long-sided, heavy-flanked, robust, stout, vigorous.
Հարստակող գոլ զըմբիշ մարտիկն (ասեմք) փոխանակ հզօրի։ Զոյժն ոմանք կող կոչեն. յորմէ եւ զըմբիշ զմարտիկ հարստակող զուժգինն կոչեն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։ յորմէ եւ Վրդն. ծն.։)
Զթանձրամարմինսն եւ զհարստակողսն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
oppressed;
oppressor.
Իբր Հարստահարեալ.
Զաղքատս, զհարստահարս, զնշդեհս. (Բուզ. ՟Է. 31։)
Ոչ հարստահար լինել միայն մեզ ի միոջէն. (Նիւս. կուս.։)
oppressive, vexatious.
to oppress, to subdue by violence, to vex, to molest, to crush, to overburden, to surcharge, to extort, to maltreat;
— զիւր կամս, to persist doggedly, to be obstinately resolved, to be stubborn.
καταδυναστεύω opprimo. Հարստութեամբ ուժոյ հարկանել, նուաճել. բռնաբար յաղթահարել. ընկճել. կեղեքել. անիրաւիլ. բռնանալ. նեղել. ճնշել. ճգնել. նկուն առնել.
Ոչ թող առն հարստահարել զնոսա։ Ելին ի վերայ յուդայ, եւ հարստահարէին զնա. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 21։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 17։)
Հարստահարել զմիմեանս. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Ոյք յումեքէ եղեն հարստահարեալ. (Յհ. կթ.։)
Հարստահարել զամենայն միտս եւ զգրծս իմաստնոցն. (Արծր. ՟Ե. 7։)
Հարստահարեալ ի խորհրդոցն՝ ոչ կարաց զանխլաբար ունել. (Զքր. կթ.։)
Նախանձն յարոյց զկորխ եւ զդադան ի վերայ մովսեսի, եւ ո՛չ թէ հարստահարեցան ի նմանէ. (Լմբ. ժղ.։)
ՀԱՐՍՏԱՀԱՐԵԼ. Ուժգին հարմամբ հարուստ մի ի խորս մխել. հարստել. վարսել. եւ Պնդել. յամառիլ.
Հարստահարեալ սուսերն ի գետին։ Հարստահարեալ սուրն յողն երիվարին. (Մեսր. երէց.։)
Բարկութիւն է հարստահարել զիւր կամսն. (Մանդ. ՟Ի՟Ե։)
cf. Հարստահարող.
oppressor.
oppression, violence, vexation, exaction, extortion.
τυρρανίς, -ίδος tyrannis, -idis եւ oppressio. Հարստահարելն, իլն. գոռոզութիւն. բռնութիւն. բռնաւորութիւն. ուժենութիւն.
Բռնագոյն վարեցեալ հարստահարութեամբ. (Պիտ.։)
Հարստահարութեամբ բազմաւ ընդարձակել զսահմանս, կամ ընդ իւրեւ զոք հնազանդեցուցանել. (Յհ. կթ.։)
Ոչ սակաւ հարստահարութիւն արարեալ գլխոյ սմբատայ՝ առնու հարկս բազումս. (Արծր. ՟Ե. 2։)
Ի հարստահարութենէ արիագոյն ասես լինել զքաղաքսն, որպէս երեւի. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Սուղ իշխանութիւն, եւ հարստահարութիւն. (անդ. ՟Ը։)
Հարստահարութիւն խոկայ ընդդէմ արարչին. (Սահմ. ՟Ը։ Մագ. ՟Խ՟Ը։)
learned, clever, wise.
very mighty;
very rich, opulent.
Կին մի հարստայեղց՝ վաւաշոտ (շամիրամ). (Արծր. ՟Ա. 1։)
hopeful.
Արձան յիշատակի հարստայոյս արդեանցն իւրոց. (Ուռպ.։)
to become powerful, to be predominant, to domineer, to lord it, to rule over, to reign;
to get or grow rich, to prosper, to thrive;
to abound;
— զբարեպաշտութիւն, to be rich in piety, to be very pious.
πλουτέω, δυναστεύω ditesco, dominor, impero. Մեծանալ, ճոխանալ. զօրանալ. իշխել. տիրել. բռնակալել. հարուստնալ, մեծնալ, ափ ձգել, տիրել.
Շինէ զեգիպտոս, եւ անդ հարստանան ազգապետաբար. (Արծր. ՟Ա. 1։)
Հարստացեալ փառաւորեալ է կոչմամբն աստուծոյ. (Յհ. կթ.։)
Պայազատեաց զթագաւորութիւնն աղկետաս. որ ութուտասն ամ հարստացաւ, եւ եթող ամինտայ զհարստութիւնն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ոչ ապականացու եւ այլայլելի բնութիւնս, այսինքն եղականքս հարստասցի էապէս զանփոփոխութիւն։ Ոչ մեք զնորայսն հարստացաք։ Զմէ՞ անպատշաճ ասես աստուծոյ զտնանկութիւնն, որով աշխարհ հարստանայ զբարեպաշտութիւնն. որով աղքատացաւ բանսարկուն հարստացեալն զմոլորութիւն. (Պրպմ. (ուր հյց. խնդ. է ոճ յն. որպէս թէ լինէր ըստ հյ. յարստանալ. իսկ յն. փարթամանալ))
Աղքատութեան նորա են, զի մեք նոքօք հարստասցուք. (Աթ. ՟Ա։)
Կարէին իբրու զքեզ հարստանալ. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
to make potent or glorious;
to strengthen, to brace, to fortify;
to make rich, to enrich.
Զօրացոյց հարստացոյց զտկարս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ջանայ հարստացուցանել զսա առաքինութեամբ։ Զաղքատացեալս հարստացո՛ աստուածեղէն առատ կամօքդ. (Լմբ. սղ. ՟Կ՟Է. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Իբրեւ աղքատք, եւ զբազումս հարստացուցանեմք. (Վրք. հց. ՟Ա։)
enriching.
Որ հարստացուցանէ. ճոխացուցիչ.
Այժմ ասեր հարուստ է, եւ հարստացուցիչ. քանզի ասեր հարստութիւն թարգմանի. (Ճ. ՟Բ. վրք. աբդլ. մսեհ.։)
Տե՛ս ինձ զաղքատին տուն հարստացուցչին զերկինս. (Պրպմ. ձ։)
to drive in, to thrust down, to push, to fix, to establish, to consolidate;
to tie tight.
Հարմամբ զնստուցանել, կամ ի հարուստ մի խորութիւն մխել. վարսել. եւ Պնդել. զօդել.
Հարստեսցուք զկայմն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
Յերկիր զնա հարստէր։ Թափանցանց ընդ թիկունսն յայնկոյս յերկիր հարստէր. (Յհ. կթ.։)
Զանազան զբաղմամբք իբ անլոյ կապանօք հարստեալք. (Պիտ.։)
Բազում կապանօք հարստէ (մամոնայն). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։ յն. շրջապատել։)
Միաւորեցի զքեզ ընդ իս, եւ ընդ իս հարստեցի. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. յն. զօդել։)
Ո՞վ ետես կապեալ եւ հարստեալ զյովանակ զգնդակէ, եւ զնա ոչ խլեալ. (Ոսկ. ես.։)
corpulent, big-bellied;
strong-limbed or large-limbed.
Եւ էր սմբատ մարմնով հարստի, եւ յոյժ թանձր. (Լաստ. ՟Բ։)
Կին ոմն յազգէ արշակունեաց անձամբ խարստի (կամ հարստի) եւ խոշորագեղ. (Խոր. ՟Բ. 34։)
dynasty;
power, sway, rule, domination;
riches, wealth, opulence, fortune;
abundance.
Վասն չքաւորութեան, եւ հարստութեան. (Լմբ. իմ.։)
Ոչ մեծութիւն խոստանայ, եւ ոչ հարստութիւն տալ նոցա ըստ աշխարհիս. (Շ. մտթ.։)
Մամոնայ՝ հարստութիւն եւ մեծութիւն ընչիցն է. (Մեկն. ղկ.։)
Աստուածայնոյ բնութեան նորա հարստութիւն։ Հարստութիւն աստուածութեան, կամ փառաց խորհրդոյն. (Պրպմ.։)
Ի լրումն առաջնաստեղծ հարստութեանն. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Իմաստայեղց հարստութեամբ խոհեմամիտ երեւեալ. (Յհ. կթ.։)
Թէ զաւուրցս հարստութիւն համառօտեսցես. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)
ՀԱՐՍՏՈՒԹԻՒՆ. δυναστεία potentia, imperium, dynastia. Իշխանութիւն. տէրութիւն. գոռոզութիւն. բռնակալութիւն. տիրապետութիւն. հզօր ինքնակալութիւն կամ թագաւորութիւն.
Ի տեառնէ տուաւ մեզ հարստութիւն, եւ իշխանութիւն ի բարձրելոյն.
Ի ձեռին քում է զօրութիւն եւ հարստութիւն։ Յաղագս ամենայն թագաւորութեան եւ հարստութեան նորա. (Իմ. ՟Զ. 4։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Թ. 12. եւ 30։)
Առաջին հարստութիւն եգիպտացւոց։ Երրորդ հարստութիւն մեմփացւոց։ ՟Ժ՟Էերորդ հարստութիւն պարսից։ Ի վախճանել ասորեստանեայց հարստութեանն. (Եւս. քր. ՟Ա. ստէպ։ յորմէ եւ Խոր. ՟Ա. 6։ Արծր. եւ այլն։)
Բռնութեամբ յաղթէ ասիցելոց հարստութեանց. (Փիլ. իմաստն.։)
demand, interrogation, question, examination;
cf. Հարցն;
— եւ խնդիր առնել, to ask, to make inquiries, to inquire about;
ի — եւ ի փորձ արկանել, անկանել, to question, to examine;
ի — եւ ի խնդիր մտանել ընդ ումեք, to discuss, to argue, to dispute.
• , ի հլ. «հարցում, փորձ, քննու-թիւն» Ագաթ. Սեբեր. որից հարցանել ՍԳր. հարցափորձ ՍԳր. Եւս. պտմ. հարցուփորձ Յոբ. լա. 14. հարցփորձ Կորիւն. հարցաքըն-նել Ոսկ. յհ. բ. 11. հարցումն ՍԳր. Փարպ. հարցաւոր Ոսկ. յհ. բ. 14. գիտահարց Մծբ. հարցախնդիր, հարցաքննիչ (նոր բառեր). արմատը նշանակում է նաև «հմայել, կա-խարդութիւն անել, գուշակել», որից հարցուկ «կախարդ» ՍԳր. Կոչ. հարցկութիւն Ոսկ. ես-հատահարը «սերմերով հմայող» Ոսկ. բ. տիմ. ը. և տիտ. հաւահարց «թռչուններով գուշակութիւն անող» Օր. ժը. 10. բ. մն. լգ. 6. գետնահարց Ոսկ. ես. մեռելահարցութիւն Կոչ. (իմաստի զարգացման համար հմմտ. վրաց. მკითხავი մկիթխավի «հարցուկ, վհուկ», թուշ. յօთხობ կիթխոբ «դիւթու-թիւն». երկուսն էլ კითხ կիթխ «հարցնել» արմատից)։
• = Բնիկ հայ բառ, որ ճոխ ձևերով պահ-ուած է նաև բազմաթիւ ցեղակից լեզուների մէջ։ Հնխ. արմատն էր prek'-«հարցնել, խնդրել», որի ձայնդարձներն էին prok-prk'-, աճական ձևը *prk'-sk՛-։ Այս չորս ձևերից (ինչպէս նաև ամբողջական perek-ձևից) յառաջացած են՝ սանս. praçna-«հար-ցում, ծանօթութիւն, հակառակութիւն», prč-cháti «հարցանէ», prčchā-«հարցում, խըն-դիր», հինդուստ. [arabic word] pučhna, պալի pučchi, գնչ. pučava, pačava «հարցնել», քուչ. am-blāk-ante «առանց հարցնելու», զնդ. [other alphabet] pərəsaiti «հարցանէ», frašna «հարցում», հպրս. [hebrew word] [other alphabet] aparsam «հարցրի», պհլ. [other alphabet] ︎ [other alphabet] pursītan «հարցնել», [other alphabet] pur-sišn «հարցում, փուրսիշ», պրս. [arabic word] pursidan «հարցնել», քրդ. pərsin, աֆղան. puxtēdal, օսս. farsun, farsin, բելուճ. p'ur-s'aν (Horn § 299), յն. ϑεο-πρόπος (հնխ. prok'os) «մարգարէ» (այն է «աստուածա-հարց». հմմտ. հյ. հարցուկ ևն). լտ. precor, proco, posco (
• ՆՀԲ լծ. այց, հայց, թրք. արզ, արա-յըշ։ Ուղիղ համեմատեց նախ Peterm. 24 26 ւետոյ Windisch. 22, 46, Gosche 29, Böttich. ZDMG 1850, 357 ևն։ Մորթման ZDMG 26, 518 սրանց հետ նաև բևեռ. burgamani «փրկել, հարկ, հարցնել»։ Հիւնք. հարկանել բայից։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Մշ. Սչ. հարցընել, Ախց. Երև. Կր. Ննխ. Ռ. Սեբ. հարցընէլ, Ասլ. հարցընէլ, Խրբ. Սվեդ. Տփ. հարցընիլ, Հմշ. հարցընուշ, նմ. հարցունիլ, Պլ. հարցունէլ, Տիգ. հmրցը-նէլ, Զթ. հայցընիլ, հարցընիլ, Հճ. հայցը՛նել, Ագլ. հրցա՛նիլ, Գոր. Ղրբ. հրրցնէլ, Ջղ. խար-զընել, Ոզմ. խարցընիլ, Մկ. խmրցնիլ, Սլմ. Վն. խառցուցել։-Նոր բառեր են հարզվնտիլ, հարցվնքտել, հարցքնտել, հարցուբարով, հարցումս, հարցուս։-Առանձին ուշադրու-թեան արժանի է Տփ. հարցնօղ «գրբաց» (հմմտ. հյ. հարցուկ և վրաց. մկիթխավի)։
• ՓՈԽ.-Patrubány ՀԱ 1906, 72 հայերէ-նից է դնում հունգ. harc «կռիւ», որ անշուշտ բնաւ գործ չունի մեզ հետ։
Պատժի պատուհասի հարցեւփորձին. (Ոսկ. յկ. ՟Ա. 1։)
ἑρώτημα, ζήτημα interrogatio, quaestio. Արմատ Հարցանելոյ. (լծ. այց. հայց. թ. արզ, արայըզ ) Հարցումն. խնդիր. հետազօտութիւն. յոյզ. քոյզ. փորձ. քննութիւն.
Զամենայն խնամաբար ի հարց արկանել։ Զտապանս զայս բնականագոյն ի հարց առնուլ. այսինքն հարցաքննել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. լին. ՟Բ. 1։)
Ի հարց եւ ի խնդիր մտին ընդ ստեփաննոսի. (Սեբեր. ՟Գ։)
Առանց հարցի խուզման։ Առանց հարցի քննութեանց. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Գ։ Ճ. ՟Գ.։)
Յետ այսչափ հարցից եւ տանջանաց. (Ագաթ.։)
Խորհրդոց ամպարշտաց հարց եւ փորձ (կամ հարցափորձ) եղիցի։ Հարց եւ փորձ լիցի նոցա. (Իմ. ՟Ա. 9։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 20։)
Զհարց եւ փորձ դատաւորաց, եւ զպատասխանիս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ոչ եթէ հարցեւփորձի ինչ մնայ աստուած ընդ նոսա. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
Ի հարց եւ փորձ արկանել, կամ անկանիլ. (Լաստ. ՟Ժ՟Դ։ Գէ. ես.։)
Ի հարց եւ փորձ ձգել. (Լմբ. իմ.։)
Հարց եւ քնին առնել։ Նորոգել զնորա իրաց հարց եւ քնին. (Բուզ. ՟Ե. 21։ Կանոն.։)
cf. Հարցանեմ.
Նոր անդրէն ի նոյն հարցաբանեալ վեհիցն. (զի՞ այդ վէրք ի ձեռս քո. Նար. տաղ.։)
inquisitiveness.
Փորձպետին հարցագիտութիւն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
interrogative;
magical;
— կէտ, note of interrogation.
ἑρωτηματικός interrogativus. Որ ինչ իցէ նշանակ հարցման. հարցուածոյ պայմանաւ առաջի եդեալ.
Հարցական է, որ հարցանելով կոչի՝ ըստ հարցման ասացեալ. ո՛րգոն, ո՞, ո՞րք. ո՞րքան. (Թր. քեր.։)
Իբր հարցական դնելով զբանն։ Հարցական դնէ զբանս, եւ պատասխանէ այսպէս. (Շ. բարձր.։ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
Խօսի բանիւ նա հարցական. (Յիսուս որդի.։)
Կոչեաց նոյն ժամայն, ո՞ւր ես, հարցական. այսինքն հարցանելով. (Գանձ.։)
ՀԱՐՑԱԿԱՆ. իբր հարցկական. Այն՝ որ հայի ի հարցուկս, եւ ի հմայութիւնս. դիւթութիւն.
Դիւթականք եւ հարցականք ի նմա լինէին. (Ճ. ՟Ա.։)
Դիւթականք ի նմին եւ հարցականք ներգործեալք, եւ այլն. (Նիւս. սքանչ.։)
to ask, to inquire, to interrogate, to question;
— ի տեառնէ, to consult the Lord;
— զողջունէ ուրուք, to ask news of, or about some one;
— զումեքէ ի խաղաղութիւն, to salute with gentle words;
— զոք բանիւք բազմօք, to overload with questions.
ἑρωτάω, πυνθάνομαι, ἑξετάζω interrogo, sciscitor. Հայցել զտեղեկութիւն. խնդրել զլուծումն բանի կամ զհրաման կամ զպատգամ. յուզել խուզել. փորձել զբերան այլոյ. որոնել. հետաքննել. հետազօտել. քննել յատենի. հարցընել.
Հարցի ցնա։ Հարցին ցնա։ Զի՞ հարցանես զիս. հա՛րց զայնոսիկ՝ որ լուանն։ Զտէր ամենակալ ոչ հարցիք։ Հարցանել զաստուած։ Հարցանել ի տեառնէ։ Հարցանէր նա նմա ի տեառնէ։ Հարցանել նովաւ յանէն։ Հարցցեն զճանապահէ։ Զի՞ հարցանես զանուանէ իմմէ։ Հարցին զողջունէ նորա։ Հարցանելով եհարց զմէնջ այրն։ Հարցցեն զքէն ի խաղաղութիւն։ Ոչ իմաստութեամբ հարցեր վասն այդոցիկ։ Հարցանելով հարցաւ յաբէլ եւ ի դան։ Իբրեւ հարցաւ ի փարիսեցւոց. եւ այլն։
Յատուկ հարցողին է բանս. (Իգն.։)
Հրամայեաց հարցօղ օրինականին։ Վասն զհարցողսն գայթագղեցուցանելոյ. (Սարգ.։)
Եւ այնպէս ընդդէմ հարցողացն նա առնէր պատասխանի. (Յհ. կթ.։)
Տեսանէր զմիտս հարցողացն։ Ոչ բարկացաւ առ հարցողսն. (Ոսկ. յհ.։)
Կայ եւ սրբոյն բարսղի՝ Գիրք հարցողաց. ուր են առ նա պէսպէս հարցմունք կրօնաւորաց իւրոց, եւ պատասխանիք նորա։
cf. Հարցող.
questioner, interrogator.
asking, questioning or seeking after, eager to learn, desirous of information;
inquisitive.
Որ սիրէ ստէպ հարցանել առ ուսանելոյ կամ հետաքննելոյ.
Ասիցէ ոք ի հարցասիրաց եւ ի լսասիրաց. (Յհ. իմ. ատ.։)
Յայտ առնեն մանկունք ամենեքեան՝ հարցասէրք գոլով ի զրոյցս, այսինքն հետաքրքիր. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)
desire of knowledge, of information, of learning;
inquisitiveness.
Սէր հարցման. բանասիրութիւն. հետաքրքրութիւն. հարցասէր եւ բանասէր անձն.
Երկրորդեմք այժմ քո հարցասիրութեանդ։ Ի քումմէ հարցասիրութենէ. (Խոր. ՟Ա. 8. 31։)
Ուսեալ պատմեմք քում հարցասիրութեանդ. (Մխ. դտ.։)
interrogation, examination, question, inquiry, proceeding, inquisition;
ի հարցափորձ մուծանել, մատնել, cf. Հարցափորձեմ.
ՀԱՐՑԱՓՈՐՁ ἑξέτασις, ἑξετασμός inquisitio. որ եւ ասի ՀԱՐՑՓՈՐՁ. ՀԱՐՑ ԵՒ ՓՈՐՁ, ՀԱՐՑՈՒՓՈՐՁ. Հարցափորձութիւն. հանդէս քննութեան եւ փորձոյ. խնդիր. քննութիւն ատենական, կամ մատենական.
Վկայք են չարեաց ծնողաց իւրեանց ի հարցափորձի. (Իմ. ՟Դ. 6։)
Առանց ամենայն հարցափորձի քննութեան. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 3։)
Խնդրէին ի հին մատեանս ի գիրս հարցափորձից. յն. βιβλιοθήκη ի մատենադարանի, այսինքն ի դիւանի. որ եւ թարգմանի գիրք յիշատակարանաց։
Ատեան հարցափորձի ի մէջ նոցա առնել, կամ ի մէջ առնուլ. (Եղիշ. ՟Ը։ Յհ. կթ.։)
Ածել զբանն ի հանդէս հարցափորձի։ Մուծին զնոսա ի հարցափորձ. (Եւս. պտմ. ՟Է. 13. 16։)
Յառաջ քան զհարցափորձ դատաւորին. (ՃՃ.։)
to interrogate, to question, to examine, to inquire.
Հարցափորձ առնել. հարցմամբ փորձել. հարցաքննել. հարցաբանել. եւ Բաղդատել քննութեամբ. զննել. հետաքննել.
Զամենայն իսկ զերեւոյթսն շուրջ հարցափորձեա՛. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)
Քաջ հարցափորձեաց. (Ճ. ՟Գ.։)
Ոչինչ օգտեցաւ՝ յորոց հարցափորձեաց. (Կիւրղ. ղկ.։)
Զկուսական յղացումն ոչ հարցափորձել. (Աթ.։)
Նուաստանամ, հարցափորձեալ ի տեառնէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զիս որ թէ բիւր հարցափորձիմ, բարեաց մասունք ոչ երեւին. (Յիսուս որդի.։)
Ո՞վ է դա. (հեգնէ հարցափորձելով. Լծ. կոչ.։)
Ի մերձ առ իրեարս հարցափորձելոց. (Պիտ.։)
Որք համագոյք են, ոչ ընդ միմեանս հարցափորձին գոյացութեամբ. վասն զի ո ոք ընդ միմեանս հարցափորձէ գոյացութեամբ զպետրոս եւ զպօղոս. (Դամասկ.։)
cf. Հարցափորձ.
Օր յայտ արարեալ, յորում հարձափորձութեամբ դատապարտեսցէ զնոսա. (ՃՃ.։)
Երիս հարձափորձութեամբ խոստովանեալ քո. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
Ոչ ժողովք իրաց ինչ հարձափորձութեան. (Ոսկ. ես.։)
cf. Հարցաքննեմ.
Աւելորդ է ուրեմն հարցաքնին լինել։ Առաջի՛ կայ հարցաքնին լինել. (Պրպմ. ձ։)
Զի հարցաքննին իրացն եղիցին. (Կանոն.։)
Բերիլ ի հարցաքնին իրացն եղիցի. իմա՛ իբր գոյակ. ի հարցաքննութիւն. որպէս դնի եւ յայլ ձ։)
to question, to examine.
περιεργάζομαι exploro, exquiro. Հարցանելով քննել. հարցափորձել. հարցանել.
Զարուեստ բժշկութեան հարցաքննէին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
Զայնպիսի ինչ կամէր հարցաքննել. (Նանայ.։)
Զնորայն հարցաքննէին զողբսն. (Վրք. ածաբ.։)
Հարցաքննեաց արսենիոս զծեր ոմն վասն մտածութեան։ Հարցաքննեցաւ աբբայ նեսթորիոս յաբբայ պիմենէ, կամ աբբայն մովսէս յումեմնէ զինուորէ. (Վրք. հց. ձ։)
Անկից վիրացն խոցով հարցաքննեցաւ. (Նար. կուս.։)
Զնոյն առաջի դնէ հարցաքննացն՝ զթշուառութիւն. (Իգն.։)
Յամենայն զօրութենէ հարցաքննող, ողորմած, ոգեշահ գոլ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
examination;
interrogation.
ἑξέτασις inquisitio. Հարցմամբ քննութիւն. հարց եւ քնին. հարցափորձ յատենի, եւ հետազօտութիւն. խնդիր.
Բազում հարցաքննութեամբ խուզէին. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի միմեանց հարցաքննութենէ՝ ծածկելոց իմաստիցն գիւտն յայտնի. (Վրք. ածաբ.։)
Բազում հարցաքննութիւնս արարեալ՝ ոչ կարաց խոտորեցուցանել ի քրիստոսի հաւատոցն. (Հ=Յ. օգոստ. ՟Ժ՟Դ.։)
Ընդ իմում նուաստութեանս միայնոս զհարցաքննութիւնդ առնել. (Աթ. արիան.։)
Ի հարցաքննութիւն ածել. (Ոսկ. յհ.։)
Հատոյց (այսնիքն եհատ) ի բերանոյ իւրմէ զամենայն ցանկութիւնս կերակրոց, եւ հարցաքննութիւնս խորտկաց. (Վրք. ոսկ.։)
divination;
—ս առնել, to divine, to prognosticate.
Հարցուկն գոլ. եւ գործ հարցկի. դիւթութիւն. սուտ պատգամախօսութիւն.
Ի ձեռն ապողոնի հարցկութիւնս առնէին. (Նոննոս.։)
Դեւն այն՝ զոր ապողոնն անուանէին, որ եւ զհարցկութիւնս առնէր. (Ոսկ. ես.։)
the Song of the Three Children.
ՀԱՐՑՆ կամ ՀԱՐՑ. Երգն երից մանկանց, օրհնեալ ես տէր աստուած հարցն մերոց. եւ Շարականն՝ որ ի նոյն խորհուրդ.
Յաղագս հարցինն, եւ գործոցն, ողորմեցին, եւ տէր յերկնիցոյն։ Զկնի հարցինն մեծացուսցէ ասեն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Նոյնպէս եւ զհարցն. (՟Դ՟Ձ։ Հարց. ՟Ա՟Ձ. ըզքեզ արդար։ Ուրբաթ.)
Հարց հանգստեան։ Յասելն զհարցն։ Յընթեռնուլն զհարցի սաղմոսն։ Ի կատարման հարցի սաղմոսին. եւ այլն. (Տօնաց.։)
Եւ մտեալ յեկեղեցին՝ սկսանին զփոքր հարցն (որ եւ Հարցնափառ ասի), հանդերձ գործովքն. (Մաշտ. հին.։)
certain short Armenian canticles or hymns so called.
ՀԱՐՑՆԱՓԱՌ որ եւ ՓՈՔՐ ՀԱՐՑ կոչի. Փառ, եւ փառեր հարցիցն. որ են ի հին ժամագիրս կամ յերգարանս որպէս համառօտ շարականք ի տեղի այժմու ընդարձակ հարցներոյն. զոր օրինակ.
Հարցնափառեր ապաշխարութեան։ Հայր երկնաւոր՝ որ առաքեցեր զմիածին որդիդ քո փրկիչ աշխահի.եւ այլն։
demand, interrogation, question;
—ս առնել, մտտուցանել, to ask or address questions, to question.
ՀԱՐՑՈՒԱԾ ἑρώτημα, ἑπερώτημα interrogatio, quaestio. որ եւ ՀԱՐՑ. Հարցումն. բանն հարցեալ. խնդիր պատասխանւոյ. հետաքննութիւն. քննութիւն յատենի. հարցափորձ.
Պատգամ սրբոց է հարցուածս. (Դան. ՟Դ. 4։)
Սանձահարին հարցուածովք. (Եզնիկ.։)
Լուծանէր զհարցուածոյն խնդիր։ Յառողջամիտ հարցուածի. (Պիտ.։)
Մատուցանէր հարցուածս վարդապետին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 42։)
Հարցի զնա հարցուածս. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 16։)
Կապանօք զնոսա խոշտանկելով, եւ հարցուածովք. (Յհ. կթ.։)
demand;
divination.
Միտք իբրու պատճառս հարցութեան կալցի զտեղի. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Ինձ այսպէս թուի, թէ այս եւ զառ ի մեռելոցն հարցութիւնս նշանակէ. (Ոսկ. ես.։)
soothsayer, conjurer;
sorceress;
այս —, spirit of divination, Pythoness.
μάντις vates, hariolus, ariolus. Սուտ պատգամախօս. գուշակ. որ հարցանէ զդիս ի դիմաց խնդրողաց գիտել զբախտս եւ զապագայս. ըղձապատում. իղձ. հմայօղ. կախարդ. դիւթ. վհուկ.
Զբաղաամ բէովրեան զհարցուկն։ Հարցուկք ոչ եղիցին ի քեզ։ Հարցուկք բարբառեցան աշխատութիւնս. (Յես. ՟Ժ՟Գ. 22։ Միխ. ՟Է. 11։ Զաք. ՟Ժ. 2։)
Որ հմայից եւ հարցկաց միտ դնեն. (Կանոն.։)
ԱՅՍ ՀԱՐՑՈՒԿ, կամ ՀԱՐՑՈՒԿ ԴԵՒ. πνεῦμα Πύθωνος spiritus Apollinis. Դեւ պատգամախօս հանդիսացեալ ի պիւթոն կամ ի դեղփիս քաղաքի յանուն ապողոնի, կամ պիւթոն վիշապի սպանելոյ յապողոնէ. ըստ յն. կոչեցեալ ոգի պիւթոնի, կամ վիթովնիա. (իսկ յն. πυνθάνομαι է հարցանել. ուստի ի մեզ բառդ Հարցուկ։)
Աղախին ոմն, զոր ունէր այս հարցուկ. (Գծ. ՟Ժ՟Զ. 16։)
Կամ զվիթովնիա հարցուկ դիւին, որ եւ այլն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Զխուճապն ասեմ, զոր հասոյց պօղոս հարցուկ դիւին. (Ոսկ. գծ.։)
ՀԱՐՑՈՒԿ. ա.գ. Հարցական, կամ նշանական հարցական ձայնի.
Զտէրունի շեշտաւորսն, զհենգն (կամ զհեգն), եւ զհարցուկ. (Արիստակ. գրչ.)
ՀԱՐՑՈՒԿՔ գ. իբր Հարցուածք. հարցմունք.
Գլխաւորի առ երիս հարցուկս, ասելով, սիրե՞ս զիս. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Հարցուած.
Հարցումն հարցանելի դրօշելոց։ Վասն հարցմանց զոհիցն. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 21։ ՟Բ. Մակ. ՟Է. 42։)
Զանզգայաբար հարցմամբն ծիծաղելով։ Հարցման արժանի էիր, եւ պատուհասի. (Փարպ.։)
Եթէ ի հարցումն բանի կոչիմ, կարկիմ։ Ի քահանայապետին հարցմանէ. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Ղ՟Գ։)
Յաճախեն զհարցմունս իւրեանց։ Յայնմանէ իսկ ի հարցումն եկին։ Ուստի՞ եկին նոքա յայս հարցումն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 10։)
Բանս ի հարցումն անկանի. (Լմբ. ժղ.։)
Հարցումդ ոչ բաւականապէս երեւի ինձ արարեալ. (Բրս. հց.։)
cf. Հարցափորձ.
Բազում հարցփորձի, եւ քննութեան. (Կորիւն.։)
Հարցփորձ (կամ հարցափորձ) ի վերայ հասարակաց կապելոցն ածէին. (Յհ. կթ.։)
Ուստի ի հարցփորձ մատուցեալ, եւ տանջանաց սկիզբն արարեալ. (Շ. վիպ.։)
cf. Հարցափորձ.
Բազում հարցփորձի, եւ քննութեան. (Կորիւն.։)
Հարցփորձ (կամ հարցափորձ) ի վերայ հասարակաց կապելոցն ածէին. (Յհ. կթ.։)
Ուստի ի հարցփորձ մատուցեալ, եւ տանջանաց սկիզբն արարեալ. (Շ. վիպ.։)
to alight or settle on the ground (birds).
bread;
food, victuals, livelihood;
meal, repast, table;
— առաջաւորութեան, առաջադրութեան or երեսաց, show-bread;
— կենաց, երկնաւոր —, the bread of life;
the Eucharist;
— սգոյ, նեղութեան, the bread of pain, of affliction;
թարմ, կակուղ, քաջեփ or կսկուծ, ջերմ —, new, soft, well baked, hot bread;
օթեկ՝ գահ or քարտու, կարծր, անեփ —, stale, hard, half-baked bread;
սպիտակ, սեաւ or թուխ —, white, brown bread;
տան, հացագործի —, household, baker's bread;
— համեմաւոր, gingerbread;
անխմոր —, unleavened bread;
գետնոյ —, hog's-wort, sow-bread;
կեղեւ —ի (կողինձ), bread-crust;
ներքին կամ վերին կեղեւ, under-crust or upper-crust;
միջուկ —ի, crumb;
շերտ —ի կոգեզանդ, slice of bread and butter;
կոտոր —ի, a morsel of bread;
փշրանք —ի, crumbs;
— յարգանակի, sopped bread, panado;
— խորովեալ, toast, slice of toast;
քրտամբք երեսաց իւրոց գտանել զ— իւր, to get one's bread by the sweat of one's brow;
— թրել, գործել, to make, to bake bread;
— ունել, to have bread;
առանց —ի լինել, not to have bread to eat;
չոր — ուտել, to eat dry bread;
թանալ զ— իւր արտասուօք, to eat the bread of affliction;
—ի բերան վարձու գործել, to serve for his bread;
ի — կոչել զոք, to invite to dinner;
— մեծ գործել, to give a grand dinner;
հաղորդլ ընդ ումեք —իւ, to eat with one;
արկանել —, to serve up;
to give to eat;
— կտրել, բեկանել, բրդել, to cut or break bread;
to crumble, to crum;
կեղեւել զ—, to cut off the crust, to chip it off;
հատանել զ— քաղցելոց, to keep the bread from the hungry;
անարժան է —ին զոր ուտէ, he is not worth his salt.
ἅρτος panis. (լծ. հյ. Հայս. եւ արաբ. խուպզ ) Զանգուած ալեր եւ ջրոյ եփեալ, խմորուն կամ բաղարջ. եբր. լէխմ.
Քրտամբք երեսաց քոց կերիցես զհաց քո։ Եհան հաց եւ գինի։ Հաց ուտելոյ, եւ հանդերձ զգենլոյ։ Հաց հաստատէ զսիրտ մարդոյ։ Կերիցեն ի հացից անտի։ Ի հացից անտի հօր իւրոյ կերիցէ։ Հացիւք սրբովք. (եւ այլն. (թո՛ղ զի ի յն. ստէպ դնի յոքնակի, այլ ի մեզ թարգմանեալ է եզակի։))
Կերա՛յք յիմոց հացից՝ իմաստութիւնն քաղցելոց հրաման տայ. (Նիւս. կազմ.։)
Հաց սգոյ. (իբր հոգեհաց. Երեմ. ՟Ժ՟Զ. 7։)
Հաց կենաց։ Երկնաւոր հաց. (Շար.) այն է կենարար մարմինն քրիստոսի, կամ սուրբ հաղորդութիւնն։
Ո՛վ որ վասն մեր հաց եղեր, եւ այլն. (Լմբ.։) cf. ՀԱՑԱՆԱՄ։
ՀԱՑ ԱՌԱՋԱՒՈՐՈՒԹԵԱՆ, կամ ԱՌԱՋԱԴՐՈՒԹԵԱՆ, կամ ԵՐԵՍԱՑ. որ էր ի հնումն օրինակ սուրբ հաղորդութեան. cf. ԱՌԱՋԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ, եւ այլն։
Խնդրեաց հաց ուտել. եւ եդին առաջի նորա հաց, եւ եկեր. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 20։)
Արկէ՛ք հաց. յն. դի՛ք առաջի հացս. (Ծն. ՟Խ՟Գ. 31։)
Ի հաղորդել ընդ նոսա հացիւ. յն. աղակից լինել, այսինքն հացակից. (Գծ. ՟Ա. 4։)
Աղ եւ հաց սեղանոյ զաւազակս ի հաւանութիւն ածէ ընդդէմ թշնամեաց. (Ոսկ. եփես.։)
Իբրու առատ ոք, եւ քաջ, որ ի հաց կոչիցէ. (Նիւս. կազմ.։)
Անդէն իսկ ի հացին քարշեն զալիսն արգամայ (Խոր.՟Բ. 48։)
Մշակքն մեծավաստակք ի գործել զանդաստանս քո հաց ի բերան վարձու. (Եփր. պհ.։)
bread-distributing.
Որ բաշխէ զհաց՝ որ եւ է օրինակաւ.
Չըկայր այլ հաց հացաբաշխի. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
nourished with bread.
cf. Հացարար.
cf. ՀԱՑԱՐԱՐ. որպէս եւ տուն հացագործի (ռմկ. փռան տուն ). cf. ՀԱՑԱՐԱՐՈՑ.
Ետ զմանուկն ի տուն հացագործին (ուր էր ջեռեալ փուռն). (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)
panification.
ammi, bishop's-weed.
ՀԱՑԱԴԵՂ կամ ՀԱՑԻ ԴԵՂ. (որ վրիպակաւ գրի եւ Հասիդեղ. եւ շփոթի ընդ այլ խոտ՝ որ կոչի Հազի դեղ)։ ի բառս Գաղիանոսի, եւ ի Բժշկարան. եւ ի Հին բռ. վարի որպէս Համեմ, կամ հացհամեմ. որ եւ կոչի Ունդ նանխմի, այսինքն սերմն անանխոյ։ որպէս յն. ամոմի, կամ ամմի. ἅμμι, ἁμομίς եւ այլն.
bread-basket;
shepherd's scrip, pouch, bag, satchel.
Աման դնելոյ զհաց. զամբիւղ կամ սփրիդ հացի. cf. ՓԻՒՐՏԱՆ ՀԱՑԻ։ (Վրք. հց. ձ։)
panada, sop, soup.
abounding in bread, in victuals;
sated.
Լցեալ կամ առաւելեալ հացիւ. (որպէս դնի ի յն) այս է՝ որ ունի զհաց անպակաս, կամ զկերակուր առատ. յագ. կուշտ. եւ Հացաշատ.
Էաք հացալիցք եւ փափկացեալ։ Քանի՛ վարձկանք իցեն ի տան հօր իմոյ հացալիցք. (Երեմ. ՟Խ՟Դ. 17։ Ղկ. ՟Ժ՟Ե. 17։)
Որք հացալիցք էին, հասին ի ծայրս վերջին աղքատութեան. (Գէ. ես.։)
Տարին լաւ գայ, եւ հացալից. (Շիր.։)
• (սեռ.-ի) «բոյսի ցօղուն» Ծն. խա. 5, 22. «տրցակ բոյսի կամ կապոց ծաղիկ-ների» Տաղ. Վրդն. սղ. Երզն. լս. Միսայէլ, որից ոսկեփունջ Յհ. կթ. Ասող. նոր բառեր ևն ծաղկեփունջ, վարդափունջ, փնջակ, փըն-չիկ։
• ՆՀԲ (ունջ բառի տակ) լծ. լտ. fun-dum։ Lag. Urgesch. 692 սանս. nīσი punga, punja «դէզ ևն»։ Riggs, Քե-ոակ. էջ 61 անգլ. bunch «խուրձ, փունջ»։ Տէրվ. Altarm. 58 յն. σφίγγω «կապել, իրար կապել» ևն։ Bugge IF 1, 455 դնում է *bunyo-ձևից՝ կազ-մուած բուն=պրս. bun «ծառի բուն» բառից։ Հիւնք. պրս. պինճ, պինչէ «հան-գոյց, կանանց ճակատանոց»։ Թիրեա-քեան, Արիահայ բռ. 368 պրս. [arabic word] pun-ča «ճակատ. 2. ճակատի վրայ ձգուաձ մազերի փունջ»։
Եօթն հասկ ելանէին ի միում փնջի. (Ծն. ՟Խ՟Ա. 5. 22։)
Փունջ վարդից յեռեալ անուշահոտ հոդւով. (Շ. տաղ.։)
Կապեսցուք ի փունջ մի բազմահամ եւ բազմահոտո։ Փունջ մանուշակաց. (Վրդն. սղ.։ Երզն. լս.։)
eagle;
ձագ արծուոյ, eaglet;
էգ —, eagless.
ἁετός aquia որ եւ ԱՐԾԻՒ. Թագաւոր հաւուց թռչնոց, մեծամարմին, կորակտուց, մեծամագիլ, բարձրաթռիչ, սրատես, յափշտակիչ. որոյ են այլ եւ այլ տեսակք.
Թեթեւագոյնք քան զարծուիս։ Իբրեւ զարծուի։ Ձագք արծուեաց։ Զհետս արծուոյ թռուցելոյ։ Ուր գէշն իցէ, անդր ժողովեսցին արծուիք.եւ այլն։
that has an aquiline nose.
Ըստ պատահման եւ տարբերութեան արծռունգն կերպարանօք. (Արծր. ՟Ա 8։)
endorsed, cloathed.
βολή jactus, ictus, plaga, casus Արկումն, ձգումն. որպէս պատահար. հարուած. չար դիպուած. փորձանք. դարանակալութիւն թշնամեաց. վնաս. վիշտ.
Շարժմունք, եւ ժանտախտք, եւ շանդից արկածք. ( կայծակ զարնելը, նետուիլը. ) Յայն ժամու ջրհեղեղն ոչ դուզնաքեալ ինչ արկածք Ջրոյ էին, այլ՝ անբաւ եւ անհուն։ Յառաջնումն քառասուն աւուրսն անդադար հոսանք սաստկութեան. (Փիլ.։)
Տնանկութիւն է արկածիւք չարաչար լի։ Արկածք չարեաց։ Զարկածս ջրհեղեղին։ Ուժգնութիւն արկածից (հողմոց եւ այլն։) Յարկածէ շամբիցն։ Խոցոտումն ի վերայ կարեվէր արկածից. (Պիտ.։)
Արկածք վնասուց, կամ փորձանաց, չար ամպրոպաց, տրտմութեանց, աղեաց, անձրեւաց։ Արկածք խաբէութեան։ Արկածից չարին։ Արկածք խաբէութեան։ Արկածից չարին։ Արկածով չարին (սատանայի), կամ թշնամեաց. (Յճխ.։ Յհ. իմ.։ Յհ. կթ.։ Նար.։ Սարգ.։ Մագ.։ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
Ի դիւական արկածից խորհրդոց. (Վրք. հց. ՟Զ։)
շուն ի վերայ ընթանայ (օտարի) Զամենայն զի վերայ արկածս քամահելովն. (Փիլ. լիւս.։)
Առ յոյժ չարադառն մշտնջենաւորեալ արկածի (հասելոյ ի վերայ լերանց). (Պիտ.։)
misfortune, disaster, calamity, mischance, mishap, danger, peril, risk, hazard, chance, adversity, storm, tempest, evil.
βολή jactus, ictus, plaga, casus Արկումն, ձգումն. որպէս պատահար. հարուած. չար դիպուած. փորձանք. դարանակալութիւն թշնամեաց. վնաս. վիշտ.
Շարժմունք, եւ ժանտախտք, եւ շանդից արկածք. ( կայծակ զարնելը, նետուիլը. ) Յայն ժամու ջրհեղեղն ոչ դուզնաքեալ ինչ արկածք Ջրոյ էին, այլ՝ անբաւ եւ անհուն։ Յառաջնումն քառասուն աւուրսն անդադար հոսանք սաստկութեան. (Փիլ.։)
Տնանկութիւն է արկածիւք չարաչար լի։ Արկածք չարեաց։ Զարկածս ջրհեղեղին։ Ուժգնութիւն արկածից (հողմոց եւ այլն։) Յարկածէ շամբիցն։ Խոցոտումն ի վերայ կարեվէր արկածից. (Պիտ.։)
Արկածք վնասուց, կամ փորձանաց, չար ամպրոպաց, տրտմութեանց, աղեաց, անձրեւաց։ Արկածք խաբէութեան։ Արկածից չարին։ Արկածք խաբէութեան։ Արկածից չարին։ Արկածով չարին (սատանայի), կամ թշնամեաց. (Յճխ.։ Յհ. իմ.։ Յհ. կթ.։ Նար.։ Սարգ.։ Մագ.։ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
Ի դիւական արկածից խորհրդոց. (Վրք. հց. ՟Զ։)
շուն ի վերայ ընթանայ (օտարի) Զամենայն զի վերայ արկածս քամահելովն. (Փիլ. լիւս.։)
Առ յոյժ չարադառն մշտնջենաւորեալ արկածի (հասելոյ ի վերայ լերանց). (Պիտ.։)
clothing, dress, apparel;
cloak;
that throws, that puts, that pours.
Զհանդերձանս եւ զարկանելիս. (Յհ. կթ.։)
Յորժամ բանսարկուն հրամայիցէ արկանել ի հնոց աղքատութեանն, մի՛ յարկանելեաց, այլ յարկելոցն լինիջիր. (Ոսկ. մ. ՟Ա 4։)
Ճրագաբերանացն արկանելեաց, եւ ի հանելեաց զճաշակսն ոսկիս. (Զաք. ՟Դ 12.) իմա՛ ի վերայ արկողաց. յն. հեղչաց, այսինքն լցողաց զիւղն։
ԱՐԿԱՆԵԼԻ, իք. ἑπίβλημα, ἁναβολή vestimentum exterius, amictus, pallium, tunica, ἕνδυμα, περίζωμα indumentum, cingulum Վերարկու. ագանելի. արտաքին հանդերձ. մեկնոց. սփածանելի. օթոց. ծածկոյթ. գլխարկ. վրայ ձգելու լաթ, ծածկոց, դրսի հագուստ.
Ասպազինեալ զերիվարն շուրջանակի պղնձի արկանելեօք։ Պատրասհեալ գլխոյ իւրում արկանելիս թխակերպս. (Արծր. ՟Ա 5։ ՟Դ 12։)
to throw ones self, to fall;
to dress one's self.
Ամենայն մարմինդ քո արկանիցի ի գեհեն. (Մտթ. ՟Ե 30։)
ԱՐԿԱՆԻՄ, արկայ, արկեալ կամ արկուցեալ. περιβάλλω, ἁμφιέννυμι amicior, induor Զգենուլ. ագանիլ, ագուցանել. հագնիլ, հագուիլ.
Առեալ ձորձս՝ արկաւ զիւրեւ։ Արկաւ տեռ, եւ զարդարեցաւ զիւրեւ։ Արկաւ սեռ, եւ զարդարեցաւ։ Արկաւ զիւրեւ հանդերձ եւ պատմուճան վրէժխնդրութեան։ Արկայ հանդերձ գերութեան։ Արկան զիւրեամբք զամպարշտութիւն եւ զանիրաւութիւն իւրեանց։ Զարդարութիւն զգեցեալ էի, եւ արկեալ զիրաւունս հանգոյն կրկնոցի.եւ այլն։
Որ դու միայն արկեար հիմունս պաշտելիս մարդկեղէն բնութեանս. (Գանձրն.) իմա՛ կամ ընթերցի՛ր, յարկար. cf. ՅԱՐԿԱՆԻՄ։
Շփոթի ի գրչաց երբեմն Արկանելն եւ ընդ Հարկանել, մանաւանդ յորժամբանն իցէ զսպասահարկութեան. զոր օրինակ.
Զարբանեկութիւն հպատակութեան պարտիմք արկանել նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)
trunk maker, box-maker;
made like a box or trunk.
Հնազանդեալք եղեն ի գործս արկղակերտի նոյեան տապանին. (Յհ. կթ.) լինի ա. կամ գ. որպէս արկղակերտութիւն։
cf. Արկղագործ.
Հնազանդեալք եղեն ի գործս արկղակերտի նոյեան տապանին. (Յհ. կթ.) լինի ա. կամ գ. որպէս արկղակերտութիւն։
cf. Արկած.
Արկումն. արկ. արկած. որպէս ձգումն. դիմեցումն. պատահար. փորձութիւն. առրկուած. եւ Վերարկումն. ծածկոյթ. պարտուակ. ձգուածք, նետուածք, վրայ գալը, եւ վրայ եկած բանը, փորձունք, վնաս, հնարք.
Առաջին արկուածի արիագունին ոչ հանգուրժեցին. (Նիւս. թէոդոր.։)
Յիմմէ արկուածին եկն ջրհեղեղն (ասէ դեւն). (Ճ. ՟Ա.։)
(Նաթան զերկաթն հատու վիրաց դաւթի) ծածկէ ի ներքս՝ ոչ ընդ հանդերձիւ, այլ ընդ արկուածով պատմութեանն. (Ոսկ. սղ. ՟Ծ։)
unbridled, unruly;
helter-skelter.
Մի՛ այսուհետեւ արձակերասան զգազանդ թողցուք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 3։)
Արձակերասանակ շրջին։ Զիւրեանց որդիսս ընդ վայր հարեալ՝ արձակերասանակ շրջել. (Ոսկ. մ. ՟Գ 6։)
cf. Արձակերասան.
Մի՛ այսուհետեւ արձակերասան զգազանդ թողցուք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 3։)
Արձակերասանակ շրջին։ Զիւրեանց որդիսս ընդ վայր հարեալ՝ արձակերասանակ շրջել. (Ոսկ. մ. ՟Գ 6։)
to be untied, delivered, detached, liberated.
Յորժամ հիւանդութիւնն բժշկի, եւ ջերմն արձակի։ Երբ բորբոսի՝ չարձակի շուտ. (Մխ. բժիշկ. ստէպ։)
cf. Արձակեմ.
Տեսեալ՝ թէ ոչ արձակու, յարուցեալ փախեան գաղտ։ Արձա՛կ զիս (այսինքն թողացո՛), զի մեռանիմ. (Վրք. հց. ձ։)
Ասէր հրեշտակն՝ թէ արձա՛կ զիս. (Կիւրղ. ծն.։)
Տայիր եւ արձակուիր (զաղքատս)։ Զբռնաւորն կոխեաց, եւ ձայն արձակ՝ ասելով, եկա՛յք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա. եւ համբ։)
այնուհետեւ համարձակեալ արձակոյր. (Զքր. կթ.։)
leave, holidays;
cf. Արձակումն.
Կնոջն հրեշտակն զամլացելոյ բնութեանն զարձակուրդ՝ աւետիս տայր. (Փիլ. սամփս.։)
Խորհեցան իւրեանց դտանել արձակուրդ, եւ արարին իւրեանց նոքա մեկնութիւնս (գրոց). (Եւս. պտմ. ՟Զ 18։)
inscription, title;
epitaph;
trophy, protocol;
matriculation.
Ամենայն իբրեւ յարձանագրի հաստատեալ է ճշմարտութեամբ. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ 11։)
Գրել հաւաստեաւ ի տախտակս մտաց իւրոց որպէս յարձանագրի զամենայն հարցմունս. (Փարպ.։)
Չի՛ք անդ սահմանաց արձանագիրս կանգնեալ. (Վեցօր. ՟Է։)
Իբրեւ յարձանագրի զառաջին գործսն ժպրհութեան պարծանօք պարծանօք գրեալ ցուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 19։)
stone, stony;
cf. Անդրիագործ.
Ի ջրամբար արձանագործ քարեզինէն ճանապարհ աստիճանեալ ներքուստ ի վեր. (Արծր. ՟Դ 11։)
to inscribe, to write;
to enrol, to check;
to register;
to record, to draw deeds;
to enter a will.
στηλογραφέω in columna inscribo Գրել յարձանի կամ իբրեւ յարձանի. անջինջ դրոշմել.ի գիր կամ ի միտս նշանակել հաստատութեամբ.
acts, registers;
enrolment, writing, deed, book, roll, record, protocol;
inscription;
account, list, memorial;
calendar of the ancient Romans.
Երկուքն յարձանագրութեանցն (ենովքայ՝ դրոշմեալք ի սիւնս)։ Ընդդէմ երկուց հանդերձելոցն (ջրհեղեղաւ եւ հրհեղեղաւ). (Խոր. ՟Ա 3։)
Ի հինգ գլուխս որոշեցեր զարձանագրութիւն բանիս. (Ասող. ՟Գ 21։)
register;
epitaph;
funeral sermon.
Արձանականն բարսղի (ի գր. Աստուածաբանէ). (Վանակ. հց.։)
to become like a statue, to be firm, fixed;
to stop;
to stand, to stand upright.
στηλόομαι, στηλοῦμαι immotus sto ceu cippus, sto sicut statua, adfigor Նբրեւ արձան կանգնիլ. անշարժ կալյոտին. դադարել. ուրեք. զետեղիլ. հաստատուն կալ մնալ. քարի պէս տընկուիլ՝ կենալ.
Վեցհարիւր արքն արձանացեալք կային առ դրանն։ Արձանանայր աւուրս քառասուն։ Արձանացի՛ր իսրայէլ ի վերայ բլրոցն։ Գանձի՛ր, եւ արձանացի՛ր. (Դտ. ՟Ժը 16. 17։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է 16։ ՟Բ. Թագ. ՟Ա 19։ ՟Ժ՟Ը 13։ ՟Ժ՟Գ 11։)
Արձանացեալ դադարէին յարքունական ապարանսն։ Չուեալ ի վաղարշապատ քաղաք՝ առկայացեալ արձանանայր ի նմա։ Զիւր արձանանալն եւ կալ նստիլ. (Յհ. կթ.։)
որպէս Ամրանալ. յարատեւել. պնդիլ. հաստատիլ. անփոփոխ մնալ յո՛ր եւ է կարգի, եւ ո՛ր եւ է բանի.
Իսէր նահնատակագիրն Քրիստոսի արձանացեալ։ Զամն ողջոյն արձանացեալք պահօք. (Յհ. կթ.։)
Իւրաքանչիւր ի վերայ իւրոյարմատոյ արձանասցի։ Թէ այս թշնամութիւն օրէնք Աստուծոյ էր, թերեւս այսքան արձանացեա՞լ էր հաստատուն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. ատ.։)
to convert into a statue;
to raise, to erect;
to establish;
to exhibit, to represent;
to inscribe, to write;
to register, to record.
στηλόω erigo ut cippum, statuo Կանգնել հաստատութեամբ իբրեւ զարձան. հաստատել. կառուցանել. զետեղել. դնել. ամրացուցանել. յանդիման կացուցանել.
Աւազան քարեղէն արձանացուցանել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Փոխանակ նոցա զբարեվայելուչսն արձանազուզանել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Արձանացո՛ անփոփոխ պատրաստական վստահութիւն։ Զփափագ ըղձիցն արձանացուցեր։ Արձանացուսցես զմեզ ընդ հովանեաւ թեւոց սուրբ խաչիդ։ Մի՛ արձանացուցանեէ զմեղկութեանցն. (Նար.։)
Այլոյ մեղաց լինի հաղորդ (սուտ վկայն), եւ արձանացուցանէ զնոսա՝ հաստատելով ի չարիսն, զոր մեղան. (Տօնակ.։ (որ եւ ՔԱՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ).)
Զի եթէ ստութիւն մեր, եւ ապիրատութիւն արձանացոյց զնորա իրաւունս. (Ոսկ. հռ.։)
στηλητεύω proscribo, facinora alicujus noto, triumpho Կասեցուցանել. յաղթահարել. արգելուլ. նահանջել. առկայացուցանել. դդարեցուցանել. նշանակել եւ նշաւակել. յաղթանակ կանգնել, ձաղել.
Արձանացոյց զմահ. (Զքր. կթ.։)
stability;
representation;
establishment.
ԱՐՁԱՆՈՒԹԻՒՆ ԱՐՁԱՆՈՒՄՆ. στήλωμα columna (իբր condemnatio ) Հաստատութիւն իբր արձանի կառուցելոյ. ամրութիւն. եւ Կառուցումն. հաստատուն կանգնումն.
Առ այս հայի նուիրական սեղանոյն արձանումն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Արձանութիւն.
ԱՐՁԱՆՈՒԹԻՒՆ ԱՐՁԱՆՈՒՄՆ. στήλωμα columna (իբր condemnatio ) Հաստատութիւն իբր արձանի կառուցելոյ. ամրութիւն. եւ Կառուցումն. հաստատուն կանգնումն.
Առ այս հայի նուիրական սեղանոյն արձանումն. (Լմբ. պտրգ.։)
to be benumbed;
to be stunned;
to be astonished.
Ոմանք ընդ պիտանացուն մարդկան արմանան, եւ ոմանք ընդ մարգարէութիւնս արմանան։ Զհրեշտակական մատակարարութիւնն արմանամ։ Արմանայ, եթէ եւ այլն։ Որոց զհետ են, եւ արմանան, որք առանց խրատու են (որպէս պչնուլ, յարիլ)։ Ահա արմացայ ընդ դէմս քո եւ ի վերայ բանիս աղսորիկ. (որպէս հայել յերեսս, ակն առնուլ). (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լին.։)
root;
stump;
trunk, stem;
source, origin, cause;
—ս առնուլ, արձակել, to take root.
ῤίζα radix որ եւ ԱՐՄ. Ստորոտ բուսոց եւ անկոց՝ յերեսաց երկրէ մինչեւ ցխորս հողոյ հանդերձ մանր թելիւք. կոճղ կամ ստորին բունն, եւ մազմզուկքն կամ մղեղն.
Արձակեսէ արմատս ի խոնարհ, եւ պտուղս ի վեր։ արմատ ընդարձակեալ ի վերայ ջրոց։ արմատ նոցա իբրեւ զմղեղ եղիցի։ Եթէ ծերասցի յերկրի արմատ նորա։ Խլել զնա յարմատոց իւրոց։ Ոչ եթէ դու զարմատն ի վեր ունիս, այլ արմատն զքեզ.եւ այլն։
Ոմն ի սրբոցն ասէ. ծառք յարմատոց աճեն, եւ փառք ի հեզութենէ (Եղիշ. յեսայ.։)
Ծածկեցաւ մարմինն աստուածութեամբն, եւ ներկաւ անմահ արմատովն. (Սեբեր. ՟Զ։)
Յաղագս արմատոյն հանուրց մարդկութեանս (այսինքն ադամայ). (Խոր. ՟Ա 3։)
Աղբիւր մտաց սիրան է արմատ խորհրդոցն. (Սեբեր. ՟Բ։)
Արմատ բարեաց՝ սրբութիւնն է։ Հեզութիւն՝ արմատ խոնարհութեան. (Յճխ.։)
Արմատ օրհնութեան։ Երանեցին զարմատ ամենայն բարութեան. (Պիտ.։)
Արմատ օրհնութեան։ Երանեցին զարմատդ եւ զպատճառ. (Նար.։)
Մելքիսեդեկ արմատն (օրհնութեան) եբրայեցւոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
ԱՐՄԱՏ. Վերջին ծայր եւ եզր ստորին, Խորք. խարիստ, հիմն (իրօք կամ նմանութեամբ). հետք.
Յարմատս ոտից իմոց հասեր. (Յոբ. ՟Ժ՟Գ 27։)
Յարմատս ոտից իմոց հասեր. (Յոբ. ՟Ժ՟Գ 27։)
Ի ձեւ սանդղոյ, որոյ արմատն յերկիր հաստատեալ էր, եւ գլուխն յերկիր հասանէր. (Աթ. խչ.։)
Հիմամբք եւ արմատովք հանդերձ զչարն կործանիցէ. (Ագաթ.։)
Թագաւորութիւն յանձն հարուածեալ՝ արմատովք իւրովք խլեսցի. (Նար. խչ.։)
Արմատ գրոյն երեւէր ի վերայ պիտակին. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Զի այլ ոչ բնաւ եկեալ է աստ կին արմատ. (Վրք. հց. ՟Զ։) ուր յառաջն կոչի լոկ՝ կին, եւ կին մարդ։
cf. Արմատախլեմ.
Զկործանմանն կարծիսս զայս արմատախիլ առնել. եւ ի բաց հանել։ Արմատախիլ արասցուք զնա։ Սաստկութիւն հողմոց հարկանելով զնա՝ ոչ կարէ արմատախիլ առնել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 38. եւ 37։ ՟Բ 9. եւ 8։)
to take root, to take hold, to grow.
ῤιζόομαι, ἑκρίζομαι radices ago, radicor Արմատս արձակել կամ ձկտել, կամ տարածանել, կամ առնել. հաստատիլ արմատովք. զօրանալ. ուռճանալ. (իրօք, կամ նմանութեամբ). արմատ կապել՝ բռնել.
Տնկեցեր զնոսա, եւ արմատացան։ Սիրով արմատացեալք, եւ հաստատեալք։ Արմատացեալք, եւ շինեալք ի նա. (Երեմ. ՟Ժ՟Բ 2։ Եփես. ՟Գ 18։ Կող. ՟Բ 7։ Արմատացայ ի փառաւոր ժողովրդեան. Սիր. ՟Ի՟Դ 16։)
Յայգի աշխարհիս արմատացելոյ. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
Քան զարմատանալն՝ բեւեռիլն առաւելագոյն է. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 8։)
rootedly, radically;
— խլել, to pull up by the roots, to eradicate, to displant, to grub up;
— խլումն, eradication.
Արմատաքի ի վեր ձգեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 17։)
Արմատաքի ծառոցն ի վերուստ հրկէց եղելոց (ի սոգոմ). (Փիլ. իմաստն.։)
spot planted with palm-trees.
φοινικών palmetum Դրախհ կամ տեղի արմաւենեաց. որ եւ ՓԻՒՆԻԿԷ.
palm-tree, date-tree;
palm;
branch of a palm-tree, palm;
իւղ արմաւենւոյ, palm-oil.
Առին ոստս արմաւենեաց. (Յհ. ՟Ժ՟Բ 13։)
Ծառ արմաւենի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Էառ զցուպն արմաւենի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
Թրջէր զարմաւենին։ Ահա ես հիւսեմ զարմաւենիս զայս։ Զգեցեալ արմաւենեօք. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Է. ՟Ծ՟Ա։)
cf. Արմատանամ.
Արմատանալ. հաստատիլ յերկրի.
cf. Արմուկն.
Ամաչեցէ՛ք ի հարկանելոյ զարմունկն ի հացս այլոց. (Սիր. ՟Խ՟Ա 24։)
Հատան ձեռք նորա ի կրկնուած արմկացն (կան արմկանն)։ Զաջ բազուկ նորա հանդերձ արմկաւն։ Զգեցաւ մացեղէն փոքր մինչեւ յարմկունս. (ՃՃ.։)
Հազար ուռ բուսեալ, յւռն արմունկ ծընկեալ. հազար շիտակեալ, եւ ողկոյզ կախեալ. (Գանձ հոգ.։)
Կորցեսցէ զարմկունսն թեւօք հանդերձ. (Ղեւտ. ՟Ա 16.) այլք իմանան զխածին հանդերձ փետրովքն. ռմկ. կտնառք։
corn, corn-crops;
production, fruit, product.
γέννημα productum, fructus Բերք ի գոյզն արմատոց ծնեալք. արդիւնք երկրի կամ բուսոց հանձելեաց, կամ հատից սերմանելեաց. որպէս ցորեան, գարի, ոսպն, եւ այլն. ունդք. ընդեղէնք.
Ոչ վաստակեցի ի հունձս արմտեացն։ Բազմացեալ է արմտովք (իբր արմտեօք) գործոց բարեաց. (Նար. ՟Կ՟Ը եւ Նար. երգ.։)
course;
erruption, invasion, incursion, excursion, descent;
expedition;
—ք ձիոյ, league (four kilometres, two and a half English miles), cf. Ասպարէս.
Զի էր խորհուրդն այն եւ արշաւան նորին ընդունայն։ Վասն նիկանովրայ արշաւանին։ Զգայր զարշաւանն մակբէացւոց ի վերայ նորա։ Այն արշաւան ասպատակի թագաւորին այսպիսի դարձիւ վճարեցաւ. (՟Ա. Մակ. ՟Թ 68։ ՟Բ. Մակ. ՟Ը 12։ ՟Ժ՟Բ 21։ ՟Ժ՟Գ 26։ ՟Ժ՟Դ 15։)
Բարիոք է անդրէն դարձընթաց արշաւանին. իբր հարեւանցի ընթացք. (Կոչ ՟Ժ՟Զ։)
Արշաւանք բարբարոսաց, կամ հինից, կամ ասպատակողաց. (Սահմ. ՟Թ։ Յհ. կթ.։ Մագ. ՟Ի՟Թ։)
Ի հակառակամարտսն արշաւանք. (Պիտ.։)
Արշաւանօք ի միջոց աշխարհիս մերոյ հասանէին մեծաւ ամբոխիւ. (Խոր. ՟Գ 9։)
Եթող ի հրահանգս ասպարիսաց քոյոց արշաւանց. յն. եթող քումդ ընթացից. (Սեբեր. ՟Է։)
that runs rapidly.
արշաւասոյր շարժմունք, կամ ալիք, կամ շլացութիւնք. (Արծր. յռջբ։ Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
to run;
to go quick and with impetuosity, to run as fast as possible;
to gallop;
to make an incursion or excursion, to pursue;
cf. Արշաւեմ.
τρέχω, ἑπιτίθεμαι, διώκω curro, invado, persaequor Ընթանալ. յարշաւս գնալ. արշաւանս դնել. խաղալ ի վերայ. յարձակիլ. դիմել. ասպատակել (որ է ձիով ընթանալ) պնդիլ զկնի. գրոհ տալ. վազել, վրայ վազել.
Արշաւել ի կողմանս հրէաստանի, կամ յերկիր նորա։ Արշաւեալս՝ յարձակեալս. (՟Ա. Մակ. ՟Դ 35։ ՟Թ 69։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե 2։)
Արշաւել ի կողմանս պասից, կամ ի հռովմայեցւոց տէրութիւն, կամ զհետ երամակաց ցռուց, կամ փութանակի ի տեղին. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ 62։ ՟Գ 55։ Փարպ.։)
Մինչդեռ արշաւեմբ, առ ի յետոյսն հակամիտեմ։ Մի՛ վախճանն անյարմար ի վերայ իմ արշաւեսցէ։ Արագ սուրհանդակք ընդ հեռաբնակ վայրս արշաւեցին. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ձ՟Բ. եւ Նար. առաք.։)
Ընդ հռւվմայեցւոց լեզուն խրոխտալով արշաւէ (այսինքն համարձակ խօսի)։ արտաքոյ արշաւել խորհրդոյս զօրութեան (արսինքն ի դուրս ելանել). (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. ատ.։)
Ընդ ամենայն երկիւղ վաղվաղակի արշաւեցին. (որ եւ Վազել Զերկիւղիւ, այսինքն անցանել. Վրք. հց. ՟Դ։)
sodomite.
Արուագետքն մահու մեռցին. (Նախ. ղեւտ.։)
male, masculine.
ἁρσενικός masculinus Սեպհական արուաց կամ առն մարդոյ. արական։
bordering, frontier, neighbouring.
πλησόχωρος, πλησίος confinis, finitimus, accola որ եւ ԱՐՈՒԱՐՁԱՆԵԱՑ. Սահմանակից, մերձաւոր բնակութեամբ կամ գաւառաւ, եւ որոշեալ արձանօք յորոշումն սահմանաց.
Զի մի՛ կարծիցեն, թէ յարուարձական ինչ գիւզիցն իցէ հացն բերեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ 28։)
artistically.
ԱՐՈՒԵՍՏԱԲԱՐ կամ ԱՐՀԵՍՏԱԲԱՐ. τεχνικῶς artificiose, ἑντέχνως solerter Արուեստիւք. ըստ արուեստի. ճերտարութեամբ. հնարիւք. քաջ.
Հիւսեաց արուեստաբար (կամ արհեստաբար) զհերբ նորա. (Եփր. ի յհ. մկ.։)
Ոչ ձգեմ զսա (զուռկանս) արուեստաբար, այլ հաւատով. (Ոսկ. ղկ.։)
Զաստուած ծանեաք, եւ զգեղեցկութիւն արարածոց արուեստաբար ուսանիմք ի ձեռա նոցունց (մտաց եւ բանի). (Բրս. գոհ.։)
artisan, artist, master, author.
Վաճառականաց, եւարոեստագիտաց. (Շ. ընդհանր.։ եւ Փիլ. ստէպ։)
Արհեստագէտք էք գրոց սրբոց. (Լմբ. առ ոսկան.։)
Եւ Զակատեալ զհետ իրաց ինչ. մէկ բանին խենդը. ... յն. առփեալ ἑραστής amator, amasius
Չարեաց արուեստագէտք արժանի այնպիսի յուսոյ. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 6. (ընդ հյ. արուեստ)։)
knowledge of arts;
state of one skilled in the arts;
qualification to become rmyster, skil-fulness.
Վասն արուեստագիտութեան քաղդէացւոց ասաց։ Ոչ են կատարելապէս ուսեալ զարուեստագիտութիւն նորա. (Եփր. համաբ.։)
inventor, author, master.
Գտակ արուեստի. եւ արուեստիւ գտեալ՝ հանճնրեալ.
Մակացու գոլով նորա արհեստագիւտ մասանց. (Ճ. ՟Ա.։)
artificial.
Ճարտար. հիանալի.
cf. Ճարտարախօսեմ.
Թեթեւագոյն ըստ աշխարհակիր կարգացն արուեստախօսեալ։ Ոչ օտարաձայն ի միմեանց արուեստախօսեալս. (Ագաթ.։)
Պատճուճազարդ բանիւ արուեստախօսեալ. (Խոր. հռիփս.։)
Ապոզինար զհին գիրսն արուեստախօսեաց. (Վրդն. սղ.։)
technical, artificial;
artful;
factitious;
skilful;
musical;
musician, composer;
music, symphony.
τεχνικός. artificialis, artificiosus, τεχνίδριον, inventiuncula որ եւ ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ. Սեպհական արուեստի, արուեստաւոմրի. որ ինչ է ըստ արուեստի. ճարտար. ճարտարուեստ. պաճուճեալ կամ նորագիւտ. սենատթլը.
Ի վերայ արուեստականացն (զսահմանն) յենթակայէ առնուն, կամ ի կատարմանէ. (Սահմ. ՟Դ։)
Արհեստական ձեւք պսակաց. (Նար. առաք.։)
Առաքեաց զմովսէս այր հմուտ արհեստական շնորհի՝ քանդել այրել զմեհեանսն. (Կաղանկտ.։)
Գովելի է նոցա իմաստասիրացն եղանակ բանից իբրեւ զօրաւորս եւ արուեստականս. (Իգն.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Հարկ լինի (ըստ հակառակորդաց) արուեստական իմն լինել մեր մեծ խորհուրդս. (Առ որս. ՟Ա։)
Առ ի յարուեստականաց (միում) այսպիսի շնորհ տացի. (ՃՃ.։)
Արուեստական եւ քաջահմուտ բժիշկ. (Երզն. լուս.։)
իբր Առաքինի. հոգեջան.
Չարարուեստ. չարահնար.
μουσικός, -κή, canens եւ այլն. Երաժշտական (գործի կամ նուագ). երաժիշտ, եւ երաժշտութիւն. մուսիգի, սազէնտէ, հանէնտէ, ուսուլ. Տե՛ս (Ծն. ՟Լ՟Ա. 27։ Եզեկ. ՟Ի՟Զ. 13։ Դան. ՟Գ. 5. 7. 10. 15.։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 39. 41։ Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 22։)
to make with art or cunning;
to invent, to affect, to pry into.
Խորհրդով զաշխարհս արուեստակեաց. (Աթ. ՟Ը։)
Խորանն Մովսեսի, զոր հրամանաւն Աստուծոյ արուեստակեցին բերսէլիէլ եւ եղաբ. (Ոսկիփոր.։)
Այլ իմն արուեստակելով դարձեալ իբրու մեծ հմտութեամբ։ Նկարագրութեանցն՝ զոր տեսի ճշմարտագոյնս արուեստակեալս։ Շինողացն բազմութիւն, որք արուեստակելով երագապէս. (Պիտ.։)
Եւ Ճարտարել. հայթայթել. հնարել. ջանալ. պատճառել. կցկցել. յօդել նենգաւ. մեքենայել.
Առ խաբէութիւն պատրանւ լսելեաց գեղեցիկ արուեստակեալ ստեղծուածս ի միասին անկեալ։ Զարական բնութիւնն հնարիւք իմն արուեստակեն յիգութիւն փոխել։ Այլ զայն առ դաւանացն պատրումն արուեստակէ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ սամփս։)
Աւազակաբար ի խնդիրս անկանէր, թէ որպէս արուեստակեսցէ հանցէ զգանձն պատուական. (Վրք. ոսկ.։)
manufacture;
—ս յօրինել, to manufacture;
embroidered with art;
delicately painted in miniature.
Արհեստիւ կիտեալ ուր իցեն ճարտար կիտուածք.
Գունդս երիս արհեստակիտուածս. (Նար. առաք.։)
companion, associate in the same art.
Որպէս հասարակաց յարուեստսն փորձքն՝ նախանձու օինակ առ արուեստակիցսն. (Բրս. հց.։)