concord, unison, consonance, concordance;
conformity, unanimity, union;
unison, tune;
concordance.
ὀμοφωνία, συμφωνία consonantia, consensus, concordia. Միաձայնութիւն. ձայնակցութիւն. միաբանութիւն.
Աստուածայնոցն օրհնութեանց համաձայնութեամբ օրինադրէ. (Դիոն. եկեղ.։)
Որոց՝ եւ ի բաժանել լեզուացն՝ չար համաձայնութիւնն խափանեցաւ. իսկ աստ զցրուեալսն յաշտարակէն զազգս ի հոգեւոր համաձայնութիւն էած տէր մեր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Ոչինչ է հաւասար միակամութեան եւ համաձայնութեան։ Որպէս հերձուածն քակողական է, այսպէս համաձայնութիւնն՝ շաղկապական. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31. 35։)
Գովէ զհամաձայնութիւն. զի աստուած զմարդն հաղորդ կենդանի ստեղծ։ Զվահանայ հայրապետին զհամաձայնութիւնն առ մեծ եկեղեցին հոռոմոց. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. ատ.։)
Համաձայնութիւն իմն եւ նոյնութիւն կամաց եւ իմացուածոց երեւի ի նոսա. (Պիտառ.։)
Երկու աստուածք՝ ոչ են (հայր եւ որդի), վասն զի մի է բնութիւնն, եւ նոյն կամք, եւ մի համաձայնութիւն. (Աթ. ՟Ը։)
of the same form or shape, conform;
— առնել զկամս, to be of one mind.
Որ ունի զնոյն ձեւ կամ զկերպարան. համանման.
Զբազումս ի կենդանեաց եւ ըստ տեսակի համաձեւս. (Նիւս. բն. ՟Խ՟Ա։)
ՀԱՄԱՁԵՒ ԱՌՆԵԼ. Կերպարանակից առնել, միաբանել.
Առաքինիքն համաձեւ առնեն զկամս իւրեանց կամացն աստուծոյ. (Ոսկիփոր.։)
configuration.
Նմանութիւն ըստ ձեւոյ. համանմանութիւն. համաչափութիւն.
Զնոյն համաձեւութիւն ի մի թախանձ մաղթանաց աստանօր եդից։ Զկանոն համաձեւութեան օրինին փոխեցեր. (Նար. ՟Ի՟Է. եւ ՟Հ՟Ը։)
entirely consumed;
all-consuming, all-devouring, epidemic, epizootic, contagious.
Համայն ճարակեալ, ծախեալ, կերեալ.
Առ համաճարակ ամենաբոլոր ախտացեալ հոգիս վիրաւոր. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)
born of the same mother;
— եղբայր, uterine, by the mother's side.
ὀμομήτριος uterinus Ի նոյն մօրէ ծնեալ. որոց մայրն է մի. մէկ մօրէ.
Զբենիամին զեղբայր իւր զհամամայր։ Ծն. (՟Խ՟Գ. 29։)
Եղբայր միահայր, եւ ո՛չ համամայր։ Համամօր եղբօրն իւրոյ անտիոքայ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զքոյր իւր ոչ համամայր։ Եղբարք համամայր՝ յայլեւայլ հօրէ. (Խոր. ՟Բ. 85. եւ Խոր. առ արծր.։)
Եղբարք միմեանց համամարք. (Շ. մտթ.։)
coetaneous, of the same age.
Հաւասար ամօք. տարեկից.
Միաչափք հասակաւ, համամեայք. (Մեկն. ղեւտ.։)
of the same mind or opinion, unanimous;
— լինել ումեք, to perfectly agree with, to enter into the views of;
— են ցանգ, they always agree in opinion.
ὀμόφρων, ὀμονοίος ejusdem mentis, sententiae;
unanimis. Որոց նոյն են միտք, դիտաւորութիւն, եւ սիրտ. համախորհուրդ. համակամ. մէկ սիրտ մէկ հոգի.
Համամիտք իցէք. (՟Ա. Պետ. ՟Գ. 8։)
Համամիտք եւ համակամք միմեանց. (Ճ. ՟Ա.։)
Աշխարհաւերք, ծառայից համամիտք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Իբրեւ զհամամիտ գործակից։ Լաւակամ համամիտ համախորհուրդ. (Յհ. կթ.։)
Համամիտ ընտանեացն գործակցութեամբ։ Ճշմարտութիւն բերանոյն համամիտ առ հաւատոյն խոստովանութիւն (այսինքն համաձայն). (Արծր. ՟Դ. 11։ եւ ՟Գ. 6։)
unanimity, concord, consent, conformity of opinion.
ὀμόνοια, ὀμοφροσύνη concordia, consensio, unanimitas Սրտակցութիւն. միաբանութիւն խորհրդոց եւ սրտից. համաձայնութիւն.
Խաղաղութիւնն է ամենայնի միաւորական, եւ ամենեցունց համամտութեան եւ բնակցութեան ծնողական եւ գործաւորական. (Դիոն. ածայ.։)
Համամտութեամբ եւ խաղաղութեամբ. (Պրպմ. ՟Խ՟Գ։ եւ Գերմ. թղթ.։)
Համամտութեամբ եւ հասարակութեամբ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Առ երկրային իրս համամտութիւն. այսինքն համախոհութիւն. կամ կապումն յօժարութեան սրտի. (Լմբ. սղ.։)
cohabitant;
dwelling under the same roof.
Ոչ միայն համայարկ է, այլեւ համասեղան միշտ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Օտարք, եւ ոչ համայարկ։ Զմիամիտն թռչուն (զաղաւնի) եւ զհամայարկն արձակէ. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. ծն.։)
whole, entire, total, complete;
all, entirely;
together, all together, together with;
even, yet, still;
—, —իւ, totally, completely, wholly, thoroughly;
— եւ այնպէս, even though, even if, however, nevertheless;
— եւ այնպէս ոչ յագեցա՞ր, what, and you are not yet satiated?
— ասել, ասացեալ, in short, in a word.
• , ի հլ. «ամբողջ, բովանդակ, բոլոր, ամէնքը» Պիտ. «բոլորովին» Նար. «համանռամայն, ամբողջովին, միանգա-մայն» Խոր. Պիտ. Սահմ. «ի վերայ այսր ամենայնի, բայց դեռ» Եզն. Փարպ. փիլ. որից համայնաջինջ Պիտ. Նար. համայնա-պատում Նար. համայնազնեան Տաղ. համայ-նացում (նոր բառ)։
ὄλος, συνόλος, -ον, πᾶς, σύμπας totus, -um;
simul omnis, cunctus, universus, -si, -sa. Ամենայն համօրէն. հանուր. բովանդակ. բոլոր. եւ գ. Ամենեքեան. բոլորեքեան.
Համայն ազատատոհմիկն զարմիւ. (Պիտ.։)
Համայն շնորհօքն՝ որ տուաւ առաքելոցն, եւ նոքօք աշխարհի. (Խոսր.։)
Զհամայնն ընկալար ի քեզ զբերս գործոց։ Համայն եղելոց, կամ մեռելոց։ Բովանդակ մարմնովն, եւ համայն աստուածութեամբն. Համայնից գործոց։ Էից համայնից։ Համայնդ յամենայնում. (Նար.։)
Առ համայնից հասարակաց թագաւորն. (Նիւս. թէոդոր.։)
Յիսուս ընդունիչն մաղթանաց համայնից. (Խոսր.։)
Այսօր զէակն համայնից իմանալեաց եւ զգալեաց. (Շար.։)
Փրկութիւն համայնից՝ հոգւոց եւ մարմնոց. (Շ. բարձր.։)
Զանձն իւր օրինակ բարեաց համայնից կացուցանելով. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ։)
Քրիստոս կենդանի՝ արքայդ համայնի։ Արքայդ համայնին։ Ծաղկեալ շնորհօք յիսուսի, փառք եւ պատիւ համայնին։ Ո՛վ երանուհի՝ պարծանք համայնի։ Պօղոս անուանի՝ քարոզ համայնի։ Գովեալ ի պարս ազգաց համայնոյ։ Խնամող համայնոյնի. (Գանձ.։ (որ են անսովոր ձեւք բանի)։)
ՀԱՄԱՅՆԻՒ այսինքն Ամենայնիւ. ամենայն իրօք. բոլորովին.
Ընդ աքարու հիւ ջնջէ։ Եւ ես համայնիւն չար ապիկար։ Ձիթոյ առակաւ ընդ ոսկերս չարին համայնիւ բաշխի։ Ի քեզ իսկ աստուած համայնիւ խրախուսեալ. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ձ՟Գ. ՟Ղ՟Գ։)
ՀԱՄԱՅՆ մ. ὄμως, ἄμα simul, una, pariter, aeque. Համանգամայն. միանգամայն. թ.
Զոյգ եւ համայն գոն. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)
Եւ համայն ասել օրէն թագաւորութեան։ Համայն եւ յետ նորա օտար յօտարաց. (Խոր. ՟Բ. 7. 72։)
Ճարտասանն, համայն, եւ քերթողն։ Ի կեանսն համայն, եւ զկնի մահուն. (Պիտ.։)
Զպատժականն՝ համայն եւ զշնորհականն։ Բարեկամացն համայն եւ թշնամեացն. (Երզն. մտթ.։)
Իմանայ զամենայն զգործս քո, նաեւ զբանս, եւ համայն զամենայն մտաց տեսութիւն. (Մաշկ.։)
Կամ ὄλως omnino, prorsus, totaliter, integre. Առ հասարակ. բոլորովին. ամենայնիւ.
Զբնաւն համայն տեսանես։ Զնմանիսն իմ յիշատակել համայն աստանօր։ Համայն մաքրեցաւ։ Համայն ախտացեալ կամ մեղուցեալ։ Համայն անքննին։ Համայն կենդանարար. (Նար.։)
ՀԱՄԱՅՆ. շ. ὄμως, πλήν nihilominus, verum tamen, sed, caeterum. Այլ յայսր ամենայնի վերայ. բայց. սակայն. տակաւին եւս.
Եւ են ոմանք (ի շաղկապաց) ոյք առադրեն եւ ընդդիմակս. որպիսի, սակայն, համայն. (Թր. քեր.։)
Թէպէտեւ դու ոչ ասես, համայն ես ասացից։ Բայց համայն զի պաշարեցեր զիս։ Համայն դու պատասխանի տո՛ւր ինձ։ Զի թէպէտ սակս անձնիշխանականն յօժարութեանն թշնամիք են, համայն (լս. սակայն) ըստ բնութեան իմ գործածն են. (Աթ. ՟Ը. ստէպ. եւ հմբ։ եւ վրք. անտ։ Նոյնպէս Մաքս. եկեղ. ստէպ։)
Եւ համայն սկսայց, ուստի սկսանելն վայելուչ է. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Թէ յայլոց ազգոց ի կերպարանս եկն առ նոսա, համայն եւ այնպէս յօրինաց ն մահարտ էր. (Եզնիկ.։)
Համայն ծանր էր։ Համայն արժանի մահու էր, եւ այլն. (Փարպ.։)
Թէեւ այլ ինչ լսելութեան պատճառս ինչ չունիմ, համայն (տպ. սակայն) զի առ քեզ դիմեցի, պարտիս ունկն դնել։ Թէեւ յանձնաց չունիք համարձակութիւն, համայն վասն սրբոցն բարեխօսութեան ողորմի. (Խոսր.։)
Եւ համայն թէեւ յիշին ոմանք, այլ պարսաւանօք. (Պիտ.։)
Եւ համայն հիացեալ եմ մեծապէս, եւ այլն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
pantometer.
relating all;
encyclopedian;
cf. Հանրագէտ.
Որ լինիցի պատմել զամենայն ըստ ամենայնի.
Յայսմ համայնապատում խոստովանութենէ իսպառ սրբեցայց. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
cf. Համաջինջ.
ՀԱՄԱՅՆԱՋԻՆՋ որ եւ ՀԱՄԱՋԻՆՋ. Ըստ ամենայնի ջնջեալ, ջնջօղ, ջնջելով. բնաջինջ.
Համայնաջինջ թերեւս զբնաւ մերս առնել կարասցէ գաւառ. (Պիտ.։)
Համայնաջինջ եւ ամենասպառ զսերմն ծննդոցն կրճատեցեր. (Նար. ՟Լ՟Զ։)
pansperm.
panorama.
universally destroying.
whole, universal;
all, all together, generally;
even, yet, still.
Համանգամայն ազանց. (Շար.։)
συνόλος, σύμπας universus, cunctus. (ի Համ, եւ Անգամ) իբր Ամենայն միանգամայն. նոյն ընդ Համայն. ա.
Զսակաւս ի բազմացն՝ քան թէ զիսկութիւն համանգամայնիցն. (Նար. ՟Հ՟Է։)
Երբեմն համանգամայնից յիշատակօք, եւ երբեմն իւրաքանչիւրովքն. (Սարկ. լս.։)
Ի համանգամայնց ամենայնիւ կողոպուտ մնալով. (Պիտ.։)
Անփոյթ առնել ծանունցն՝ համանգամայնցն է ի բաց բարձումն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Կամ το ἄμα, οἰ, τα ἄμα simultaneus. Ի միասին եղեալն ընդ այլում. միասնականք. միանգամայնք.
Յաղագս համանգամայնց։ Համանգամայնք են, որոց լինելութիւն ի նմին ամանակի։ Իսկ բնութեամբ համանգամայնք, որք միանգամ հակադարձին ըստ գոլոյն հետեւութեան. (Արիստ. ստորոգ.։)
Արտադրութիւն նախկնիցն ծնանել ինձ թուի զհամանգամայնցն յեղանակս. (Անյաղթ անդ։)
ՀԱՄԱՆԳԱՄԱՅՆ. մ.շ. ἄμα, ὄμως simul, una, aeque, pariter, tum;
tam, quam. Միանգամայն. ի միասին. զոյգ ընդ. նոյնպէս. եւ համայն. ընդ ամենայն, բոլորովին. իսպառ. իսկոյն. եթէ՛, եւ եթէ. ե՛ւ, եւ. մէկտեղ, մէկ անգամով, մէկէն.
Համանգամայն եղեալք՝ համանգամայն եւ լուծցին. (Պղատ. տիմ.։)
Նոյնն համանգամայն կալցի զհակակայսն. (Պորփ.։)
Ասել համանգամայն աստուած, համանգամայն որդի. (Աթ. ՟Ը։)
Համանգամայն ըստ գոլոյն աստուծոյ՝ եւ ծնանելն լինի իմացեալ։ Համանգամայն եւ է ծնեալ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զայսոսիկ ասէր բանիւք, եւ համանգամայն արդեամբք զգործն կատարէր. (Ճ. ՟Ա.։)
Ընդունին զհատուցումն բարի ըստ բարեաց գործոց, համանգամայն եւ չարեացն. (Յճխ. ՟Ժ։)
Եւ զի՞ մի մի ասիցեմ. համանգամայն ասացից. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Զբան եւ զգործ համանգամայն. (Յիսուս որդի.։)
Եւ այլք բազումք, համանգամայն երկերիւր հարք. (Խոր. ՟Գ. 61։)
all the members.
of the same matter.
Որոց նիւթն է նոյն կամ ի միասին. կից ընդ նիւթոյ՝ որպէս մասն.
Մարմնոյն (ըստ երկրաչափից) հա՛րկ է ի համանիւթոյ կա՛մ երեւութեամբ եւ կամ գծիւ բաժանեալ գոլ։ Երեւեցաւ մակերեւութիւն եւ գիծ բաժանել զհամանիւթս մարմնոյ. (Անյաղթ առած.։)
equal, alike, similar;
conformable, analogous;
imitating, following;
equally, alike.
παρόμοιος consimilis, assimilis ὀμοίως, παραπλασίως similiter, assimiliter ἵσως aeque. Նմանակից. յար եւ նման. նոյնպիսի. եւ Հանգոյն. եւ Նմանապէս. լըս լըման, խիստ նման.
Համանման գտեալ երանելւոյն ստեփաննոսի. (Ճ. ՟Բ.։)
Զհամանման մարմին մեր զգենուլ ոչ գարշեցաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)
Ո՛չ է համանման շնորհք աստուծոյ յանցանաց չարին. (Ոսկ. հռ.։)
Համանման դեղօք։ Ի համանման հաւասարաց։ համանման չարօք, կամ բարեօք. (Ագաթ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Պիտ.։)
Համանման երկնաբերձ կայից, կամ ձեռակերտին շամիրամայ, կամ նոցին համանմանիցն։ Զմայրս եւ զհամանմանս հատանեն. (Նար. խչ.։ Յհ. կթ.։ Պիտ.։ Փիլ.։)
Պատկեր հօր՝ ո՛չ փոփոխական, այլ անփոփոխ՝ համանըման. (Շ. խոստ.։)
Մինն արբենայ, եւ միւսն բամբասէ. եւ համանման դատապարտին. (Մանդ. ՟Ժ։)
Որ համանման մեծին եղիայի եւ յովհաննու մկրտչին յանապատի բնակեցեր. (Շար.։)
cf. Համանման.
Ըստ խնամութեան, կամ ըստ այլ ինչ՝ համանմանակի պատճառացն ընտանութիւնք են. (Փիլ. բագն.։)
Նմա հաւատասցէ եւ նորուն զաւակաց՝ համանմանակի ընտանութեամբ. (Խոր. ՟Գ. 65։)
cf. Համանման.
Հհամանման գտեալ. եւ նմանօղ լեալ.
Հհամանմանեալ մեծին եղիայի, եւ յովհաննու մկրտչին. (Շար.։)
Հհամանմանեալ առաքելապատիւ հօր. (Ճ. ՟Ը.։)
Զառիստակէս փոխան յղեալ, որ իւր որդի համանմանեալ։ Ի քաջութեան գովաբանեալ, մինչ տրդատայ համանմանեալ. (Շ. վիպ.։)
Ի համանմանեալսն լուսոյ ընթացեալ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
cf. Համանման.
Ոչ յօտարազգին, այլ միայն յիւրում համանմանին դեգերեալ. (Պիտ.։)
Զի սիրէ առ համանմանիսն իւր հասանել վրիպեալն ի ճշմարտութենէն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Համանմանեաց վերնագունին՝ փառատրողաց աստուածային. (Յիսուս որդի.։)
Դասուց վերնոց համանմանի թէոդորոս այրն ցանկալի. (Գանձ.։)
similarity, conformity, analogy.
ὀμοιότης similitudo μίμησις, μίμημα imitatio, aemulatio Նմանակցութիւն. նմանութիւն. նմանօղն լինել.
Ի համանմանութիւն նոցին բորբոքեալ։ Յօրինէ զդասակարգութիւն աստիճանաց տաճարին ի համանմանութիւն երկնաւորացն պարուց։ Նմին է համանմանութիւն։ Ի համանմանութենէ վերջանան։ Բարւոք պահսեցուք զհամանմանութիւն հրեշտակական կարգաւորութեանցն. (Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ. Լմբ. պտրգ.։)
having the same sign.
Որ ունիցի զնոյնպիսի նշան յո՛ր եւ է կարգի, համանման. ըստ յն. նմանակիր. ὀμοιοπάθος
Քանզի համանշան (կամ համնշան) ի նմանութենէ անտի խնդրէր լսել մարդն, եկն էառ փրկիչն համանշան նմանութիւնս. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
having the same meaning or signification, synonymous.
synonymy.
unanimity.
Միաբանութիւն ի նոյն միտս եւ կամ ի կամս. ըստ յն. համաշնչութիւն. ὀμοψυχία concordia, unanimitas.
Համանոյնութեամբ, եւ զնոյն խորհելով առ միմեանս՝ մի լինիմք. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Անուանակից;
name-sake.
Զհամանուն իւր գաւառս. (Յհ. կթ.։)
Զադամ (որ եւ ատամ ), որ էր համանուն հասարակաց ազգի. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Թագաւորեցուցանէ մերս արտաշէս զհամանուն իւր զարտաշէս։ Եւ համանուանն արտաշրի. (Խոր. ՟Բ. 50։ ՟Գ. 51։)
Զերկուս արսն համանուանս. (Յհ. կթ.։)
Բազում էին համանունք դաւիթ. (Շ. բարձր.։)
Ի ձեռն յեսուայ համանուանն Յիսուսի. (Տօնակ.։)
Լայնաբար՝ Կրօղ զնոյնպիսի անուն յո՛ր եւ է կարգի, իբրեւ հոմանուն կամ համեմատանուն։ բերանուն, եւ այլն.
Ի բազմապատկապէս եղելոց հեշտութեանց, ոմանք սուտք, եւ ոմանք ճշմարիտք, մտացն, մարմնոյն ... այս ամենայն ցուցանեն զհեշտութիւն համանուն. (Նիւս. բն.։)
Ինքնեղ նաւահանգիստն (գովելի) քան զայն՝ որ յարուեստիցն, համանուն ունելով կոչումն. (Պիտ.։)
Զեկեղեցի իմացարո՛ւք, համանունք գոլով միմեանց, ժողովուրդ, եւ ժողովարան. (Շ. թղթ.։)
Համանուն է հողմն՝ հոգւոյն (յեբր. եւ յն) վասն անօրութեանն։ Քրիստոս, որ է օծեալ. եւ որք հոգեւոր ծննդեամբն եղաք նմա որդիք, կոչեցաք համանուն նորին քրիստոնեայք. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. առակ.։)
homonymously.
ὀμωνύμως comuni, veleodem nomine. Նովին անուամբ. միօրինակ կոչմամբ. անխտիր. եւ Հոմանունաբար.
Որոց անուանք երկաքանչիւրոց նոցա համանունաբար միմեանց կիրակոս ճանաչիւր. (Յհ. կթ.։)
Երկինք անուանեաց համանունաբար հրեղէն երկնից վերին յարկին. (Ոսկիփոր.։)
Ի վերայ ամենայն գողոց եւ գողութեանն անուն եւ պատիժ. (Շ. ընդհանր.։)
Հրեշտակք անուանին ամենայն երկնային դասապետութիւնքն համանունաբար։ Որպէս ձեռքն գործոց է պաշտպան, այսպէս եւ գործն նորին համանունաբար կոչի ի գրոց (ձեռք). (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Զհամանունաբար ասիլն եւ քրիստոս եւ որդի եւ տէր. (Պրպմ. ՟Ի՟Զ։)
homonymy.
ὀμωνυμία nominis communitas եւ aequivocatio. Անուանակցութիւն. նոյնպիսի կոչումն. եւս եւ Հոմանունութիւն.
Ըստ կարողութեան՝ աստուածականին համանունութեան արժանաւորի։ Սերովբէին համանունութեամբ կոչելն (զերեւեալն եսայեայ), յաղագս կիզողութեան ի մեղացն ջնջումն. (Դիոն.։)
Զանուանսն քննել եւ հարցանել, եւ մի՛ պատրել եւ խաբիլ համանունութեամբքն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 243. որպէս եւ Շ. բարձր. եւ Շ. թղթ.։ Լմբ. սղ.։)
the whole country, the public;
countryman.
ՀԱՄԱՇԽԱՐՀ կամ ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԻ. Համօրէն աշխարհ. եւ որ ինչ ա՛նկ է նմին.
Դասադաս մտանէին ի համաշխարհի խնդրուածս. յն. համաշխարհական. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 18։)
Նախ քան զհամաշխարհի խաղաղութիւնն եկեղեցւոյ (քրիստոսիւ). (Ճ. ՟Ժ.։)
Ոչ վասն անձին ամենատէրն (հանէր զգիշերն ի գլուխ յաղօթս), այլ համաշխարհի յուսումն զայն գործէր. (Կորիւն.։)
Համաշխարհի նամակ յղէր, յիւրաքանչիւր գործըս խրատէր. (Լմբ. ի շնորհ.։)
done by every body, general, universal.
Գործեալն յամենայն աշխարհէ կամ մարդկանէ.
Ետես աստուած զհամաշխարհագործ զմեղսն տարածել. (Ագաթ.։)
universal, general, common, public.
καθολικός, οἱκουμενικός universus, universalis, generalis. Որ ինչ հայի առ աշխարհ համօրէն. հասարակաց. ընդհանրական. տիեզերական.
Համաշխարհական ջրհեղեղ, կամ նաւաբերկութիւն, կորուստ, բարկութիւն, նեղութիւն, տագնապ. (Շ. մտթ.։ Ոսկ. ի պետր. եւ Ոսկ. յեղիա.։ Յճխ. ՟Ը։ Ագաթ.։ Իգն.։)
Ի համաշխարհական աւուրն յարութեան. (Կաղանկտ.։)
Ի համաշխարհական յարութեան։ Ի սկզբան լինելութեան ի համաշխարհական գոյացութեան։ Համաշխարհական եւ տիեզերական հաւատք։ Համաշխարհական ուրախութիւնն եկեղեցւոյ (առ քրիստոսիւ)։ Համաշխարհական կոչմամբ. (Խոսր.։ Սեբեր. ՟Է։ Յհ. իմ. եկեղ.։)
Կղոդիոս ... առ սովաւ եղեւ սովն համաշխարհական. (Շիր. քրոն.։)
Տե՛ս եւ զնորա զհամաշխարհական շրջագայութիւնն. (Պրոկղ. ի ղկ.։)
Համաշխարհական հնչէ փողն. (Ոսկիփոր.։)
Ոչ զմասնաւոր ինչ, այլ զհամաշխարհականն եւ զյայտնին ամենեցուն։ Համաշխարհական ընթացից է քննօղ, եւ ոչ մասնաւոր ճանապարհի կուսանաց. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։ Լմբ. ժղ. ՟Դ. 10։)
Ընդ համաշխարհականս հնչեցեալ բնակիչս աշխարհի. (Պիտ.։)
Դարձեալ ի համաշխարհականաց բարբառի ի բուն գլխաւոր արարածոցն։ Յաւելի զերկիր, զերկին, զաստեղս, այլ նոքա թերեւս համաշխարհականք. տեսցուք զսեպհականսն։ Զի եթէ զերկիրս ես արարի, յայտ է եթէ ի համաշխարհական աստուած եմ. (Ոսկ. ես.։)
ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆ. χωρικός regions πάνδημος publicus, vulgaris եւ այլն. Գաւառական. ազգային. քաղաքական. հանդիսական. աշխարհաժողով՝ իբր բազմաժողով. եւ Ռամկական կամ հասարակ.
Առաւել հոգ ի մտի արկանէր զհամաշխարհականս սփոփելով. (Կորիւն.։)
Զհամաշխարհականդ խորտակումն (ի շարժման դըւնայ) գիտացի. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Համաշխարհական եկեղեցւոյն անտիոքացւոց, կամ որ ի նիկոմիդիա. (Ճ. ՟Ա.։)
Բանն համաշխարհական՝ որ կայ ի լեզուս շինակեաց արանց (իբրեւ առած). (Տօնակ.։)
of the same country;
countryman.
ὀμόχωρος ejusdem regionis, popularis, vicinus. Որ է ի նմին աշխարհէ կամ յերկրէ. գաւառակից. քաղաքակից այր աշխարհիկ. եւ Ինչ մի իւրոյ երկրի.
(Սուքիասանք) էին համաշխարհիկք եւ հաւատարիմք սաթինկայ. (Արծր. ՟Ա. 11։)
Ո՞րպէս կամիմք ժառանգել զարքայութիւնն երկնից՝ ընդ համաշխարհիկս բնակելով։ Ոչ եգիտ անդ նաւ համաշխարհիկ։ Համաշխարհիկն այն նաւ (այսինքն նաւակն համաշխարհիկ նաւավարի). (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
unanimity.
ὀμοψυχία, σύμπνοια animorum consensio, concordia συμφωνία concentus. Համաշունչն գոլ. սրտակցութիւն. միաբանութիւն. ձայնակցութիւն (իրօք կամ նմանութեամբ).
Համաշնչութեամբ եւ զնոյն խորհելով ի միմեանս՝ մի լինիմք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ըստ սիրոյն համաշնչութեան եղբայրութեանն։ Հասարակաց միաբանութիւն եւ համաշնչութիւն. (Բրս. հց.։ Նիւս. կուս.։)
Կարէ ընդ բազումս համաշնչութեամբ յաղօթելն՝ լինել միայն. (Կլիմաք.։)
Քնարք են մտաւորական հոգւոյն ընդ զգալի ձայնին համաշնչութիւն։ Նոյն եւ քնարաց զքաղցրութիւն եւ զհամաշնչութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. յայտն.։)
of the same opinion, agreeing, unanimous.
ὀμόψυχος, ἱσόψυχος unanimis, concors, ejusdem animae, conjunctissimus. Որ ունի մի սիրտ կամ շունչ եւ հոգի ընդ այլում. համամիտ. համակամ. սրտակից. միաբան. մէկ սիրտ՝ մէկ հոգի.
Ոչ զոք ունիմ համաշունչ։ Համաշունչք, միախորհուրդք. (Փիլիպ. ՟Բ. 20. եւ 2։)
Այսպէս համաշունչքն երկու գոն կամ տասն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31։)
Յիշեցուցանել ձեզ (կամ մեզ) համաշնչոց. (Բրս. հց.։)
Ոչ ոք այլ գոյր նմա համաշունչ. (Յհ. կթ.։)
Համաշունչք եղեն երկոքին սոքա մեծացուցանել զերախտիսն աստուծոյ. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Բ։)
Համաշունչք եղեն սոքա երկոքեան ի վերայ իմ (իբր համախոհ). (Ճ. ՟Բ.։)
of the same measure, equal, proportioned, symmetrical;
commensurable.
σύμμετρος, ἱσομέτρητος commensus, aequam mensuram habens. Զուգաչափ. հաւասարաչափ. համեմատ.
Ուղիղն համաչափ իցէ աշխարհի, իսկ բոլորակն՝ որ զնովաւ շրջի, երկնի. (Արիստ. աշխ.։)
Տեսանե՞ս ըստ օրինակին համաչափ զճշմարտութիւն. (Լծ. կոչ.։)
equality, proportion, symmetry;
commensurability.
συμμετρία apta proportio. Հաւասարաչափութիւն. չափակցութիւն. համեմատութիւն.
Եւ է միջին նահանգացն կարեւոր ի համաչափութիւն ըստ գնդակին յայտնութեանցն. (Խոր. աշխարհ.։)
to depart together.
Ոյց թեւածեալ փութապէս ճախրէին համաչուելով (կամ համաթեւելով) սեռք թեւահերձացն. (Պիտ.։)
quite clear, bright, shining, luminous, resplendent.
Համակ պայծառ բոլորովին՝ կամ հանգոյ այլում, եւ սփռեալ պայծառութեամբ ընդ ամենայն կողմանս.
Լոյս կամ արեգակն կամ ջահ համապայծառ. (Ագաթ.։ Շար.։ Սկեւռ. ի լմբ.։)
Անդաստան հոգեւոր, համապայծառ ծաղիկ (սուրբ կոյս). (Շ. տաղ.։)
Համապայծառ ծաղկովք. (Արծր. ՟Ե. 11։)
Քան զսիրամարդ գեղեցիկ չիցես, եւ ոչ այնպէս ծաղկալից համապայծառ թեւս ունիցիս. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
Զի մի օրն այն է աներեկ եւ անվախճան, համապայծառ եւ անստուեր արփիական։ Թագազարմից լուսերամին՝ համապայծառ է պանծալին. (Շ. իմ. եղակ. եւ Շ. առ մխիթ.։)
having the same office or function, colleague.
Որպէս սարկաւագակիրք նորին, եւ համապաշտօն սպասաւորք բանին կենաց. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
Այլ ոչ եթէ ընդ ձեռն այնոցիկ եւ համապաշտօնք հեթանոսացն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
corresponding.
to correspond.
corresponding.
equally glorified, equally adorable;
equal in rank or honour, having the same dignity.
Համապատիւ հօր եւ որդւոյ (սուրբ հոգին)։ Համապատիւ էութեամբ՝ ծնողիդ եւ ծնիցելոյդ։ Համապատիւն կցորդութեանց։ Առ համապատիւդ քո հայր։ Ոչ իբր գործեաւ իւիք, այլ իբրեւ համապատուաւ եւ էակցաւ։ Նստելն՝ համապատուի է եւ փառակցի. (Շար.։ Նար. ՟Խ՟Դ. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Ե։ Սարգ. յկ. ՟Ե. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)
Եւ ի մարդկայինս.
Զուգահաւասար թագաւորին, եւ համապատիւ։ Եւ ընդ որում համապատիւ թագաւորութեանն զուարճացեալ վայելչանայր. (Խոր. ՟Գ. 64։ Պիտ.։)
Կուսանաց կարգ՝ համապատիւ է հրեշտակաց։ Ոչ իբրեւ ընդ մարդոյ համապատիւ խօսէին, այլ որպէս ընդ աստուծոյ. (Շ. բարձր. եւ Շ. մտթ.։)
Եթէ տէրն ի սպասաւորութիւն իւրոց ծառայիցն ոչ ամաչեաց, զի՞նչ արժան է առնել մեզ համապատուոցս. (Բրս. հց.։)
Հանդուրժեսցուք եւ համապատուացն եւ նուազագունիցն. (Ոսկ. գծ.։)
Սոքա պատրիարգունք համապատիւք եւ համափառք են. (Ոսկիփոր.։)
ՀԱՄԱՊԱՏԻՒ ասի ըստ յն. ոճոյ, եւ Հաւասարն պատուականութեամբ յարգի եւ գնոյ.
Համապատիւ մաքրութեանն մարիամայ ո՛չ ունէր ազգ մարդկան. (Բրս. ծն.։)
Համապատիւ նոցա լեալ դնէ զմեղսն. (Բրս. չար.։)
congruent, suitable, convenient.
equal honour, rank or dignity.
Զհամապատուութիւնն մուծանէ ասելով, նա զիս փառաւորեսցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31։)
Զորդւոյ համապատուութիւն ընդ հօր ծանոյց. (Խոսր.։ Երզն. մտթ.։)
Միշտ հաճոյ է որդի՝ հօր, եւ հայր՝ որդւոյ, համապատուութեամբն. (Շ. մտթ.։)
Երկնից թագաւորութիւն, եւ հրեշտակաց համապատուութիւն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
Մի՛ խնդրել զառաւելութիւն, այլ զհամապատուութեանն զբնութիւն (յն. զհամապատուութիւնն զբնութեան) ճանաչել. (Բրս. հց.։)
all-surrounding;
— վիհ, chaos.
Որ անդստին իսկ ի բնէ համապարփակ մթութեան աշխարհակալն միգի շրջէր նկատէր. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
destroying, exterminating all;
— կործանումն, entire destruction, extermination;
— առնել, to exterminate, to root out, to utterly destroy;
— լինել, to be totally exterminated.
Համայն ջնջօղ, ջնջեալ, ջնջելով. որ եւ ՀԱՄԱՋՈՒՆՋ.
Համաշխարհական համաջինջ ջուրցն հեղեղ, կամ բարկութիւն աստուծոյ. (Գանձ.։ Արծր. ՟Ա. 1։)
Համաջինջ արարին զամբարիշտ իշխանսն պարսից աշխարհին. (Կաղանկտ.։)
Սատակէին զամենեսեան համաջինջ։ Ամենայն համաջինջ սատակէր յեղիմացւոց ճակատուն։ Համաջինջ ի միջոյ զօրինաց բառնալ զամբարիշտ սովորութիւն. (Զենոբ.։ Եւս. քր. ՟Ա։ Պիտ.։)
steep, rising high, very elevated, very lofty, towering.
Լեռնակարկառ բարձրութիւն, կամ մոլորութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)
cf. Լեռնակեաց.
ԼԵՌՆԱԿԵԱՑ ԼԵՌՆԱԿԵՑԻԿ. որ կայ ի լերին. բնակիչ լերանց. եւ Լեռնաբնակ միայնակեաց.
Ոչ միայն զքաղաքացիս, այլ եւ զվայրաբնակ լեռնակեացս. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)
Եւ երթեալ՝ լեռնակեաց սորամուտ ծակախիթեղեալ. (Կորիւն.։)
Ուր ջգնաւորն քրիստոսի ծակամուտ լեռնակեցիկ եղեալ. (Խոր. ՟Բ. 80։)
Երանեմ լեռնակեցացն հանապազորդաց որք հրաժարեալ են յաշխարհէ. (Վրք. հց.։)
sojourn, retired life among the mountains;
զանձն լեռնակեցութեան տալ, to withdraw to the mountains;
to live a hermit's life.
Լեռնակեացն լինել. միայնակեցութիւն.
Զանձն տուեալ միայնաւորութեամբ լեռնակեցութեան. (Ագաթ. Կորիւն.։)
surrounded by mountains;
mountainous, alpine
Շուրջ փակեալ լերամբք. լեռնային.
Լեռնահոլով եւ կարծրախարիսխ գաւառին մոկաց. (Նար. խչ։)
mountain like, very high;
— կուտակիլ, to be heaped up;
— կոհակք, waves like mountains, enormous billows.
Որ ունի զձեւ եւ զնմանութիւն լերին. լեառնահանգէտ. լեռնանման. լեռնաբերձ.
Կոհակս լեռնաձեւս յարուցանէ դիզելով ի վերայ միմեանց. (Սարգ յկ. Բ։)
Լեռնաձեւ անկոխ կոհակմանցն կուտակմանց. (Անան. եկեղ։)
mountainous, alpine;
mountaineer, highlander.
Կալէք զանցս լեռնային կողմանն. (Յուդթ. Դ. 6։)
Ի բազում ամուրս լեռնային գաւառաց. (Եզնիկ. Գ։)
Եւ բնակիչ լերին կամ լեռնակողմանց. լեռնցի. պաղլը.
Ամենայն թագաւորքն, որ լեռնայինք, եւ որ դաշտայինք։ Առ թագաւորս մեծի սիդոնայ ի լեռնայինսն. (Յես. Թ. 1։ ԺԱ. 2։)
Ընդդէմ կացին լեռնայնոցն. (Արծր. Գ. 10։)
Որպէս քաղաքացին եւ շինականն, լեռնայինն եւ դաշտայինն. (Բրո. մրկ։)
that loves the mountains, fond of mountainous country.
Որ սիրէ զլեառն, կամ զբնակութիւն լերանց.
cf. Լեռնակողմն.
the dwellers on the slopes, or at the foot of a mountain, lowlanders.
Բնակեալք ի ստորոտս լերանց, կամ լեռնականք.
Գընաց զկողմամբք աղուանից պատերազմել ընդ ամենայն լեռնոտեայսն. (Խոր. ՟Բ. 81։)
foot of a mount-ain;
the country extending from the foot of mountains, lowlands.
ὐπόρειος, -ον monti subjectum, promontorium. Ոտն լերին, կամ ստորոտն. Լեռան տակի կողմը.
Մտին նոքա ընդ լեռնատամբն, եւ կապեցին զաքիովր, ընկեցին զնա առ լեռնոտինն։ Զաղբիւրս ջուրցն՝ որ ելանէի լեռնոտանէ անտի. (Յուդիթ. ՟Զ. 9։ ՟Է 9։)
Բնակէ ի լեռնոտին միում ի դաշտավայրի. (Խոր. ՟Ա. 9։)
mountaineers, mountain population, people dwelling in the mountains.
բնակիչք լեռնակողմանց.
միաբանեաց եւ զմետասան թագաւորս զլեռնորդեայսն. (Եղիշ. ՟Ը։)
mountaineer;
աղջիկ —, mountain-lass, mountain-maid;
— մանուկ, mountain-lad.
like a mountain.
Լեռնանման. զօրէն լերին.
Ի միջոյն եւ այսր լեռնօրէն յորձանօք բարձրացեալ կուտակէ. (Պիտ.։)
slab used by painters for grinding and mixing paints.
Քար կամ յեսան, յորոյ վերայ լեսուն ինչ ներկարք նկարիչք՝ ականագործք եւ այլն.
Յորժամ լեսու ոք զտպազիոնն ի լեսանի, ոչ կարմիր իջուցանէ զջուրն ըստ իւրում գունոյն։ Ի վերայ լեսանի սրբեն զորձաքարն. (Լեհ. իբրեւ ի գրոց Եպիփ. յղ. ականց.։ Առաք. ՟Ծ՟Գ։)
places water-worn by currents, or torrents;
detritus;
cinders.
Բառ անյայտ. թուիԼսեալ եւ մաշեալ վայրք յերեսաց ջրոյ.
Խոյս տուեալ գնաց զկողմամբք մոկաց ի խոխոմս տորոսական լերինն ի լեսուրս ջերմաձորոյ. (Արծր. ՟Ա. 15։)
cf. Լեարդ.
Արամազդ զսա կամեցեալ պատուհասել եդ արծուի ուտել զլերդ նորա. (Նոննոս.։)
լերդ գետին. թուի լերկ, կամ կոր։
lobe (of the lungs).
λοβός (լծ. ռմկ. լօբ ). λοβός τοῦ ἤπατος ima pars hepatis. Ստորին ծայր լերդին՝ որպէս զբլթակ ունկան. Տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Թ. 13. 22։ Ղեւտ. ՟Գ. 4. 10. 15։ ՟Դ. 1ր։ ՟Է. 4։ ՟Ը. 16։ ՟Թ. 10. 19։)
germander.
χαμαίδρυς trixago. որ եւ ԶԱՐՕՇ. Խոտ՝ որ ունի տերեւս նման տերեւոց կաղնեաց. վասն որոյ ըստ յն. ասի խամէ՛տրիս, իբրու գետնակաղին. ռմկ. կենարար.
Լերդախոտ. որ է գետնի կաղնի. հոռոմի խամէտարիոս կամ քամատարիոս. որ է հայէրեն կենարարն. (Բժշկարան.։)
akin, related, consanguinous;
— արիւն, relationship, consanguinity, ties of blood.
արմենակից. արեանառու. հարազատ զաւակ կամմերձաւոր.
Յաղագս լերդակից արեանն եւ նա յանձն իւր հաւասար չարչարի. (Լմբ. սղ.։)
cf. Լերդակից.
կիրակոս մօրըս լոյս աչաց, լերդահատոր սիւն յիմ սրտաց. (Գանձ.։)
consumption, phthisis, decline;
consumptive.
Երանելին պորփիւրիոս էր լերդացաւ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Զ.։)
Լերդացաւի եւ դալընկոտի գինի մատուցանէ. (Եփր. աւետար.։)
cf. Լերդաքար.
Ունօղ զորակ եւ զնմանութիւն լերդի.
Առ եզերբ ծովուն առեալ ձկանն քար լերդորակ՝ փոխանակ հացի քար տայր նմա. (Մագ. ՟Ժ։)
causing the mountains to tremble and quake.
Լերինաթինդ խոր վէմ ի վա, ծփին ի նոյն շտապ յորձանաց. (Նար. տաղ.։)
hairless, bald;
soft.
δεῖος levis, planus. որ եւ ԼԵՇԿ. Անմազ. մերկ. հարթ.
Ի սուրբ եւ ի լերկ սիրտսն որպէս ի տախտակհոգեւոր գրեսցուք. (Կլիմաք.։)
ԼԵՐԿ կամ ՂԵՐԿ. ըստ քերեկանաց Նուրբ, բարակ՝ կակուղ ըստ հնչման.
Լերկք (ի բաղաձայն տառս՝) տասն, պ, կ, տ, զ, ն, ծ, չ, մ, ս, ր։ Գիմն (միջակ է) ի մէջ կենի, քէի, եւ խէի. զի քան զկենն թաւ է, եւ զքէն եւ զխէն ղե՛րկ։ Եւ գայն ի մէջ տիւնի եւ թոյի. զի քան ըզտիւնն թաւ է, եւ քան զթոյն լե՛րկ։ Ձա՛յն միջակ է սէի, զայի, եւ ցոյի. վասն զի քան զսէն եւ զայն թաւ է, եւ քան զցոյն լերկ։ Ժէն (ընդ մէջ) շայի եւ չայի, զի քան զշայն թաւ է, եւ քան զչայն լե՛րկ. (Թր. քեր.։)
Զերեքնի միջակացն, եւ զերեքն իլերկիցն եւ նոյչափ ի թաւիցն. (Երզն. քեր.։)
growth of wings.
Կամ թռչնոց մազեղ թեւաբուսութիւն ստեղծեալ. (Դիոն. երկն. Շ. հրեշտ.։)
winged, furnished with wings, plumed, fledged.
ԹԵՒԱԶԳԵՑԵԱԼ կամ ԹԵՒԱԶԳԵՑԻԿ ԵՂԵԱԼ. Զգեցեալ զթեւս. թեւաբուսեալ. թռուցեալ.
cf. Թեւազգեցիկ.
ԹԵՒԱԶԳԵՑԵԱԼ կամ ԹԵՒԱԶԳԵՑԻԿ ԵՂԵԱԼ. Զգեցեալ զթեւս. թեւաբուսեալ. թռուցեալ.
having fine wings.
Որոյ թեւքն են զուարթ կամ զուարթարար.
small wing, pinion;
clavicu, lacollar-bone;
skirt, lappet, fringe.
Փոքրիկ եւ տկար թեւ. եւ Թիակ ուսոց. եւ Ծակ կամ քղանցք փեղկից վրանաց. եւ փէշ, ուճ.
Զապարմանցն թեւակս խառնեալ՝ քան զզօրականացն բանակի, ուր սրահակք ձգիցին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 26։)
of the same party;
allied;
— լինել, to take wing;
առնուլ զոք իւր —, to take aid.
Որ որպէս թէ թեւակցի այլում, այսինքն մօտ է ի թեւ զօրուն, կամ քերեալ անցանէ.
Ապա թեւակից եղեալ արմաւն (փիւնիկ հաւ), վերանայր յերկինս. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
effort, eagerness, alacrity, earnestness, assiduity;
inclination;
application;
occupation, study.
ԹԵՒԱԿՈԽՈՒԹԻՒՆ ԹԵՒԱԿՈԽՈՒՄՆ. ἑπιτήδευμα, ἑπιτήδευσις studium Ջանք. փոյթ. ճիգն. բերումն. ձկտումն. կրթիլն. նկրտիլն. ուսումնասիրութիւն. պարապումն.
Անծնունդ ի բարի թեւակոխութեանց։ Նա մատուցանէ բազմուսմանց զհանճարս ըստ իւրաքանչիւր ոք թեւակոխութեանց. (Փիլ. լին.։)
Առաջին հրահանգացն թեւակոխութեամբք. (Սարկ. քհ.։)
Թեւակոխութիւն գովելի, կամ վնասակար, կամ ցնորական, կամ անտեղի, եւ այլն. (Մագ.։)
Թեւակոխումն է ներշրջանական հանճարոյ խրատուն բազումուսումնութիւն սիրեցեալ։ Որ չարութեանցն է թեւակոխումն կամաց. (Փիլ. լին.։)
that keeps under the wings;
kept under the wings;
that protects;
protected.
Թեւապատ. ծածկելով զինքն թեւօք, կամ զայլս ընդ թեւօք.
Յորմէ ահիւ պակուցեալ թեւապարփակ ծածկութիւ դիմացն. (Սկեւռ. աղ.։)
the commander of one wing of an army, brigadier.
Զօրապետ միոյ կողման զօրուն, որ կոչի թեւ.
with spread wings;
— ընդունել զոք, to receive with open arms or wings.
Տարածեալ թեւօք, կամ Տարածմամբ թեւոց. եւ Բազկատարած.
Զթափանցիկ եւ զթեւատարած երագութիւն։ Թեւատարած եւ մշտնջենաւոր աղօթիւք. (Նար. յովէդ.։)
cf. Թեւաթափ.
Նենգաւոր աղուեսուն, եւ թեւատեալ ամբարտաւան թռչնոյն սատանայի. (Վրդն. աւետար.։)
protection, patronage;
cf. Թեւածութիւն.
Որպէս Շարժումն թեւոց.
Ի շառաչմանէ թեւարկութեան արծուոյ. (Զքր. կթ.։)
winged, that has wings.
Զամենայն թռչունս թեւաւորս. (Ծն. ՟Ա. 20. 21։ Սղ. ՟Հ՟Է. 27։ ՟Ճ՟Խ՟Ը. 10։)
Թեւաւորս զսրբոցն իմացութեանց ոտս ձեւացուցանէ Աստուածաբանութիւնն. (Դիոն. երկն.։)
Ասի եւ զազգէ ինչ օձի, կամ զքարբէ.
Յարձակեալք իբրեւ օձք թեւաւորք յառաջեցին թշնամիքն. (Ղեւոնդ. ՟Բ։)
Վասն թեւաւոր օձիցն խարամանեաց՝ որ էին անդ. (Եփր. ել.։)
Եւս եւ զայլոց իրաց տարածելոց ըստ նմանութեան թեւոց.
Խորտակեցից զապարանս թեւաւորս. (Ամովս. ՟Գ. 15։ (եբր. ձմերոց))
ո՛ւր ասէ (Լմբ.)
Հօրն զօրութիւն ի վերայ անցեալ նստի ի վերայ թեւաւոր կառաց՝ առ հասարակ ի վերայ ամենայն աշխարհի, վարելով զնա։ Քանզի թեւաւոր էին զօրութիւնքն, թեւաւոր կառօք ի վերայ ամենայն աշխարհիս բնաւորեցան նստել. (Փիլ. լին. ՟Դ. 51. եւ Փիլ. տեսական.։)
Թեւաւոր առաքինութիւն երկուս լծեաց՝ աղօթս եւ ողորմածութիւնս. (Բրս. չար.։)
the being winged or feathered.
Թեւաւորութիւնն ցուցանէ զվերամբարձականն սրութիւն. (Դիոն. եւ Շ. հրեշտ.։)
Սիրամարգք, որք զպայծառ եւ զզանազան թեւաւորութեանն՝ զօրէն ոստայնից տեսանելով, եւ ամենագեղեցիկ տեսիլ ցուցանէ տեսողացն. (Փիլ. լիւս.։)
white scab, furfur;
impetigo, moist tetter;
ringworm.
Սպիտակ քոսն ի մարմնի, որ չէ՛ բոր.
Թեփո՛ւկ է՝ տարածեալ ի մորթ մարմնոյ նորա, սուրբ է. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 39։)
Մերձաւոր բորոտութեան առստանալ զթեփուկն վարկանիմ, զի է թեփուկ մաքուր. (Մեկն. ղեւտ.։)
span, palm, hand;
a palm long.
ԹԶԱՉԱՓ ԹԶԱՉԱՓԱԲԱՐ. σπιθαμαίος, σπιθαμώδης palmi longiudinem aequans, dodrantalis Թիզ մի. ըստ չափոյ թզի միոյ.
Այնչափ գանեցին, որ թիկունքն թզաչափ մի վերացան. (Հ=Յ. մայ. ՟Ա.։)
Արեգակն բազմապատիկ մեծ գոլով քան զերկիր՝ թզաչափաբար տեսանի. (Անյաղթ պորփ.։)
girded with leaves of the fig-tree.
ԹԶԵՆԱՊԱՏ ԹԶԵՆԵԿԱՍՓԱԾ. Պատեալ տերեւով թզենւոյ կամ սփածեալ. կամ պատիչ թզենւոյ՝ տերեւ նորա.
Որ վասն թզենեկասփած սաղարթ Ադամայ բառնալով խանձարրօք պատեցաւ. (Աթ. ի կոյսն.։)
cf. Թզենապատ.
ԹԶԵՆԱՊԱՏ ԹԶԵՆԵԿԱՍՓԱԾ. Պատեալ տերեւով թզենւոյ կամ սփածեալ. կամ պատիչ թզենւոյ՝ տերեւ նորա.
Որ վասն թզենեկասփած սաղարթ Ադամայ բառնալով խանձարրօք պատեցաւ. (Աթ. ի կոյսն.։)
fig-tree;
—ք, orchard of fig-trees.
Եւ ասեն ծառքն ցթզենին. ե՛կ թագաւորեա՛ ի վերայ մեր. եւ ասէ ցնոսա թզենին. (Դատ. ՟Թ. 10։)
Իբր ի սաստիկ իմն ի մրրկէ վաղահասուկ թզենեաց. (Խոր. ՟Գ. 40։)
Տերեւ թզենւոյն կարմրագոյն է (շառագունեալ յօդոց). (Զքր. կթ.։)
pigmy, dwarf, shrimp.
Լինի եւ թզուկ մօտ յովկիանոս ի սպիտակ լերինսն։ Կղզի մի է հանդէպ արեաց ի հնդկաց ծովուն, յորում թզուկք լինին երեքթզեան հասակաւ. որք եւ պատերազմին ընդ խորդուց հաւուց՝ վասն ճարակելոյ նոցա զանդաստանս թզկաց. (Խոր. աշխարհ.։)
Հասաք ի յերկիրն թզկաց, որ երկայնութիւն մարդոյն կանգուն մի էր միայն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
even if, although, though, notwithstanding.
ԹԷԵՒ կամ ԹԷ ԵՒ. εἱ καί, καίπερ etsi Կրկին շաղկապ. իբր՝ Եթէ նաեւ. Եթէ եւս. թէպէտ եւ. ըլլայ ալ, ալ նէ.
Թէ եւ յԱստուծոյ ոչ երկնչիմ ... արարից նմա դատ։ Զի թէ եւ տրտմեցուցի զձեզ թղթովն, ոչ զղջանամ. (Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 4։ ՟Բ. Կոր. ՟Է. 8։)
Զի թէ եւ չխոստովանիմք, ի ծածկագիտէն չկարեմք թաքուցանել. (Խոսր.։)
մանաւանդ ԹԻԿՈՒՆՔ, զոր տեսցես cf. ԹԵԿՆ
even if, although, though;
whether;
-..., -..., whether ... or ...;
either ..., or ...;
թէպէտեւ իցէ, however, whatever.
(մանաւանդ ԹԷՊԷՏ ԵՒ) εἱ καί, κᾅν, καίπερ, ὄπως, δήπου quamvis, quamquam, etsi, etiamsi Նոյն ընդ Թէեւ. իբր, եթէ պէտք եւս իցէ. ալ նէ, ալ, իրաւ որ, ըղորդ որ. կերչի, (այսինքն եկէր չի ).
Թէպէտ եւ ամենեքեան գայթագղեսցին ի քէն, սակայն ես ոչ գայթագղեցայց։ Թէպէտ եւ արտաքին մարդս մեր ապականի, այլ ներքին մարդս մեր նորոգի օրըստօրէ.եւ այլն։
Բայց սակայն՝ թէպէտեւ նոքա յոյժ զուարթութեամբ խնդային ըստ ներքին մարդոյն, արտաքին տեսիլն կարի ողորմելի էր։ Թէպէտեւ փակեաց եւ կնքեաց զդրունս եկեղեցեաց, նոքա զամենայն տուն եկեղեցի արարին։ Թէպէտեւ հայեսցուք ի ստորին կողմն երկրիս, տեսանեմք զսա լի ամենայն ապականութեամբ. (Եղիշ.։)
Ես չեմ թէպէտ արժանի, սակայն կամքդ միայն բաւական է ի սրբութիւն ինձ. (Երզն. մտթ.։)
ԹԷՊԷՏ ... ԹԷՊԷՏ. Ի կրկնիլն նշանակէ, եթէ՛, եւ եթէ՛. կա՛մ, եւ կամ. թէ՛, թէ՛. ա՛լ. ա՛լ. էկէ՛ր, կէրէ՛ք, կէրէք. հէ՛մ, հէմ εἵτε, εἵτε tam, quam;
tum, tum;
sive, sive.
Թէպէտ ի չար վարէր, եւ թէպէտ ի բարի, ոչ պարսաւանք ինչ էին նմա, եւ ո՛չ գովութիւնք. (Եզնիկ.։)
Զայսոսիկ թէպէտ առասպելս ոք, թէպէտ ճշմարտութիւն հաշուել համարեսցի։ Թափեմք զձեզ ի գործակալացն յունաց, թէպէտ պատերազմաւ ընդ կայսեր, թէպէտ խաղաղութեամբ. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Գ. 48։)
Թէպէտ տո՛ւք ցիս ի գերեզմանէն զմեռեալն, թէպէտ առէք ընկալա՛ք զյարուցեալն. այսինքն կա՛մ, եւ կամ. եթէ կամիք, եւ այլն. (Եղիշ. թաղմ.։)
Եւ զայլ ամէն թշնամիսն ետուն ի ձեռս նորա, եւ հրամայեցին թէպէտ պահել, թէպէտ սպանանել. (Մաղաք. աբեղ.։) (զոր մարթ է գրել եւ տրոհաբար, թէ պէ՛տ։)
mulberry-tree.
ԹԹԵՆԻ կամ ԹԸԹԵՆԻ μόρον morum, -us (որպէս թէ մորենի) Տունկ՝ որ բերէ զթութ (անոյշ կամ թթուաշ) թութ ալաճը Գաղիան.։ Կամ συκάμινος sycomorus Մոլաթզենի.
Ասիցէք թթենւոյս այսմիկ. (Ղկ. ՟Ժ՟Ե. 6։)
rudely, ruggedly, fiercely.
δριμύ, δριμέως acerbe, acriter, mordaciter Թթու օրինակաւ. թթուութեամբ իմն. ժանտ կամ կծու դիմօք. եւ Յայրատ հայեցուածով.
Հայեցաւ թթուաբար յոլոմպիադա, տռփանօք ցանկութեամբ հարեալ. (Պտմ. աղեքս.։)
austere.
կամ ըստ այլ ձ.