ երեքեան կարես առնել։ Նախարարացն երեցուն. (Եղիշ. ՟Է։)
very happy, blessed
Զերեքերանեանն զգեցեալ զօրութիւն. (Համամ առակ.։)
of three wings.
Որոյ են երեք ծայրք կամ սայրք իբր թեւք.
Դիպեցուցանէ զերեքթեւեանն կրծից տախտակին, եւ շեշտ ընդ մէջ թիկանցն թափանցիկ լեալ՝ յերկիր անկանի սլաքն. (Խոր. ՟Ա. 16։)
Զերեքթեւեանն նետ դիպեցուցեալ երկաթագամ տախտակի կրծիցն. (Յհ. կթ.։)
very unfortunate.
Երիցս թշուառ. եղկելի յոյժ. հէք եւ ողորմելի.
Եղկելիս եւ երեքթշուառեանս. (Սկեւռ. աղ.։)
of three prongs;
fork, trident.
ԵՐԵՔԺԱՆԵԱՅ ԵՐԵՔԺԱՆԻ. Որ ունի երիս ժանիս, այսինքն ատամունս, կամ սայրս եւ սլաքս. երեքարձէն.
Երեքժանի մսահանաւն ի մեծամեծ կատսայիցն հանէին. (Եփր. թագ.։)
of three thousand.
Երեքհազարեան եւ հինգ հազարեան ժողոդք (հաւատացելոց). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21. յն. երեք հազարքն եւ հինգ հազարքն։)
three hundred.
Յերեքհարիւր կանգնոյ։ Ետ երեքհարիւր դահեկան։ Երեքհարիւր այր, կամ արամբքդ։ Կանգնեաց զնիզակ իւր ի վերայ երեքարիւրոց վիրաւորացն, կամ ի վերայ երեքհարիւր վիրաւորացն. (Ծն. ՟Զ. 15։ ՟Խ՟Ե. 22։ Դտ. ՟Է. 6. եւ 7։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 18։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ա. 11։)