cf. Լերդաքար.
Առ եզերբ ծովուն առեալ ձկանն քար լերդորակ՝ փոխանակ հացի քար տայր նմա. (Մագ. ՟Ժ։)
causing the mountains to tremble and quake.
Լերինաթինդ խոր վէմ ի վա, ծփին ի նոյն շտապ յորձանաց. (Նար. տաղ.։)
hairless, bald;
soft.
Լերկք (ի բաղաձայն տառս՝) տասն, պ, կ, տ, զ, ն, ծ, չ, մ, ս, ր։ Գիմն (միջակ է) ի մէջ կենի, քէի, եւ խէի. զի քան զկենն թաւ է, եւ զքէն եւ զխէն ղե՛րկ։ Եւ գայն ի մէջ տիւնի եւ թոյի. զի քան ըզտիւնն թաւ է, եւ քան զթոյն լե՛րկ։ Ձա՛յն միջակ է սէի, զայի, եւ ցոյի. վասն զի քան զսէն եւ զայն թաւ է, եւ քան զցոյն լերկ։ Ժէն (ընդ մէջ) շայի եւ չայի, զի քան զշայն թաւ է, եւ քան զչայն լե՛րկ. (Թր. քեր.։)
whose body or skin is without hair.
Լերկամարմին փոքր հասակաւն իբր թեւօք իմն թռիչս արձակեն. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
cf. Լերկամարմին.
Ազգ ձկանց, կէսք թեփամորթ եւ կէսք լերկամորթք. (Վեցօր. ՟Է։)
cf. Թեւաբուսիմ.
Արագիլ միանգամայն ընդ թեւաբուսիլն (հոգայ զծնողս)։ Թեւաբուսեալք հաւք՝ անդէն թռչին։ Թեւաբուսեալք յերկնաւոր ցանկութենէ՝ վերամբարձայածք շրջին. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին.։)
cf. Թեւաբուսիմ.
Արագիլ միանգամայն ընդ թեւաբուսիլն (հոգայ զծնողս)։ Թեւաբուսեալք հաւք՝ անդէն թռչին։ Թեւաբուսեալք յերկնաւոր ցանկութենէ՝ վերամբարձայածք շրջին. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին.։)
to fledge, to get feathered;
to be winged, to have wings;
to begin to fly, to spread the wings for flight.
Արագիլ միանգամայն ընդ թեւաբուսիլն (հոգայ զծնողս)։ Թեւաբուսեալք հաւք՝ անդէն թռչին։ Թեւաբուսեալք յերկնաւոր ցանկութենէ՝ վերամբարձայածք շրջին. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին.։)
to be plucked;
to be put to shame.
Եւ մի՛ թեւաթափեսցի վասն բարձրութեան թռչմանն. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
well feathered.
Արծիւ թեւալի, բազէ սխրալի։ Անիւք թեւալի՝ յարաշրջելի. (Գանձ.։)
to flutter, to flap the wing, to beat or flutter the wings;
to fly, to fly about;
to study, to exercise one's self, to apply one's self to;
— մորթօյ, the growing of the hairs.
Թեւածեալ թռուցար յանմարմին աշխարհի (աշխարհն). (Եղիշ. միանձն.։)
Թեւածեալ յեթերայինն բարձր խորան. (Երզն. լս.։)
small wing, pinion;
clavicu, lacollar-bone;
skirt, lappet, fringe.
Զապարմանցն թեւակս խառնեալ՝ քան զզօրականացն բանակի, ուր սրահակք ձգիցին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 26։)
to burn ones feathers
Յոր թռչուն ոչ վերանայ. եւ թէ ձկտի, թեւակիզեալ անկանի. (Վրդն. պտմ.։)
to flap, flutter or beat the wings, to soar up, to wing one's flight, to spread the wings for flight;
to try, to endeavour, to compel one's self to, to apply one's self to, to do without help;
to occupy one's self with;
to undertake, to follow;
— ի, to be bordering on;
յապստամբութիւն —, to insurge, to revolt;
յուսմունս —, to give one's self up to study;
— զմիմեամբք, to help mutually or one another, to assist each other;
ի տուրեւառս —, to devote one's self to commerce.
ԹԵՒԱԿՈԽԵՄ ԹԵՒԱԿՈԽԻՄ. πτερύσσομαι, πτερύομαι alis latera ferio, gestio πειράζω tento μελετάω exerceo me, curo, sollicitor ἑπιτηδεύω, -ομαι studeo, operam do Իբրու թեւօք կոխել եւ հարկանել զկողս՝ առ փութով յառաջ խաղալոյ. կամ բաբախել զթեւս. այն է Գուն գործել. ջանալ, հնարիլ, ձկտիլ. թեկն ածել. թեւածել. իղձ լինել. կամիլ. բերիլ. դիմել ջանիւ. նկրտիլ. կրթիլ. ընդելանիլ.
Կամիցին (ձագք) թռչել, եւ ոչ կարիցեն. նախ թեւակոխեսցեն, եւ ապա ամբարձցին. (Եփր. աւետար.։)
Զկնի աստուածային ձայնին յերկինս թեւակոխեն. (ՃՃ.։)
Յիմանալի բարձրութիւնն սքանչելի լերանցն յաւիտենից թեւակոխեսջիք. (Յհ. կթ.։)
Ի մարտիւրոսութիւն ըղձալի տենչմամբ փութայր թեւակոխիլ։ Միաբանութեամբ յապստամբութիւն իմն թեւակոխեն. (Ճ. ՟Ա.։)
Թեւակոխէ զնա յիւրսն ամենաչարս. իմա՛, հնարի ձգել զնա ի չար խորհուրդս իւր, կամ կրթէ։
effort, eagerness, alacrity, earnestness, assiduity;
inclination;
application;
occupation, study.
ԹԵՒԱԿՈԽՈՒԹԻՒՆ ԹԵՒԱԿՈԽՈՒՄՆ. ἑπιτήδευμα, ἑπιτήδευσις studium Ջանք. փոյթ. ճիգն. բերումն. ձկտումն. կրթիլն. նկրտիլն. ուսումնասիրութիւն. պարապումն.
cf. Թեւակոխութիւն.
ԹԵՒԱԿՈԽՈՒԹԻՒՆ ԹԵՒԱԿՈԽՈՒՄՆ. ἑπιτήδευμα, ἑπιτήδευσις studium Ջանք. փոյթ. ճիգն. բերումն. ձկտումն. կրթիլն. նկրտիլն. ուսումնասիրութիւն. պարապումն.
to fly.
πτερόομαι, ἁναπτερόομαι plumesco, volo, excitor, efferor Թեւաւոր կամ թեւազգեաց լինել. թռչիլ. եւ Լողիլ. վերաթեւել. բարձրանալ. եւ Փքանալ. վստահիլ. թեւաւորւիլ.
to stretch wings;
to fly.
Զյարձակումն մտաց մերոց յաշխարհական զբօսանաց յերկինս թեւապարեալ վերացոյց։ Թեւապարի յերկիրն պարգեւաց։ Թեւապարեցայ ի վերինն երուսաղէմ. (Զքր. կթ.։)
Թեւապարեալ ի տեղին, ուր հանդերձեալ է ժողովել զազգս մարդկան. (Ճ. ՟Թ.։)
Թեւապարեալ վերանան ընդ առաջ Քրիստոսի. (Շ. բարձր.։)
to shelter with the wings, to cover.
Թեւասքօղեալ զդէմս եւ զոտս իւրեանց։ Ապտակ ածէին լուսափայլ դիմին, այնմ որ սերովբէքն ի յահէն թեւասքօղէին. (Գանձ.։)
to extend the wings;
to be a protector, to patronize;
to obtain possession.
Կամ որպէս Թեկն ածել, ձեռներէց լինել, թեւակոխել ի տիրել եւ ի նուաճել. հնարիլ. ճգնիլ. ամբառնալ զանձն.
manner of working or managing a rudder or oar, act of steering or rowing.
Դարձցին ... ղեկացն թեւարկմունք յանքոյթ նաւահանգիստն. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
winged, that has wings.
Թեւաւորս զսրբոցն իմացութեանց ոտս ձեւացուցանէ Աստուածաբանութիւնն. (Դիոն. երկն.։)
Ետ ինձ Քրիստոս ձի թեւաւոր. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ը.։)
Ասի եւ զազգէ ինչ օձի, կամ զքարբէ.
Օձք թեւաւորք. (Ես. ՟Ժ՟Դ. 29։)
Յարձակեալք իբրեւ օձք թեւաւորք յառաջեցին թշնամիքն. (Ղեւոնդ. ՟Բ։)
Վասն թեւաւոր օձիցն խարամանեաց՝ որ էին անդ. (Եփր. ել.։)
Խորտակեցից զապարանս թեւաւորս. (Ամովս. ՟Գ. 15։ (եբր. ձմերոց))
Զթեւաւորէ զքեզ կախէ (այսինքն զքառաթեւ խաչէ). (Անյաղթ բարձր.։)
Ի խաչ թեւաւոր ըզձեռսդ ահաւոր բեւեռեալ ի խոր. (Գանձ.։)
the being winged or feathered.
Թեւաւորութիւնն ցուցանէ զվերամբարձականն սրութիւն. (Դիոն. եւ Շ. հրեշտ.։)
scaly, that has a scaly skin;
crustaceous, shelly with joints.
Ազգ ամենայն ձկանց, կէսք թեփամորթք, եւ կէսք լերկամորթք. (Վեցօր. ՟Է։)
scaly, squamous, covered with scales.
Օձից բնութիւն թեփոտեալ է. (Բրս. թղթ.։)
white scab, furfur;
impetigo, moist tetter;
ringworm.
Մերձաւոր բորոտութեան առստանալ զթեփուկն վարկանիմ, զի է թեփուկ մաքուր. (Մեկն. ղեւտ.։)
girded with leaves of the fig-tree.
Որ վասն թզենեկասփած սաղարթ Ադամայ բառնալով խանձարրօք պատեցաւ. (Աթ. ի կոյսն.։)
cf. Թզենապատ.
Որ վասն թզենեկասփած սաղարթ Ադամայ բառնալով խանձարրօք պատեցաւ. (Աթ. ի կոյսն.։)
if;
that;
whether;
perhaps;
— առնէք զայդ, if you do it;
ոչ գիտեմ — արարից զայդ եթէ ոչ, I do not know whether I shall do it or not;
կարծեմ — եկեսցէ, I think that he will come;
— արասցէ եւ եթէ ոչ, whether he do it or no.
Թէ միայն մերձենամ ի հանդերձս նորա, փրկիմ։ Թէ հնար ինչ իցէ։ Եւ թէ կամիս։ Թէ որդի ես Աստուծոյ։ Ոչինչ է մեծ, թէ՝ եւ պաշտօնեայք նորա կերպարանին, եւ այլն.
Թէ եւ այլ յամեմ ես մօտ կալով առ ձեզ, կարծեմ, եւ այլն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ձիոյն իմոյ ի կառսն փարաւոնի նմանեցուցի զքեզ. թէ ընկղմեալ զկառս նորա՝ մերձաւոր իմ արարի, անցուցեալ ընդ ծով մեղաց։ Սրտացուցեր, թէ ոգի ետուր մեզ եւ սիրտ. եւ այլն. (Նար. երգ.։)
even if, although, though, notwithstanding.
Թէ եւ յԱստուծոյ ոչ երկնչիմ ... արարից նմա դատ։ Զի թէ եւ տրտմեցուցի զձեզ թղթովն, ոչ զղջանամ. (Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 4։ ՟Բ. Կոր. ՟Է. 8։)
even if, although, though;
whether;
-..., -..., whether ... or ...;
either ..., or ...;
թէպէտեւ իցէ, however, whatever.
Ես չեմ թէպէտ արժանի, սակայն կամքդ միայն բաւական է ի սրբութիւն ինձ. (Երզն. մտթ.։)
Զայսոսիկ թէպէտ առասպելս ոք, թէպէտ ճշմարտութիւն հաշուել համարեսցի։ Թափեմք զձեզ ի գործակալացն յունաց, թէպէտ պատերազմաւ ընդ կայսեր, թէպէտ խաղաղութեամբ. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Գ. 48։)
Եւ զայլ ամէն թշնամիսն ետուն ի ձեռս նորա, եւ հրամայեցին թէպէտ պահել, թէպէտ սպանանել. (Մաղաք. աբեղ.։) (զոր մարթ է գրել եւ տրոհաբար, թէ պէ՛տ։)
austere.
կամ ըստ այլ ձ.
to acidulate, to sour;
to exasperate, to provoke.
Բամբասեն ասէ զձեզ, եւ չարախօսեն, եւ ջանան զձեզ թթուեցուցանել. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
cf. Թթուութիւն.
Ի քաղցր համոյն ի թթուութիւն դարձուցանէ. (Լմբ. սղ.։)
acidity, sourness.
Ի քաղցր համոյն ի թթուութիւն դարձուցանէ. (Լմբ. սղ.։)
shovel;
blade of an oar, oar;
rudder, helm;
bagnio, hulks;
թի պարտիզի, spade, shovel;
թի փռան, a baker's shovel;
թիակ կրակարանի, fire-shovel;
— փայտեայ, wooden shovel.
Իսկ (Սղ. ձ. 7.)
cf. Թի.
սանձեալ թիակօք՝ (մի ձ. թիանօք) զերիվարս տախտակագործացն. (Ագաթ.։)
cf. Թեկն.
Ի բարդութիւնս եւ յածանցս միայն գտանի. իսկ առանձինն գրի ըստ ձեռագրաց միշտ Թեկն, կամ Թէկն, թիկան, կամբ. տե՛ս ի վեր. որպէս եւ զկնի տեսցես ԹԻԿՈՒՆՔ։
who suceours, supports, takes the part of, *backs up.
Սուրբ հրեշտակքն թիկնակից եւ աղօթակից լինին քեզ. (Վրք. հց. ձ։)
frock, mantle, plaid.
Զամոնի թիկանոցն փաթադեալ ընդ պարանոցն. (Վրք. ոսկ. հին ձ. (իսկ նորն, եւ տպ. զարկանելիսն պարաւանդեալ)։)
body guard, life-guardsman, yeoman of the guard, satellite;
guard, guardsman;
—ք, lifeguards, body-guards.
Պահպանիչ թիկանց կամ ի թիկանց. պահապան անձին թագաւորի՝ ի պատերազմի կամ ի պալատան.
Թիկնապահս իւր (կարգէ) զինու հանդերձ ի զաւակացն խոռայ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Ի թիկնապահ եւ լանջապահ պղնձի տախտակացն. (Յհ. կթ.։)
strong-backed, broad-shouldered.
ԹԻԿՆԱՒԷՏ ԹԻԿՆԵՂ. Ունօղ զլայն եւ զբարձր թիկունս եւ զուսս.
Անձնեայ եւ թիկնաւէտ. (Խոր. ՟Ա. 13։ Յհ. կթ.։)
cf. Թիկնաւէտ.
ԹԻԿՆԱՒԷՏ ԹԻԿՆԵՂ. Ունօղ զլայն եւ զբարձր թիկունս եւ զուսս.
Անձնեայ եւ թիկնաւէտ. (Խոր. ՟Ա. 13։ Յհ. կթ.։)
noise, sound, din, uproar, crash;
resounding, booming, echo;
wriggling, frisking;
— ոտիզ, stamping of the feet;
— հրճուանաց, transport of joy;
—ս առնուլ, to make a noise, to resound;
to wriggle;
to rebound, to jump, to frisk or turn about;
to thrill.
ԹԻՆԴ որ եւ ԹՈՒՆԴ, թընդի, ից. (ռմկ. թունտ) Արմատ Թնդալոյ, որպէս Թնդիւն. շարժումն դղորդմամբ. ձայն դղրդման.
Յորձանօք եւ որոտագոչ թընդիւք սաստկութեամբ դղորդէր զլեառնն. (Նար. յովէդ.։)
butt, mark, aim, target.
Որ ոք յորս կամ ի թիւրախ՝ նետ չգիտէր ձգել, զնա պարտաւորէր. (Փարպ.։)
Ամենեցուն առաջի իբրեւ զթիրախ կանգնեալ կայր՝ հակառակամարտ թշնամեացն լինել նետաձիգ. (Պիտ.։)
Իբրեւ ի թիրախ ձգէր ի մոլորութիւնն զնետս. (ՃՃ.։)
theriac.
ԹԻՒՐԱԿԷ θηριακή, -κά theriaca cf. ԹԵՐԱԿԷ, ԹԵՐԻԱԿԷ. ռմկ. թիրեաք. Բառ յն. թիրիագի՛, գա՛. այսինքն գազանական. Դեղ կամ դեղթափ կազմեալ ի մարմնոյ օձի եւ այլոց զեռնոց.
double tongued, deceiving.
Քան զթիւրաշուրթն անզգամն, որ ի ցոյցս բանի վստահանայ հանդերձ անուսումնութեամբ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
to turn aside;
to wrest, to sprain, to wring, to twist, to make crooked, to bend;
to deprave, to pervert, to lead astray.
διαστρέφω, ἑκστρέφω, -ομαι, ἑκκλίνω reverto, declino, erro եւ այլն. Ծռել. խոտորեցուցանել. մոլորեցուցանել. կր. իբր ձ. ծռիլ. ստերիւրիլ. խոտորիլ. մոլորիլ.
Թիւրել զանձինս։ Զի թիւրեցան անձինք ժողովրդեան իմոյ։ Թիւրել զճանապարհս, զամենայն ուղղորդս, զազգս մեր, զնաւն, զսայլն. (եւ այլն. Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 18. 22։ Առակ. ՟Ժ. 9։ Միք. ՟Դ. 9։ Ղկ. ՟Ի՟Գ. 2։ Գծ. ՟Ի՟Է. 41։ ՟Բ. Թագ. ՟Զ. 6։)
sprain, twist;
distortion, crookedness;
depravation, perversion.
Ի թիւրութենէ յուղղութիւն դարձուցանել. (Լմբ. ժող.։)
to circumcise;
զգերեզման —, to desecrate sepulchres and despoil the dead.
Թլփատեցարո՛ւք Աստուծոյ ձերում, եւ թլփատեցէ՛ք զանթլփատութիւն սրտից ձերոց. (Երեմ. ՟Դ. 4։)