cf. Գմբեթաձեւ.
cf. Գմբեթաձեւ.
gait, step, pace, course;
passage;
walk;
departure;
circuit;
way, journey;
current;
conduct, behaviour, demeanour, manners, custom;
գնացին եբից աւուրց գնաց ճանապարհի՝ յերկիր անապատ, they walked three days through the desert;
դառնալ ի գնացից չարաց, to reform, to lead a better life.
Գնացն ի ձեռն երկոցուն (ոտից) շարժմանն կատարի։ Գնաց ջրոց. (Փիլ.։)
Բեւեռեալ զոտսն եւ զձեռսն յաղագս յանդուգն գնացից ի ծաառն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Վասն չարութեան գնացից քոց։ Ըստ գնացից երկրին քանանացւոց։ Ճանապարհք քո եւ գնացք քո արարին քեզ զայդ ամենայն։ Ուղի՛ղ արարէք զճանապարհս ձեր եւ զգնաց։ Դարձարու՛ք ի գնացից ձերոց չարաչ։ Սուրբք յամենայն գնացս ձեր լինիջիք։ Զձեր պարկեշտ գնացս։ Զձեր բարւոք գնացս ի քրիստոս։ Օրինա՛կ լինիջիր հաւատացելոց՝ բանիւք, գնացիւք, սիրով.եւ այլն։
ambulatory, that walks;
fuggitive;
dying;
deceased.
Միւսանգամ գալ գնացականաց, զոր աղբանացիքն արձակեցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
southernwood.
ԳՆԴԱԾԱՂԻԿ կամ ԳնՏԱԾԱՂԻԿ. Ծաղիկ վայրի գնտաձեւ փնջիւ, որպէս բարձուենեակ բացվէնէկ։ (Բժշկարան.։)
to be spherical or round;
to bud.
Գնտիլ. գնտաձեւ լինել.
Որ ինչ միանգամ յերկնի է, ամենայն ինչ գնդացեալ է, կատարեալ ձեւոյն հասեալ, զոր օրինակ եւ աշխարհ. (Փիլ. ել.։)
to make round or spherical;
to condense;
to become round.
Գնդաձեւ առնել. բոլորել. կծկել. խտացուցանել. սեղմել. կր. գնդանալ. կնտել, թօփ կամ կունտ ընել՝ ըլլալ, սըխմել, սըխմըւիլ.
to be hollow, to become hollow.
Եւ ինքն կատար լերինն հովտաձեւ գոգացելա. (Եղիշ. երէց.։)
to dig, to hollow;
to contain, to include.
Գոգաձեւ առնել. խորել, փոսորակել. փորել, խորունկցնել, փոսցնել.
Որ արար զերկինս, եւ մածոյց զնա ... զի գոգեացն ի վերուստ վասն լոյծ ջուրցն։ Երկինք իբրեւ զձեղուն ինչ գոդեալ գմբեթաձեւ ի վերուստ ձգեցան։ Ընդէ՞ր այնպէս գոգեալ գմբեթաձեւ են երկինք, եւ ոչ իբրեւ զհարթ ինչ ձեղուն. (Ոսկ. ես.։)
Արար զծովն ձուլածոյ ... գործ բոլորշի ... եւ գոգեալք երեսուն եւ երեք կանգնովք պատէին զնա շուրջանակի. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 23։)
pour, exhalation, smoke, expiration.
Կամ ի ձեռն հոտոց, կամ ի ձեռն գոլորշեաց։ Հիւթոց եւ գոլորշեաց։ Վասն յերկրէ եւ ի ջրոյ գոլոշոյն (կամ գոլորշոյն) եւ այլն. (Փիլ.։)
Ամբարձեալ գոլորշի սաստիկ ի խելապատակն. (Մագ. ՟Կ՟Զ։)
praise, thanks.
Անհատ բարբառով քեզ վերընծայել գոհաբանութիւն։ Ըստ պօղոսի գոհաբանութեան։ Ներքնապատեալքդ գոհաբանութիւնք։ Գոհաբանութիւն խնամոց. (Նար. ՟Ի՟Բ. ՟Ի՟Թ. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. գանձ խչ.։)
to thank, to return thanks.
εὑχαριστέω gratias ago, ἑξομολογέομαι confiteor, glorifico Գոհ սրտիւ շնորհ ունել բարերարին. շնորհակալ լինել. գոհաբանել, եւ երախտապարտ զանձն խոստովանել. գոհութիւն տալ, շնորհակալ ըլլալ.
that praises, returns thanks.
Գոհացողական բան, կամ ձայն, քարոզ, երգք. թուղթ, պատմութիւն. (Փիլ.։ Կիւրղ. ղկ.։ Անյաղթ բարձր.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Լաստ. ՟Ի՟Գ։ Խոր. ՟Գ. 19։ Լմբ. պտրգ.։)
grace, thanksgiving, thanks;
— or Խորհուրդ գոհութեան, Eucharist.
Կրկնաբանեաց զգոհացողութւնս ողորմած տեառնն։ Զձայն օրհնութեան գոհացողութեան. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. յովն.։)
cf. Գոհացողութիւն.
Ամենայն ուրեք շնորհակալ եմք քաջք փելիքս ամենայն գոհութեամբ։ Որ յօրինէն մեօք գոհութիւն աստուծոյ։ Զի՞նչ կարեմք գոհութիւն մատուցանել աստուծոյ վասն ձեր։ Գոհութիւն եւ պատիւ տեառն աստուծոյ մերոյ։ Զոհ գոհութեան.եւ այլն։
Գանձ արժանի պարծանաց, եւ գոհութեան զտեառնէ (առաքինութիւնն է). (Սարկ. քհ.։)
companion of the thief.
Իշխանք ձեր գողակիցք են գողոց. (Ես. ՟Ա. 23։)
to rob, to steal, to take clandestinely, to take away, to purloin;
to pillage, to filch;
to embezzle, to misapply;
գաղտ —, to juggle;
հնարիւք —, to cheat;
զմիտս, զսիրտ, to captivate, to entice.
Թագուցանել զանձինս՝ գողանալ զնա։ Անուամբ նորա հնարին գողանալ զնա։ Անուամբ նորա հնարին գողանալ զբազումս. (Իգն.։)
Զձանձրոյթ աշխատութիւն ի մտաց ձերոց գողանալ։ Վաղվաղակի հատմամբքն գողասցի զցաւս ախտին։ Գողացաւ զցաւս հոգւոց, եւ վաղվաղակի առողջացաւ. (Ոսկ.։ եւ ՃՃ.։)
Ասնե, թէ (առիւծն) կամելով զինքն գողանալ յորսորդացն՝ ձետովն ծածկէ զշաւիղս իւր, զի մի՛ գիտասցեն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Գողացաւ յակոբ զսիրտն ղաբանու, այսինքն գողացաւ զանձն իւր յ՝ղաբանայ, զի ճանապարհ՝ զոր ոչ գիտասցէ ղաբան, գնասցէ նա։ Ոչ գողացաւ զնա ընչիւ, բայց յայսմ գործով. գողացաւ զանձն իւր ի սրտէ անտի ղաբանու. (Եփր. ծն.։)
Ունէր դդում լի գինւով ընդ թեւօք իւրովք, եւ գայր գողացեալ. (Վրք. հց. ՟Բ. ձձ. (տպ. դողեալ։))
cf. Գողուն.
κλεψιμαῖος furtivus, furto ablatus եւ իբր գ. κλοπή furtum Գողութեամբ ի ձեռս բերեալ. գաղտ բարձեալ.
Միթէ գողունի՞ է. ոչ են ինձ օրէն ուտել զգողունի. (Տոբ. ՟Բ. 21։)
Գանձ գողունի. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Գողտր.
Զքաղցր սիդ եւ զգողտրիկ ի ցուրտ եւ ի ձմեռն փոխարկէ. (Վանակ. յոբ.։)
Զօրէն գողտրիկ եւ քաղցրահոս անձրեւաց. (Տօնակ.։)
theft, larceny, thing stolen.
Ի գողօնս համարեալ լիցի ինձ։ Ես յանձնէ տուժէի զգողօնի (կամ զգողունի) տուընջեան, եւ զգողօնի (կամ զգողօնս) գիշերոյ. (Ծն. ՟Լ. 33։ ՟Լ՟Ա. 39։)
Եթէ գտցի ի ձեռին նորա գողօնն, կրկին տուժեսցի. (Ել. ՟Ի՟Բ. 4։)
Զի մի՛ գողօն իցէ։ Գողօնն յամենայն ժամ դարձցի։ Մի՛ հարկանօղ իցէ, եւ մի՛ գողօն։ Բաց ի գողօնէից. (Մխ. դտ.։)
to retire into a stable.
Արջառք յորժամ բազում ժամանակս գոմամուտ լիցին ի ձմերանի. (Վեցօր. ՟Թ։)
that exists;
substantive.
Գոյական յաւէժութեան երկարաձիգ ամնակաւ. (Պիտ.։)
Քեզ փառք ... ի յերկնէ եւ ի յերկրէ, եւ յամենայն գոյականէ. (Գանձ.։)
Ա. ձայնաւոր, եւ ձայնաւորաց առաջադիր, եւ ամենից սկիզբն գոյականաւ եւ թուականաւ. իմա՛, ըստ իսկութեան կամ ըստ իրին, եւ թուով։
existence, essence.
Ոչ ունկան գոյականութիւն, եւ արագապէս մտառեալ լսէ։ Այս ճարպ պարարտութեան՝ երկրի թանձրութեան՝ հողանիւթ գոյականութեան. (Նար. ՟Հ՟Է. ՟Ղ՟Ե։)
of the same nature;
consubstantial, coexistent.
Վասն զի է բնութեամբ աստուած, բնութեամբ աստուծոյ եւ հօր համաբուն եւ գոյակից. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ջերմութիւն ի հրոյ ծնեալ՝ միշտ գոյակից նմա։ (Արեգակն եւ լոյս իւր) ընթացակիցք եւ գոյակիցք միշտ երեւեսցին. (Կիւրղ. գանձ.։)
to be created, to exist, to be;
to be formed, produced.
Ոգի տիրական, յորմէ գոյացան (այսինքն ստեղծան) եղեալքս ամենայն. (Նար. գանձ հոգ.։)
Եթէ ընդհանուր գիտութիւն է, ոչ կարէ գոյանալ ի միում անձին. այսինքն ենթակայանալ, լինել, գոլ, գտանիլ. (Սահմ. ՟Ա։)
that causes to exist, creator.
Թուականն՝ բազմաց, բացարձակն՝ գոյապետին, անճառին աստուծոյ. (Համամ ի քեր. երզն.։)
cf. Գոյապետ.
substantially.
Որքան ինչ առել (այսինքն առգոլ, ներգոլ) ասի հօր՝ բնութեամբ եւ գոյապէս, այս ամենայն է որդի. (Կիւրղ. գանձ.։)
substance;
reality;
essence, being, creature.
Որպէս հեռի ունին զգոյացութեան եւ զորակութեան բան, այսպէս եւ ատրբերեալ տայցեն զներգործութիւնն. (Կիւրղ. գանձ.։)
ԳՈՅԱՑՈՒԹԻՒՆ. իբր Ենթակայութիւն. անձն. եւ Անձնաւոր. ὐπόστασις subsistentia, hypostasis, ἑνυπόστατος, ὐφεστηκός
Հանճար ոչ գոյացութիւն է, եւ ոչ կենդանի։ Փրկիչն զմշտնջենաւորութիւն իւրոյ գոյացութեան նշանակելով ասէ, ես եմ ճշմարտութիւն։ Գոյացութեամբք, այսինքն դիմօք. (Կիւրղ. գանձ. ստէպ։)
Մի կատարեալ անհաս գոյացութիւն եւ մի անձն եւ մի քրիստոս. (Մխ. ապար.։)
Ըստ այսմ առ հին հռովմայեցիս իբր նոյն առեալ լինէր substantiva եւ subsistentia, որպէս յն. իբօ՛սդասիս. այսինքն ենթակայութիւն, երբեմն որպէս բնութիւն եւ երբեմն որպէս անձն. այլ յետոյ որոշեցան նշանակութիւնք ձայնիցս ի փիլիսոփայութեան եւ յաստուածաբանութեան առ ի բարձումն ամենայն շփոթութեան։
to create, to give existence;
to produce.
Ծնաւ յինքենէ զորդի, եւ ոչ արտաքուստ ( ի չգոյէ) գոյացոյց. (Կիւրղ. գանձ.։)
creator, that gives existence or being.
Զիա՞րդ իցէ նորին գոյութեան՝ գոյացեալն բնութիւն առ գոյացուցիչն իւր։ Որդին է՝ յոչէից գոյացուցչին համագոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
existing, extant;
rich, opulent, wealthy.
Եւ ἑνυπόστατος, ἑνούσιος hypostatice vel essentialiter existens. Ենթակայացեալ. էական եւ անձնաւոր.
Բուն գոլոլվ գոյաւոր, եւ կենդանի ի կենդանի հօրէ։ Քանզի է որդի կենդանի եւ գոյաւոր կամք հօր, եւ բանն նորա՝ որով զամենայն ինչ գործէ. (Կիւր. գնձ.։)
existence;
substance;
creature.
Առէ՛ք ինձ պտուղ ըստ յօժարութեան սրտից, եւ գոյաւորութեան. (Վրդն. ել.։)
substantial.
Զանազանեալ է գոյացութիւն ի գոյեղէն. վասն զի գոյեղն եւ ի վերայ պատահման առնու։ Սահմանք ի գոյեղիցն բաղկանան ձայնից, եւ այլն. (Անյաղթ պորփ.։)
substantially.
Եթէ գոյեղինապէս ծնեալն ժառանգէ զծնողին էութիւն՝ ունելով զայս յինքեան, եւ ունի զամենայն ինչ զհօրն որդի, գոյեղինապէս ուրեմն ծնաւ. (Կիւրղ. գանձ.։)
substantial.
Աստ բան ի մտացդ ի տես ծնեալ. իսկ անդ գոյեղուտ եւ անձնաւոր բան իմացի՛ր ի հօրէ ծնեալ. (Ճ. ՟Գ.։)
in divers colours.
Գոյնագոյն նկարօք եւ պատուական հանդերձիւք. (Եսթ. ՟Ա. 6։)
existence, being, nature, essence, substance, reality;
goods.
Ոչ ուրեք զարդէն էն ի գոյութիւն ածէ, այլ զոչէն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ոմանք աներկբայաբար ունին զգոյութիւն. որպէս մարդ մարդ, ձի, արծուի, որք խոստովանաբար գոն. (Սահմ. ՟Ա։)
Զարարիչն ամենայն գոյութեանց. (Շ. բարձր.։)
Համագոյ քան զհամագոյ ո՛չ եղիցի մեծ ըստ գոյութեան բանի. (Կիւրղ. գանձ.։)
ԳՈՅՈՒԹԻՒՆ. որպէս ὐπόστασις substantia Ենթակայութիւն, անձնաւորութիւն.
Ոչ ստացաւ խուղ, եւ ոչ բնաւ գոյութիւն ինչ. (Վրք. հց. ձ։)
turnip.
Ուղտ զայրեցած մաղձ փսխէ՝ գոնգեղ ուտելով. (Վրդն. ծն.։)
at least, above all things, however;
only, yet.
Գոնէ արդ պատմեա՛ ինձ. (Դատ. ՟Ժ՟Զ. 10։)
Գոնէ ի քղանցս հանդերձի նորա մերձենայցեն։ Գոնէ հովանին նորա հասցէ ումեք ի նոցանէ. (Մրկ. ՟Զ. 56։ Գծ. ՟Ե. 15։)
Եւ որպէս Թերեւս. ապաքէն. իսկ. անգամ. պէլքի, հէլէ, պիլէ եւ այլն. (որպէս եւ ի յն. կայ հոմաձայնութիւն).
to cry, to exclaim, to cry out;
to call;
to bellow, to roar.
βοάω, ἁναβοάω, κράζω, κραυγάζω , ἁνακράζω clamo, exclamor, vociferor, ἡχέω sono, κωκύω ejulo եւ այլն. Սաստիկ կոչել. կարդալ. աղաղակել. հնչել. բողոքել. խրախուսել. ձայն արձակել. ճչալ. մռնչել. եւ Խոխոջել. կանչել, կանչւըռտել. պոռալ, պոռչալ. ճըւալ. (սանս. կուշ, կարդալ, հնչել).
Գոչեա՛. եւ ասեմ, զի՞նչ գոչեցից։ Զի՞ գոչես առ իս։ Գոչել առ աստուած։ Ի մէջ արձագանգաց գոչեսցեն։ Գոչել ուրախութեամբ։ Դիմեսցեն իբրեւ զառիւծունս։ Գոչեսցեն եւ յարձակեսցին։ Զոր օրինակ գոչեսցէ առիւծ։ Գոչեցին եւ խռովեցան ջուրք նոցա։ Գոչեսցեն ալիք նորա։ Ձայն նոցա իբրեւ զծով գոչեսցէ։ Մկանունք ազդաց բազմաց իբրեւ զջուր գոչեսցեն, եւ այլն։
to sound, to cause to sound or resound.
Հրամայէր զփողսն պղնձիս գոչեցուցանել. (Խոր. ՟Բ. 3։)
clamour, great cry, crash, noise, voice, exclamation;
hue and cry, uproar;
bellowing, roar.
որ եւ ԳՈՉՈՒՄՆ. φωνή, βοή, κραυγή vox, clamor, sonitus եւ այլն. Հնչիւն. ձայն աղաղակի.
sonorous.
Գոչողական ձայնիւ։ Ձայնք գոչողականք որոտմանց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ Վրդն. ել.։)
wasp;
gad-fly;
horse-fly.
ԳՈՌԵԽ կամ ԳՈՌԵՂ կամ ԳՈՌՈԽ, կամ ԳՈՌՈՂ. σφήξ vespa, crabro Ազգ վայրի մեղուաց. իշամեղու. բոռ. բալղինջ. ձիաստաց.
haughtily, proudly.
Գոռոզաբար ուժգնութեամբ հարին։ Եւ ո՛չ գոռոզաբար ամբարձեալ մտօք. (Նար. ՟Կ՟Ը. եւ Նար. երգ.։)
Յաւանակ նստար, ի ձի ոչ հեծար դու գոռոզաբար. (Գանձ.։)
to be proud of, puffed up, elated.
ἑπαίρομαι efferor, effero me, περπερεύομαι perperam vel temere ago, ostento Փքանալ. բարձրամտիլ. խրոխտալ. ամբարհաւաճիլ. պերճանալ իշխանութեամբ. բան կամ մեծութիւն ծախել.
Փքացայ, վերացայ ... գոռոզացայ, բարձրացայ. (Նար. ՟Ե։)
Ոմանք գոռոզանան, եւ կէսք ընդ նոսա նախանձին. (Երզն. մտթ.։)
rare, curious, difficult to find.
Դժուարագիւտ է ճշմարտութեանն գեղեցկութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
that can be freed or set at liberty with difficulty.
Դժուարաւ թափելի եւ թօթափելի յանձնէ, կամ ճողոպրելի.
hard of hearing, rather deaf;
inexorable, hard, inflexible
Դժուարալուր լուտանք, երգ, պատմութիւն, դարձուած բանից, հնարք, սքանչելիք. (Պիտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Զքր. կթ.։ Վեցօր. ՟Է։ Սկեւռ. ես.։)