cf. Միաշաբաթի.
Որ գոյացուցեր զլոյս ի սկզբան արարածոց քոց ի միաշաբաթւոջ. (Գանձ.։)
first day of the week, sunday.
Որ գոյացուցեր զլոյս ի սկզբան արարածոց քոց ի միաշաբաթւոջ. (Գանձ.։)
of the same measure, equal.
Լայնութիւն նորա եւ բարձրութիւն՝ միաչափ, կիվօս. (Յայտ. ՟Ի՟Ա. 16։)
in one mass, in one body in a lump, massive;
plain, simple;
— ծով, smooth sea.
Որպէս թէ պաղելով պաղեալ եւ եղեալ իբր մի զանգուած. միաձոյլ. ձուլեալ եւ սերտեալ ի մի. շարունակ. անընդհատ. միակտուր.
Որպէս այլքն ամենայն էին (անզարդ), այնպէս եւ պատմուճանն զմիապաղաղ եւ զսատակ ձեւ ունելով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)
equally worshipped or honoured.
Երեքանձնականն միասնականն զօրութիւն միապաշտօն տէրութեանն. (Ագաթ.։)
cf. Համապատիւ.
Բարւոք ասաց հոգին սուրբ. (այս բան) զմիապատիւ հրամանս առանձնաւորութեան երրորդութեանն ցուցանէ. (Ոսկ. ես.։)
Ի ձեռն միջնորդի բանին թուակից եղեն, եւ միափառ եւ միապատիւ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
to be a monarch, to reign or govern with absolute power, to have sovereign authority;
— զաշխարհն, to be absolute master of the country, of the world.
նաեւ իբր ձ. μοναρχέω solus impero, dominor, rego. կր. ab uno regor, dirigor. Միապետ լինել. տիրել առանձինն որպէս ինքնակալ, կամ ընդ ձեռամբ ունել եւ ուղղել.
Ուստի նախարարութիւնք սորա միապետեցան. այսինքն առանձինն առանձինն իշխանութիւնք եղեն. (Յհ. կթ.։)
in the like manner, likewise, equally, evenly;
indiscriminately;
uniformly.
Որպէս աղեղնաւորն եւ պարսաւորն միապէս ասի ի յոյն լեզու (ձգօղ), եւ թարգմանել նոյնպէս յասորի լեզու չէ՛ մարթ. (Կիւրղ. ծն.։)
Միապէս են նոցա օրէնքն գրեալ մերոց նոմոսաց. այսինքն համանման կամ միաձայն. (Հ. դեկտ. ՟Ժ՟Դ.։)
to attract all eyes;
— ինչ չառնեմ, to refuse to look at.
Ո՞ դարձեալ միապիշ առնէ զբազումս (յն. ինքն դարձուցանէ) ... Թէպէտեւ տեսանիցեմք, միապիշ ինչ չառնեմք. (յն. չհայիմք). (յՈսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
having the same definition;
having conterminous bounds of confines.
Զլերինս եւ զբարձունս եւ զամենայն երկիր՝ միասահման ունէին. (Վեցօր.։)
one-edged.
Ունէր այր զսուսեր իւր ընդ մէջ իւր, եւ զմիասայրի ի վերայ բարձի իւրոյ. (Նեեմ. ՟Դ. 18։)
Եւ ի ձեռս իւրեանց միասայրիք, եւ ասպար փոքր. (Մխ. դտ.։)
of one mind, unanimous.
Վահան մամիկոնեանն հանդերձ ընդ իւր միասիրտ արամբք. (Փարպ.։)
wholehoofed, solipede.
Որպէս ձիոց, եւ այլոց միասմբակաց. (Նիւս. բն.։)
consubstantial;
simultaneous, common, compatible;
united, only, sole.
one-breasted;
Amazon.
μονόμαζος unam mammam habens ἅμαζος, ἅμαζων amazones. Ունօղ մի եւեթ ոտին. ազգ սկիւթացի կանանց պատերազմականաց, որք ի մանկութենէ խարէին զմի ի ստեանց առ աջողակ զինաշարժութիւն կամ նետաձգուիւն. ըստ յն. ասին եւ Ամազոնք, իբր անստինք.
uniform;
equally.
Նոյն ինքն խօսի, եւ ոչ միատարազ խօսի։ Քրիստոս՝ միատարազ ոչ կոչի, այլ ինքն անուն նորա է մի. (իսկ ձայնս քրիստոս՝ այսինքն օծեալ՝) երկուց իրաց երեւի նշանակ, աստուածութեան եւ մարդկութեան. (Ոսկիփոր.։ Տե՛ս եւ զյաջորդ բառն։)
massive, solid, compact, homogeneous.
ὀμοιομερός similibus constans partibus. Ունօղ զմի եւ եթ տարր. եւ տարրացեալ ի մի. համամասն. նմանամասն. պարզ. միաձոյլ. միայար. միաբան. միօրինակ. անփոփոխ.
to unite together, to combine.
Զայս ամենայն մասունս ըղձականս (սուրբ նշխարաց) ընդ խաչին հիւսեալ միատարրեցին. (Նար. խչ.։)
of one kind, uniform, like, equal.
μονοειδής uniformis. Միատեսիլ. միակերպ. միաձեւ եւ համաձեւ. միագոյն. պարզ. միօրինակ.
Հրեշտակք շրթունս ոչ ունին, լեզուս ոչ ունին՝ կրկինս կամ միատեսակս, եւ ձայնեն աւետիս բարեաց. (Պիտառ.։)
Միատեսակ պահել, կամ երեւիլ, կամ ասել. (Դիոն.։ Արծր. ՟Ա. 1։ Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Միաւորեմ.
Յաւազանին ջուր միացուցեր. (Նար. գանձ հոգ.։)
united, joined;
one, singular;
equal, alike;
unit;
— թիւք, the units, the simple numbers.
Եւ ոչ է իսկ մին միաւոր քրիստոս յերկուս բաժանեալ։ Ո՞ է՝ որ զմի միաւոր շունչն ընդ ամենայն մարմինն սփռէ։ Միաւոր է, եւ ներհակ ոչ ունի։ Զերից հատածացն միաւոր զօրութեանն։ Զմիաւոր ճշմարտութիւն հրամանացն քրիստոսի պատմել։ Երրորդութիւն՝ միաւոր ըստ բնութեանն աստուածութեանն։ Ոչ ասաց միաւոր կոչմամբ, բարւոյն, այլ՝ հանդերձելոց բարեացն։ Երկինք յոգնակի, եւ երկիր միաւոր. (զի այլ երկիր ոչ է. Պրպմ. ՟Խ՟Է։ Կոչ. ՟Թ։ Եւագր. ՟Ի՟Ը։ Եղիշ. ՟Ե։ Ագաթ.։ Տօնակ.։ Վրդն. քրզ. եւ Վրդն. սղ.։)
Ընդ հօր միաւոր. (Շար.։ Նար. գանձ հոգ.։)
ՄԻԱՒՈՐ. որպէս Միաւորեալ ի միում անձին. ἐνοθείς, ἠνόμενος unitus, conjunctus.
ՄԻԱՒՈՐ. որպէս Մինաւոր. միայնակ. առանձնակեաց. միայնակեաց.
Ի թագաւորէն սկսեալ մինչեւ յայն, որ յաղօրիսն նստէր, միաւոր (այլ ձ. միդաւուր) եղեւ ամենեցուն կոծ (ի նինուէ). (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
singular;
indivisible.
Մինն՝ միաւորական անուամբն առանձնացեալ։ Զիա՞րդ նոքա երեք, կամ այսոքիկ միաւորականք։ Այս սովորութիւն է աստուածային գրոց, երբեմն զբազմաւորականն՝ միաւորական դնել, եւ երբեմն զմիաւորականն՝ բազմաւորական. (Արիստակ. ի մկրտ.։ Առ որս. ՟Զ։ Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Ողղեսցէ զճանապարհս ձեր ... առ ի զմիութիւն հօր եւ որդւոյ պահել հաւաստեաւ զուղղեսցէ եդ ի միաւորական. (Պիտառ.։)
Ժողովօղ եւ միաւորական է լուսաւորելոցն։ Զմիաւորական զօրութիւնն, ըստ որում յարմարին եւ պատկանին բազումքն։ Սիրով գորովոյ միաւորական խնամոյ եւ բնութեան՝ անարձակ կապով։ Միաւորականակս այսու ուղիղ ամբծութեամբ (օտար ի հերձուածոյ). (Դիոն. ածայ.։ Փիլ. լին. ՟Ա. 15։ քհ. ՟Ժ՟Բ։ Նար. ՟Հ՟Ե։)
conjoined;
united.
Իբր Յարակից. բարոյապէս միացեալ. συνενωθείς counitus, adjunctus. ըստ մտաց նեստորի առեալ. ուր ըստ ուղղափառաց ասի եւ ἐνοθείς unitus. այսինքն ֆիզիգապէս միաւորեալ ի մի անձն.
to be united, joined, attached or tied together;
to be mixed;
coupled, matched.
եւ ձ. ἐνοῦμαι unior, adunor. cf. ՄԻԱՆԱԼ, ո՛ր եւ է օրինակաւ. որպէս նիւթապէս եւ բարոյապէս յարիլ, խառնիլ. կռիլ. սերտիլ. միաբանիլ.
Միաւորեսցի դարձեալ սիրով ընդ հեռացեալսն ի նմանէ. (Շար.։)
Միաւորեցան ձայնք երկնաւորացն ընդ երկրաւորացս։ Միաւորեցաւ ձայն գգուանաց նորա երգոցն հրեղինաց. (Եփր. ծն.։)
Եւ ֆիզիգապէս եւ գերաբնապէս. զոր օրինակ գոյացական եւ անձնաւորական միաւորեամբ բնութեանց ի մարդեղութեան.
Ոչ միայն միջնորդաւ անձինն ընդ հողոյ միաւորեցաւ դիմակ տեսակօք, այլ եռամասն խառնեալ էութեամբք միաւորեցաւ անշփոթելի. (Նար. կուս.։) այսինքն ոչ միայն մարմին էառ հանդերձ բանական հոգւով, այլ եւ միացոյց ընդ աստուածութեան իւրում։ (որ ի վեր է քան զմիաւորիլ հոգւոյ մերոյ ընդ մարմնոյ։)
Այսպէս իմա՛ ինձ զքրիստոս, պահեալ զբնութիւնսն անշփոթս, եւ ստուգապէս միաւորեալս. (Սարկ. հանգ.։)
Եւս առաւել՝ Միասնական եւ համագոյական միութեամբ աստուածային անհատ բնութեան յերրորդութեան անձանց. (եւ ըստ այսմ ոչ երբղք Միանալ ասի առ նախնիս, այլ միշտ Միաւորիլ, այսինքն միաւոր կամ միակ գոլ)
Զերիս (կամ զերրեակ) անձնաւորութիւն՝ բաժանեալ առանձնաւորութեամբ, եւ միաւորեալ աստուածութեամբ. (Մամբր.։)
Երրակի թիւ կատարեալ՝ յերիս անձինըս բաժանեալ, աստուածութեամբ (կամ երրորդութեամբ) միաւորեալ՝ միով բնութեամբ հաւասարեալ. (Շար.։)
Որ ի յերկրի մարդ, եւ ի յերկինս ընդ երրորդութեանն միաւորեալ. (Գանձ.։)
union, junction, conjunction;
adhesion, combination;
reunion;
incorporation;
gluing;
copulation, pairing;
unanimity.
Զմիաւորութիւն տէրութեանն, զոր ունի տէրունականն մարդ հանդերձ աստուածեղէնն բանիւ. (Աթ. ՟Ը։)
Յաղագս միաւորութեան հոգւոյ եւ մարմնոյ. խնդրելի՛ է, թէ զիա՛րդ լինի միաւորութիւն անձին եւ մարմնոյ. (Նիւս. բն. ՟Գ։)
Զամենայն առումն ձայնիս տեսանես ի բանն Աթան. ՟Գ.
cf. Փառակից;
unanimous.
Ի ձեռն միջնորդի բանին թուակից եղեն եւ միափառ եւ միապատիւ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
Միափառ եւ համապատիւ (երեք անձինք)։ Անվերնագոյն եւ աննուաստական, հաւասարապէս եւ միափառ. (Նար. առաք.։ Ոսկիփոր.։)
ՄԻԱՓԱՌ. ըստ յն. ոճոյ ὀμόδοξος ejusdem opinionis, sententiae;
unanimis. Ունօղ զնոյն վարկ չատման. համամիտ. համաշունչ. միաձայն ի հաւատս, եւ այլն.
of a single piece.
Որ է մի փերթ ողջոյն. միաձոյլ. միապաղաղ. միակտուր, մէկ կտօրէ.
foggy, covered with mist or fog, caliginous, cloudy, dark, obscure, gloomy.
Զմիգապատ ափշութիւն մտաց չարին յանձանց ի բաց մերկացեալ։ Նսեմացեալ միգապատ կուրութեամբ աշխարհս այս. (Յհ. կթ.։ Մագ. խ.։)
cf. Միգանամ.
Իւղ անոյշ միգանայ, յորժամ մերձ առդնի ի հոտս գարշութեան. (Վրք. ածաբ.։)
to become dark, obscure;
to get turbid;
to begin to lower.
Իւղ անոյշ միգանայ, յորժամ մերձ առդնի ի հոտս գարշութեան. (Վրք. ածաբ.։)
only, single, sole, simple;
solitary;
cf. Միաբան.
ἐνιαῖος singularis. Միաւոր. միակ. միական. եզական. եւ Միաձոյլ. պարզ, աննիւթ.
ՄԻԵՂԷՆ. Միայնաւոր. միայնակեաց. միաբան. միասիրտ. եւ Կրօնաւորական. առանձնական.
monoceros, unicorn;
— ծովային, sea-.
ՄԻԵՂՋԵՐՈՒ կամ ՄԻԵՂՋԻՒՐՈՒ ՄԻԵՂՋԵՐՈՒԻ ՄԻԵՂՋԻՒՐ ՄԻԵՂՋԵՐԻ. μονόκερος monoceros, -rus, unicornus. Էրէ վայրի կամ գազան, որ զմի եւեթ եղջիւր ունի ի ճակատուն, եւ ունի նմանութիւն ինչ եղջերուի, ձիոյ, վարազի, ուղտու, եւ այլն. ... եբր. րէմ.
strangury, gravel, dysury, ischury, stoppage, suppression or retention of urine, pain and difficulty in discharging the urine.
Անկաւ յախտ ինչ, զոր միզագրաւութեան գործն կոչեն. (Վրք. ոսկ. նոր ձ. եւ տպ։)
to suffer from stone or strangury, to be afflicted with the gravel.
Անկաւ յախտ ինչ, զո քարագործն կոչեն. եւ այնպէս միզագրաւեալ՝ չարաչար մեռանէր. (Վրք. ոսկ. հին ձեռ։)
one;
— եւ միւսն, both.
Չափի երկին անչափութեամբ, եւ առ քեզ կէ՛տ է մին անձուկ. (Պիսիդ.։)
solitary.
Մենաւոր. միայնաւոր. առանձնակեաց. միաւոր.
Մինաւորն՝ որ ի հնձանին սպանաւ. (Ագաթ.։)
solitude, loneliness.
Վասն տեղւոյն ամայութեանն, եւ իւրոյ մինութեանն զարհուրեալ տքնէր. (Վրք. հց. ձ։)
till, until, up to;
to, as far as;
when, at the time that;
while, whilst;
— or — զի, so that, in such a manner that;
այնպէս — զի, so that;
— այս — այն, mean time, meanwhile, in the mean time, whilst these things were doing, during that time, in the interim.
Յովսէփ եօթնուտասնամեայ էր, մինչ արածէր (յն. յարածել անդ) եղբարբքն հանդերձ խաշինս։ Մինչ (յն. որպէս) ելանէի յեգիպտոսէ։ Մինչ յուդա կենդանի է, անհնար է։ Մինչ փեսայն ընդ նոսա իցէ։ Ասէր՝ մինչ կենդանին էր։ Մինչ աւուր (կամ աւր) կայ, եւ այլն։
Ստիպեաց մտանել ի նաւ ... մինչ ինքն զժողովուրդսն արձակիցէ։ Չէ՛ հնար, թէ մինչ ոչ ժողովեսցին ամենայն հովիւք, արբուցանիցեմք խաշանցս.եւ այլն։
Շարժումն մեծ եղեւ ի ծովուն, մինչ (կամ մինչեւ) նաւին ծածկել յալեաց անտի։ Մինչ ոչ եւս կարօղ լինել։ Մինչ գալ խռնել։ Մինչ գրեթէ լի իսկ լինել։ Մինչ (կամ մինչեւ) առաւել ուրախ լինել ինձ։ Մինչ զի եւ հաց եւս ոչ ժամանել ուտել նոցա։ Մինչ զի եւ (կամ մինչեւ) ի հիւանդս տանել ի քրտանէ թաշկինակս։ Մինչ (կամ մինչ զի) ի գիշերի եւս խրատէին զիս երիկամունք իմ։ Շուրջ զայրացուցին զթագաւորն, մինչ անդէն վաղվաղակի հրամայեաց կոչել զփղապետն։ Եւ էր ախտ նորա սաստիկ յոյ, մինչ ոչ մնաց ի նմա շունչ.եւ այլն։
Մօտագոյնս մերձենայր, մինչ ճանաչել նմա զերիսն ի նոցանէ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Մինչ չեւ եկեալ առ միմեանս՝ գտաւ յղացեալ ի հոգւոյն սրբոյ։ Մինչ չեւ հաւու խօսեալ իցէ՝ երիցս ուրասցիս զիս։ Գիտէ հայրն ձեր, մինչ չեւ ձեր խնդրեալն ինչ իցէ ի նմանէ։ Որ կոչեցեալ էր զնա յորովայնի.եւ այլն։
before, ere;
not yet;
— ծագեալ արեգական, before day, before sunrise;
— աւարտեալ ամին, within the year;
before a twelvemonth;
— եկեալ էր նորա, he had not yet come;
— մեռեալ իցեմ, before I die.
Մինչ չեւ եկեալ առ միմեանս՝ գտաւ յղացեալ ի հոգւոյն սրբոյ։ Մինչ չեւ հաւու խօսեալ իցէ՝ երիցս ուրասցիս զիս։ Գիտէ հայրն ձեր, մինչ չեւ ձեր խնդրեալն ինչ իցէ ի նմանէ։ Որ կոչեցեալ էր զնա յորովայնի.եւ այլն։
one-edged;
scimitar, sabre.
Ամբարձեալ զմիողնին, ազդոյ վէրս ի վերայ եդեալ՝ առժամայն եհատ զնա ի կենաց։ Ի վերայ ձգել զմիողնին՝ յերկուս կտրէ զշաւասպն. (Արծր. ՟Ա. 14. ՟Բ. 1։)
to break one's back, to strain the loins;
to dishearten, to discourage.
Օր վախճանին եհաս ահագին, միջաբեկեաց (կամ սրտաբեկեաց) ըզնա տրտմագին. (Գանձ.։)
Mesopotamian, inhabitant of Mesopotamia.
Առնում տարազ միայնակեցի միջագետեցւոյ. (Վրք. հց. ձ։)
middle, mean, middling;
middle, centre.
Սուրբն մարկոս անձամբ էր միջակ. (ՃՃ.։)
Մեծամեծքն (ի ձկանց) զմիջակօքն անցանէին. փոքունքն զմեծամեծօքն վազէին. (Ոսկ. ի ղկ.։)
middling, indifferent, neither good nor bad, moderate.
Մերձակայք, միջակայք, վերջակայք. (Մարթին.։)
centre, central point;
point, full stop, period.
Շեշտն (ձայնի) յաւարտակէտին դնի, իսկ բութն ի ստորակիտին, եւ պարոյկն ի միջակետին. (զի որպէս միջակէտն՝ երկուցն է համեմատ, այսպէս եւ պարոյկն միջակ է բացոլորականացն. Երզն. քեր.։)
of middling stature, middle-sized, about the middle height;
middle-aged.
Ո՛վ խաչ բարձրաթեւ, մանկանց պահապան, եւ միջահասակաց օգնական ի պատերազմի. (Ճ. ՟Բ.։)
to plunge into the crowd;
to crowd in.
Հանդերձ զօրօքն գայր հասանէր միջամբոխ լինէր յերկիրն հայոց. (Բուզ. ՟Դ. 42. ա՛յլ ձ. միջամբոխ լինէր։)
cf. Սփածանելի.
Զգեցայց զձեզ ասէ որպէս ոք՝ զի ածիցէ միջապատ զմիջով. (Ոսկ. ես. յորմէ եւ Գէ. ես.։)
insects.
Զազգս մանունց եւ զանզօր թռչնոց, զձիաստան եւ զբրիատց, որք խառնեալք եւ միջատք անուանին. (Վեցօր. ՟Ը։)
to cut, to shorten.
Բարձր պատուար լսի անուն աւետարանչին. զի բազում բանս միջելով՝ բարձր անցանէ. (Վրդն. ծն.։)