incredulous, unbelieving, infidel, irreligious;
incredible;
— լինել, to disbelieve.
Անհաւատի ոգւոյն յիշատակ հաստատեալ զարձանն աղի. (Իմ. ՟Ժ. 7։)
Մովսեսի անհաւատ գտայք մանաւանդ՝ քան թէ ինձ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 40։)
Զի՞նչ անհաւատ թուի ձեզ, եթէ Աստուած զմեռեալս յարուցանէ.( Գծ. ՟Ի՟Զ. 8։)
Անհաւատ էր ապաքէն մարդկութեանս, թէ ի մեռելոցս մք յառնիցէ, իբրեւ՝ որպէս զի թէ անհաւատ իցէ ի մարմնոցն մեռելոց որդեծնութիւն լինել։ Անհաւատ են գործք, եթէ Աստուծոյ Որդի զայս համբերել հաւանեսցի։ Եթէ այն անհաւատ է, եւ այս անհաւատ է. այլ ինձ երկոքին հաւատարիմ են. (Կոչ. ՟Ե. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Դ։)
to disbelieve.
Անհաւատալ դէպ լիցի, որ մշակութեան անփորձ է։ Եւ ոչ յաղագս այլոցն անհաւատասցէ ոք. (Նիւս. կազմ.։)
Անհաւատալն (կամ յանհաւատալն, յն. ոչ հաւատացեալ) զլեզուն կապեաց (ձայնն բարբառոյ), եւ յերեւելն՝ տայ հօրն զազատութիւնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Ոչ ոք անհաւատանայ նմա, (կամ անհաւատանայր)։ Ի դէպ էր անհաւատանալ։ Թէ ոք հանդերձելոցն անհաւատանայ։ Մի՛ վասն զի ոչ տեսանես, անհաւատանաս. (Ոսկ. յհ.։)
cf. Անհաւատամ.
Անհաւատալ դէպ լիցի, որ մշակութեան անփորձ է։ Եւ ոչ յաղագս այլոցն անհաւատասցէ ոք. (Նիւս. կազմ.։)
Անհաւատալն (կամ յանհաւատալն, յն. ոչ հաւատացեալ) զլեզուն կապեաց (ձայնն բարբառոյ), եւ յերեւելն՝ տայ հօրն զազատութիւնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Ոչ ոք անհաւատանայ նմա, (կամ անհաւատանայր)։ Ի դէպ էր անհաւատանալ։ Թէ ոք հանդերձելոցն անհաւատանայ։ Մի՛ վասն զի ոչ տեսանես, անհաւատանաս. (Ոսկ. յհ.։)
unfaithful, disloyal, perfidious.
Գանձ անհաւատարիմ է, որ ի տան կայ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 23։)
absurdity, whim, extravagance;
awkwardness, unfitness.
ԱՆՀԵԴԵԴՈՒԹԻՒՆ ԱՆՀԵԹԵԹՈՒԹԻՒՆ Անշքութիւն. տձեւութիւն. այլանդակութիւն. պիչիմսիզլիք.
Յանարդարութենէն եւ յանհեդեդութենէն դարձոյց ի զարդս եւ ի կերպարանս. (Եզնիկ.։)
cf. Անհեդեդութիւն.
ԱՆՀԵԴԵԴՈՒԹԻՒՆ ԱՆՀԵԹԵԹՈՒԹԻՒՆ Անշքութիւն. տձեւութիւն. այլանդակութիւն.
without vestige, untraced;
— առնել, to annihilate;
— լինել, to be annihilated.
Յառաջնմէ իսկ օրէ անտի անհետ առնիջիք զխմոր ի տանց ձերոց. (Ել. ՟Ժ՟Բ. 15։)
Անհետք առնիջիք զամենայն խմոր ի տանց ձերոց. (Եփր. ել.։)
cf. Անհետազօտ.
Անհետազօտելի բոլորումն կորստեան խորհեցաւ կարգաց։ Զանհետազօտելին ումեք՝ դմա է ընձեռել մահու դատաստան. (Պիտ.։)
Անհետազօտելի գովեստիւ տօնեալ. (Նար. գանձ խչ.։)
Ոչ ըստ անհետազօտելի վիճակի եղեւ սմա ի բարձունս ընթացքն. (Նիւս. երգ.։)
cf. Անհիւթ.
Անհիւթականն հողանիւթ գոլով։ Բացեր զգանձն անհիւթական։ Անհիւթական ջուր. (Շար.։)
inexperience, unskilfnlness, ignorance.
Որպէս վէմ յանհմտութենէ շինողաց յետս ձգեալ. (Երզն. մտթ.։)
to disobey, to rebel.
Ոչ ձանձրացաւ, եւ ոչ անհնազանդեցաւ ծերոյն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
impossible;
յանհնարս մտանել, to get embarrassed, to be entangled, to want resources, to be reduced to extremities, not to know what to do;
յանհնարիցն է, it is impossible.
Անհնար համարեցաւ կամ համարեցան օգուտ մատուցանել, կամ առնել գիր։ Անհնար է խաղաղութիւն առնուլ։ Զորս անհնար է ինձ իմանալ։ Անհնար է միանգամ մկրտելոցն։ Անհնար իցէ ստել Աստուծոյ։ Առանց հաւատոց անհնար է հաճոյ լինել Աստուծոյ. եւ այլն։
Յանհնարիցն է այսմ ժամանակի եւ տեղւոյ՝ անձամբ մերով զայս առնել. (Շ. ընդհ.։)
impossible imaginary;
excessive, violent.
Զանհնարաւորսն ինձ համարեալս՝ ցուցանել զդոյն ինձ դիւրինս։ Որ եւ մտաց է անհնարաւոր։ Հարուածք անհնարաւորք։ Անհնարաւոր ախտիցն։ Անհնարաւոր դառնութիւն մաղձի. (Նար.։)
impossible;
extremely difficult;
insupportable, intolerable;
extreme, violent, excessive, enormous, horrible, terrible.
Յանհնարինսն ձեռնակէին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
Որ ինձ անհնարին է, քեզ դիւրին է. (Նար. ՟Ծ՟Է։)
Վիրապ՝ որ անհնարին էր խորութեամբ։ Յանհնարին ի խոր վիրապն։ Աշտարակ իմն բարձր անհնարին։ Անհնարին շատութիւնք. (Ագաթ.։)
impossibility.
Մերձ գոլով ձեռինդ Աստուծոյ՝ ոչ գոյ անհնարութիւն։ Եւ նա փակեալ է ընդ կարեօք հասարակաց անհնարութեան. (Նար. ՟Կ՟Թ. ՟Հ։)
Որ անհնարութեանց ես հնար Քրիստոս Աստուած, փա՛ռք քեզ. (Գանձ.։)
alteration, changement, variation, mutation;
emotion, perturbation;
corruption, degeneration;
falsification;
distemper, disorder, indisposition.
Փոխակերպեալ ըստ այլայլութեան աջոյ բարձրելոյն, զնոյն ասել զհողեղէնն՝ հոգեղէն. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
whimsical, odd, capricious, fanciful, fantastical, extravagant, mad, ridiculous, extraordinary, singular, strange, enormous, uncouth;
grotesque, distorted.
Ընդէ՞ր խորհուրդք այլանդակ ելանեն ի սիրտս ձեր. (Սկեւռ. յար.։)
of another sign or mark.
Օտար նշանաւ՝ ձեւով.
cf. Այլասեր.
Երեք հարիւր զօրականաւ (հարեր)՝ զբիւրս բիւրուց այլասեռին (մադիանացւոց)։ Յայլասեռից զոմըն հարեալ։ Ընդ հարկաւ եւ երկիւղիւ այլասեռից։ Հաւատացեալքն սովաւ պարծին ի միջի այլասեռիցն. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. վիպ. եւ Շ. ատ. եւ Շ. բարձր.։)
Այլասեռ նիւթոցն հալուած։ Լեզուաց այլասեռ ձայնից. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք.։)
of a different sex;
of a different gender, kind or species;
heterogeneous, of a different nature or quality.
Զայլասերսն ոչ ոք համեմատեսցէ։ Այլասեր ուրեմն է նմանւոյն՝ մեծն. (Կիւրղ. գանձ.։)
of a different mode, fashion, manner.
Յայլատարազիցն ձեւոց եւ կերպիցն բացմանէ. (Դիոն.։)
heterodox.
ἐτερόδοξος. heterodoxus, aliter sentiens Այլաղանդ, այլահաւատ. իբր ունօղ զօտար փառս այս ինքն զվարկ մտաց, զկարծիս ի հաւատս. մոլորեալ մտօք. հերձուածող. դաւանանքը տարբեր, հաւատքը ծուռ, հերետիկոս. րաֆըզը.
heterodoxy.
Վասն նոցա այլաբառութեան եւ սատանայական յանդգնութեան ի ձեռն սակաւուց գրեցի զթուղթդ. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Յորժամ հանցէ զանձն իւր յաստուածեղէն գաւթացն որո՛վ եւ իցէ պատճառանօք այլափառութեան. (Շ. ՟գ. յհ.։)
changed, altered, converted, turned;
degenerate;
different;
allegorical;
differently.
Այլափոխ՝ այլաձայն մոլորեալք. (Ագաթ.։)
Այլափոխ կոչմամբ ձայնելով զանունն. (Նոննոս.։)
to change, to alter;
to counterfeit;
to metamorphose;
to diversify.
Այլափոխեալ զինքն ի ձեւ ծառայի. (Վրք. հց. ԺԴ։)
Մի՛ այլափոխեր զանձն քո. զի ես առից զքեզ. (Մեսր. եր.։)
change, transmutation, conversion;
metamorphosis;
corruption, degeneration.
Ինձ թուի ոչ փոքր ինչ հիանալ ի վերայ անուանցս այլափոխութեան. (Անյաղթ բարձր.։)
Եթէ ումեք ի ձէնջ ի վերայ եկեալ հասանէ յայլափոխութեանց յայսցանէ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
different;
differently.
Տեսանե՞ս, ո՛րպէս այլ օրինակ տեսութեամբ մերձ տեսանէին զգալուստն Քրիստոսի. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե։)
Այլ օրինակ փորձեն մարդիկ, եւ այլպէս Աստուածութիւնն։ Այլ օրինակ հատուցողին։ Այլափոխեսցէ իբրեւ ի տեսարանի զկերպսն այլ օրինակ. (Փիլ.։)
goat, she-goat.
Ոչխար կատարեալ՝ յօգեաց եւ յայծեաց առնուցուք։ Եթէ յայծեաց իցէ պատարագն։ Զամենայն զճարպ զայծեաց մի՛ ուտիցէք։ Նոխազ յայծեաց։ Սալ մի յայծեաց։ Իբրեւ զխոյս այծեօք հանդերձ։ Մեկնեսցէ զօգիս յայծեաց։ Զայծիսն ի ձախմէ. եւ այլն։
goat-herd, peasant who drives the goats to feed.
wild goat;
roe;
buck, hart;
deer.
δορκάς, δόρκων. caprea, dorcas եւ capreolus, parva capra. եբր. ձէպի իբր թ. լէփիջ. Այծ վայրի՝ արագոտն եւ սրատես, բազմաճղի եւ տկար եղջերօք. եապան քէչիսի, գարաճէ, կէյիք սըզընը, ճէյրան, զազալ.
goat's hair;
stuff made of goat's hair;
of or belonging to goats.
Կազմեալն ի մազոյ այծից. եւ հանդերձ մազեղէն. խորգ. խարազն. եւ մազ այծից. αἵγειος, αἱγέη. caprinus, caprina pellis, τρίχενος. qui e pilis est, cilicinus. այծու մազէ շինած. չուլ, սօֆ, շալ. եւ դիֆթիգ.
Capricorn.
Ձմերայնի (կենդանատեսակք), այծեղջիւրն, ջրհոս, ձկունք։ Զայծեղջերէ ասեն, եւ այլն. (Փիլ. ել.։) (Շիր.։)
fawn of a roe.
stuff made with the hair of goats.
Հանդերձ յայծենւոյ կամ այծեայ կամ թաղեայ;
cf. ԿԱՅՃ, cf. ԿԱՃ.
Այսպիսի ինչ կամ այնպիսի հանդերձ կայճն, եւ այծենակաճն. (Անյաղթ պորփ.։)
goats hair.
cf. ԱՅԾԵԱՅ, ծէի, ծեայք. Զգեստք ի մազոյ այծից. ցփսի. խարազն. սքեմ միանձանց. խարար.
Հանդերձ նորա այծէս խոշորս, եւ վերարկուս այծէս. (Ճ. ՟Բ.։)
Մին ի նոցանէ այծէս զգեցեալ. (Վրք. հց. ձ։)
that, it, the.
Զայս ջուրս իբրեւ զայն ջուրսն արար։ Համբարձեալ ի կողմանցն յայնցանէ. (Ագաթ.։)
Յերիտասարդաց մինչեւ յայն՝ որ բնաւ զաջ եւ զձախ ոչ գիտէր։ Հրեշտակքն այն են՝ որ սպասաւորքն են նորա մեծութեանն. (Ագաթ.։)
Ամենազօր բնութիւնն, այն՝ որ արար։ Տացուք ի ձեռս հեզ եւ խոնարհ Քրիստոսին, այնմ՝ որ տառապի առ դուրս. (Շ. թղթ.։)
Լուայք ձայնի Տեառն Աստուծոյ ձերոյ, այնմ՝ որ ժողովեաց զձեզ. (Լմբ. ատ.։)
Էմմանուէլին, այն՝ որ արար խաղաղութիւն։ ԶԱրարչէն ամենայնի, այն՝ որոյ բանիւ երկինք հաստատեցան։ Դատաստանացն Աստուծոյ, այն՝ որ չափով եւ կշռով բաժանէ։ ԶԱրիոսին կրեն հերձուած, այն՝ որ չարչարելի ասաց զԱստուածութիւն Բանին։ Զսատանայական յանցանս, այն՝ որ հակառակ եկաց Աստուծոյ. (Շ. թղթ.։)
ԱՅՆ. իբր հանդերձեալ. միւս. մէկալ. օ պիր.
Որ արժանի լինիցին այնմ աշխարհի հասանել։ Մտանել յայն հանգիստ։ Զոր հատուսցէ ինձ յաւուրն յայնմիկ. եւ այլն։
Հրամայեաց՝ գանձ բազում արկանել ցրիւ, զի զայնու (կամ զայնով) անկցին. (ՃՃ.։)
Եւ յայնմանէ Պիղատոս խնդէր արձակել զնա. (Յհ. ԺԹ. 12։)
Ասաց եւ առակ մի նոցա՝ առ այն, թէ պարտ է յամենայն ժամ կալ նոցա յաղօթս, եւ մի՛ ձանձրանալ. (Ղկ. ԺԸ. 1։)
Այն՝ զի հնչեաց երկիր, զձայն հնազանդութեան ծառայութեան (իւրոյ առ տէր) բարբառեցաւ. (Ագաթ.։)
Իսկ այն՝ զի զցուցակն ասեն ոչ ընդունելի. սուտ են։ Եւ այն՝ զի ոչ կարացեր առանց Աստուծոյ տալ զշահն մեզ, վկայի ի ձայնէն։ Ի բանից իմաստնոյն ուսանիմք, այն՝ զի ասէ (այս ինքն ի բանից անտի՝ զի ասէ). (Շ. թղթ.։)
Այն՝ զի (այս ինքն առ այն՝ կամ այնու զի) Աստուած եմ, եւ Որդի Աստուծոյ, ոչինչ վկայութիւն ինձ պիտոյ է յումեքէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7։)
Նաեւ ո՛չ ծնգովքն վարեցաւ, այն զի անյարիր էր։ Այն՝ զի ծով է ինձ ծփանաց՝ կենցաղոյս բերմունք. (Նար. ԺԴ. ԿԵ։)
Զմաքուր կուսութեանն պահեաց աւանդութիւնս. եւ այն զի կեցեալ ի տան թագաւորին հանդերձ փափկութեամբ. (Պիտ.։)
Եւ այն զի ո՛չ թէ ա՛յլ բնութիւն է նոցա, եւ ա՛յլ ձեր, այլ՝ ի միոյ կաւոյ. (Շ. ընդհ.։)
Զայն ինչ ձէթ։ Զայն ինչ բանս. (Շ. թղթ.։)
Որք յաղջամղջին տեղւոջ ելով՝ այն ինչ յարեգակն հայել ձեռնարկեն. (Մագ. ԾԷ։)
Եւ իբրեւ այն ինչ մերձ եղեւ։ Այն ինչ լինէր նոցա հասանել։ Այն ինչ նորա բանքն ի բերան էին։ Այն ինչ դեռ թուղթքն ի ձեռին էին. եւ այլն։
Խորհուրդքն Փենեհեզի, այն՝ որ զայս գիւտս նախանձու հնարեաց գտանել. (Եփր. թուոց.։) Տե՛ս եւ ԱՅՆ ըստ բ. նշ։
Ո՛չ այնու՝ զի ասեն գիրք անուանս անդամոց եւ զգայարանաց նմա, ըստ մարդոյս ձեւոյ եւ նմանութեան պարտ է իմանալ զնա. (Շ. թղթ.։)
so great;
such;
so, so much, in such a manner.
Յայնչափ քաջութենէ սրտի։ Զայնչափ տարապարտուց բռնութիւն։ Այնչափ հաց, մինչեւ յագեցուցանել զայսչափ ժողովուրդ։ Այնչափ նշանս արարեալ էր առաջի նոցա։ Այնչափ ինչ կայր, եւ ոչ պատառեցաւ գործին։ Ա՞յնչափ գնոց զգեօղն վաճառեցէք. եւ նա ասէ, այո՛ ա՛յնչափ։ Այնչափ ազգ ձայնից են յաշխարհի։ Այնչափ անցք անցին։ Յետ այնչափ ժամանակաց։ Այնչափ լաւագոյն ուխտի. եւ այլն։
Այնչափ առաւել եղեալ քան զհրեշտակս՝ որչափ լաւ եւս եւ այլն։ Եւ այնչափ եւ առաւել, որչափ տեսանիցէք։ Որչափ փառաւորեաց զինքն, այնչափ հատուցէ՛ք դմա սուգ։ Ոչ այնչափ միայն, որչափ եւ յառաջնում նուագին։ Այնչափ ոչ տային քնոյ զանձինս, որչափ զգիշերն ամենայն զմտաւ ածէին մենքենայել։ Թէ այնչափ կարացին գիտել. եւ այլն։
so, also, equally, as much, in like manner, likewise, as well as.
Այնպէս լուսաւորեսցէ լոյս ձեր, որպէս զի։ Եւ այնպէս ուսուսցէ զմարդիկ։ Աստուած այնպէս զգեցուցանէ։ Այնպէս սիրեաց Աստուած զաշխարհ, մինչեւ ... Այնպէս՝ որպէս անշունչքն ձայն տայցեն։ Միթէ որպէս նայն եհար, սա այնպէ՞ս վիրաւորեսցի։ Գիտասջիք զայնպիսիսն, որ այնպէսն գնայցեն. եւ այլն։
Ոչ գրեցի զայդ, զի ինձ այնպէս ինչ լինիցի (յն. այնպէս լինիցի)։ Զի ա՛յնպէս ճշմարիտ մեծ զօրութիւն նստի անդ. եւ այլն։
cf. Այնչափ.
Որքան վիրացն հարուածք անբժշկականք, այնքանեօք չափովք կրկին առ սմին եւ իմաստք արուեստից բարձրեալ բժշկիդ. (Նար. ՟Թ։)
Որքան ոք յաւելուլ ի մեծութիւնն, յաւելու այնքան ի ցաւս անձին իւրոյ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Այլ որչափ անկցուք, այնքան կանգնեսցո՛ւք, մեծայո՛յս լիցուք. (Գանձ.։)
yes, even so, truly.
Եղիցի ձեր բան, այո՛ն՝ այո՛, եւ ոչն՝ ո՛չ. զի աւելին քան զայն ի չարէն է. (Մտթ. ՟Ե. 37։ եւս եւ Յկ. ՟Ե. 12։ ՟Բ. Կոր. ՟Ա. 17։)
to jeer, to make a jest of, to ridicule, to mock, to deride, to hold in contempt, to despise, to scoff at, to scorn, to banter, to rally, to rail at, to revile, to abuse;
to treat with contempt, with abuse or ridicule.
(լծ. թ. այըպլամագ) παίζω, ἑμπαίζω, καταπαίζω , καταγελάω, μυκτηρίζω, χλευάζω, γελάω. illudo, derideo, irrideo, subsanno Այպն առնել. խազ առնել. ծաղր առնել. ունչս առնել. կատակել. ձաղել. եպերել. դսրովել. յամօթ առնել. անարգել. արհամարհել. մասխարա՝ իսթիհզա էթմէք. մեզեյէ՝ քեսինտիյե ալմագ. զէֆքլենմէք. կիւլիւլմէք. խօրշամագ.
Այպանեսցեն զքեզ։ Այպանել հարկանել եւ ի խաչ հանել։ Իւրաքանչիւր զբարեկամ իւր այպանեն։ Ծանեան զքեզ եւ այպանեցին։ Զօր ամենայն հանի ի գլուխ այպանեալ։ Արհամարհօղք, այպանօղք։ Ոչ նստայց յատենի այպանողաց։ Այպանեաց զնոսա Եղիա Թեղբացի, եւ ասէ. մեծաձա՛յն կարդացէ՛ք, զի Աստուած է։ Եթէ ոչ այպանիցէք զբանիւք իմովք. եւ այլն։
derision, mockery, raillery, ridicule, scorn, contempt.
cf. Այպանութիւն.
Եթէ ձաղանօք այպանման զիս կատակեսցէ։ Ծաղրականաւ այպանմամբ հենգնեաց։ Ի խաղս այպանման ծաղու. (Նար.։)
mime, buffoon.
ԱՅՊՆԱԿԱՏԱԿ ԼԻՆԵԼ. Այպն առնել. այպանել. թշնամանս ձգել.
possessed with a devil or evil genius, tormented with a devil, demoniac.
πνευματοφόρος, δαιμονῶν. spiritu (malo) ductus, afflatus, a daemone actus Որ կրէ յանձինս զայսն պիղծ. այսահար. ճինլի. սայալը. կամ բնակարան դիւաց. տիվ եաթազը. տիվապատ.
Ընդ այսակիր անզգայելոցն։ Մոռացումն առնէ այսակիր բարձանցն կռամոլութեան. (Նար. ԺԸ. ՀԵ։)
the state of a demoniac or of a person possessed with a devil;
madness, frenzy, fury, franticness.
Նեղեալք յախտից կամ յայսահարութենէ. (Շ. բարձր.։)
Այսահարութիւնն անբժշկելի է, եւ Աստուծոյ ձեռինն կարօտ. (Երզն. մտթ.։)
such, like, in this manner or fashion.
Կարաւան թշնամեացն այսանակ ձաղանօք գնացեալ մտին ի Դուին քաղաք. (Յհ. կթ.։)
cf. Այսպէս.
Այսբար յարմարեալ արբուցանէ։ Այսբար իմասցիս եւ զմեզ։ Այսբար եւ իմաստասիրաց անձինք. (Մագ.։)
cf. Այսպիսի.
Ընդ ձեռն այսգունի անճառ միաւորութեանն. (Խոսրովիկ.։)
cf. Այսպիսի.
Որոց պայազատութիւնն ունի զայսգունակ ձեւ օրինակի. (Եւս. քր. ՟Ա։)