lamaism, lama-worship.
cf. Թիկնաւէտ.
that has a large girdle, or zone.
Լայն կաարաւ. որպիսի է լայն գօտին.
Զլայնակամարն ոչ զկրծիւքն (կամ զկրծիցն) կապեալ, այլ գօտի ընդ մէջ իւր կապեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ յն. լոկ գօտի։)
flowing copiously.
Լայն կայլակօք. Առատահոս. յորդահոսան.
Վտակք լայնակայլակք ջրականաց գետոց յորդաբուղխ ուղխից. (Նար. խչ.։)
cf. Լայն.
Լայնականն ծիր։ լայնական ծոց եկեղեցւոյ. (Նար. խչ.։)
Լայնական հնարք, անձնական պայման։ Զլայնական դիւրին խածմունս. (Նար. ՟Գ. ՟Ի՟Ը։)
having wide and deep furrows
Լայն եւ ընդարձակ ակօսաւ.
Եզն (օրինակի) ի ղուկաս, որ հանդարտ եւ լայնակօս տանի զոճ աւետարանին. (Նչ. եզեկ.։)
having a large forehead.
որոյ ճակատն է լայն.
Լայնաճակատ, լայնապատկեր. (Աղթարք.։)
cf. Լայնադէմ.
Լայն պատկերաւդիմացն. լայնադէմ։ (Աղթարք.։)
cf. Լայնեղունգն.
holy-thistle.
scarf, shawl;
stomacher, stays.
thoracic.
in mutual embrace;
լանջակից լինիմ, to embrace each other, to be embraced.
Որ փարի զայլով՝ լանջ ընդ լանջ կից լինելով. գրկախառն.
Գրկախառն լանջակից եմ քեզ. յն. գրկախառնիմ. συμπλέκομαι complector (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Ե։)
Որ լանջակից եւ գրկախառն հօրն կացուցանէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
the shoulder (that part of a mountain which lies between the summit and the middle).
Այն կողմն լերին որ ըստ դրից կամ ըստ բարձրութեան ունի զնմանութիւն լանջաց.
Ի լանջակողմանսն, կամ ի սարահարթ տեղիս։ Ընդ քարաժեռ կողճուտ տեղիս լանջակողմանցն։ Ի վերայբարձրաւանդակի լանջակողմանս։ Ի փոքր լանջակողմանն։ Ի լանջակողմանն լերին. (Փարպ.։)
cf. Լանջապահ.
ԼԱՆՋԱՊԱՀ ԼԱՆՋԱՊԱՆ. եւ ԼԱՆՋԱՊԱՆԱԿ. περιστήθιος, -ον pectoralis, -le. Պահպանակ լանջաց զնուորական. զրահ կրծոց.
Լանջապահ պղնձի տախտակացն։ Զիւրեաւ տախտակափակ լանջապահս. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Ա. 5։)
Լանջապանակ երկաթագամ տախտակօք կրծիցն. (Յհ. կթ.։)
cf. Լեշկամաշկ.
Շրջեցան լաշկամաշկօք եւ մորթովք այծենեօք. (Եբր. ՟Ժ՟Ա. 37։)
army, troop, power;
battalion, regiment.
• , ի-ա հլ. «զօրք, բանակ» Եղիշ. ը. էջ 111. Զքր. սարկ. Ա. 50. ուրիշ օրինակ չը-կայ. այս նոյն բառը Բառ. երեմ. էջ 192 դը-նում է ղաշկար «առամրութիւն»։
• -Պհւ. *laškar, որից պրս. [arabic word] las-kar «բանակ, գունդ զինւորաց». սրանից են փոխառեալ նաև վրաց. ლამკარი լաշկա-րի, լաշքարի, լասքարի, քրդ. leškir, laskir, արաբ. [arabic word] 'askar «զօրք, զինւոր»։-Հիւբշ. 157։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ. յետոյ Lag. Btre baktr. Lex. 75։
պ. լէշքէր. վր. լաշկարի. թ. ասքէր. Զօր. զօրականք. Դաս զինուորաց.
անձուկ լաշկարաւ վատախտարակ արարեալ այսրէն դարձուցանէր. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Քող.
lantern-bearing.
Որ ունի եւ կրէ զլապտեր՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
Հաւատոց լապտերակալ նռնքինի. (Ոսկ. ի ղզր.։)
to break, or take to pieces, or destroy a raft or ship;
to sink.
ԼԱՍՏԱԿՈՏՈՐ ԱՌՆԵԼ. կոտորել եւ քայքայել զկազմածս (որպէս զլաստ քայքայեալ).
Ծանրաբեռն ծանրութիւն մղերն լաստակոտոր զգուբս մաղոցն առնիցէ. (Վեցօր. ՟Ը։)
latin;
latinizing.
latinisation.
bridge;
cf. Էշ.
larch-tree.
well-minded, well-meant.
Լաւակամ համամիտ համախոհութեամբ ի սէր իւր կապակցելով Յհ. (կթ.։)
ունակ բարի կամաց. բարեսէր.
Այր հեզ, լաւակամ, եւ բարեխորհուրդ գոլով. (Խոր. ՟Գ. 67։)
bounty, benevolence, kindness, good disposition, obligingness.
Բազում լաւակամութիւն պարտի շնորհել այնպիսւոյն։ Հաւատ նորա, եւ վարուցն լաւակամութիւն. (Կանոն.։)
living comfortably.
gentle-eyed.
Քաղցրահայեաց. որ քաղցրակնարկէ.
Հեզ էր, եւ լաւակն, եւ տեսակօքն զուարթ. (Ստեփ. սեւան. ի մաշտ.։)
the having good sons.
ունելովն զլաւ մանկունս կամ որդիս.
Շնորհակալութիւն քաջածնութեան եւ լաւամանկութեան. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Լեռնական.
Արս միանձունս լեառնականս։ Մենակեաց անապատակեաց լեառնական սքանչելի. (Բուզ. ՟Է. 27։ ՟Զ. 6։)
Զտեսանիցե՞ս զլեառնականսն (յն. զ՝ի լերինսն), զի նոքա եւ զտունս թողին. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)
tongue, epiglottis, uvula;
— գործեաց, index.
γλωσσάριον lingula. Փոքրիկ լեզու, եւ որ ինչ նման է նմին. տիլճիք.
Փողերակքն եւ Խռչափողքն.. . եւլեզուակն. (Նիւս. բն.։)
tongue-tied.
կապեալ լեզուաւ. կարկեալ. լեզուն կապուած.
Գլխակորեալք, եւ ակն ի խոնարհ՝ լեզուակապ կան առաջի։ Կայ գլխարկեալ, եւ լեզուակապ. (Մանդ. ՟Դ. եւ ՟Զ։)
a sole (sea-fish).
indigo;
գործատուն լեղաի, indigo manufactory.
• , ի-ա հլ. «մի տեսակ կապոյտ ներ-կանիւթ. 2. նոյնը արտադրող բոյսը» Գա-ղիան. Վստկ. 203. Բժշ. որից լեղկի հունտ Բժշ. (իբրև թրգմ. արաբ. ❇ habb-ál-nil «convolvulus Nil» բառի, որ տար-բեր բոյս է. տե՛ս Կամոա, թրք. թրգմ. Գ. 370).-Կամրկապցին սխալ կարդալով Գա-ղիանոսի ձեռագիրը՝ գրում է լելեղակ, որ նոր վրիպակով ՀԲուս. § 896 շինում է լելե-զակ «եղիճ» (տե՛ս Նորայր ՀԱ 1922, 396)։
• = Պհլ. *lelak բառից։ Ինչպէս բոյսի և ներ-կանիւթի, նոյնպէս և բառիս ծագումը հըն-դիկ է. հմմտ. սանս. [other alphabet] nīla, հինդուստ. [arabic word] nil «կապոյտ. 2. լեղակ», [arabic word] lil «լե-ղակ», գնչ. nilé, nili. «կապոյտ». -սրանցից փոխառեալ են պրս. [arabic word] nēl «լեղակ», [arabic word] nēla կամ [arabic word] nēlī «կապոյտ գոյն». պարս-կերէնից փոխառեալ են արաբ. [arabic word] nil «լե-ղակ (բոյսը)», [arabic word] nilaǰ «լեղակ (նիւթը)». որոնք անցնելով Եւրոպա, տուել են սպան. añll añir. պորտ. anil, հին ֆրանս. anil «լեղակաբոյս», որից aniline քիմիական մարմինը։ Հայ բառը ծագում է պհլ. *lēlak ձևից, որի պրս. [arabic word] *lēla ձևից են յառաջա-ցած վրաց. ლილა լիլա և նոր յն. λουλάϰη «լեղակ»։-Հիւբշ.
• Ուղիղ մեկնեց նախ Հիւբշ. ZDMG 35 (1881), 660, որ մոռացել է յիշել Arm. Gram.
• ԳՒՌ.-Ջղ. լեղակ, Ագլ. Ախց. Գոր. Երև. Կր. Ղրբ. Շմ. լէղակ, Ալշ. Ննխ. լէղագ, Տփ. լի՛ղակ, Զթ. լէղօգ, լէղոգ, Մկ. Սլմ. լօղակ, Մշ. լօղագ։-Նոր բառեր են լեղակաջուր, լե-ղակշրել, լեղկապոյտ։
ἱνδικόν indicum. իտ. indaco. Ներկ երկնագոյն կամ կաթնագոյն. որ եւ ասի ՄՇԿԱՆ ԵՂԻՃ, եւ ՀՆԴԻԿՈՆ. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
producing indigo.
indigo colour, blue.
indigo plant
cf. Լեղակենի.
indigotine.
hairless, napless, worn out, consumed, wasted.
• (գրուած նաև լեաշկ, լաշկ) «խաւր թափած, մաշուած, լերկ» Ոսկ. ա. տիմ. ը. Եփր. երբ. որից լեշկամաշկ կամ լաշկամաշկ Եբր. ժա. 37. Եփր. եբր. 227. Բուզ. զ. 15. լեշկիլ «մաշիլ, ձարձրիլ (զգեստի)» Ոսկ. փի-լիպ. թ. լեշկեայ «մորթէ զգեստ, մուշտակ» ԱԲ. կայ նաև լեշկատ «ատամները թափա՞ծ» Աղթամ. (հրտր. Կոստ. էջ 118)։
• ՆՀԲ «որպէս թէ լեսեալ, լծ. իտալ. liscio «ողորկ»։ Lag. Arm. Stud. § 919 պրս. [arabic word] lašk «կտոր, մաս», որից [arabic word] laška laška «կտոր կտռռ. մաս մաս»։ Հիւբշ. 157 չի ընդունում՝
• նշանակութեան տարբերութեան պատ-ճառաւ։ Մառ, ИАН 1911, 144 նոյն ընդ լերկ (շ դարձած ր), լազ. lostoni «ո-ռորկ, հարթ», որոնց վրայ Яз. и. лит. I 270 աւելացնում է բասկ. legun «սա-հուն, հարթ», leratzen «հարթել»։ Ղա-փանցեան ЗВО 23, 357 յառաջացած լերկ բառից. ինչպէս է կարկառ>կաշ-կառ։ Petersson, Arische u. Arm. Stud, 91 կ մասնիկով լես-ուլ բայից. իբր հնխ. lekuo->լեշ-կ (տե՛ս լեսաւլ)։ Պատա-հական նմանութիւն ունին հբգ. loski, գերմ. lósche, լեհ. չեխ. leš «մի տեսակ բարակ կարմիր կաշի» (Berneker 702), արաբ. [arabic word] laqš «շատ հնացած չոր տիկ» (Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 350)։
• ԳՒՌ.-Ալշ. լըշկ «միս՝ որի մէջ ծամ ու ջիղ շատ կայ», -Rivola, Բառ. հայոց 1633, էջ 154 լաշքմիս «նիհար ու ջղոտ միս», Ջղ. լեն-քըշ «նիհար անիւղ միս».-նաև Երև. լէքշ «հորթի տիկ՝ մէջը կուպր չքսած, որով քաղ-ցու են կրում», Վն. լակաշ «հին, մաշած ու պատռած կօշիկ».-առաջին երեքը կարելի ե կցել լեշկ բառի հետ. բայց վերջին երկուսը թւում է թէ ծագում են արաբ. laqš ձևից։
ἑκτετρίμμενος detritus, politus (լծ. իտ. liscio, ողորկ). (որ եւ ԼԵԱՇԿ, ԼԱՇԿ. որպէս թէ Լեսալ). մաշեալ. լերկ որպէս զմաշկ.
Չեմ եղուկ, զի այնպիսի հանդերյս լեշկ ագանիցիմ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
Շրջեցանլեշկ մաշկօք. (Եփր. եբր.։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)
Արուք՝ լեշկք, իգականք՝ թաւք։
Արականքն ընդ իգի, եւ թաւականքն ընդ լեշկի. այսոքիկ են քերականք եւ ծննդականք. (Հին քեր. եւ Եօթնագր.։)
hide, skin.
ԼԵՇԿԱՄԱՇԿ որ եւ գրի ԼԱՇԿԱՄԱՇԿ. լերկ մաշկ. անմազ կամ մազաթափ մորթ.
Կէսք շրջեցան լեշկամաշկօք. (Եփր. եբր.։)
Լեշկամաշկովք. (Մաշտ. սքեմ.։)
Շրջէին լեշկամաշկօք։ Յածիմ լեշկամաշկօք. (Բուզ. ՟Զ. 15։ ՃՃ.։)
Շրջեցան լաշկամաշկօք (կամ լաշկ մաշկօք)։
a fur coat, pelisse.
to lose the hair;
to lose the nap, to wear out.
κατατρίβομαι deteror. Մաշկիլ լերկանալ, կամ բրդգզիլ.
Ոչ կօշիկքն մաշեցան, եւ ոչ հանդերձքն լեշկացան. յն. մի բայ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Թ։)
highlander, mountaineer;
hermit, anchoret;
dwelling in the mountains;
mountainous.
ԼԵՌՆԱԲՆԱԿ որ եւ ԼԵԱՌՆԱԲՆԱԿ. Բնակեալն ի լերինս. միայնակեաց ի լերին. եւ Մնակեցական, առանձնական.
Տեսանել տեղիվայելուչ եւ լեռնաբնակ. (Զենոբ.։)
oreographic.
cf. Լեռնադաշտ.
Ցրուեալք լինէին ի լեռնադաշտս (կամ ի լեռնադաշտս) ամուր ձորոցն. (Եղիշ. ՟Զ։)
Անուանէ զանուն լեռնադաշտակին՝ հարք. (Խոր. ՟Ա.)
small hill, hillock, eminence.
Լեառն փոքրիկ. Բլուր.
կային ի ծործորս լեռնակի միոյ. (Յհ. կթ.։)
mountain, mountainous;
mountaineer;
hermit, solitary.
Զամենայն քաղաքս լեռնականս։ Ի քաղաքս լեռնականս. (Օր. ՟Բ. 37։ Երեմ. ՟Լ՟Գ. 13։)
Բնակէն յամուրս լեռնականս. (Արծր. ՟Գ. 9։)
Եւ բնակիչ լերին. Տաղլը.
Միաբանեալք ալանք լեռնականօք ամենայնիւ. (Խոր. ՟Բ. 47։)
Լեռնականաց եւ դաշտականաց. (Յհ. կթ. Կաղանկտ.։)
Եւ Լեռնաբնակ միայնակեաց.
Միանձնական լեռնական. (Ագաթ.։)
steep, rising high, very elevated, very lofty, towering.
Կարկառեալ դիզացեալ իբրեւ զլեառն. լեռնակուտակ. լեռնաբերձ.
Լեռնակարկառ բարձրութիւն, կամ մոլորութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)
mountaineer;
hermit;
— լինիմ, to live, to dwell in the mountains.
ԼԵՌՆԱԿԵԱՑ ԼԵՌՆԱԿԵՑԻԿ. որ կայ ի լերին. բնակիչ լերանց. եւ Լեռնաբնակ միայնակեաց.
Ոչ միայն զքաղաքացիս, այլ եւ զվայրաբնակ լեռնակեացս. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)
Եւ երթեալ՝ լեռնակեաց սորամուտ ծակախիթեղեալ. (Կորիւն.։)
Ուր ջգնաւորն քրիստոսի ծակամուտ լեռնակեցիկ եղեալ. (Խոր. ՟Բ. 80։)
Երանեմ լեռնակեցացն հանապազորդաց որք հրաժարեալ են յաշխարհէ. (Վրք. հց.։)
to be poured out, to flow, to spread;
to be shed, scattered, diffused;
to rush, to fall;
to burst;
հեղաւ ամենայն փոր նորա, all his bowels gushed out;
անկաւ հեղաւ զկնի կռոցն, he followed idols;
հեղեալ ցասմամբ, very angrily, wrathfully.
եւ կ. իբր Հեղանիլ. χέω, ἑπιχέω , ἑκχέω fundo, infundo, effundo եւ այլն. որ եւ χύω, ἑκχύω, χύνω եւ այլն. (լծ. յն. խէ՛օ. խի՛օ եւ հյ. զեղուլ. իւղ. հալել. ձուլել) Հոսել. վայթել. թափել. լնուլ կամ արկանել ի ներքս. ընկենուլ արտաքս. ծաւալել. տարածել սփռել. իրօք կամ նմանութեամբ. թափել, վաթել, վոթել, վազցընել, լեցնել, դարտըկել. Ի հեղուկ նիւթս ասի
Առ զսրուակն իւղոյ, եւ եհեղ ի գլուխ նորա։ Առէ՛ք սափորս ջրոյ, եւ հեղէ՛ք ի վերայ ողջակիզիդ։ Հե՛ղ զարգանակն։ Գինին հեղու (այսինքն հեղանի), եւ տիկքն կորնչին։ Զրիւնն հեղցէ առ յատակաւ սեղանոյն, կամ շուրջ զսեղանովն, կամ առաջի սեղանոյն, կամ յերկիր։ Որ հեղու զարիւն մարդոյ, փոխանակ արեան նորա հեղցի արիւն նորա։ Այդ է արիւն իմ, որ ի վերայ բազմաց հեղու (այսինքն հեղանի)։ Հեղի արտասուք (կամ զարտասուս) զերեսօք իւրեանց ի վերայ նորա.եւ այլն։
Բազում արտասուս ի վերայ կորուսելոյն հեղուին։ Արտասուք բազում հեղան յեկեղեցւոջն. (Եղիշ. ՟Է. եւ ՟Ե։)
Ի տեղի մի սուրբ, ուր զմոխիրն հեղուցուն։ Հեղեալ կայ իբրեւ զհող փոշի.եւ այլն։
Հիւթ երկրի ի յէդս հեղեալ. (Նար. ՟Ի՟Թ։)
Յետուստ կուսէ հեղեալ զնովաւ հողմ, լցեալ զառագաստն. (Պրպմ. ձ։)
Ոչ կարէ հեղուլ բորբ՝ շող լուսոյ. (Շիր.։)
Զբարկութիւն իմ եւ զսրտմտութիւն իմ հեղից ի վերայ տեղւոյդ այդմիկ։ Հեղեալ ցասմամբ թագաւորեցից ի վերայ ձեր։ Հեղու անարգութիւն ի վերայ իշխանաց։ Հեղից ի վերայ նոցա զչարիս իւրեանց։ Հեղից յոգւոյ իմմէ (կամ իմոյ) ի վերայ ամենայն մարմնոյ։ Հեղից ի վերայ տանն դաւթի հոգի շորհաց։ Հոգւոյն սրբոյ, զոր եհեղ ի մեզ առատութեամբ.եւ այլն։
Ահա պակուցանողս ի վերայ նոցա հեղուին. (Յհ. կթ.։)
Անհնարին սուգ զսուրբ գնդաւն հեղաւ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 28։)
Ի պարզամտաց անձինս հրէականս իմն հեղուն (բանս) ցուրտս եւ խոտորնակս։ Զապողինարի կարծեացն բիծ հեղեալ ի վերայ իմոցն թղթոց. (Պրպմ. ձ։)
Յեղուլ զպատրանս խրատու կորստեան բարբառոյն ի լսելիս եւայի. (Զքր. կթ.։)
Մի՛ սրտիւն ամենեւին հեղուլ զսաստն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Զպատիժս կապանաց հեղէ՛ք ի վերայ նորա. (Երզն. մտթ.։)
Լուծանի, հեղու, եւ գնայ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
ՀԵՂՈՒԼ. կ.ձ. որպէս Խռնիլ. յարձակիլ. դիմել բազմութեամբ. որ եւ ԶԵՂՈՒԼ, ՀՈՍԻԼ. վրայ թափել, վրայ վազել.
Յարձակեցան դարանամուտքն, եւ հեղան զգաբաաւ։ Հեղեալք զբաղեալք առհասարակ ի փախուստ դարձան. (Դտ. ՟Ի. 37։ Յուդթ. ՟Ժ՟Ե. 2։)
Ի թիկանց կուսէ իշխանին ի վերայ զեղեալ հեղան։ Յորոց վերայ հեղեալ զօրն իսմայէլին՝ հարկանէին զմեծ մասն յունաց։ Հեղու ամենայն քաղաքն ի տեսանել զսքանչելիս. (Յհ. կթ.։ Ղեւոնդ.։ Ճ. ՟Ա.։)
Անդ հրեշտակացըն բազմութիւնք յերկնից հեղան ըստ հիւղէի. (Շ. եդես.։)
ՀԵՂԱՆԻԼ կամ ՀԵՂՈՒԼ. ձ. Զեղանիլ. լուծանիլ.
Գարշելի դատի զհեղանիլն ի հեշտութիւն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Պակշոտեալ անձամբ, հեղեալ ծաղու. (Բրս. արբեց.։)
ՀԵՂԱՆԻԼ կամ ՀԵՂՈՒԼ. ձ. Զեղանիլ. լուծանիլ.
Գարշելի դատի զհեղանիլն ի հեշտութիւն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Պակշոտեալ անձամբ, հեղեալ ծաղու. (Բրս. արբեց.։)
to remove, to put or set aside, to scatter, to avert, to keep off;
—ցո՛ ի քէն զկագ, avoid quarrelling.
Հեռացուցանել զձեզ յերկրէդ ձերմ, կամ յանձն զմարտ եւ զկռիւ, կամ զմանանայն ի բերանոյ. (Երեմ. ՟Ի՟Է. 10։ Սիր. ՟Ի՟Ը. 10։ Նեեմ. ՟Թ. 20։)
Հեռացուցանել զնա ի միջագետաց, կամ զաշխարհս յերկրպագութենէ աստուածոց. կամ զմիտս նոցա յերդմանէ կռոց. (Խոր. ՟Բ. 23։ Ճ. ՟Ա.։ Մանդ. ՟Բ։)
Հեռացոյց ի նոցանէ զսատանայական խռովութիւն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
trace, track, print, foot-mark;
vestige, footstep;
pace, step;
way, path;
—ք, iron rail, rail;
ի —ոյ, from behind, from the rear;
—ք նաւու, track of a ship;
—ք կառաց, cart-rut, wheel-rut;
—ք ամպոց, traces of cloud;
—ք գազանաց, trail, track or scent of animals;
—ք վիրաց, cicatrix, scar;
վաղվաղակի կամ զ—, quick ! come on ! courage !
կորուսանել զ—ս, to lose the traces of;
զ— լինել, to apply oneself, to give or addict oneself;
ընդունայն զ— եղեն, they have attempted or tried in vain.
որպէս Յետ, կամ Զհետ. ետեւէն.
Իսկ (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 21.)
Հետ հրեշտակութեանն ապողոնեայ. ընթերցի՛ր ըստ ձձ. յետ։
Եւ որպէս ռմկ. հետ. այսնիքն Հանդերձ, ընդ. ի միասին.
Թիկամբն հետ զձեռն ի վայր ընկէց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Պատերազմունք հանապազ, նախանձ հետ իրեար. (Ոսկ. սղ. ՟Լ՟Ը։)
ԶՀԵՏ, կամ ԶՈՐՈՅ ՀԵՏ, ԶՍՈՐԻՆ ՀԵՏ. եւ այլն. cf. Զ, cf. ԶՀԵՏ։
Զիա՞րդ երթիցես ի հետ, որ ոչ երթաս զհետ. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
Ի ՀԵՏՈՑ. ըստ յն. ոճոյ, իբր Ի յետոյ կողմանէ, ի թիկանց, յետուստ. ետեւէն.
ՀԵՏ ԸՆԴ ՀԵՏ. ՀԵՏԷ. ՀԵՏԶՀԵՏԷ. ՀԵՏԻ ԱՂԱԳՍ. Տե՛ս զկնի ի կարգին։
ՎԱՂՎԱՂԱԿԻ ՀԵՏ կամ ԶՀԵՏ. մ. ταχύ velociter. Համայն. նոյն հետայն. ... որ եւ ՀԵՏ ԸՆԴ ՀԵՏ ՎԱՂՎԱՂԱԿԻ.
Հա՛պա (յն. դախի՛ ) նախ զայդ արբ. վաղվաղակի հետ կամ զհետ դախի՛ արա՛. (Ես. ՟Թ. 1։)
Ուր Գէորգ իմանայ հե՛տ արա, այսինքն հետեւեա՛. զի մեկնէ այսպէս.
Փութացան վաղվաղակի գաղթել փախստեամբ. այս է վաղվաղղակի հետեւելն ... վաղվաղակի զհե՛տ արա, առանց յապաղման զհե՛տ երթ։
ՀԵՏ ԸՆԴ ՀԵՏ. մ. εὑθέως statim, continuo. որ եւ ԵՏ ԸՆԴ ԵՏ. Նոյն հետայն. վաղվաղակի հետ. փութանակի.
Եգիտ նա զիշխանութիւնն՝ զոր խնդրէր, հետ ընդ հետ վաղվաղակի. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 10։)
Նոյն ժամայն հետ ընդ հետ զկնի նորա. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 14։)
Հետ ընդ հետ գերեցին զնոսա հռովմայեցիքն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
ՀԵՏ մանաւանդ ՀԵՏՔ. ἵχνος vestigium. (լծ. թ. իզ. հյ. ոտ, եւ ետ, յետ. ուստի Զհետ, Հետեւել, եւ այլն) Ոտնատեղի. նշան ոտից յետ կոխելոյ եւ անցանելոյ. շաւիղ. նիշ եւ մնացորդք իրաց. նմանութեամբ՝ Օրինակ հետեւելի.
Ոտք անզգամի ... եւ հետք նորա չեն հաստատուն. (Առակ. ՟Ե. 6։)
Ո՞յր է հետ այդ։ Տեսանեմ հետ արանց, կանանց, եւ մանկտւոյ։ Զտեղի հետոց ոտից իմոց։ Ոչ գոյ զհետսն գտանել։ Ի ծովու հետք քո ոչ եւս երեւին։ Իբրեւ զհետս ամպոց։ Հետք անդնդոց։ Հետք տեառն։ Կաղալ յերկուս հետս։ Երթալ ընդ հետս հաւատոց աբրահամու։ Ձեզ եթող օրինակ, զի զհետ երթայցէք հետոց (կամ զհետոց) նորա. (Ճ. ՟Բ.։)
Դաւիթ զարդար ո կոչէ, որ զհետս դաւթի ողջ յանձին ցուցանիցէ. (Կիւրղ. թագ.։)
Հետ հաւատոց, կամ աղտեղութեան, տրտմութեան, բարեկրութեանց. (Եւս. պտմ.։ Վրք. հց.։ Ճ. ՟Ա.։ Գէ. ես.։ Ոսկ. յհ.։ Պիտ.։)
Շրջէր ի տեղիս տէրունական, եւ երկիր պագանէր հետի ոտից նորա. (Պիտառ.։)
division, separation;
scission, rupture, disunion, discord, dissent, schism;
sect;
heresy;
— առնել, to bring about a scission;
to sow discord;
եղեւ — ի ժողովըրդեանն վասն նորա, there was a division among the people because of him;
դարձեալ — լինէր ի մեջ հրէից, there was a dissension therefore again among the Jews;
— անկեալ էր ի մէջ նոցա, they were divided among themselves;
they were at variance.
σχίσμα schisma, scissura, fissio, dissidium, discordia, ruptio unionis. Հերձումն. պատառումն. եւ առաւել նմանութեամբ՝ Բաժանումն մտաց եւ անձանց. որպէս երկպառակութիւն. անմիաբանութիւն. տարաձայնութիւն .... եւ սեպհական առմամբ, Բաժանումն ի միութենէ մարմնոյն քրիստոսի, այսինքն յեկեղեցւոյ, կամ ի գլխոյ նորա, կամ յանդամոց նորա. (ըստ յն. սխի՛սմա. որ է նոյն ընդ հյ. ձայնիս խզումն).
Եղեւ հերձուած ի ժողովրդեանն վասն նորա։ Եւ էին հերձուածք ի մէջ նոցա։ Դարձեալ հերձուած լինէր ի մէջ հրէիցն վասն բանիցս այսոցիկ։ Մի՛ իցեն ի ձեզ հերձուածք։ Եղեն հերձուածք ի բազմութեան քաղաքին, կամ փարիսեցւոցն եւ սադուկեցւոցն.եւ այլն։
Որպէս հերձուածն քակողական է, այսպէս համաձայնութիւնն շաղկապական. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 36։)
ՀԵՐՁՈՒԱԾ. որպէս նոյն ընդ յն. ձայնիս է՛րէսիս. αἴρεσις haeresis. այն է Հերեսիովտութիւն, հերետիկոսութիւն. այսինքն յամառ յարումն ի մոլար կարծիս. աղանդ. մոլորութիւն ի վարդապետութեան. ինքնակամ կրօնք.
Մուծանեն հերձուածս կորստեան։ Հակառակութիւնք, երկպառակութիւնք, հերձուածք։ Ըստ ճանապարհին՝ զոր ասեն հերձուած։ Ոմանք ի հերձուածոյն փարիսեցւոց.եւ այլն։
Իսկ (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 19.)
Լսեմ, եթէ հերձուածք գոն ի ձեզ. իմա՛, երկպառակութիւն։
Յայլազգեաց կամ ի հերձուածոց (այսինքն ի հերետիկոսաց). (Խոսր.։)
Հանդերձ հերձուածովն եւ այլ իմն վարս անառակութեան ունէին. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)
admiration, astonishment, surprise, wonder;
charm, enchantment;
ecstasy;
աստուածահրաշ —, rapture, trance, divine ecstasy;
— or ի — ածել, — արկանել, cf. Հիացուցանեմ;
լինել ի —, to be the admiration of;
արկանել — ի վերայ ուրուք, to plunge into ecstasies, to enrapture;
— է մտաց լսել, it is surprising to hear.
θάμβος stupor ἕκστασις extasis κατάπληξις obstupefactio, terror, attonitum esse. Հիանալն. հիացումն. սքանչացումն. կարի զարմացումն՝ հանդերձ ահիւ. պակուցումն. ապշութիւն. թմբրութիւն. եւ Արհաւիրք. եւ Հիանալի իրք.
Որպէս հիացումն կարգեալ. (Երգ. ՟Զ. 3. եւ 9։)
Սոսկալի հիացմամբ զայլակերպութիւն քո տէր՝ առաքելոցն տեսեալ. (Շար.։)
Սոսկալի հիացմամբ եւ դողութեամբ հեծեմ, որ եւ պատմելս ինձ յոյժ հիացումն արկանէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Թ։)
Հեշտութիւն եւ զարմացումն համացեղիցն, արհաւիրք եւ հիացումն հալածչացն. (Ածաբ. մակաբ.։)
Ի հիացումն երկիւղի կացուցանել։ Ի հիացումն ածել։ Հիացումն զարմացման բերել. (Պիտ.։)
Արկ հիացումն ի վերայ ադամայ, եւ ի քուն արար։ Քուն ըստ ինքեան առանձինն հիացումն է։ Հիացումն անկաւ ի վերայ աբրահամու. (Փիլ. լին.։)
five;
fifth;
երիւք հնգօք ամօք, for fifteen years, for three lustra;
պակաս քան զյիսուն հնգիւ չափ, forty five;
որ օր — էր ամսոյն, on the fifth day of the month.
πέντε quinque. (լծ. ընդ հինգ) Թիւ բացարձակ՝ կէսն տասին. կամ միով աւելի քան զչորս, միով պակաս քան զվեց. հինկ. պէզ, փէնճ (լծ. յն. բէնդէ, եբր. խամզ, ար. խամսէ ).
Ի հնգէ սկիզբն արարեալ՝ աւարտեցաւ ի հինգ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
Բաղխեմ ըզդուռնըդ երկնային՝ նախ քան զփակելն ընդդէմ հնգին. (Յիսուս որդի.։)
Որ օր. հինգ էր ամսոյն. իմա՛ ըստ յն. հինգերորդ (օր). (Եզեկ. ՟Ա. 2։)
suction;
— կաղից, լուսոյ, absorption;
— հեղանիւթոց, imbibition.
առ ի ծծումն կենդանութեան աճմանց. (Շիր.։)
Իբրեւ ծծումն օդոյ՝ մարմնոյ տացի կենդանութիւն. (Վրդն. սղ.։)
to beget;
to give birth, being or life to, to bring forth a child, to lie in, to be delivered;
to procreate, to produce;
to be begotten, engendered, produced, born;
to originate, to arise, to spring;
to pullulate, to bloom;
to emanate, to issue, to proceed;
— — կենդանեաց, to engender, to litter, to bring forth;
վերստին —, to be regenerate, born again;
to revive, to come to life again;
— Հօր, to procreate;
վերստին — մկրտութեամբ, to be new-born or regenerated by grace;
որդիս —, to bring forth a child, to be delivered of a child;
ծնաւ որդի or մանուկ արու, she brought forth or was delivered of a male;
գոգցես յայն ծնեալ էր or թուէր իմն յայն ծնեալ he seemed born for;
գետք զխորս ծնանին, the rivers nourish the sea;
երեսք որ ծնանիցին ի հայելւոջ, a figure horn or reflected in a mirror;
այտի ծնաւ քերթուղութիւն, thence poetry was born.
ԾՆԱՆԵԼ. Նմանութեամբ կամ լայնաբար.
իսկ ծնցես, ն. Ծնցիս. ն. ծնեաւ, ծնիցեալ. τίκτω pario γεννάω, γένναμαι, γίνομαι gigino, genero, gignor, nascor, fio, factus sum. Արտադրել կենդանւոյ զնման իւր. ի լոյս ընծայել. ծագել. յառաջ բերել, եւ գալ. եղանիլ. լինել. ծնանիլ, ծնիլ. (եբր. եալատ. իբր ելանել, ելուզանել. ուստի՝ վէլէտ, էվլատ, եւ այլն)
Տխրութեամբ ծնցես որդիս։ Յղացաւ, եւ ծնաւ զկային։ Եւ յաւել ծնանել զեղբայր նորա զհաբէլ։ Սէթ ծնաւ զենովս։ Ծնեաւ ուստերս եւ դուստերս։ Ծնան իւրեանց որդիս։ Օրն, յորում ես ծնայ (ի մօրէ)։ Մարդ աշխատութեամբ ծնանի։ Զամենայն արու՝ որ ծնանիցի եբրայեցւոց, ի գետ ընկեսջիք։ Ոչխար կամ այծ՝ յորժամ ծնանիցին.եւ այլն։
Կին քո եղիսաբէթ ծնցէ քեզ որդի. (Կիւրղ. ղկ.։)
Յարդի ծնելոցս։ Հոգեւոր երկամբք ծնիցեալ. (Նար.։)
Ի բեթղէհէմ ի կուսէ ծնիցելոյ (փրկչին). (Խոր. առ արծր.։ Պրպմ.։)
Անկարութիւն է զմահու փորձ առնուլ՝ ոչ յառաջագոյն ծնիցելումն. (Բրս. մկրտ.։) այլ անսովոր է ասել.
Արա՛ աղօթս, զի ծնանեսցի կինս ... եւ ապա ծնաւ զմանուկն. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ի՟Ա.։)
ԾՆԱՆԵԼ. Գերագոյն օրինակաւ նշանակէ զանեղական ծագումն բանին ի հօրէ.
Տէր ասաց ցիս, որդի իմ ես դու, եւ ես այսօր ծնայ զքեզ։ Յառաջ քան զարուսեակ ծնայ զքեզ.եւ այլն։
յառաջ քան զամենայն եւ զբնաւ յաւիտեանս ծնաւ անծինն զծնունդ իւր հանգունակ. (Սեբեր. ՟Ա։)
Հայր անսկիզբն եւ անծին, որդի ծնեալ ի բնութենէ հօր. (Շ. ընդհանր.։)
ԾՆԱՆԵԼ. որպէս Ստեղծանել աստուծոյ զմեզ, եւ վերածել յորդեգրութիւն շնորհօք, եւ մկրտութեամբ եւ այլն.
թողեր զաստուած, որ ծնաւ զքեզ։ Որդիս ծնայ, եւ բարձրացուցի։ Ծնաւ զմեզ բանիւն ճշմարտութեան։ Վերստին ծնաւ զմեզ ի յոյսն կենդանի։ Եթէ ոք ոչ ծնիցի վերստին։ Ծնեալն ի մարմնոյ մարմին է, եւ ծնեալն ի հոգւոյ հոգի է.եւ այլն։
Ծնար հայրաբար. սնուցեր դայեկապէս. (Նար. ՟Ե։)
Աւազանին լուսով վերստին ծնանէին ի հոգին սուրբ. (Յհ. կթ.։)
Ժամանակ վերստին ծննդեան. ծնիցու՛ք վերստին. (Ածաբ. յայտն.։)
Ո՞վ է՝ որ ծնաւ զշաղս ցօղոյ. զեղեամն ո՞ծնաւ յերկինս։ Երկիր ծնանիցի արդիւնս շահեկանս։ Ոչ գիտես, զի՞նչ ծնանիցի քեզ վաղիւն։ Պշուցեալ հայիցի ընդ երեսս իւր, որ ծնանիցին ի հայելւոջ. եւ այլն։
Յանհնազանդութենէ ամենայն դժնդակութիւնք ծնանին. (Յճխ. ՟Ժ։)
Գիրք յաճախս ծնանին երկնաւոր պտուղս։ Մայր հոգեւոր (եկեղեցի) ծնանի եւ աստուածս ոմանս եղականս. (Նար.։)
Ծնեալն ի կուսէդ այսօր վերստին յարութեամբ ծնաւ ի կոյս գերեզմանէն. (Շար.։)
Զգարնանոյս ծնանի ժամանակ. (Պիտ.։)
Զոր օրինակ առատաբուղխ բղխումն զխորս անդնդոց ծնանիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
Ոչ կարէին շրթունք զաքարիայ ծնանել բան. (Եփր. համաբ.։)
cf. Ծնկիմ.
childbirth, confinement, delivery, lying-in;
birth, nativity, filiation;
origin, rise, source;
generation, race, offspring;
infant or child;
fruit, production;
effect;
horoscope, nativity;
—ք, posterity, children, descendants;
խթումն ծննդեան, Christmas-eve;
— Քրիստոսի, Christmas, nativity of our Lord;
—ք or գիրք ծննդոց, Genesis;
վերստին —, regeneration, renewing;
միւսանգամ —, resurrection;
— մտաց, conception, conceit;
— լուսնի, new moon;
— փոխոյ, interest;
usury;
— կենդանեաց, brood, litter, covey;
մերձ ի —, near lying-in;
about to bring forth young;
կալ ի ծննդոց, to cease from bearing, to become sterile;
օր ծննրոց, anniversary of birth-day;
երկիր ծննդեան իմոյ, my native country or soil, birth-place, home.
Մեռաւ ռաքել ի ծնունդս. (Վրդն. ծն.։ Տօնակ.։)
իբր ն. τοκετός, τόκος, τίκτειν, λοχεύεσθαι. partus, puerperium, parere, parturire. Ծնանելն զզաւակ՝ մանաւանդ որպէս մայր. յառաջ բերելն զբերս. տօղուրմասը (լծ. յն. դօգէդօ՛ս, դօգօս). վիլատ.
Եկաց ի ծննդենէ։ Դժուարածին եղեւ ի ծննդեանն։ Ժամանակ ծննդեան յամուրաց։ Ոչխարի եւ արջառոյ ծնունդ արձակեալ է (այսինքն սկսեալ են ծնանել զգառինս եւ զորթս). եւ այլն։
Գուշակեաց զանսերմն զծնունդ քո ... եւ յետ ծննդեան մնալով կոյս։ Յղութիւն անսերմնական, ծնունդ անարատ։ Ծննդեամբ սուրբ կուսին յայրն բեթղեհէմ. (Շար.։)
Հրամայեցաւ կնոջն՝ երկամբք ծնունդ. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
Օտար ամլութեան ծնունդ ընդունել. (Կիւրղ. ղկ.։)
Ե՛րթ յերկիր ծննդեան քոյ։ Տօն ծննդոց էր փարաւոնի։ Ի ծննդենէ իմմէ մինչեւ ցայժմ։ Օր մահուան իւրոյ քան զօր ծննդեան իւրոյ։ Գիրք ծննդեան յիսուսի քրիստոսի։ Բազումք ի ծննդեան նորա խնդասցեն, եւ այլն։
Միւսանգամ ծնունդ. իբր յարութիւն. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 9. 14։)
Զամենայն աղայ մանուկ՝ ի ծննդոց մինչեւ յերկեմեանս. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։)
Պատմել ձեզ զծնունդ աստուածորդւոյն ի սուրբ կուսէն. (Ագաթ.։)
Քանզի աստուած ծննդեամբ ի միշտ կուսէն ի փրկութիւն մեզ յայտնեցաւ. եւ այլն. (Շար.։)
Կրկնակի, կամ վերըստին ծննդեամբ. մկրտութեամբ. (Շար. եւ այլն։)
Ի թանձրացեալն. ἕκγονον, γέννημα, ἑπιγονή, ἁπογόνος, παιδίον, natum, faetus, proigenies, progenitus, oriundus, puer եւ germen, fructus, effectus. Զաւակ. որդի. սերունդ, եւ Բերք. արդիւնք. արգասիք. պտուղ. (իրօք. եւ նմանութեամբ.) օղուլ, եվլատ, պար, հասըլ. եբր. եէլէտ, ախերիթ, տօռ, ֆէրի.
Ծնունդ չար զհայր իւր անիծանէ։ Ծնունդք եւ որդիք ձեր։ Ծնունդք նոցա ընդ նոսա։ Զծնունդս ենակայ։ Ի ծննդոցն ռափայ կամ սկայից։ Ծննդեամբք որովայնի, եւ ծննդեամբք խաչանց քոց։ Օձք ծնունդք իժից։ Եւ ահա ծնունդ մարախոյ գայր։ Մի՛ եղիցի ծնունդ որթոյ։ Գիտէի ոչ զնա, թէ ծնունդ որթոյ։ Գիտէի ոչ զնա, թէ ծնունդ իցէ սոցա. եւ այլն։
Երկն եւ ծնունդ շաղակրատ մտաց. (Նար. խչ.։)
Այդ բարբառ ծնունդ է սատանայական կամաց. (Մանդ. ՟Զ։)
Արարատեան աշխարհիս ծնունդք (մարդիկ)։ Աշակերտք արդար վաստակոց, եւ ծնունդք առաքինութեան. (Յհ. կթ.։)
Ծնունդ երկաթի եւ քարի՝ հուր. ծնունդ շատախօսութեան եւ երկպառակութեան ստութիւն. (Կլիմաք.։)
γένεσις, γενέθλια, γενεθλιαλογία, genitura, natalitia, positus caeli tempore nativitatis. Ծննդաբանութիւն աստղահմայից. ախտարք. աստղն՝ ընդ որով ասեն զոք ծնեալ, եւ նովին յօդեն գուշակութիւնս բախտից.
Ի ծնունդ եւ ի բախտ ակնարկէ վիճակելով։ Ազատեա՛ ի կապոյ ծննդեան։ Անփախչելի աստեղացն ծնունդ։ Ի չար իշխանագոյն ծննդենէն ընդ հարկաւոր կապանօք անկեալք։ Զի մի՛ իւրաքանչիւր ուրուք ազատ խորհուրդքն ընդ ծառայութեամբ ծննդեանն անկցին. (Փիլ. նխ. ՟ա.)
Ըստ հեթանոսական բարբանջմանցն, որ բախտս եւ ծնունդս ասեն. (Յճխ. ՟Ի՟Թ։)
Երթայ առ կախարդս, եւ հաւատայ ծննդոց եւ աստղաբաշխութեանց. (Կանոն.։)
ԾՆՈՒՆԴՔ, կամ ԳԻՐՔ ԾՆՆԴՈՑ. որ եւ ԱՐԱՐԱԾՔ ասի. γένεσις genesis
Առաջին մատեանն աստուածաշունչ գրոց, ուր պատմի լինելութիւն արարածոց, եւ ծնունդք նախաստեղծին։ (Ծն. մակագր։)
Զորս ի ծնունդսն սկայամարտութինս. (Դիոն. թղթ.։)
Ուրհայ, որ կոչի ի գիրս ծննդոցն արահաթ. եւ այն իսկ քաղաքն եդեսիոյ. (Մարթին.։)
Եւ անդ լուսնին իսկ հասանէ ժամ ծընընդեան. (Երզն. ոտ. երկն։)
ԾՆՈՒՆԴ ՓՈԽՈՑ. τόκος foenus, usura. Վաշխ, տոկոսիք (ի յն. ձայնէս դօ՛գօս) մուամէլէ.
Հուր այրիչ եւ սուր սատակիչ են ծնունդք փոխոց։ Իժից ծնունդն զորովայն մօրն ծակեն եւ ելանեն, եւ փոխոց ծնունդքն զոգիս շահողացն ծակեալ պատառեն։ Եւ վաշխիցն վաշխ՝ չար ծննդոց չար թոռունս ծնուցանես. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
jaw;
cheek;
edge;
frieze;
brim;
cornice;
parapet, breastwork;
ապտակ ածել ի —սն, հարկանել զ—ս ուրուք, to slap the face, to box the ear;
cf. Իջանեմ.
σιαγών, γνάθος maxilla, mala, gena, mentum. ծամելիքն ողջոյն, ներքոյ եւ արտաքոյ. ոսկրն ատամնաշար, եւ տեղի մօրուաց. երեսք. այտք. կզակ. կլափ.
Տացէ քահանային զերին եւ զծնօտսն։ Ետու զծնօտսն իմ յապտակս։ Գեղեցկացան ծնօտք քո։ Եդեալ ձեռն ի ծնօտի։ Արտասուք իւր ի վերայ ծնօտից իւրոց։ Եգիտ ծնօտ մի իշոյ։ Ծնօտիւ իշոյ.եւ այլն։
Արտասուք ընդ ծնօտս նոցա թորէին. (Յհ. կթ.։)
Զարմացեալ հիանայր ձեռս եդեալ ի ծնօտի. (Ոսկիփոր.։)
Կորզեցին հանին զկզակս ծնօտիցն. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 40։)
Այն ինչ դեռ տէգ մուրուացն ի վերայ գեղեցկատեսիլ վարդափթիթ ծնօտիցն բուսանէր. (Փարպ.։)
Բոլորեալ զծնօտիւն թխագոյն մորուացն շուրջանակի. (Ճ. ՟Ը.։)
Որոյ չեւ եւս էր փաղփաղեալ բողբոջեալ մրադիր բոյսք մօրուացն ընդ ծնօղսն. (Յհ. կթ.։)
Տեսեալ ի բացուստ զերուսաղէմ՝ ապտակէք զծնօղս ձեր, եւ պատառէք զհանդերձս (դուք հրէայք. (Պիտառ.։)
ԾՆՕՏ ասի նմանութեամբ եւ Զարդն շուրջանակի իբրեւ գօտի իւրաց. ծիր. եբր. զէր. թ. զէրնիզան. κυμάτιον (որպէս փոքր ալիք, ծածանումն) cymatium կամ -cium, limbus.
Արասցես (տապանակին, եւ սեղանոյն, եւ պսակին) ծնօտս ոսկիս շուրջ շրջանակաւ. (Ել. ՟Ի՟Ե. 11. 24. 25։ ՟Լ՟Է. 2. 11. 27։)
Ծնօտս ուղկեանս քանդակագործս։ Պսակ շուրջ զծնօտիւք նորա շուրջանակի թզաւ մի։ Եւ ծնօտքն պատուածոյք. (Եզեկ. ՟Խ 43։ ՟Խ՟Գ. 13. 17։)
Շուրջ զծնօտիւք սկուտեղն. (Փարպ.։)
that voyages or goes by sea, sailing;
ploughing the sea;
— լինել, to sail, to navigate;
— ընդ երկիր բերեալ լինել, to pass over the sea as if by a bridge.
ԾՈՎԱԳՆԱՑ ԾՈՎԱԳՆԱՑԻԿ. Ընդ գնացօղ. նաւարկօղ. իբր յն. θαλασσοπόρα, θαλασσόπλοος.
ծովագնաց ընդ երկիր բերեալ լինէր, եւ ընդ ծով հետեւակելով. (Խոր. ՟Բ. 12։)
Հրաժարեալ ի կայսրէն՝ ծովագնաց լինէր. այսինքն նաւարկէր. (Ճ. ՟Ա.։)
այսր անդր երերեալ տատանի՝ զօրէն ծովագնացիկ նաւի ընդդէմ հակառակ շնչոց. (Փիլ. ել. ՟Բ. 45։)
cf. Ծովակալ.
Ծովակալ. պետ եւ իշխան կամ չաստուած ծովու.
Երկիր ի ծովապետէն պիսիդովնէ. (Ճ. ՟Ա.։)
to set running, to cause to flow;
զմտաւ իսկ ածելն —նէ զբերանս, the mere thought of it makes my mouth water.
ԾՈՐԵՄ, եցի. ն. ԾՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. καταρρυέω defluo. Հոսել. թորեցուցանել. կաթեցուցանել. վայթել. Վազցընել, կաթեցնել, վոթել
Բազում առնես ծաղիկ, սակայն հոսես եւ ծորես. (Մխ. առակ.։)
bosom, lap;
cavity;
pocket;
— ծովու, gulf, the bosom or depth of the sea;
— գետոց, channel of a river;
— լերանց, cavern, grotto;
— կառաց, the interior of a carriage;
— անկեան, sinus.
— նաւու, the keel of a ship;
գորք ամփոփման —ոյ նաւին, the hold of a ship.
κόλπος sinus. Գոգ. գիրկ. գոգ ծակեալ. մէջ գրկաց. լանջակողմանք. նմանութեամբ՝ խորշ սրտի., եւ ծովու, եւ այլն. ... Տե՛ս (Ել. ՟Դ. 6։ Օր. ՟Ժ՟Գ. 6։ Հռութ. ՟Դ. 16։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 3։ ՟Գ. Թագ. ՟Գ. 20։ Յոբ. ՟Ժ՟Թ. 27։ ՟Ի՟Գ. 12։ Սղ. ՟Լ՟Դ. 13. ՟Հ՟Գ. 11։ Ես. ՟Կ՟Ե. 6։)
Արիւնն լնոյր զծոց կառացն. այսինքն զմիջաւայրն. (՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 35։)
Պարսկային ծոց. (Խոր. աշխարհ.։)
Յորժամ ուռկան արկանիցի, ձուկնն հարթնու, եւ ի միջին ծոցն դիմէ։ Ի սուրբ ծոցն հաւատոց բնակեալ. (Սեբեր. ՟Գ։)
Ի սենյակ ծոցոյ. այսինքն յարգանդի. (Լմբ. վերափոխ.։)
Միածինն որդի ի որ է ծոց հօր. այսինքն էակից եւ իսկակից ծնունդ հարազատ. (Յհ. ՟Ա. 18։)
Ի ծոցոյ հօր առաքեալ։ Ի հայրական ծոցոյ. (Շար.։)
ԾՈՑ ԱՌՆՈՒԼ κολποῦμαι sinosus sum, insinuor. Գոգ եւ խորշ կազմել ծովու. որ եւ ԽՈՐԱՆԱԼ.
Ծոց առնուլ յաջակողմն հերակլեան արձանացն. (Արիստ. աշխ.։)
piece of linen, bits, cuttings, shreds, strips, rags, tatters;
ի ծուէնս ծուէնս պատառե, to tear, to rend, to pull to pieces;
յերկուս ծուէնս պատառել, to tear in two parts or pieces.
ῤῆγμα scissura, fissura, rima եւ ῤάκος (լծ. թ. եարըգ, էըրըգ ). lacera vestis, pannus. Արմատն երեկի լինել ռմկ. Ծիւ ծիւ, բզիկ բզիկ. Հերձիք. ցելումն. ճեղք. պատառուած, եւ պատառեալ կապերտ, փայտ, եւ այլն. կտոր, քուրջ. քարչէ, քարէ.
Բուռն եհար զհանդերձից իւրոց, եւ պատառեաց յերկունս ծուէնս. (՟Դ. Թագ. ՟Բ. 12։)
Յանկարկատելի ծուէնս պատառեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
ծանուսցե՛ս մեզ զծուէնս քանակութեան (ծառոյն հատելոյ). (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Ծուէնս ծուէնս պատառէին զգեստիկն նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
"knee;
— դնել՝ կրկնել, ի— իջանել, to kneel, to bend the knees, to fall on one's knees, cf. Ի գուճս իջանել, cf. Ի գուճս հարկանել, cf. Ի գուճս կալ, cf. Ի գուճս անկանել, cf. Խոնարհեմ, cf. Ընդգճիմ;
առ — լալ, to weep all alone;
— ածել, to adore, to worship;
արկանել — զծնգաց եւ զսրտի, to worship on bended knees;
հապա ի — ! down on your knees! ի — խոնարհեալ աղաչեմ զքեզ, I entreat it on my knees, or with bended knees;
— կապել, to be knitted, to be formed with knots or joints."
knot.
cf. ԾՈՒՆԳՆ. Ուստի ԾՈՒՆՐ ԿՐԿՆԵԼ, կամ ԴՆԵԼ, կամ Ի ԾՈՒՆՐ ԻՋԱՆԵԼ եւ այլն, է Կրկնել զծունգս, ի գուճս անկանիլ, խոնրհիլ ի վերայ ծնկաց, եւ երկիր պագանել. κάμπτω τὰ γόνατα genuflecto, flecto genua. Ծունկ չոքիլ.
Ոչ իցէ կրկնեալ ծունր բահաղու։ Ինձ կրկնեսցի ամենայն ծունր։ Դնէր ծունր, եւ կայր յաղօթս։ Ի ծունր իջեալ առաջի նորա.եւ այլն։
Ծունր կրկնեցին նախատանաց։ Ծունր խոնարհեցո՛ առ իմ հաշտութիւն. (Նար.։)
Խոնարհեցան ծունր եդին ի վերայ երկրի, որպէս եւ մեք սովորութիւն ունիմք յաղօթս կալոյ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 5։)
Յամենեցունց ի հնազանդելոցն ծունր եւ երկրպագութիւն առցէ. (Երզն. մտթ.։)
Ի ծունր իջուցանեն (զնուիրեալն). (Մաշտ.։ Իսկ Ոսկ. փիլիպ. ՟Գ.) Սգացի՛ր առ անին եւ առ ծունր. յն. լոկ, ի տան։
ԾՈՒՆՐ ԿԱՊԵԼ. Ծունկ՝ այսինքն յօդ կապել բուսոց.
Բերեալ ցօղուն, արձակեալ ստեղն, կապեալ ծունր. (Ագաթ.։)
Զեղեգանն ստէպ ստէպ առ միմեամբք զծունր կապելով. (Կոչ. ՟Թ։)
sketch, outline;
project, draught, plan, design;
written, described, traced;
— դրական, graphical.
διαγραφή descriptio, delineatio. որ եւ ԾՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ. Ծրագրեալ ինչ. նախագիծ յորինուած. ստուերագրութիւն. ուրուական օրինակ.
Զի այն ծրագիր միայն է ճշմարտութեան. (Ոսկ. հռ.։)
Կամ որպէս Գծագրեալ ի մարմնի, եւ ի կարգ ժամանակագրութեան.
Զհայրենական մատեանսն ... եւ ծրագիր կարգեալս. (Ագաթ.։)
to mute, to guano, to dung as burds;
— ձկանց, to spawn.
Կոթող ինչ կանգնեալ ուրեք, եւ ամենայն թռչուն ի վերայ ծրտիցէ. (Թղթ. բար.) (յն. վերանստիցի։)
Արտաքս կոյս ծրտել. (Փիլ. լիւս.։)
Պարծէր եւ ճնճղուկ, եթէ յաչս նորա ծրտեալ կուրացուցանեմ. (Մխ. առակ.։)
Մեղուքն ծրտեն ձնի երեսն դեղին դեղին. (Վստկ.։)
Եւ Ձու ածել ձկանց՝ ոչինչ ընդհատ ի ծրտելոյ կամ ի բաց թքանելոյ.
Կէսքն ձուս ծրտեն, եւ կէսքն կենդանիս ծնանին. (Վեցօր. ՟Է։)
cf. Ծփիմ;
— ընդ մէջ յուսոյ եւ երկիւղի, to fluctuate between hope & fear.
Ծփայր ի խորհուրդս իւր իբրեւ զծով։ Միտքն անկայուն է եւ մշտաշարժ, եւ անյագ ի ծփելոյ ի զանազան խորհուրդս. (Լմբ. սղ.։)
Հրաման ետ ծփալ եւ դարձեալ կակղանալ. (Երզն. մտթ.։)
cf. Ծուփ;
surging of the sea;
wave, billow, swell;
trouble, care, perturbation;
— հերաց, hair floating in the breeze;
ի —նի, afloat;
in trouble;
ի —նի կալ, to waver, to fluctuate, to be agitated, billowy, vacillating.
περιφορά circumlatio եւ այլն. Ծուփք. ծփումն. յուզմունք ալեաց ծովու, կամ ծովու յերեսաց ալեաց. յոյզք եւ վարանք. հոգք, զբօսանք, զբաղանք. տատանումն.
Գիտել զամպարշտի ... զծփանս։ Մեծաւ ծփանօք մտախոհ ակի առ քեզ. (Ժղ. ՟Է. 26։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 8։)
Համտարած ծով ծփանաց։ ընդ ծփանս ալեաց ծովու ծփիցին. (Եւս. քր.։ Ոսկ. յհ.։)
Ապրեալ ի ծփանաց։ Ըստ սաստկութեան ծփանաց. (Ագաթ.։)
Ի յոյժ յանդնդային ծփանացն։ Ալէկոծի անհնարին ծփանօք. (Պիտ.։)
Ծով է ինձ ծփանաց՝ կենցաղոյս բերմունք։ Անդորրութիւն ծփանացս։ Խաղաղութիւն ծփանաց։ Ի հեղձմանէ ծփանաց մեղաց. (Նար.։)
Հանապազ ի խռովութեան եւ ի ծփանի կան. (Վեցօր. ՟Գ։)
cf. Ծփական.
Իբր Ծփական. Ծփեալ. ծփելի.
cf. Հալական.
χυτός fusus, fuslis. Հալական. հալելի. հրահալելի. ձուլելի.
Հալուն եւ տարածուն գոյացութեանն լաւագոյնն ոսկի է. (Փիլ. այլաբ.։)
springe, snare, noose, trap;
snare, toils;
արկանել ի —բս, to draw into snare, to entrap, to inveigle;
անկանել ի —բս, to fall into a snare.
ՀԱՂԲՔ βρόχος laqueus. գրի եւ ԽԱՂԲՔ. (լծ. խիղբ) Լար. թակարդ. որոգայթ. խեղդ.
Ապրեսցիս որպէս զայծեամն ի հաղբից. (Առակ. ՟Զ. 5։)
Զթաքուցեալ հաղբսն։ Ըմբռնիլ ի հաղբս բանսարկուին. (Յհ. կթ.։ Խոսր.։)
Կորուսչին հաղբքն պահեալ։ Մաքրեսցես ի հաղբից։ Կանգնեա՛ զմատնեալն հաղբից գլորման։ Անկայ ի հաղբս մահու անզգայապէս։ Խայտառակեսցին հաղբիցն դրութիւնք. (Նար.։)
communication, participation, connection;
relations;
intercourse;
correspondence;
communion;
carnal communion;
սուրբ —, the Eucharist, the Lord's Supper;
զատկական —, pascal communion;
աղօթք յետ հաղորդութեան, post-communion.
κοινωνία, μετοχή, μετουσία communicatio, communio, participatio, societas Հաղորդն լինել. մասնակցութիւն. կցորդութիւն. հաղորդակցութիւն.
Հաղորդութիւն բանից, կամ հացի, հաւատոց, հոգւոյն սրբոյ, որդւոյ, կամ չարչարանաց քրիստոսի.եւ այլն։
Առ մերձաւորութիւն հաղորդութեան կենդանական սիրովն. (Յճխ. ՟Զ։)
Հաղորդութիւն բարեկամաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Հաղորդութիւն մահու, կամ կցորդութեան. (Եւս. պտմ.։)
Կենաց հաղորդութիւն, կամ հաղորդութիւն կենաց. (Իմ. ՟Ը. 3. 16.)
Ծնաւ իբրեւ զմարդ մարմնով ի կուսէն աստուած բանն՝ առանց հաղորդութեան առն. այսինքն գործակցութեան. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։)
ՀԱՂՈՐԴՈՒԹԻՒՆ. κοινωνία communio εὑχαριστία eucharistia Սուրբ խորհուրդ հաղորդութեան. որ եւ Հաղորդ. եւ Գոհութիւն եւ Օրէնք կոչի. եւ Հաղորդիլն խորհրդոյս. Յիսուսի հաղորդութեանն։ Զաստուածայնոյն գոհութեան հաղորդութիւն։ Սրբոյն գոհութեան հաղորդութիւն լինի տուեալ ի նուիրողէն նոցա քահանայապետէ. Դիոն.
Տայր նոցա եւ ի կենդանարար հաղորդութենէն։ Տացէ նմա զհաղորդութիւն մարմնոյ եւ արեանն քրիստոսի. (Ճ. ՟Բ.։ Շ. ընդհ.։)
Ընկա՛լ զհաղորդութիւնն. (Մանդ. ՟Ա։)
Առ ճաշակ փրկութեան կենացդ հաղորդութեան։ Ի ճաշակումն հաղորդութեան կենացն հացի. (Նար. ՟Լ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)
Բաժակն օրհնութեան՝ զոր օրհնեմք, ո՞չ ապաքէն հաղորդութիւն է արեանն քրիստոսի. հացն՝ զոր բեկանեմք, ո՞չ ապաքէն հաղորդութիւն է ի մարմնոյն քրիստոսի. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Գ. 13.) այսինքն ընդունելութեամբ քրիստոսի՝ մասնակցութիւն ընդ քրիստոսի։
Հաղորդութիւն կոչէ, զի կցորդի նա մեզ, եւ մեք նմա. (Խոսր. պտրգ.։)
cf. Հաճարուկ.
Զհաճարի եւ զփիճի. զի ոչ են բազմոստք, եւ ոչ ընդդիմանալ հողմոց կարեն՝ ի խոր արմատս ոչ ունելով. (Մխ. առակ. ՟Ի՟Բ։)
Մուրան եւ ընկոյզն եւ նուշն, եւ քնարուկն, եւ հաճարուկն. (Ագաթ.։)
cf. Կամակատար.
Որ առնէ զհաճոյս այլոց, հաճոյակատար.
agreement, satisfaction;
accord, approbation, consent, complaisance, acquiescence, compliance;
desire, wish, pleasure, will;
—ք, grace, sweetness, loveliness, amiableness;
առանց քոյին հաճութեան, without your consent, in spite of you;
արա ընդ իս ըստ հաճութեան կամաց քոց, do with me according to your pleasure.
εὑδοκία beneplacitum το ἁρέστον placitum Հաճիլն. հաւանութիւն. բարեհաճութիւն. կամք հաճոյական կամ բարեհամբոյր. հաճոյք.
Յերկիր խաղաղութիւն, ի մարդիկ հաճութիւն։ Տէր որպէս զինու հաճութեամբ քով պսակեցեր զմեզ։ Արա՛ ընդ իս ըստ հաճութեան կամաց քոց։ Ըստ ամենայն հաճութեան աչաց քոց։ Ըստ հաճութեան իւրում, կամ ըստ հաճութեան կամաց իւրոց.եւ այլն։
Ի քոյդ հաճութիւն օրհնեալդ կամաց։ Ի հաճութիւն կամաց առաքչին մեռաւ։ Արարեա՛ միշտ յաղթօղ զխաբողին հաճութիւնս. (Նար.։)
Հաճութեամբ հօր եւ կամաւ եղեւ մարդ լինել որդւոյն. (Շ. մտթ.։)
Մակացողութիւնն (այսինքն վարժողութիւնն) ձիոց, ձիոյն հաճութիւնն է. եւ որսորդութիւն՝ շանց հաճութիւն է, եւ մշակութիւնն՝ է եզանց. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
ՀԱՃՈՒԹԻՒՆ. ἁρέσκεια, εὑχαριστία, θεραπεία gratia (qua placemus aliis), officium Հաճելի կամ ախորժելի գոլն. հաճոյկանութիւն. հաճոյանալն, կամ հաճելն զայլս.
Վասն բազմացն հաճութեան ջան յանձն առաք։ Սուտ հաճութիւն, եւ ընդունայն գեղ կնոջ գոյ ի քեզ։ Գնալ ձեզ արժանի տեառն յամենայն հաճութեան. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 28։ Առակ. ՟Լ՟Ա. 30։ Կող. ՟Ա. 10։)
Քեզ ի հաճութիւն, եւ մի՛ ի բարկութիւն։ Յոր խունկ հաճութեան մեծապէս հոտոտի աստուած։ Հաճութիւն (այսինքն հաշտութիւն) ի մէջ խռովութեան. (Նար.։)
Անբաւ է ասել ի հաճութիւն անհաւատիցն եւ տարացուցումն (կամ ի տարացուցացն). (Ոսկ. եզեկ. կամ Եպիփ. յար.։)
Այլոց հաճութեանց եւ մանկանց սննդեան. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
cf. Համագոյակից.
ὀμοούσιος consubstantialis, ejusdem essentiae Ունօղ զմի եւ զնոյն գոյացութիւն եւ զգոյութիւն. էակից. իսկակից. համաբուն. համաբնութիւն. համէութիւն. միասնական. համագոյակից. եւ համագոյական.
Նոցին համագոյիցն կամաւ եւ հաճութեամբ եղեւ մարդ ճշմարտապէս. (Սկեւռ. յար.։)
Զհամագոյ պատիւն յայտնեն այսոքիկ զսրբոյ երրորդութեանն. (Շ. մտթ.։)
Իսկ (Շար.)
Որ համագոյդ ես խորհրդոցն հայրենի. իմա՛ խորհրդակից, որպէս էակից, եւ ոչ որպէս օտար ոք խորհրդական։
ՀԱՄԱԳՈՅ. ὀμοφυής ejusdem naturae, connaturalis Բնութենակից ըստ տեսակի կամ ըստ սեռի. ազգակից ի բնէ իւիք օրինակաւ. տնկակից.
Մարդն ի հոգւոյ եւ մարմնոյ. քանզի այլատեսակք են այսոքիկ, եւ միմեանց ո՛չ համագոյք։
Համագոյ է հօր ըստ աստուածութեանն. (եւ ըստ մարդկութեանն համագոյ մեզ. Պրպմ. ՟Լ՟Դ։)
Գաբրիէլ եկեալ՝ մեկնելով ի համագոյից հրաշտակաց. (Դամասկ.։)
Մարդ՝ բանական հոգւով, հրեշտակաց համագոյ է, եւ անբան շնչովն՝ անասուն կենդանեաց. (Պիտառ.։)
ՀԱՄԱԳՈՅՔ գ. Համօրէն գոյք եղականք. արարածք ամենայն.
Համագոյիցս փրկօղ բանն աստուած. (Թէոդոր. մայրագ.։)
of the same form or shape, conform;
— առնել զկամս, to be of one mind.
Որ ունի զնոյն ձեւ կամ զկերպարան. համանման.
Զբազումս ի կենդանեաց եւ ըստ տեսակի համաձեւս. (Նիւս. բն. ՟Խ՟Ա։)
ՀԱՄԱՁԵՒ ԱՌՆԵԼ. Կերպարանակից առնել, միաբանել.
Առաքինիքն համաձեւ առնեն զկամս իւրեանց կամացն աստուծոյ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Անուանակից;
name-sake.
Զհամանուն իւր գաւառս. (Յհ. կթ.։)
ὀμώνυμος ejusdem nominis. Նոյնանուն. անուանակից.
Զադամ (որ եւ ատամ ), որ էր համանուն հասարակաց ազգի. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զերկուս արսն համանուանս. (Յհ. կթ.։)
Ի ձեռն յեսուայ համանուանն Յիսուսի. (Տօնակ.։)
Լայնաբար՝ Կրօղ զնոյնպիսի անուն յո՛ր եւ է կարգի, իբրեւ հոմանուն կամ համեմատանուն։ բերանուն, եւ այլն.
Ի բազմապատկապէս եղելոց հեշտութեանց, ոմանք սուտք, եւ ոմանք ճշմարիտք, մտացն, մարմնոյն ... այս ամենայն ցուցանեն զհեշտութիւն համանուն. (Նիւս. բն.։)
Ինքնեղ նաւահանգիստն (գովելի) քան զայն՝ որ յարուեստիցն, համանուն ունելով կոչումն. (Պիտ.։)
Զեկեղեցի իմացարո՛ւք, համանունք գոլով միմեանց, ժողովուրդ, եւ ժողովարան. (Շ. թղթ.։)
Համանուն է հողմն՝ հոգւոյն (յեբր. եւ յն) վասն անօրութեանն։ Քրիստոս, որ է օծեալ. եւ որք հոգեւոր ծննդեամբն եղաք նմա որդիք, կոչեցաք համանուն նորին քրիստոնեայք. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. առակ.։)
destroying, exterminating all;
— կործանումն, entire destruction, extermination;
— առնել, to exterminate, to root out, to utterly destroy;
— լինել, to be totally exterminated.
Համաշխարհական համաջինջ ջուրցն հեղեղ, կամ բարկութիւն աստուծոյ. (Գանձ.։ Արծր. ՟Ա. 1։)
Համաջինջ արարին զամբարիշտ իշխանսն պարսից աշխարհին. (Կաղանկտ.։)
Սատակէին զամենեսեան համաջինջ։ Ամենայն համաջինջ սատակէր յեղիմացւոց ճակատուն։ Համաջինջ ի միջոյ զօրինաց բառնալ զամբարիշտ սովորութիւն. (Զենոբ.։ Եւս. քր. ՟Ա։ Պիտ.։)
brief, short, abridged, concise, succinct, summary;
peremptory;
—, —ս, —աբար, succinctly, briefly, summarily, precisely;
peremptorily;
compendium, abridgement;
final or irrevocable sentence;
— հատանել, to cut short;
— ասել, ասացից, եւ — իսկ ասացեալ, in short, in a word.
ՀԱՄԱՌՕՏ σύντομος, συντετμημένος, ἑπίτομος brevis, concisus, praecisus, compendiosus, compendiarius. որ եւ ԿԱՐՃԱՌՕՏ. (իբր ի կարճոյ համօրէն առեալ, կամ առյօդեալ) Կարճ. սուղ. ամփոփ. բովանդակեալ. ի կարճոյ եւ փութով եղեալ կամ լինելի. եւ Վճռական. հատու. եւ կտրուկ
Բան համառօտ։ Խորհուրդ համառօտ։ Իրս հաստատեալս եւ համառօտս. (Ես. ՟Ժ. 22. 23։ ՟Բ. Մակ. 27. 32։ Առակ. ՟Ի՟Ա. 5։ Ես. ՟Ի՟Ը. 22։)
Միանգամայն իսկ ասացից համառօտ բանիւք. (Պիտ.։)
Բովանդակէ զնոսա ի համառօտ մատենին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ՀԱՄԱՌՕՏ. իբր գ. ըստ յն. ոճոյ. Համառօտիւն. բովանդակութիւն. եւ Վճիռ հատու, կամ անվրէպ համար.
Զկարճառօտ բանն ի համառօտ կացուցանել. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 29։)
Նովին իմաստիւք ասի ածականաբար.
Համառօտ ասէ, քանզի ոչ ըստ օրինի մարմնաւոր դատաւորաց ի դատել յերկարի ժամանակն կամ քննութիւնն, այլ համառօտ եւ կարճ բանիւ ունի լուծանել զսահման դատաստանին։
ՀԱՄԱՌՕՏ, տս. մ. ՀԱՄԱՌՕՏԱԲԱՐ σύντομον, συντέμνων breviter, in compendium redigendo ἑν κεφαλαίῳ summatim. Համառօտիւ. կարճառօտ. ի կարճոյ. անվրէպ. փութով, եւ անաչառ.
Ցուցցուք համառօտ. յն. համառօտելով. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 10։)
Համառօտ յիշատակել, կամ ասել, գլխաւորել, դնել. (Խոր. ՟Բ. 31։ Եզնիկ.։ Խոսր.։ Բրս. հց.։ Լմբ. պտրգ.։)
Իւրաքանչիւր ի նոցանէ աղաչէր զդահիճսն համառօ՛տ մահ ածել ի վերայ նոցա։ Պետրոս համառօ՛տ ընծայեաց զզղջումն։ Աստուածասաստ բարկութեամբ համառօտ դատել։ Համառօտ ածէ զբարկութիւնն. (Ճ. ՟Ա.։ Ճ. ՟Գ.։ Ագաթ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Վկայէ սոցին եւ ժամանակագիրն կաստովր, յորում համառօտս զժամանակացն հատանէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ի մարգարէից անտի բերեալ համառօտս՝ ի սոյն յարկ մուծից սաստիկ դատախազ. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
Համառօտաբար զեկուցանել, կամ զգացուցանել, տեանել, ի մէջ ածել, ընձեռել, յառաջ վարել, կամ վերստին առնուլ (զբան). (Պիտ.։ Գր. սքանչ.։ Դիոն. Շ. բարձր.։ Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Գ. 12։ Ոսկ. ծն.։)
Բայց եթէ համառօտաբար իսկ ընդ տուօղն հրաշանալ։ Այնպէս համառօտաբար հրաժարեցուցեալ։ (Եւ իբր ա) Որ համառօտաբար բանիւն յայտնի կացուցանէ զյեղանակս. (Պիտ.։)
briefly traced, succinct;
— բովանդակութիւն, an abridgement;
— պատկեր, sketch, short notice, cursory view.
ՀԱՄԱՌՕՏԱԳԻԾ ՀԱՄԱՌՕՏԱԳԻՐ. Համառօտիւ գծագրեալ. կարճառօտ գրեալ.
to abridge, to diminish, to shorten;
to digest, to resume, to recapitulate;
to reduce, to contract, to extract;
ուղիղ —, to understand thoroughly and cause to be perfectly well understood;
— զօրէնս, to transgress, to break a law;
— քորեպիսկոպոսին զեկեղեցիս, to make a visitation of the diocese.
συντέμνω concido, brevio. Կարճ առնել. բովանդակել. ամփոփել. կարճել. քաղել. ի համառօտն վերածել. ի կարճոյ առաջի դնել. անվրէպ սահմանել կամ ուսուցանել.
Թէ զաւուրցս հարստութիւն համառօտեսցես։ Եւ զի մի՛ տաղտկացայց յամեալ ի բանիս, ի համառօտել զսոյն փութացայց. (Նար.։)
ՀԱՄԱՌՕՏԵԼ. Քաղելով բովանդակել, եւ աւարտել.
Քարոզէ սարկաւագն, խնդրեսցուք հաւատով. եւ եպիսկոպոսն օրհնութիւն եւ փառս համառօտէ հօր եւ որդւոյ եւ հոգւոյն սրբոյ յաւիտեանս յաւիտենից. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
ՀԱՄԱՌՕՏԵԼ. Կրճատել. զանցանել. կր. պակասիլ.
Տեսուչ քորեպիսկոպոսն պարտի համառօտել զամենայն եկեղեցիս. (Կանոն.։)
ՈՒՂԻՂ ՀԱՄԱՌՕՏԵԼ. ὁρθοτομέω recte sentio, et explico. Ուղիղ իմանալ եւ իմացուցանել. (որպէս ռմկ. խելքը կտրել, խելքին կտրել տալ շիտակը. )
Վարդապետաց քանոն հաւատոյ. քանոն՝ զուղիղ եւ զճշմարիտ համառօտելն կոչէ՝ վարդապետութեամբ. (Շ. բարձր.։)
cf. Սեղանակից.
ὀμοτράπεζος eadem utens mensa. Սեղանակից. հացակից.
Դրացիք բազում անգամ (կամ ո՛չ միշտ) համասեղան եւ համակերակուրք լինին։ Ընտանացեալ կենդանին համասեղան միշտ լինի։ Համասեղանս արժանիս առնէ լինել. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։ Փիլ. ել. ՟Ա. 3։)
of a thousand years;
մեայ ժամանակ, millennium.
ՀԱԶԱՐԱՄԵԱՅ ՀԱԶԱՐԱՄԵԱՆ χιλιόετης, χιλιετής qui vel quod est mille annorum. Ունօղ զժամանակ հազար ամաց. որ ինչ հայի ի միջոց հազար ամաց. հազար տարուան կամ տարու.
Հազարամեայ ժամանակ։ Ժամանակ հազարամեան. (Եւս. քր. ՟Ա։ Լմբ. սղ.։ Շ. ՟բ. պետ. ՟Խ՟Գ։)
Հազարամեայ աղճատանքն ի դրախտին փափկութեան։ Օտարոտեացն եւ հերձուապետացն հազարամեայ առասպելք. (Առ որս. ՟Ժ։ Միսայէլ խչ.։)
Ի զուր էր զհաշտն հազարամեան առնել. (Եզնիկ.։)
Ընդ լուծանել փոքր կապանաց հազարամէից. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
cf. Հալածական առնեմ.
διώκω persequor ἁπελαύνω expello ἁποστέλλω demitto, եւ այլն. (ի բայէս Ածել, եւ ի մասնկանէս Համ, որ լինի եւ հան, հազ, հալ) Զհետ պնդելով՝ վարել, վանել. փախստեայ տանել. փարատել. հեռացուցանել. մերժել. անհանգիստ առնել. նեղել. չարչարել. ետեւէն ինկնալով՝ վարել քշել փախցընել, վռնտել, չարչըրկել.
Հալածել զթշնամիս, կամ ի քաղաքէ ի քաղաք։ Հալածեաց զնա, եւ ած արկ ի դովրա։ Զի՞ հալածես զիս։ Զի՞ եկիք առ իս, զի դուք ատեցէք զիս, եւ հալածեցէք ի ձէջ։ Երանի՛ որ հալածեալ իցեն վասն արդարութեան։ Որ հալածէքդ զիրաւունս։ Խոստանային զարհաւիրս եւ զխռովութիւնս հալածել յանձնէ ախտացելոց։ Իբրեւ զշամանդաղ ցրուեսցին՝ հալածեալք ի ճառագայթից արեգական։ Իբրեւ զեղեամն ի մրրկէ հալածեալ.եւ այլն։
Հալածելն զյոյժ հեռանալն յայտ առնէ. (Ոսկ. ես.։)
Բացէ բաց հալածել զարդարութիւն կամ զճշմարտութիւն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Հալածել զկրճումն ատամանց. (Շ. յկ. ՟Լ։)
Ուստի հալածին ցաւք եւ հոգք. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
furnace;
foundry;
crucible, coppel;
— պառակաւոր, muffle-furnace or furnace-mill.
κάμινος caminus, fornax χωνευτήριον conflatorium, fornax fusoria որ եւ ասի ԲՈՎՔ. եւ եբր. բառիւ ՔՈՒՐԱՅ, ՔՐԱՅ. Հնոց կամ փուռն հալելոյ, եւ անօթն՝ ուր դնի հրահալելին ի մէջ հնոցի. եւ որ ինչ նման է նոցին. ֆուռուն, օճագ. եւ փօթա.
Իբրեւ զբոց հալոցի։ Որպէս խառնակեալ իցէ կապար եւ արծաթ ի հալոցի։ Զարծաթ եւ զպղինձ ի մէջ հալոցի. (Մաղ. ՟Գ. 2։ Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 18. 20։)
Ի միջոյ երկաթոյն հալոցաց. այսինքն յերկաթեղէն հնոցէ. (՟Գ. Թագ. ՟Ը. 51։)
Իբրեւ զոսկի սուրբ ելեալ ի հալոցաց. (Եզնիկ.։)
Բազում ինչ ոսկի է, այլ ի հալոցէն ողջմամբ սակաւք ելանեն. (Լմբ. սղ.։)
Լուծանելով, իբրեւ ի հալոցէ իմն ի յայլսն փոփոխեալ հեղու. (Նիւս. կազմ.։)
Հալոցն ճարպին, եւ ճենճերմունք իւր. իբր վառարան, կամ տապակ։
Համբարք կերակրոց կուտեսցին ի հալոցսն բէլայ. (Արծր. ՟Ա. 2։)
melting, liquefaction, fusion;
dissolution;
consumption, decay;
— ջրեղէն, հրեղէն, aqueous, igneous fusion;
— կերակրոց, digestion;
— սառնամանեաց, thaw.
Արեգակն գիճացուցանէ զմոմ եւ զպանիր՝ ընդ հալմամբ արկեալ. ապա չորացուցանէ։ (Վանակ. յոբ.։)
Պատեհ որակութեան հալման եւ ծորման. (Մագ. ՟Հ՟Ե։)
Իբրեւ ի քուրայի հալումն իմն միանգամայն առնէ (ստամոքն). (Նիւս. կազմ.։)
Նմանապէս ախտանայ յորովայնի, որ առաւելութեամբ յագեցութեանն ի հալումն ածել զ՝ի ներքս ամբարեալն ոչ կարաց։ Հալմանն սխալումն՝ որոց փափկանանն՝ հարկաւորաբար զհետ երթայ. (Բրս. յ՝իսկզբանէ. եւ Բրս. պհ.։)
Զկլեալ մարգարէն ի ջերմ որովայնի կիտին առանց հազման ամբողջ պահեաց. (Ճ. ՟Ա.։)
faithful, loyal, honest, trusty, trustworthy;
confident;
true, sure, certain, real;
cf. Հաւատարմաբար;
— լինել, to be verified, confirmed, proved;
to be justified;
to be trusted, believed, adopted, or accepted;
— կալ, մնալ, to rest or remain faithful to;
— առնել, to prove, to justify, to verify, to accredit, to give credit to, to make credible;
— առնել զոք, to assure, to cause to believe, to persuade.
πιστός fidelis, fidus. Մտերիմ ի հաւատս առաջի աստուծոյ, կամ մարդկան. արժանահաւատ. իրաւամբք եւ յապահովի հաւատալի. հաւաստի. վստահելի. ընդունելի. եբր. էմուն, նէէման. թ. էմին.
Ծառայն իմ մովսէս, որ յամենայն տան իմում հաւատարիմ է։ Զայր հաւատարիմ գո՛րծ է գտանել։ Արս հաւատարիմս։ Քահանայ հաւատարիմ։ Իշխան մեծ հաւատարիմ յարքայութեան իւրում։ Աստուած հաւատարիմ։ Վկայութիւն տեառն հաւատարիմ է։ Հաւատարիմ են յամենայնի պատուիրանք նորա։ Շրթունք հաւատարիմք։ Զշրըունս հաւատարմաց։ Խօսիցի եւ ոչինչ հաւատարիմս.եւ այլն։
Հաւատարիմ կոչէ զնա ... զի ոչ խորեաց ինչ, եւ ոչ ընդվայր զտէրունիսն ծախեաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 24։)
Ի հաւատարմաց խորհրդականացն նորա. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Իւրով հաւատարիմ բանիւք։ Հաւատարիմ կարգել զվկայութիւնն. (Ոսկ. յհ.։)
Կիսոց՝ թէպէտեւ երդնուն, չհաւատամք, եւ զայլս՝ թէպէտեւ չերդնուն, հաւատարիմ համարիմք։ Որ չերդնուն, նոքա առաւել հաւատարիմ են. (Ոսկ. մտթ.։)
ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ. իբր Աներկեւան. անքոյթ. հաստատուն. անպակաս.
Ճշմարիտ է երազն, եւ հաւատարիմ մեկնութիւն նորա։ Դաշինս հաւատարիմս կռէր ընդ նմա։ Տուն, կամ քաղաք, կամ տեղի, կամ ջուր հաւատարիմ։ Զսրբութիւնսն դաւթի զհաւատարիմս.եւ այլն։
Այն ինչ՝ զորմէ բազումք վկայեն, հաւատարիմ է. (Պղատ. տիմ.։)
Յեղելոցն առնէր հաւատարիմ միշտ. (Ոսկ. յհ.։)
Նաեւ մեր իսկ բանս հաւատարիմ առնիցէ զվարդապետին բարբառ. (Եւս. քր.։)
Զի նովաւ հաւատարիմ առնիցէ զկուսական յղութիւնն։ Երեւելի նշանօքն զաներեւոյթ խոստումն հաւատարիմ առնէր. (Շ. մտթ.։)
Ապա եւ վկայութեամբք հաւատարիմ առնէ զբանն իւր. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)
Հաւատարիմ լիցի անուն նորա եւ արքայութիւն նորա առաջի իմ։ Եւ արդ տէր աստուած իսրայէլի, հաւատարիմ լիցի բանն քո։ Հաւատարիմ եղեն պատգամքն աստուծոյ։ Ընտրեցաք յաստուծոյ հաւատարիմ լինել աւետարանին։ Հաւատարիմ եղեւ վկայութիւնն մեր ի վերայ ձեր յաւուր յայնմիկ։ Քարոզեցաւ ի հեթանոսս, հաւատարիմ եղեւ յաշխարհի (այսինքն հաւատացաւ)։ Որում եղէ ես հաւատարիմ. ((յն. զոր ես հաւատացայ. այսինքն որ ինձ հաւատացաւ). եւ այլն։)
cf. Հեզաբանիկ.
Հեզաբան լինել, ընկերին ուսուցանել ցածութիւն. (Եղիշ. հայր մեր.։)
near, nigh, next, close to, contiguous;
about, nearly;
— ընդ —, very near, soon, in a short time;
— ի վենետիկ, near Venice;
— է ի մեզ, it is near or quite close to us;
— առ միմեանս, together, one with another, side by side;
— լինել, to be near, ready at hand;
to be on the verge or brink of, at the point of;
— լինել ի մահ, to be at the point of death;
— ի վախճան լինել, to be drawing to a close;
to be approaching one's end;
— բազմիլ, to sit near;
— դնել, to propose;
to confront, to compare.
πλησίον, ἑγγύς, ἕγγιον, σύνεγγυς prope, proxime, juxta ἑγγύτερον propius. եւ բայիւ ἑγγίζω, συνεγγίζω appropinquo πάρεστι adest. Մօտ. հուպ. առընթեր. ներկայ. մօտը, քովը, մօտիկ, քովիկը.
Մերձ ի ծովն կարմիր։ Մերձ ի տունն փոդովրայ։ Մերձ ի լեառն։ Մերձ ի գեղն։ Մերձ (ի) յոպպէ։ Որ է մերձ յերուսաղէմ։ Մերձ է տէր առ ամենեսեան։ Մերձ է առ դուրս։ Մերձ է բանն առ քեզ յոյժ։ Մերձ առ երկրաւն եդոմայ։ Մերձ է մեզ փրկութիւն.եւ այլն։
Հոգեւորականն մեզ մերձ լինիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)
Մերձ է օր տեառն։ Մերձ է տէր։ Մերձ է ամառն։ Մերձ էր զատիկն։ Մերձ էին զդրունսն խորտակել։ Մերձ եղեւ յամուրսն. եւ այլն։
Մերձ էին ամենայն զօրքն սատակել ի ծարաւոյ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 5։)
Առ արուեստգիտութեան մերձ է այս բժշկութիւն՝ քան ար զօրութիւն. (Եփր. համաբ.։)
Եհար տիգաւ ի վերայ բարձից նորա, եւ մերձ տարաւ յընկենուլ զնա. (Զենոբ.։)
ՄԵՐՁ. ա. ἑγγύς, παρών proximus, praesens. Մերձաւոր. մօտակաց. առաջիկայ.
ՄԵՐՁ ԸՆԴ ՄԵՐՁ. մ. Հուպ ընդ հուպ. ի մօտոյ. յետ սակաւ ժամանակի. ըստ յն. փութով. փոյթ ընդ փոյթ. մօտերս, շուտով.
Խորտակեսցէ զսատանայ ընդ ոտիւք ձերովք մերձ ընդ մերձ. (Հռ. ՟Ժ՟Զ. 20։)
Անդէն ծանեաւ զբեկումն անձին իւրոյ, որ մերձ ընդ մերձ հասանէլոց էին ի վերայ նորա։ Տացէ ինձ մերձ ընդ մերձ տեսանել զեղբայր իմ զվարդ, եւ ուրախանալ. (Փարպ.։)
near, nigh, next;
neighbouring, bordering on, adjacent, contiguous;
approximate;
akin, consanguineous;
neighbour, friend, acquaintance;
relation;
— ազգական, near relation.
ἑγγίζων, ὀ ἑγγύς, ἕγγιστα, ἑγγίστατος, παρών appropinquans, praesens. Որ ոք կամ որ ինչ մերձ է տեղեաւ եւ ժամանակաւ. մօտաւոր. հպաւոր. առաջիկայ. մօտիկ.
Լա՛ւ է բարեկամ մերձաւոր՝ քան եղբայր ի հեռաստանէ բնակեալ։ Մերձաւորաց եւ հեռաւորաց։ Հայեցայ ես շուրջ զմեօք ի մերձաւորս արքայութեան մերոյ։ Աստուած մերձաւոր եմ ես.եւ այլն։
Ահ սրբութեան նորա անկեալ էր զհեռաւորօք եւ զմերձաւորօք. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զօրութեամբ հեռաւոր խոստմանցն յաղթեցին մերձաւոր տանջանացն. (Եփր. վկ. արեւ.։)
Ընդ մերձաւոր կեանքս շաղախիմք. (Բրսղ. մրկ.։)
ՄԵՐՁԱՒՈՐ. συγγενής cognatus ἁγχιστεύων prpinquus, proximus ἐταῖρος socius, sodalis. Ազգակից. արենակից. եւ մտերիմ բարեկամ. ծանօթ. ընկեր.
Կերա՛յք մերձաւորք իմ։ Այն է եղբօրորդին իմ, եւ ա՛յն է մերձաւոր իմ։ Մի՛ լինիցի կին մեռելոյն արտաքոյ առն ումեք, որ մերձաւոր չիցէ նորա. Բարեկամք իմ, եւ մերձաւորք իմ։ Մերձաւոր արեան. եւ այլն. ստէպ ի սուրբ գիրս։
obscure, gloomy, dark;
obscure, abstruse, occult, of difficult interpretation;
— կեանք, life of obscurity;
— վարս վարել, to live obscurely, to lead an austere life.
Եկին ի մթինն. այսինքն ի մթին ժամու՝ ընդ երեկս. (՟Դ. Թագ. ՟Ե. 24։)
Յերկիր խաւարին եւ մթին. (Յոբ. ՟Ժ. 21։)
Օրինակ ինչ ի մէջ բերցուք մթին եւ ընդ աղօտս. (Սեբեր. ՟Զ։)
Անձն իմ խաւար՝ միտքըս մըթին, կամաւ ի բանտ կամ ի խորին. (Յիսուս որդի.։)
ՄԹԻՆ. որպէս Խրթին. խրթնազգեաց. ճգնողական.
Էր անդ ղեղբայր մի խստակրօն, որ մթին վարս վարէր. (Բուզ. ՟Ե. 28։)
unanimous, of one mind, agreeing;
conformable, equal, uniform, analogous, similar, identical, the same;
with one accord, in concert, unanimously;
cf. Միաբանակեաց;
— հաւանութիւն, unanimity, concord, consent;
— լինել, to agree, to conform to.
ὀμόλογος, ὀμόνοος, ὀμογνώμων, σύμφωνος consentiens, concors, consonans, -nus. Որոց մի է բան՝ այսինքն խօսք կամ համեմատութիւն. համաձայն, միախոհ. համեմատ.
Տե՛ս սակայն նմին միաբան. (Ժղ. ՟Է. 15։)
Եւ զգալի տարերց քառից՝ հակառակաց միաբանից. (Շար.։)
Միաբա՞նք իցեն ի սէր միմեանց, եթէ երկբայք. (Ղեւոնդ.։)
Միաբան խորհրդով, կամօք, հաւանութիւն. եւ այլն։
Եւ κοινόβιος socius vitae communis. Միաբանակեաց կրօնաւոր. վանական.
ՄԻԱԲԱՆ. մ.նխ. ὀμοῦ simul ὀμοθυμαδόν unanimiter σύμφωνον, -να consone, consonanter, -tia. Միաբանաբար. միաբանութեամբ. միաբանակի. միաբանապէս. առ հասարակ. ի միասին. եւ Հանգոյն, հանգէտ. զօրէն. յար եւ նման.
Միաբան վառեալ պատրաստեալ։ Եկին առ նա միաբան՝ մխիթարել։ Էին հանապազորդեալ միաբան յաղօթս։ Էին ամենեքեան միաբան ի միասին.եւ այլն։
Միաբան աղաղակէին։ Միաբան քաջացան, կամ աղաչեսցուք. (Եղիշ. ՟Բ։ Շար.։)
Որ միանգամ այսմ կաննի միաբան լինին։ Սմին կանոնի միաբան լինել. (Գղ. ՟Զ. 16։ Փիլիպ. ՟Գ. 16։)
unanimity, agreement, concord, union, harmony, consent, good understanding;
conciliation, union;
harmony, consonance, concordance, homophony, symphony, concert;
conformity, fitness, suitableness;
commonalty, community, communion;
company, society, club, corporation, congregation;
copulation;
— թագաւորաց, alliance, confederation, league;
— ի չարիս, cabal, plot, conspiracy;
միաբանութեամբ, unanimously, with one accord;
միաբանութեամբ կեալ, to live on good terms;
քակտել զ—ս, to sow division in.
ὀμόνοια, συμφωνία concordia, consensus, concentus ἐνότης unio ψύφησμα consultum σύμπνοια unanimitas ὀμολογία concinnitas, conventio. Միաբան գոլն. եւ միաբանիլն. ձայնակցութիւն. համախոհութիւն. միութիւն. յարմարութիւն.
Ե՛ւս քան զայս անզատական է միաբանութիւն միասնական երրորդութեանն. (Մամբր.։)
Յիւր միաբանութիւնն եւ նմանութիւն կատարեալ պատկերին կոչիցէ զմեզ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զփորձ առի միաբանութեան ուխտի եկեղեցւոյն։ Միաբանութեամբ նախարարացն. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե։)
Ի միաբանութենէ սիրոյ կիւրոսի եւ տիգրանայ։ Ի միաբանութենէ կիւրոսի եւ տիգրանայ. (Խոր. ՟Ա. 25. 26։)
Յորս կայ փազում միաբանութիւն եւ առ այլ եւս մեր գիրս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ՄԻԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. συνοδία communitas, societas. Միաբանական կեանք կրօնաւորաց, կամ ժողով բարեպաշտից.
Թագաւո՛ր երկնաւոր զմիաբանութիւնս մեր օրհնեա՛. (Շար.։)
Անցեալ կայր ժողովուրդն սրբեալ ի միաբանութեանց առ կանայս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Մեկնահանդերձ.
Ունօղ կամ ունելով զմի եւեթ հանդերձ. միաձորձ. մէկ հագուստով.
Դանիէլ՝ միահանդերձ մաշկանափորտն։ Միահանդերձք՝ բոկագնացք. (Բուզ. ՟Դ. 14։ ՟Զ. 15։)
Միաձի միահանդերձ զինքն եւ զհասարակ գունդն վարատեալ փախստականութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Ի ձմերայնի սառուցեալ՝ միահանդերձ եւ անվերարկու. (Տէր Իսրայէլ. փետր. ՟Ա.։)
Բնակէր մեծաւ ճգնութեամբ՝ միահանդերձ եւ բոկոտն. (Կիր. պտմ.։)
cf. Ձայնակից լինիմ.
συμφωνέω, ὀμοφωνέω consono, concino. Ձայնակից լինել. համաձայնիլ. միաբանիլ.
Միաձայնեալ՝ ասէին։ Միաձայնելով գովէին զքեզ։ Եւ նոցա միաձայնեալ՝ ասէին։ Միաձայնեալ եղեն մարդիկ ընդ հրեշտակս. (Շար.։)
Ընդ մեզ միաձայնեալ (հրեշտակք՝) օրհնեն. (Նար. երգ.։)
Զերկուց եւ զերից միաձայնելով յանուն քո. (Պտրգ.։)
Եթէ ոչ միաձայնին վկայքն, իւրաքանչիւր կողմանցն լիցի ընտրութիւն առաջի դատաւորացն. (Մխ. դտ.։)
cf. Ձայնակցութիւն.
συμφωνία consonantia, concentus, concusus, consensus, concordia. Ձայնակցութիւն. միաբանութիւն. միակամութիւն.
Ի ձեռն այսորիկ ցուցանէր առ հայր զմիաձայնութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)