irresolute, perplexed, wavering, distrustful, suspicions, doubtful;
— յերկմիտս լինել cf. Երկմտեմ.
Գանձուց ոստիկան երկմիտ. պատգամաւոր բանսարկու. (Նար. ՟Ժ՟Զ.) իբր անհաւատարիմ, ո՛չ միամիտ։
Եւ եթէ յերկմիտս ոք իցէ, ոչ հաճեսցի ընդ նա անձն իմ. (Եբր. ՟Ժ. 38։)
to be irresolute, to suspect, to distrust, to waver, to demur;
— ի հաւատոց, to be unbeliever.
Եւ եթէ երկմտեսցէ ոք, ոչ հաճեսցի ընդ ննա անձն իմ. (Ամբակ. ՟Բ. 4։)
Ոչ երկմտեաց ի հաւատոցն (յն. ոչ տկարացաւ)։ Աւետեացն (ա՛յլ ձ. յաւետեացն. յն. առ աւետիսն) աստուծոյ ոչ երկմտեաց անհաւատութեամբ. (Հռ. ՟Դ. 19. 20։)
irresolution, vacillation, doubt, distrust.
Բառնայցեն զսուրբ ձեռս ի վեր առանց բարկութեան եւ երկմտութեան. (՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 8։)
blue, sky-blue, darkblue.
Ի միջոյ մերմէ ի վեր ընթացեալ, եւ յերկնագոյն բարձրութիւն փառացն վերացեալ». իմա՛ երկնաբերձ, ծայրագոյն. երկայնագոյն յոյժ։
that cries to heaven.
Դէպ յերկինս վերաձայնեալ, կամ ընդ երկնայինս ձայնակցեալ (ովսաննա երգն).
composed of a celestial troop;
divine assembly.
Որոց յիսուս ձեզ տիրաբար՝ յաւուր մեծին երկնագումար՝ ցուցցէ զորդին ձեր գերափառ». իմա՛ ի մեծի աւուրն՝ յորում երկինք եւ երկիր ի մի գումարին։
that flies, rushes to heaven.
Երկնաթռիչ եւ փայլակընթաց խաչիդ ձեւակի. (Նար. խչ.։)
Կամ Օդաթռիչ. բարձրաթռիչ.
adorning the sky.
Արեգակն ի մայրն դառնային, համարձակութիւն տալով երկնակաճառ արփւոյն». (զի յետ մտիցն արեւու երեւի մեզ հանդէս երկնից). (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
founded in heaven, celestial.
Ի յերկնակառոյց արարչական բանին վառեալ սիրոյ. (Գանձ.։)
resembling heaven, celestial, divine.
ԵՐԿՆԱՀԱՆԳԷՏ ԵՐԿՆԱՀԱՆԳՈՅՆ. Հաւասար եւ նման երկնից. բարձր, եւ երկնային.
Գլուխք էք վերամբարձ եւ երկնահանգէտ. (Երզն. լուս.։)
Դիպեցաք երկնահանգէտ լերինս բարձու։ Վերակնեսցո՛ւք փոքր ինչ ի յերկնահանգէտ գագաթն խորհրդական լերինս. (Տօնակ.։)
cf. Երկնահանգէտ.
ԵՐԿՆԱՀԱՆԳԷՏ ԵՐԿՆԱՀԱՆԳՈՅՆ. Հաւասար եւ նման երկնից. բարձր, եւ երկնային.
Գլուխք էք վերամբարձ եւ երկնահանգէտ. (Երզն. լուս.։)
Դիպեցաք երկնահանգէտ լերինս բարձու։ Վերակնեսցո՛ւք փոքր ինչ ի յերկնահանգէտ գագաթն խորհրդական լերինս. (Տօնակ.։)
reaching heaven, very high, very elevated.
Մինչեւ յերկինս հասեալ. երկնաբերձ. երկնակատար.
celestial assembly;
cf. Երկնագումար.
Երկնահուլիցն ճանապարհ առնելով՝ ի քեզ էջք եւ ելք առնէին. (Գանձ.։)
flowed or come from heaven, celestial.
Զհեղեղածուփ անդնդաձիգ սահմանացն երկնահոս զուգաճանապարհորդութեանն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
sky, firmament.
Միջոց երկնից. ընդարձակութիւն հաստատութեան եւ եթերաց.
celestial;
ethereal;
— մարմինք, celestial bodies, planets, etc.;
— բարկութիւն, the wrath of heaven.
Անմարմնոց երկնայինցն վասքն. (Գանձ.։)
reaching heaven.
Երկնիւք չափ. երկնաբերձ.
cf. Երկնահայեաց.
Բարձրահայեաց եւ երկնապիշ լինելով երդնուն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
that flows, that falls from heaven abundantly.
Քրիստոսաձիր երկնառատ ճառագայթիւք տապանայր ծովն. (Շար.։)
that has created heaven.
Յերկնաստեղծ քո ձեռացդ ձեռնադրելոց։ Պաշտպանեա՛ երկնաստեղծ ձեռամբդ. (Նար. ՟Ձ՟Բ. ՟Ձ՟Դ։)
Երկնաստեղծ ձեռօքն ձեռնադրեաց զառաքեալսն. (Տօնակ.։)
cf. Երկնահոս.
Յերկնից վտակօրէն հոսեալ. ի բարձանց գետահետեալ. (եթէ չիցէ գրելի Կրկնավտակ)
cf. Երկնաձիր.
celestial, divine;
հայրն մեր —, our heavenly father.
Հայրն ձեր երկնաւոր։ Բազմութիւն զօրաց երկնաւորաց։ Որպէս երկնաւորն, նոյնպէս եւ երկնաւորք։ Երկնաւոր տեսիլ, կոչումն, պարգեւ, եւ այլն։ Վկայեն մեզ երկինք երկնաւորօքն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Գրեցի ձեզ բանս աստուածային լի իմաստութեամբ երկնաւորաւ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
to be in labour, to bring forth a child;
to suffer;
to be pained or grieved;
to think, to contemplate, to ponder over;
to elaborate.
Ընդէ՞ր երկնեցեր զիս։ Եւ ի սառա, որ երկնեացն զմեզ։ Ոչ երկնեցի, եւ ոչ ծնայ։ Որպէս որ երկնիցէն մերձ ի ծնանել. (Ես. ՟Խ՟Ե. ՟Ծ՟Ա. եւ ՟Ի՟Գ. ՟Ի՟Զ. եւ այլն։)
Որդեա՛կք իմ, զորս դարձեալ վերստին երկնեմ. (Գաղ. ՟Դ. 19։)
Առաւել երկնեսցի ծարաւ իմ, եւ առաւել վարձս առից յաստուծոյ». իմա՛, սաստկասցի տ վշտագնել զիս. (Վրք. հց. ՟Ե։)
Բայց կարծեմ զայլ ինչ երկնել մտաց ձերոց այսպէս կեղծաւորելովդ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Կրկին ինձ երկնէ մարտից յարուցմունս։ Պաղատանս բազմադիմիս ընդ իմս երկնեսցի։ Եւ ոչ արեան արտասուս երկնեաց. (Նար. ՟Ա. ՟Գ. ՟Ի՟Թ։)
having branches very high or reaching to heaven.
Ունօղ զուղէշ երկնաբերձ կամ երկնային.
to fear, to be afraid of, to dread, to apprehend, to be frightened, to tremble;
to distrust;
մի երկնչիք, don't be afraid, never fear.
Լուայ զձայն քո, եւ երկեայ։ Մի՛ երկնչիր։ Յահէդ ձերմէ երկիցեն. յորոց երկնչէիքն՝ երկիցեն ի ձէնջ։ Երկեան երկիւղ մեծ։ Երկեան արքն երկիւղ մեծ ի տեառնէ։ Ի զարհուրանաց սրտի քո՝ զոր (այսինքն որով) երկնչիցիս։ Երկիցէ յերեսաց նորա ամենայն երկիր։ Անդ երկիցեն զերկիւղ։ Երկերուք, եւ այլն։
cf. Երկչոտ.
Փոխանակ զանձինս աներկիւղս ունելոյ՝ զնա եւս երկնչոտ ուսուցանէին. (Մամբր.։)
all the twelve.
Ի ցլուցն պղնձեաց երկոտասանեցունց. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 17։)
cf. Երկոտասանեքեան.
Ի ցլուցն պղնձեաց երկոտասանեցունց. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 17։)
that brings forth, that has twins;
couple, pair;
twin;
—ք, testicles.
Եւ Երկուորիք. ամորձիք.
Կապեցին զնա յերկուորեակս վայրի ձիոյ. (անդ. Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Գ.։)
cf. Երկուորեակ.
Երկուորեօք ծննդովքն զուարճացեալք։ Հանդերձ երկուորի ծննդովք. (Նիւս. երգ.։)
ԵՐԿՈՒՈՐԻՔ. δίδυμα testiculi, testes Առականք. ձուանքարու կենդանւոյ. ամորձիք.
cf. Երկեցուցանեմ.
Այժմ խորտակի գաւազանն՝ որ երկուցանէ զձեզ. (Լմբ. նաւում.։)
Ե՛կ երկուսուք զնա . . . մի՛ երկուսցուք զդա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ.) ձ. (տպ. երկեցուսցուք)։
both.
ԵՐԿՈՔԵԱՆ ԵՐԿՈՔԻՆ. δύο, ἁμφότερος duo, ambo, uterque Երկու անձինք կամ իրք միանգամայն. երկաքանչիւր. երկուքնալ
Երկոքումբք փեսայասցիս դու ինձ այսօր». այսինքն երկու դստերօքս. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 21։)
Երկոքեան կողմանքն։ Յերկոցունց կողմանց։ Ի վերայ ձեր երկոցուն։ Առ երկոքեան կողմանսն արդարութեամբ կեցեալ են. (Եղիշ. ՟Զ. ՟Ը։)
Երկոքին թեւովքն զերեսացն տեսութիւնն ծածկեն. երկուքն զոտս, եւ երկուքն ի բարձունս թռչին մեծս. (Պիսիդ.։)
cf. Երկոքեան.
ԵՐԿՈՔԵԱՆ ԵՐԿՈՔԻՆ. δύο, ἁμφότερος duo, ambo, uterque Երկու անձինք կամ իրք միանգամայն. երկաքանչիւր. երկուքնալ
Երկոքումբք փեսայասցիս դու ինձ այսօր». այսինքն երկու դստերօքս. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 21։)
Երկոքեան կողմանքն։ Յերկոցունց կողմանց։ Ի վերայ ձեր երկոցուն։ Առ երկոքեան կողմանսն արդարութեամբ կեցեալ են. (Եղիշ. ՟Զ. ՟Ը։)
Երկոքին թեւովքն զերեսացն տեսութիւնն ծածկեն. երկուքն զոտս, եւ երկուքն ի բարձունս թռչին մեծս. (Պիսիդ.։)
timid, fearful, pusill-animous, cowardly.
Երկչոտին առանձին իմն չարութիւն ինքեամբ վկայէ դատապարտեալ. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 10։)
to divide, to disunite, to set at variance.
Քակեալ երկպառակեաց (ա՛յլ ձ. երկպառակտեաց) զգունդն հայոց. (Եղիշ. ՟Դ։)
disagreement, variance, discord, dissension, division, disunion, quarrel.
Հակառակութիւնք, երկպառակութիւնք, հերձուածք, Գաղ. (՟Ե. 20։)
duplicity, state of that which is double or doubled.
Կիտոսն ընդ ազգի ազգին ծառովք ննջէ ... վասն երկպատկութեան արտաքս ելանէ յեզերս ծովու». ա՛յլ ձ. երկպագութեան, կամ երկպակութեան. իմա՛, կա՛մ երկակենցաղն գոլ, եւ կամ զուգաւորութիւն, կամ կեղծաւորիլն ի նոյն միտս։
to till, to cultivate, to plough.
Երկրագործեալ անձն։ Որ երկրագործէ զբնութիւնս մեր. (եւ այլն. Նիւս. երգ.։)
that fills the world.
Լեառն արձանունակ՝ երկրալիր վիմին. (Նար. կուս.։)
terrestrial.
Երկրական զբօսանք, կամ զբազմունք, կապանք, շահք, անդամք. (Յհ. իմ. ատ.։ Ճ. ՟Գ.։ Նեղոս.։ Սարգ.։ Գանձ.։)
Եւ ամենայն սրբոց երկրական, որք յերկնային զօրսն խառնեցան. (Գանձ.։)
that treads, walks on earth;
terrestrial.
geometrician
Որ առ երկրաչափսն տեսանին ձեւք. (Փիլ. լին.։)
Ի ձեռին իւրում ունէր լար երկրաչափ. (Զքր. ՟Բ. 1։)
geometrical;
—ն, geometry.
Ասէ յաղագս ձեւոցն երկրաչափականաց, վասն զի զբնութիւն գոյութեանն ոչ գիտէ. (Եփր. աւետար.։)
Երկրաչափական արուեստ, կամ իմացուած. (Վրդն. ել.։ Կիւրղ. գանձ.։)
manuring, fertilizing.
Քաղցր անձրեւն շահեկան՝ բուսուցիչն երկրապարար. (Ագաթ.։)
cf. Երկրային.
Զերկրաւոր ասացի ձեզ։ Մարմինք երկրաւորք։ Ա՛յլ փառք երկրաւորաց։ Երկրաւոր տաճար շինուածոյս մերոյ։ Երկրնաւորաց, եւ երկրաւորաց։ Որք զերկրաւորս եւեթ խորհին։ Երկրաւոր, շնչաւոր, եւ դիւական.եւ այլն։
worldly;
cf. Գետնաքարշ;
այր —, carnal-minded, lustful.
Յերկրաքարշ պատաղելոցն։ Գետնանախանձ եւ երկրաքարշ զօրէն սեղխենւոյ. (Պիտ.։)
Մեղօք երկրաքարշ եղեալ իբրեւ զօձ թիւրեալ ամենայն զգայութեամբք ընդ երկիր սողայ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
Երկրաքարշ հեշտութիւն, վարք, կամ վարուք. միտք, հոգի, յորձանք խորհրդոց, ալիք. (Վրդն.։ Լմբ.։ Սարգ.։)
Անմտիցն եւ երկրաքարշիցն ... եղեւ ըղձալի. (Լմբ. ատ.։)
earth-worm.
Դարձեալ՝ ըստ Բձշկարանի.
second;
secondary, accessory;
secondly, in the second place;
— օրէնք, Deuteronomy;
—ք, bigamists;
— անգամ, once again, once more, a second time.
Կամ իբրեւ Երկրորդ. միւս եւս. եւ Դարձեալ. մէյմալ
Օր երկրորդ։ Անուն գետոյն երկրորդի գեհովն։ Յերկրորդ ամին։ Յերկրորդում աւուր։ Երկրորդի խառնուածոյն։ Հանդերձ երիտասարդաւն երկրորդաւ։ Երկրորդք չուեսցեն». այսինքն յերկրորդ կարգի, եւ այլն։
Երկրորդիցն ի ձեռն առաջնոցն. (Դիոն.։)
Պակասութիւնք՝ ունակութեանց երկրորդք են. (Կիւրղ. գանձ.։)
Երկրորդաց սա հասցէ. բայց սակայն երկրորդքն եւ նոքա մեծամեծք են։ Անձին իւրում ետ զնախնեացն պտուղս, եւ զաստուած ամբարշտաբար երկրորդաց արժանի արար։ Որք ոչ կարեն զառաջինսն նահատակութեանցն առնուլ, երկրորդիցն արժանի լինին։ Առաջնոցն ախտք՝ երկրորդիցն են պարկեշտ ողջամտութեան պահպանութիւնք. (Փիլ.։)
to say again, to repeat, to reiterate;
to repeat often, to resume;
— համառօտիւ, to recapitulate;
— ի միտս, to pass again.
Դարձեալ երկրորդեալ զնոյն բան։ Անդէն երկրորդեալ ասաց. (Փարպ.։)