afflicted, pained, grieved, distressed, vexed, plagued, tormented.
Եկեալ հասանէր բազում վշտահար հեծութեամբ։ Արանց վշտահար հեծութեամբ սգացելոց. (Յհ. կթ.։ (ուր Լեհ. ընթեռնու վշտահան)։)
herd, drove, flock of animals.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «գազանների խումբ» Ոսկ. մ. բ. 8. Սարգ. գրուած նաև յոհմակ Եփր. յոբ. «Հապա՛ տեսից յոհմակս խաւարեայս» (ՀԱ 1912, 671). ՆՀԲ գրում է ոհմակ։
• ՆՀԲ պրս. պէհմ, պէհէմ, պիւհէմ (իմա՛ ba-ham «միասին»)։ Հիւնք. վհուկ բառից։ Պարոնեան, Բանաս. 1900. 122 զնդ. վոհումանօ «բարի միտք»։
ՎՈՀՄԱԿ որ եւ ՈՀՄԱԿ. պ. պէհմ, պէհէմ, պիւհէմ. Ջոկ անբանից. երամակ անասնոց եւ գազանաց. սիւրիւ.
Բազում վոհմակք գայլոց շուրջ պատիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8. (յն. բիւր գայլք)։)
Իբրեւ շարք շանց եւ վոհմակք գայլոց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է. ՟Թ։)
cf. Վհուկ.
Ցրուեցից զնշանս վոհկաց. (Ոսկ. ես.։)
sublime in thought, sublime genius;
high-hearted.
ՎՍԵՄԱԽՈՀ կամ ՎՍԱՄԱԽՈՀ. Բարձրախորհուրդ. մեծախոհ. վսեմամիտ. գերիմաստ.
Տեառն իմոյ գերահռչակելոյ եւ վսեմախոհ դատաւորի բազմասցի ողջոյն։ Վստահանալով ի քո վսեմախոհ գիտութիւնիդ, տալով պատճառս՝ իմաստնոյդ, զի իմաստնագոյն եւս լիցիս. (Ճ. ՟Ա.։ Արշ.։)
extraordinary wit, great sagacity, acumen, genius.
φρόνησις prudentia, sapientia, intelligentia. Գերահանճար խորհուրդ՝ մտածութիւն. իմաստութիւն.
Եթէ աղէքսանդրոս իւրով վսեմախոհութեամբ պատերազմօղ քաջ է, երթիցէ միայնակ, եւ տացէ պատերազմ. (Պտմ. աղեքս.։)
confiding, trusty, unsuspicious;
— լինել, to be sure, reassured;
to trust;
— առնել, to strengthen, to reassure, to remove one's fears, to give one's word for;
— եմ զի, I am sure, I am convinced that, I do not doubt that;
— լերուք յիս, rely, reckon on me;
ոչ էր — յերեւելիսս, he had not placed his hopes in wordily things.
• «ապահով, վրան հաւատ ունե-ցած, համարձակ, աներկիւղ» ՍԳր. Եւս. քր. որից վստահութիւն ՍԳր. Ոսկ. փիլիպ. վրո-տահանալ ՍԳր. վստահել Ոսկ. լհ, ա. 36 և Փիլիպ. վստահապէս Նար. բարեվստահու-թիւն Կիւրղ. ես. անվստահ Փարպ. վստահի «անշուշտ, ապահովապէս, իրօք» (չունի ԱԲ Անսիզք 65. նոր բառեր են՝ անձնավստաճ, ինքնավստահ, անվստահելի, վստահելի, վստահօրէն, անվստահաբար են։
• =Հպրս. *vistāhuva-, պհլ. vistāxv «վըս. տահ, անպատկառ», պազ. vastāx «վստահ, ապահով, համարձակ, ինքնավստահ, յանձ. նապաստան, լիրբ, անպատկառ», պրս. [arabic word] gustāx (նաև bustāx, սխալմամբ kustāx, համառօտուած ustāx, ustāx, istāx) «ան-համեստ կերպով խօսող, լրբաբան» (Horn § 920)։-Հիւբշ. 249։
• ՆՀԲ «որպէս թէ վեստ կամ տճկ. իւստ՝ այսինքն գեր ի վերոյ՝ քան զահ, լծ. և պրս. քիւստախ «անահ, յանդուգն» և
• սէրպէստ». իսկ հաւատ բառի տակ լծ. յն. բի՛սդիս։ Պրս. gustāx ձևին են կցում Böttich. Arica 84, 405 (նաև սանս. visthā), Lag. Urgesch. 151, Müller SWAW 41, 7, Lag. Ges. Abhd. 33 ևն։ Էմին, Baxarн-вищan. և Oт-вeтъ Ilaтк. 23 (արտ. Изслед. и Cтaт. 75 և 100) վեստ բառից։ Հիւնք. պրս. սիւթա, իւթա «Զենտ Աւեստա» ձևից։
(որպէս թէ Վեստ կամ իւստ ՝ այսինքն գեր ի վերոյ՝ քան զահ. լծ. եւ պրս. քիւստախ, անահ, յանդուգն, եւ սէրպէստ ). Անվեհեր. աներկիւղ. ապաստանեալ. ապաւինեալ. համարձակ, կամ հաւատս ընծայօղ. եւ Ապահով. ուստի ասի Վստահ եմ կամ լինինմ. πείθομαι, θαρρέω confido, suadeor, audeo եւ այլն. Համարձակիլ. յապա հովիլ. դնել յուսով ի մտի.
Վստահ է ի նա սիրտ առն իւրոյ։ Յայդ ինչ մի՛ վստահ լինիցիս։ Վստահ էին, զի արարեալ էին ընդ սեղանովն մուտ անյայտ։ Վստահ ես յանձն քո։ Եթէ ոք վստահ յանձն իցէ։ Վստահ եմ յայդ։ Վստահ եմ կապանօքս իմովք։ Վստահ եմք ի ձեզ տերամբ.եւ այլն։
Ոչ իսկ էր վստահ յերեւելիսս. (Իսիւք.։)
Եւ նոքա վստահ ի դաշինսի՝ խաշամբք եւ տամբ՝ կահիւ եւ կաղմածով խաղային՞ (Եւս.քր. ՟Ա։)
Կամ ՎՍՏԱՀ ԱՌՆԵԼ. πείθω fidem facio, securum reddo. Յուսադիր լինել. քաջալերել. յապահովել.
Որով վստահ առնէ մուծանել զնոսա յերկիրն բարի։ Վստահ առնէ զիմաստունն նման գոլ աստուծոյ. (Նախ. օրին. եւ Նախ. առակ.։)
Վստահ առնէ զնոսա ի հոգւոյն սրբոյ գործակցութիւն. (Իգն.։)
confidingly, trustingly, confidently, boldly;
hopefully.
τεθαρσικῶς confidenter, fidenter. Վստահութեամբ. աներկբայ մտօք. յապահովի. որպէս ակն ունիմք.
Զոր զի պահեսջիք վստահաբար, մատուցանեմք զբանս որպէս նեցուկ մտաց. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
to be assured, to trust to, to confide in, to rely on, to have confidence in, to put one's trust in, to place confidence in, to rely or reckon on;
to hope;
to trust with, to confide to, to commit to, to put into the hands of, to deposit;
չ-, to distrust, to mistrust, to suspect, to be mistrustful;
յինքն or յանձն —, to rely on oneself, to presume, to have a great conceit of oneself, to assume too much.
Ընդդէմ դիցես մերձակայ փորձութեանց զվստահացեալ բարիսն. (Բրս. գոհ.։)
Դու՞ ես որ գալոց ես, եթէ այլում վստահանամք ի դժոխս. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
πείθομαι, πιθέω, θαρρέω fido, confido, fretus sum, audeo, praesumo, spero. Վստահ լինել՝ յանձն կամ յայլս. ապահովանել, ապաւինիլ. իշխել. հաւատալ. հաւանիլ. յենուլ. յուսալ. քաջալերիլ. յանդգնիլ.
Ի ժողովուրդն հանդարտացեալ եւ վստահացեալ յուսով։ Վստահացեալ լիցիս, զի կայ քո յոյս. (Դտ. ՟Ժ՟Ը. 27։ Յոբ. ՟Ժ՟Ա. 18։)
Յինքն վստահանայցէ։ Յանձն վստահանայ։ Բարի է վստահանալ ի տէր՝ քան վստահանալ ի մարդիկ։ Վստահացեալք էին ի բարիս աշխարհականս. (Ածաբ.։ Ոսկ.։ Կիւրղ. ի կոյսն.։ Իսիւք.։)
Յայս վստահացեալ՝ հանգեան։ Երդնու. ընդ որ վստահացեալ՝ եւ այլն։ Սակայն ոչ ամենեւին վստահացաւ ի նա արքայ. (Խոր. ՟Բ. 33. եւ 18. 23։)
ՎՍՏԱՀԱՆԱԼ. ն. πείθω credo եւ καταγινώσκω sentio. Հաւատալ եւ յանձնել ումեք զիմն. աւանդել վստահութեամբ. ապսպարել. հաւատալ, ձեռքը տալ, յանձնել.
Վստահացեալ ի նա զոնեսիմոս. (Նախ. փիլեմ.։)
Ոչ վստահանայ ի մեզ զբազումն, զի մի՛ կորիցուք իսպառ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Սակայն հերձուածողքն զայսոսիկ ոչ հոգւոյն վստահանան. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)
Կամիմ բան ինչ վստահանալ քեզ. (Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ի՟Է.։)
Զաստուածայինս զամենայն յաստուած վստահանալ պարտ է. (Դամասկ.։)
Զայսոսիկ յանձն իմ ես վստահանամ. (Պղատ. տիմ.։)
assurance, security, prop, stay, support.
Տեղի վստահութեան եւ ապահովութեան յամրափակ կամ ի բարձր վայրի. ապաստան. ամրութիւն. նեցուկ.
Խորտակեալ դրացս վստահարան։ Բարձրութեանն վստահարան կործանեցաւ։ Նար. (՟Բ. ՟Ի՟Դ։)
to assure, to reassure, to inspire confidence, to embolden, to give hopes.
πείθω securum reddo, persuadeo. Վստահ եւ անկասկած առնել. յուսացուցանել. քաջալերել. յապահովել. հաւանեցուցանել, քաջալերս տալ. հաւանեցուցանել.
Վստահացուսցէ զմեզ ձեռնագրով իւրով. (Ճ. ՟Բ.։)
Տե՛ս, զորպիսի պարգեւ խնդրել վստահացուցանէ։ Ի յոյսս յայս առաքեալն վստահացոյց։ Դարձեալ ողորմութեամբ լսել վստահացուցանէ զաղաչանսն. (Խոսր.։)
Ամաչեմ աղաչել զոր բարկացուցիդ. այլ վստահացուցանեն զիս յիշատակք խորոց անբաւելի մարդասիրութեան քո. (Սարկ. աղ.։)
cf. Վստահանամ.
Զաճումն յառաջադիմութեան, զոր ոչ ի տեսչութենէ մարդոյ վստահեալ յանձինս ունէին, այլ օգնութեամբ վերին խնամակալութենա։ Դու՝ որ սոսկ մարդ ես, հրամանաւ եւ բանիւ վստահես (տպ. վստահիս) առաւել քան զհրեշտակն գործել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։)
Վստահեալք յուսով՝ աներկիւղ զբանն աստուծոյ յամենայն լսելիս հնչեցուցանէին. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Մի՛ ոք վստահեսցի ի մեղաց. (Ոսկիփոր.։)
cf. Վստահանամ.
trust, confidence, reliance on, assurance, security, conviction;
expectation, hope;
consignment, deposit;
վստահութեամբ, cf. Վստահաբար.
πεπείθησις confidentia, fiducia ἑλπίς spes. Աներկիւղ համարձակութիւն. յոյս ակնկալութեան. յապահովութիւն. ապաւինութիւն յայլս կամ յանձն. պարծանք.
Զի մի՛ ի մօտոյ եւեթ համարձակիցիմ վստահութեամբ. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 2։)
Վասն վստահութեան չարութեանց քոց։ Բնակեսջիք ի նմա վստահութեամբ. (Ես. ՟Խ՟Է. 10։ Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 19։)
Տարաժամ յանդգնութիւնդ քո, եւ ի քրիստոսն քո վստահութիւնդ. (Ճ. ՟Բ.։)
Զնոյն վստահութիւն ունիմ ի մարմին. վստահութիւն զի՞նչ իցէ. պանծութիւն, պարծանք, համարձակութիւն, պերճանք. (Ոսկ. փիլիպ.։)
ՎՍՏԱՀՈՒԹԻՒՆ. Վստահանալն ումեք զիմն. աւանդումն իշխանութեան.
Մինչեւ ցայժմ քո իշխանութիւնդ առանց իմ հրամանի կալեալ է, եւ ոչ ինչ յինէն ունիս վստահութիւն. (Փարպ.։)
streaming.
Ի տիգաբուխ եւ վտակահոս կենդանութեանն։ Վտակահոս աստուածային աղբիւրն ի քեղ ցայտեալ ահաւոր սրսկմամբն. (Թէոդոր. խչ.։)
Վտակահոս արեամբ ներկեալ. (Շար.։)
Հեղլով իբրեւ զջուր վտակահոս արեանն (գէորգեայ). (Տաղ կոստանդեայ.։)
herd, herdsman, herdsman;
porter, door-keeper.
φυλάσσων τὴν αὑλήν custos aulae vel caulae, ovilis. (ի ձայնէս Վտառ ըստ ա նշ) Պահապան վտառաց՝ երամակաց՝ հօտից. եւ Պահ՝ բակ եւ փարախ նոցա.
Ի վերայ ապարանիցն մայասայ որդւրոյ սելովմայ վտառապահի. (Երեմ. ՟Լ՟Է. 4։)
Ի վերայ վտառապահացն արքունի, այսինքն ձիոց. որ եւ ԿՈՅՏԱՊԱՆ, կամ կոյտք ձիոց։
tent-keeper.
Պահապան եւ վերակացու վրանի.
Որ յառաջն վրանապահ էր լեալ դաւթի կիւրապաղատի. (Ուռհ.։)
quack, mountebank, charlatan.
Ոյր արհեստն է վրիպական. որպէս բժշկականն.
Ի վրիպարհեստ բժշկաց ընտրեալ՝ զաչս ոգւոց լուսաւորեցին. (Նար. առաք.։)
cf. Տաղաւարաշինութիւն.
ՏԱՂԱՒԱՐԱՀԱՐՔ ՏԱՂԱՒԱՐԱՀԱՐՈՒԹԻՒՆ ՏԱՂԱՒԱՐԱՇԻՆՈՒԹԻՒՆ. σκηνοπηγία tabernaculi compactio, fictio, collocatio;
scenopegia, sacrum sive festum tabernaculorum Հարումն տաղաւարի. կանգնումն խորանի այսինքն վրանի. շինելն եւ կառուցանելն զտաղաւար. շաթըր կամ շաթը գուրմուսը, գուրուլմասը. ուստի եւ տօն կարգեալ ի յիշատակ վրանաբնակութեան յանապատի՝ կոչեցաւ Տօն տաղաւարահարաց կամ տաղաւարաց. գամըշ պայրամը.
Ի հնգետասաներորդի աւուր ամսեանն եօթներորդի՝ տօն տաղաւարահարաց։ Աիռնել զտօն տաղաւարահարաց։ Ի տօնի տաղաւարահարացն։ Ըստ բանի աւուրցն տաղաւարահարաց.եւ այլն։
Տօնէին զտաղաւարահարսն. (Նախ. նեեմ.։)
Եւ զի այն տաղաւարահարք օրինակ էին այսր տաղաւարաց՝ որ ի պետրոսէ ասացան, ի նմին ժամու փոխանակ այսր զգալի տաղաւարացս հայր զանձեռագործ տաղաւարն ցուցանէր. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)
Պետրոս զխորհուրդ սուրբ երրորդութեանդ ի զարհուրմանէն ի տաղաւարաշինութեան բարբառէր ... Զտօն տաղաւարահարութեան. (Ճշ.։)
Ի ժամ տաղաւարահարութեանն մտանէր ի սրբութիւն սրբութեանցն. (Ոսկ. ի ծն. քրիստոսի.։)
cf. Տաղաւարաշինութիւն.
ՏԱՂԱՒԱՐԱՀԱՐՔ ՏԱՂԱՒԱՐԱՀԱՐՈՒԹԻՒՆ ՏԱՂԱՒԱՐԱՇԻՆՈՒԹԻՒՆ. σκηνοπηγία tabernaculi compactio, fictio, collocatio;
scenopegia, sacrum sive festum tabernaculorum Հարումն տաղաւարի. կանգնումն խորանի այսինքն վրանի. շինելն եւ կառուցանելն զտաղաւար. շաթըր կամ շաթը գուրմուսը, գուրուլմասը. ուստի եւ տօն կարգեալ ի յիշատակ վրանաբնակութեան յանապատի՝ կոչեցաւ Տօն տաղաւարահարաց կամ տաղաւարաց. գամըշ պայրամը.
Ի հնգետասաներորդի աւուր ամսեանն եօթներորդի՝ տօն տաղաւարահարաց։ Աիռնել զտօն տաղաւարահարաց։ Ի տօնի տաղաւարահարացն։ Ըստ բանի աւուրցն տաղաւարահարաց.եւ այլն։
Տօնէին զտաղաւարահարսն. (Նախ. նեեմ.։)
Եւ զի այն տաղաւարահարք օրինակ էին այսր տաղաւարաց՝ որ ի պետրոսէ ասացան, ի նմին ժամու փոխանակ այսր զգալի տաղաւարացս հայր զանձեռագործ տաղաւարն ցուցանէր. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)
Պետրոս զխորհուրդ սուրբ երրորդութեանդ ի զարհուրմանէն ի տաղաւարաշինութեան բարբառէր ... Զտօն տաղաւարահարութեան. (Ճշ.։)
Ի ժամ տաղաւարահարութեանն մտանէր ի սրբութիւն սրբութեանցն. (Ոսկ. ի ծն. քրիստոսի.։)
Turkish subject.
discontent, malcontent, dissatisfied.
ՏԺԳՈՀ ԼԻՆԻՄ, ՏԺԳՈՀԻՄ, եցայ. Անգոհ գտանիլ. տրտնջել. բողոքել. ճժգոհալ, տռտռալ, մրմռալ.
Դադարեսցուք տժգոհ լինելով զբնութենէս։ Որքան տժգոհ նախախնամութենէն լինին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Լմբ. պտրգ.։ Տօնակ.։)
Հալածեցայ, բայց տժգոհիմ ի գործակցաց չարախորհին. (Յիսուս որդի.։)
Դժգոհ. անգոհ. տրտնջօղ. եւ Տժգոհութեամբ. ճժգոհ.
Զի միւսն տժգոհաց է. (Ոսկ. կող.։)
Նա զմարմինն գոհութեամբ եւ զոյգ ետ, եւ դու մի՛ հացիդ տժգոհ թ անզոյգ տանիր. (Տօնակ.։)
cf. Տժգոհիմ.
to be discontented, displeased.
ՏԺԳՈՀ ԼԻՆԻՄ, ՏԺԳՈՀԻՄ. Անգոհ գտանիլ. տրտնջել. բողոքել. ճժգոհալ, տռտռալ, մրմռալ.
Դադարեսցուք տժգոհ լինելով զբնութենէս։ Որքան տժգոհ նախախնամութենէն լինին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Լմբ. պտրգ.։ Տօնակ.։)
Հալածեցայ, բայց տժգոհիմ ի գործակցաց չարախորհին. (Յիսուս որդի.։)
malcontent, discontent or discontentment, dissatisfaction.
known all the world over, known to the whole world.
Հռչակեալ ընդ տիեզերս. աշխարհաքարոզ. մեծահամբաւ.
Վասն տիեզերահռչակ քաղաքին անւոյ. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
universally wondered at, marvelled at by all the world, by every one.
Հրաշալի յաչս ամենայն աշխարհի. գերաշխարհիկ. անհամեմատ.
Տնտեսեցեր զտիեզերահրաշն խնամողութիւն առ կորուսելոյն մեծ թշուառութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
to export.
exportation;
exports.
commercial, mercantile, trading;
opulent merchant, rich treader;
— քաղաք, mercantile city;
— լինել, to trade, to deal, to traffic, to gain.
εὕπορος opulentus. եւ բայիւ εὑπορέω, πραγματεύομαι abundo, negotior. Շահավաճառ. շահեցօղ. օգտաշահ.
Որ բնակեալդ ես ի մուտս ծովուդ վաճառաշահ ազգաց ի կղզեաց բազմաց. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 3։)
Վաճառաշահ ոք իցէ, կամ հիպատոս. (Ոսկ. հռ.։)
Վաճառաշահ լիցիս առ հոգւոյդ փրկութիւն։ Ի բազում յոյժ օգտութենէ վաճառաշահ լինի. (Վրք. ոսկ.։ Պրպմ. ՟Լ՟Ա։)
Կամ Ուր լինի վաճառաշահութիւն շատ. պազիրկեան եաթաղը.
Պատեալ պաշարէին զփափկասուն վաճառաշահն քաղաք հռչակաւոր եւ մեծն տփխիս. (Կաղանկտ.։)
Ի ՎԱՃԱՌԱՇԱՀ ԱՐԿԱՆԵԼ. πραγματεύομαι . Ի կիր արկանել եւ շահել. յարգել. բանեցնել.
Զամենայն ինչ վասն նորին իսկ ի վաճառաշահ արկանէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
gain, lucre, profit;
cf. Շահավաճառութիւն;
կենցաղօգուտ —, benefit that commerce confers on the world.
ἑμπορία, ἑργασία (լծ. արգասիք), χρηματισμός quaestus. Շահավաճառութիւն. շահ ի վաճառաց. շահաւոր տուրեւառ. փոյթ շահելոյ. վաստակ. քեար.
Գնեմ սակաւոյ, եւ վաճառեմ շատի. եւ առնեմ վաճառաշահութիւն։ Ի նաւաստիկ վաճառաշահութեանց դիւրաւ ճանաչի։ Թողին զվաճառաշահութիւն իւրեանց։ Զվաճառաշահութիւնսն արհամարհելով։ Արգելու ի վաճառաշահութենէ շահից։ Եթէ յուղեգնացութեանդ վաճառաշահութիւն ինչ յուսալի է. (Վրք. հց. ձ։ Պիտ.։ Անան. ի յովնան.։ Նանայ.։ Սոկր. է. 46։ Մագ. ՟Թ։)
Սիմոն մոգն եկն առ Պետրոս՝ առ վաճառաշահութիւն։ Ոչ վարձու առաք զիմաստութիւն, եթէ ի վաճառաշահութիւնս զսա ի կիր արկանիցեմք. (Լմբ. պտրգ.։ Վրք. ածաբի.։)
Դիոդորոս՝ որ զամենայն մատենադարանսն ի նմին միահամուռ վաճառաշահութիւն գումարեաց. (Եւս. քր. ՟Ա. իմա՛, իբր թանգարան յօգուտ հասարակաց։)
cf. Գեղեցկահիւս.
Վայելուչ հիւսեալ.
Ներհիւսեսցու՛ք քաղցր եղանակ՝ վայելչահիւս երրեակ անձանց. (Շ. տաղ.։)
prone, inclined, downwards, sloping.
looking down;
malicious, tricky, sly.
Ի վայր հայեցօղ. նենգաւոր. վար նայօղ
Վայրահայեաց աչօքն (դուստրն հերովդիադայ) յափշտակեաց զսիրտս զօրականացն. (Եփր. յհ. մկր.։)
barking, baying vainly.
common, ordinary;
vagabond, dissolute;
vain, chatty.
Դատարկք եւ վայրահարք, որք ընկղմեալ էին ի սովորութիւնս չարեաց. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 23։)
Թէպէտեւ այլոց չիցեմ առաքեալ, այլ դէպ ձեզ եմ. տեսանե՞ս, զի ոչ էր վայրահար ոք, թէպէտեւ ունէր (աշակերտեալ) զաշխարհս ամենայն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
prior, superior, abbot, archimandrite.
lowness of birth, low extraction;
abjectness, vileness.
δυσγένεια ignobilitas. Վատութիւն գրոհի. վատազգութիւն. վատատոհմութիւն. ազգին ցածութիւնը.
Եթէ զտնանկութիւն թշնամանիցէ, կամ զվատագրոհութիւն (կամ զվատգրոհութիւն), ծա՛ղր արա դարձեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)
evil-minded, wicked, malicious;
wanting in judgment, silly, stupid, foolish.
κακογνώμων improbus, pravus consiliorum, imprudens. Վատթար եւ անպիտան խորհրդով. չարախոհ. չարամիտ. անմիտ. խորհրդակորոյս. անխոհեմ.
Որ առ նմա նախարարքն են, եւ պաշտպանք վատախորհուրդք։ Յիրաւի վատախորհուրդ խորհրդակցացն ընդդէմ դարձցի։ Ժողովուրդ վատախորհուրդ եւ անմիտ։ Վատախորհուրդք են՝ վատանշանք։ Այդ բանք եւ խորհուրդք՝ արանց վատախորհրդաց են. (Պտմ. աղեքս.։ Եւագր. ՟Ժ։ Մծբ. ՟Ժ՟Ը։ Բուզ. ՟Դ. 55։ Փարպ.։)
evil counsel, malignity, iniquity.
ἁβουλία consilii inopia sive pravitas, temeritas, amentia. Խորհուրդ վատ. անմտութիւն. անմտածութիւն.
Չարամոգականն թովէր բանիւք՝ իւր վատախորհրդութեան առնել հաղորդս. (Պիտ.։)
Զնմին զոգւոյն բուռն հարկանէ վատախորհրդութիւն. (Նիւս. կուս.։)
disagreeable.
δυσαρεθήσας displicens. Դժուարահաճոյ. անհաճոյ. տհաճոյ.
Որք վատահաճոյքն եղեն աստուծոյ, չարադեւք (այսինքն թշուառք) են. (Փիլ. իմաստն.։)
unpleasant, disagreeable, disgusting.
Չարահամ. անհամ. անախորժ.
Գինին վատահամ լինի. (Վստկ. ՟Կ՟Ա։)
of ill repute, infamous, defamed, discredited;
— լինել, to be in ill repute.
cf. Վատահամբաւեմ.
to defame, to discredit, to decry, to disparage, to cast a stain, or to put a slur upon.
bad repute, infamy, disrepute, discredit.
cacochymic.
ill state of the humours, cacochymy.
cf. Չարահոտ.
Չարահոտ. ժանտահոտ. ժահահոտ. գարշահոտ.
Ի վատահոտ գետնոյն յամենայնի արժան է փախիչ. (Վստկ. ՟Ժ՟Ը։)
dead miserably;
— լինել, մեռանել, to die or perish miserably.
Չարամահ. բռնամահ.
Զմի խորհուրդ ունին վատամահքս այս. եւ արդ մերկացեալ տանջեսցին. (Ճ. ՟Բ.։)
Պատահեալ բազոմւ տանջանաց՝ վատամահ լինիք. (Փարպ.։)
Յառնէ անիրաւէ վատամահ մեռաւ. (Կիւրղ. թագ.։)
cf. Ապաշնորհ.
Անշնորհ. եւ Ապաշնորհ.
Վատատոհմիկ եւ վատաշնորհ զկինն համարելով. (Երզն. մտթ.։)
Վա՛յ քեզ եղկելի եւ վատաշնորհ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)
Դեմոսթենէս ասէ. խրատ՝ բարեշնորհիցն զարդ է. իսկ վատաշնորհիցն (կամ վատաշնորհացն) ապաւէն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Բազմաժամանակ.
Զինչ հաւասարութիւն է բազմաժամանակեան գիտութեան նոցա. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։)
populous, numerous;
great assembly, meeting, party;
crowd, multitude.
Ի զօրսն բազմաժողովս հինգ թագաւորաց. (Եփր. յես.։)
Զի թէ նախ միտքն եւ բանն ընդ միմեանս ոչ միաբանին, ընդ բազմաժողով խորհուրդ գոռոզին պատերազմել ոչ կարեն. (Լծ. կոչ.։)
Ի բազմաժողովս արդարոցն, ի բազմականս Աբրահամու. (Ագաթ.)
Բազմաժողովն հովուաց ոչ կարացին բանալ զջրհորն. (Մծբ. ՟Դ։)
polyglot.
Հոգին սուրբ հնչեաց բազմալեզու ազգաց ւազանց մի ձայն. (Գանձ.։)
surgy, billowy, tempestuous, agitated.
πολυκύμων fluctuosus Ուր իցեն ալիք բազում. երեքալեան. բազմակոհակ.
Որ աստուածային սիրովն ամրացեալ իցէ, բազմալեաց կենցաղոյս վերագոյն է. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ.) տպ. բազմալեայ։
full of lights.
Առատ եւ բազմալոյս ճառագայթն Աստուած պետականին արեգակնածագութեան. (Դիոն. երկն. յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)
Բազմալոյս ճառագայթ. Բազմալոյս անյայտ մարգարիտ։ Բազմալոյս առաքինութեամբ պճեալ. (Խոր. հռիփս.)
that deceives or that is much or often deceived.
Երկրագործութիւն ի բազմախաբ ի վեր եւ ի վայր յարշաւանացն փրկէ զերկրագործն. (Բրս. հց.։)
Հրաժարեալք նայապէս ի մարմնական բազմախաբ զբօսանաց։ Շնչաւոր իմաստութիւն, որ խարդախն է եւ բազմախաբ։ Տեսութիւն բազմախաբ է, ի վերին երեսն հայցելով՝ զգունաւորութիւնն տեսանէ։ Բազմախաբ մեքենայիւքն ծառայեցոյց զմարդիկ. (Սարգ.։)
composed of various materials.
Որք զայսպիսի ինչ բանս եւ զանուանս եւ զկարգս ընդ միմեանս խառնեալ չզատանիցեն ի միմեանց, բազմախաղաղ ինչ նիւթոց ընդ միմեանս խառնելոց նման են. որպէս ոք թէ զոսկին եւ զարծաթն եւ զերկաթ եւ զպղինձ եւ զկապար ընդ միմեանս խառնիցէ ... գտանիցես այնուհետեւ զբազմախաղաղ նիւթս ընդ միմեանս խառնեալ. (Սեբեր. ՟Գ։)
humid, wet, moist.
պետրոս ի վերայ խոնաւաական մկանանցն գնաց. (Ոսկ. մտթ.։ յորմէ եւ Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
to grow wet, to become damp or moist.
Յամարայնի քրտնելով եւ խոնաւանալով արտաքոյ՝ հովութիւն շնորհէ ընտանի մարմնոյն. (Պղատ. տիմ.։)
Եթէ խոնաւասցին հատքն, հանէ առ եզերբ մրջիւնոցին, եւ ցամաքեցուցանէ. (Վեցօր. ՟Թ։)
to damp, to moisten;
to wet, to steep, to bathe.
cf. Խոնաւեմ.
humidity, damp, moisture, wet;
humour, radical moisture.
ὐγρασία, τὸ ὐγρόν humiditas, humidum, humor. Խոնաւ եւ գէճն գոլ. լուծութիւն հիւթոյ՝ որպէս ջրոյ. հակակայ չորութեան կամ ցամաքութեան. թացութիւն.
cf. Խոնաւ.
Լուծեալք ի միմեանց՝ որպէս խոնաւուտ բնութեանցն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Անթաց ոտիւք դնայր ի վերայ խոնաւուտ եւ անհաստատ բնութեանն։ Փափուկ եւ խոնաւուտ. (Դիոն. ածայ. եւ Դիոն. երկն.։)
Լուսին իմանամք զերկրաքարշ եւ խոնաւուտ խորհուրդս։ Խոնաւուտ հեշտութեանց արարօղ դեւքն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. յայտն.։)
running string for drawers & trowsers.
Կապեցան վարտիւք, բրձիցն հանդերձիւքն, զանկապանօք, խոնջանովն. (Վրդն. դան.։)
fatiguing, hard, toilsome.
Զխոնջականս քան զհեշտալին. (Գր. տղ. առ տուտ.։)
to be tired, weary, fatigued.
Խոնջեալ եւ տուայտեալ։ Զօրն ողջոյն խոնճիցի ի գործն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ. եւ Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Յոյժ խոնճեալ՝ տկարացուցեալ էր զոտիցն զօրութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
fatigue, lassitude, weariness.
Փախուցեալ ի ձմերային խոնջութենէ՝ համարի հանգստեան հանդիպել. (Աթ. ՟Ը։)
Եւ ոչ զգործոյն ունի խոնջութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Խոնջութիւն.
Փախուցեալ ի ձմերային խոնջութենէ՝ համարի հանգստեան հանդիպել. (Աթ. ՟Ը։)
Եւ ոչ զգործոյն ունի խոնջութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
noise, murmur.
Ամենեքին զլռութիւն սիրելով՝ ցայնքան ոչ հանէին խոշիւն առ՝ զնոցա գալոյն՝ մտեալ ի մեծ ամուրն ամրաանայ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
coarse featured, hard-favoured, ugly.
Տգեղ. անշուք գեղով. ձառագեմ. ահագնատեսիլ. խոժոռադեմ.
very rude, very coarse;
խոշորագոյնս, rudely, coarsely.
τραχύτερος asperior. Առաւել կամ կարի խոշոր՝ ըստ ամենայն առման. զոր եւ ընտրէ ի միմեանց զխոշորագոյնսն եւ զողորկսն. (Գր. հր.։)
հորդեն ճանապարհ ի խոշորագունից ընթացից ընդդիմակաց. (Շ. մտթ.։)
Այլք այլոց լինիմք խոշորագոյն պատահմամբ ժամանակացն վարելով։ Ըստ իւրաքանչիւր ուրուք կենցաղոյս խոշորագոյն շուրջ արկածք. (Բրս. սղ. եւ Բրս. չար.։)
Եցոյց նմա զխոշորագոյն փորձն։ Շփեցէք խոշորագունիւք (խորգովք) զհարուածսդ, զի այնպիսին առաւել կսկծեսցի. (Ասող. ՟Բ. 2։ ՃՃ.։)
Զերծ յինէն զադամայ մաշկեակն, զերկեղ մահու եւ դժոխոց զեւս խոշորագոյն հաց չարացեալ ուտէր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Առաւել ջերանէր սրտմտութեամբ, մինչեւ խոշորագոյն զձայնն հանէր. (Վրք. ոսկ.։)
Ոչ եւս յաւելից զխոշորագոյնս (ի բանից՝ յանդիմանութեամբ). վասն զի ի մանկունսն խնայել՝հարց օրէնք են. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
Խիստ է բանդ այդ։ Զի՞նչ իցէ խիստն. խոշորագոյն, ցաւագին, յոյժ դժուարութիւն ունի։ Բազումք բուռն հարկանեն զտեղւոյս զայսմանէ՝ իբրեւ զկարի իսկ խոշորագունէ, թէ ցարբեցօղն ընդ արուագիտին դնիցէ։ Երեւի պթէ խոշորագոյն եւ դժուարագոյն ինչ ասելոց էր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Չխուժադուժ կողմանս աշակերտեալ՝ զխոշորագոյն եւ զխեցկեկագոյն զբար հեթանոսութեան. (Ագաթ.։)
to magnify, to increase, to make larger.
Քանզի մեծամեծս բարբառեցաւ, եւ զամբաստանութիւնն աճեցոյց՝ կռապաշտութիւն կոչելով (զշուայտութիւն), զի մի՛ թուեսցի խոշորեցուցանել, հանդերձ գովութեամբն նստուցանէ զնոսա դատաւորս. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Եւ ի հողայինսն՝ խոշորեցուցանելով. յն. հալեցուցանելով։
coarseness, rudeness, want of politeness;
bigness.
τραχύτης, τὸ τραχύ asperitas. Անողարկութիւն. անհարթութիւն. Խոշորն գոլ ըստ ամենայն առման։ Ըստ ՟ա.
Խտութիւն ընդ անհաւասարութեանխառնեալ՝ ցութիւն առնէ, իսկ հաւասարութիւն ընդ խտութեան՝ ողորկութիւն. (Նիւս. բն.։)
Յիշեաց եւ յաղագս հոծութեան եւ անգայտութեան, ողորկութեան եւ խոշորութեան. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Բոլորովին յանհաղթ խոշորութեանն առնելով ի յարդարումն։ Ի ճահ սապարիսել ի հնրթնրդակ դաշտսն, եւ ի յարդարեալսն համայն ի խափանիչ խոշորութեան. (Ածաբ. կարկտ.։)
Զէշ խոշորութիւն ճանապարհին փորձէ, եւ զքաջամիտ բարեկանմ սուգ եւ տրտմւոթիւնք ընտրեն. (Պիտառ.։)
Խոշորութիւն վշտաց կամ գերութեանց։ Սրբել զամենայն խոշորութիւն դժուարութեանց։ Զչարաչար կիրս եւ զխոշորութիւնս համբերութեամբ ի բաց տանել. (Երզն. ՟ժ. խորան.։ Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Պահք որ կարգեցան, վասն խոնարհութեան մարմնոյ է, եւ խոշորութեան. (Տօնակ.։)
Որ աստուծոյ գովութիւնն է, ըստ ամենայն խոշորութիւն անցեալ՝ մեծամեծ օգուտս գովեցելոցն մատուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Զզօրութիւն հրոյնշիջուցեր, զխոշորութիւն կայծականց ի կակղութիւն վարդի փոխեցար. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Զահեղութիւն եւ զխոշորութիւն սրտին վաղվաղակի ի բաց թողոյր. (ՃՃ.։)
torture, torment, punishment, rack, pain.
μάστιξ flagellum βασανισμός tormenta, cruciatus τιμωρία punitio, ultio, exploratio. իբր խիստ տանջանք, կամ գան սաստիկ. հարուած գանից. ձաղկանք. կոշկողանք. տագնապ. բռնութիւն ի տալ խոտովան լինել. ծեծ, քետ.
Սաստիկ խոշտանգանօք եւ չարչարանօք. (Յհ. կթ.։)
Մի՛ զոք խոշտանգանօք ածել ի քրիստոնէութիւն, այլ հոգեւոր վարդապետութեամբ եւ սիրովն քրիստոսի. (Վրք. սեղբ.։)
առ վտանգի խոշտանգանս արկանէին զնոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12. յն. տագնապ մահու։)
to pain, to torment, to torture;
to thrash, to beat.
ԽՈՇՏԱՆԳԵՄ κολάζω plecto, castigo, punio μαστιγόω, μαστίζω flagello βασανίζω torqueo ad eruendam veritatem, exploro ἑτάζω examino. որ եւ ԽՈՇՏԱՆԿԵԼ. Խիստ տանջել. հարկանել. տագնապել գանիւք. կտտել. չարչարել. կոշկոճել. պատժել. բռնադատել ի խոստովան լինել. Ծեծել, չարչարկել.
Կախեսցի խոշտանգեսցի։ Պատուհասել եւ խոշտանգել։ Թշնամանօք եւ գանիւք խոշտանգեսցուք զնա. (՟Ա. Եզր. ՟Զ. 32. ՟Ը. 27։ Իմ. ՟Բ. 19։)
Զմիոյ զլեզուն հատեալ ... եւ այլ ոչ իւիք խոշտանգէ. (Խոր. ՟Բ. 13։)
Եւ խոշտանգեալ զդասս հրէից. (Շար.։)
Մի՛ ոք ի ձերոց այտի ոմի՛ խոշտանգեսցէ զմեզ դառնալ ի հաւատոց մերոց. (Ղեւոնդ.։)
Յողբալն (զմերս՝) խոշտանգին եւ յանդիմանին միտքն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
boy, son;
pupil.
ԽՈՇՏԱՐ կամ ԽՈՍՏԱՐ. որ եւ ԽՈՍՏԱԿ. Մանուկ. տղայ. զաւակ. սան. համբակ. ժառանգ որբեցեալ. cf. ԽՈՍՏԱԿԴԱՐ.
cf. Խոշտար.
ԽՈՇՏԱՐ կամ ԽՈՍՏԱՐ. որ եւ ԽՈՍՏԱԿ. Մանուկ. տղայ. զաւակ. սան. համբակ. ժառանգ որբեցեալ. cf. ԽՈՍՏԱԿԴԱՐ.
impediment to the sight;
— լինել, to put a stop to, to hinder.
σκῶλον Խոչ հանդիպեալ ական կամ աչաց, իրօք կամ նմանութեամբ.
cf. Խոչընդոտն.
Եղեւ խոչնդակն եւ խոչոտն երկրինհայոց. (Բուզ. ՟Դ. 25։)
to leap or frisk about.
to become desert, uncultivated;
to lie waste or fallow;
to spoil, to deteriorate, to go to ruin.
Իբրեւ զանապատ անջրդի խոպանացեալ։ Եկեղեցի քրիստոսի խոպանացեալ եղեւ. (Յհ. կթ.։)
Եթող զտունն, ապա եւ ժողովուրդն խոպանացաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։)
to let lie fallow, to leave uncultivated;
to lay waste, to spoil, to ruin.
Խոպանացուցանել զերկիր հայոց. (ՃՃ.։)
Խողխողեալքդ ի խարդաւանօղ խաւարասէր խոպանողացն, եւ ցանկապատառ հետեւողաց նորա. (Մագ. ՟Բ։)
cf. Խոպանացուցանեմ.
Խոպանացուցանել զերկիր հայոց. (ՃՃ.։)
Խողխողեալքդ ի խարդաւանօղ խաւարասէր խոպանողացն, եւ ցանկապատառ հետեւողաց նորա. (Մագ. ՟Բ։)
to curf, to frizz, to put in ringlets, to crisp.
ԽՈՊՈՊԵԼ. Կազմել խոպոպիս. պճնել զհերս.
Ունէր լմայր պճնօղ, որ հանապազ զհերսն խոպոպեալ կազմէր. (ՃՃ.։)
curled;
—ք, curl, lock, ringlet of hair;
—ս առնել, to curl, to frizz.
Գանգուր. հիւսկեն.
ԽՈՊՈՊԻՔ, պեաց. գ. σισόη cincinnus. Հիւսք հերաց. կամ դալարք վարսից. գանգուրք. քեաքիւլ.
Զվարսիցն փետեալ զխոպոպիս՝ հրամայէ քարշել. (Խոր. ՟Բ. 60։)
to hollow out, to excavate.
Պատառեաց իբրեւ սուսերաւ զլեարդ իմ ... եղեւ ողջացեալ խոռեալ տեղին վիրացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
to become hollow, empty, void.
ԽՈՌՈՉԱՆԱՄ կամ ԽՈՌՈՋԱՆԱՄ. ԽՈՌՈՉԻՄ կամ ԽՈՌՈՋԻՄ. Խոռո լինել. լինել որպէս զփապար. փոս բանալ. եւ Ձայն հանել ջուրց խոխոջելոց ընդ խոռոչս.
Գետոց երագագունից ... խոխոջելով խոռոչացեալ. (Յհ. կթ.։)
cf. Խոռոչանամ.
ԽՈՌՈՉԱՆԱՄ կամ ԽՈՌՈՋԱՆԱՄ. ԽՈՌՈՉԻՄ կամ ԽՈՌՈՋԻՄ. Խոռո լինել. լինել որպէս զփապար. փոս բանալ. եւ Ձայն հանել ջուրց խոխոջելոց ընդ խոռոչս.
Գետոց երագագունից ... խոխոջելով խոռոչացեալ. (Յհ. կթ.։)
to promise, to engage, to pledge ones word;
to vow;
to protest;
to offer, to proffer;
to propose.
Խոստանային զարհաւիրս եւ զխոստովանութիւնս հալածել յանձնէ ախտացելոց. Խոստացաւ տալ յարքունիս վաթսուն քանաքար։ Խոստացան եւս խաչինս տալ նոցա։ Սկիզբն արասցուք բանիցդ խոստանալոց։ Զայն ինչ՝ որ թագաւորին խոստացեալ էր, ողջ ոչ կարէր առնել։ Զխոստումն՝ զոր խոստացավ համան արքայի։ Երդմամբ խոստացաւ տալ նմա (յն. խոստովան եղեւ)։ Բայց զայս խոստանամ քեզ (յն. խոստովանիմ)։ Խոստովան գիտել զաստուած (յն. խոստովանին)։ Խոստան տալ նմա արծաթ։ Խոստացաւ տալ նմա զսա ի բնակութիւն. եւ այլն։
Ազգի ազգի պարգեւս խոստանայր։ Պատիւս բզում ճոխութեան խոստանային. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
Լայնաբար՝ նաեւ Սպառնալ. ահ առաջի դնել. Սպառնալիք մահու, եւ արհաւիրք ահից խոստանայր ինձ. (Մագ. ՟իզ։)
Յաւիտենից տանջանս խոստացաւ (անհնազանդից)։ Ապրեսջիք ի խոստացեալ դատաստանացն. (Ագաթ.։)
Զիա՞րդ բեէզեբուղ հանէր, եւ խոստանայր նմա գեհեն. (Եփր. համաբ.։)
ԽՈՍՏԱՆԱԼ. Խօսել զանձն ի հարսնութիւն.
confessedly, avowedly;
in confession.
Խոստովան լինելով. որպէս Գոհանալով. գոհութեամբ. փառս տալով.
Որ յոչէից ի լինելութիւն էած, տիրապէս արժանի է խոստովանաբար հանապազ փառաբանութեան. (Խոսր.։)
Նոքա խոստովանաբար քրհնեն զնա. (Լմբ. սղ.։)
Տէր զնա ասելով եւ աստուած խոստովանաբար, փառակից ընդ հօր. (Խոսր.։)
Խոստովանաբար զկիրս իմ եդի առաջի։ Պօղոս զիւր հալածիչն լինել եւ զհայհոյիչն խոստովանաբար պատմէ. (Սարգ. յկ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա։)
Ոմանք աներկբայաբար ունին զգոյութիւնն. որպէս՝ մարդ, ձի, արծուի, որք խոստովանաբար գոն։ Բժիշկն առնու խոստովանաբար, եթէ ի չորից տարերց բաղկացեալ գոյմարմին. (Սահմ. ՟Ա. ՟Է։)
penitent.
Կին մարդ կամ օրիորդ խոստովանօղզմեղս իւր մասնաւոր քահանայի. Մի՛ ստանար քեզ խոստովանադուստր, եւ այլն. (Ոսկիփոր.։)
bribe for confession.
սիմոնական ախտ. Որպէս խոստովանադրամ, հաղորդադրամ, կամ պսակադրամ. (Կիր. Երզն. խր.։)
to confess, to hear confession.
Խոստովանեցուցէ՛ք զկատարեալսն հասակաւ. (Շ. թղթ.։)
cf. Խոստովանիմ.
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵՄ ԽՈՍՏՈՎԱՆԻՄ ὀομολογέω, -γέομαι , ἑξομολογέομαι confiteor. Արմատն է Խոստ, խոստանալ. կամ խօսք տալ. ուստի Խոստովան լինել. (լծ. եւ պ. խիւսթ, խիւսթիւվան) իքրար էթմէք. Հռչակել անպատրուակ զերախտիս բարերարին, եւ գոհանալ.
Խոստովան եղէց քեզ օրհնութեամբ ... յուսա՛ առ աստուած, խոստովանեա՛ նմա, փրկիչ երեսաց իմոց աստուած է. (Սղ. ՟Խ՟Բ. 5։)
Խոստովանել է հռչակել զպարգեւսն, եւ գոհանալ զտուողէն։ Խոստովանեսցուք զբարերարին մերոյ քրիստոսի զողորմածութեամբ վասն մերզմահն աղաղակաւ երգոց. (Լմբ. սղ.։)
Շնորհս խոստովանէր, եւ ասէր, ողորմութիւն մեծ արար ընդ իս տէր աղօթիւք քո. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԼ. Դաւանել զճշմարտութիւն հաւատոյ, կամ զստուգութիւն իրաց. հաստատել, ընդունել.
Խոստովանեսցեսբերանով քո տէր յիսուս, եւ հաւաստասցես ի սրտի քում։ Զի սրտիւ հաւատայք յարդարութիւն, եւ բերանով խոստովանիք ի փրկութիւն։ Հեծեծութեամբ խոստովանել, զի նա միայն է աստուած։ Ամենայն որ խոստովանեսցի յիս առաջի մարդկան, խոստովանեցից եւ ես զնմանէ առաջի հօր իմոյ։ Եթէ ոքխոստովանեցէզնա քրիստոս, ի բաց կացցէ ի ժողովրդենէն։ Խոստովանեցայց զանուն նորա ցին զերկոսեան։ Զպտուղ շրթանց խոստովանելոց յանուն նորա.եւ այլն։
Գիտեմ զինչ խոստովանեցի, եւ յումմէ հրաժարեցի (ի մկրտութեան). (Առ որս. ՟Ը։)
Ուախացաւ, եւ խոստովանեաց. (Եփր. համաբ.։)
Որ խոստովանի ի հայր, խոստովանի եւ յորդի։ Խոստովանէին ի սուրբ աւետարանն. (Կոչ. ՟Է։ Եղիշ. ՟Գ։)
Ամենայն ոք խոստովանի, թէ աստուած բարի է. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԼ. Ստորասել, եւ հաստատել զստուգութիւն ո՛ր է եւ իրաց. յանձն առնուլ. ընդունել.
Զտգիտութիւն խոստովանեաց հռետորն. (Խոր. ՟Գ. 53։)
Ճարտարս զնոսա խոստովանեցեր. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ոչ քան զընչիցդ այլ ին ահա լեալ խոստովանի պատճառք կենդանութեանս մերոյ։ Այսքանեօք մոլեկան ախտիւք խոստովանեցաւ կատաղութիւն։ Խոստովանեցի յամենեցունց զօրաւորագոյն բնութիւն։ Այսմ նհա քաջայայտ խոստովանեցելոյիրագործութեան. (Պիտ.։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԼ. որ եւ ԽՈՍՏՈՎԱՆ ԼԻՆԵԼ. Պատմել զմեղս անձին բեկեալ սրտիւ. կատարել զխորհուրդ ապաշխարութեան.
Հաճոյ եղեւ նմա այն՝ որ խոստովանեացն զմեղս իւր, քան զայն՝ որ խոստովանեացզարդարութիւն իւր. (Եփր. համաբ.։)
confessor to the faith.
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՂ. Դատելով զսուրբհաւատս չարչարեալ վասն քրիստոսի.
Խոստովանօղ քրստոսի ճշմարիտ վկայ՝ բազմաչարչար նահատակ։ Մեծ խոստովանօղն քրիստոսի. (եւ այլն. Շար.։)
Այս են խոստովանօղքն հայոց կատարեալք. որ զխեղութիւնս եւ զչարչարանս խնդութեամբ ընկալան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Անարատ պահեցեր զխոստովանօղ վկայս քո. (Ժմ.։ որպէս եւ ՃՃ.։ Յայսմաւ. ստէպ։)
confession, avowal, acknowledgment, declaration;
երթալ ի —, to go to confession.
ὀμολογία, ἑξομολόγησις confessio. Խոստովան լինելն. որպէս Դաւանութիւն հաւատոյ եւ ճշմարտութեան.
Առաջին դաւանութեան հաւատն, որ է խոստովանութիւն ի սուրբ երորդութիւնն. (Շ. ընդհանր.։)
Սակս ուղիղ հաւատոյ խոստովանութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Յայտնութիւն մեղաց անձին, կամ ամբաստանութիւն զանձանէ կամաւոր զղջմամբ. որ եւ խորհուրդ ապաշխարութեան.
Խոստովանութեան բան կրկին է. մի դաւանութիւն հաւատոյ. երկրորդ զմեղս զղջմամբ ասել. (Ի գիրս խոսր.։)
Տրամախոհութիւն գտօղ առաջարկութեան ի հասարակաց խոստովանութեանց է. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Գոհութիւն. գոհաբանութիւն. օրհնութիւն. փառաբանութիւն աստուծոյ.
Ի ձայն օրհնութեան եւ խոստովանութեան մատուցից քեզ պատարագ. (Յովն. ՟Բ. 10։)
Աստուած իմանալի գոլով եւ պարզ ոչ է կարօտ զգալի զգեստուց, այլ զգենու նա խոստովանութիւն գոհութեան։ Սուրբ տեղի խոստովանութեան կոչէ, այսինքն գոհութեան. ասէ՝ թէ վասն զքէն գոհանալոյ սա շինեալ է. (Ի գիրս խոսր.։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Խոստումն առ աստուած. ուխտ. պատարագ գոհութեան.
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Հանդէս նահատակութեան կամ խոստովանողական. (որ հայի ի ՟ա նշ)
այն՝ որ փառաւորեցաւ խոստովանութեամբ հա՝ածանաց. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 12։)
Յետ խոստովանութեանմահուն իւրոյ. (Բուզ. ՟Գ. 2։)
fed on grass;
living on herbs.
Խոտաբուտ կենօք իբրեւ զվայրենիս ընդունէին զկերակուրս։ Ի Խոտաբուտ կեանս եւ այլն. (Եղիշ. ՟Ը։ Յհ. կթ.։)
Խոտաբուտ ճարակօք շատացեալ. (Յհ. կթ.։)
eating vegetables, vegetarian.
Ո՞ եհան զայնպիսի երկրաւոր անուանս զգիշակեր եւ խոտակերս յերկինս. (Եզնիկ.։)
abject, vile, base, mean, worthless, despicable;
—աւ, meanly, basely, shamefully;
in excess;
— առնել, cf. Խոտեմ.
(որպէս թէ իբրու խոտ անպիտան համարելի) ἁπόβλητος rejectaneus ἁπόβλημα reliquum ἁποδεδοκιμασμένος reprobus φαῦλος pravus σαπρός malus. Խոտելի. Ընկեցիկ. անարգ. յոռի. անպիտան. բանի չեկօղ, գեշ.
Ի մսոյ հրաժարեցոյց իբրեւ ի պղծոյ եւ խոտանէ իմեքէ. (Եզնիկ.։)
grassy;
made of grass;
herbage, vegetables.
Նոքա հրեղէնք կոչին, եւ մարդիկ խոտեղէնք. (Եզնիկ.։)
Կամ Հիւսեալն ի խոտոյ եւ ի պրտուոյ. փսիաթ. պարիխ. խշտիք ի խոտոյ. խոտէ անկողին, խըսիր. հասըր.
Առին մէն մի խոտեղէն, եւ ննջեցին սակաւ. (Վրք. հց. ԻԶ։)