saddle;
harness;
կողմնակի —, side-saddle;
pillion;
կոճղ —ի, saddle-tree;
հանել ի բաց զ—ն, to unsaddle;
cf. Թամբ.
• (ի հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վը-կայութեան) «գրաստի թամբ, կորդին» Ղևտ. ժե. 9. որից համետել «գրաստի վրաւ համետ ռնել» Ծն. իբ. 3. Դատ. ժթ. 10. նոր բառեր են համետաւոր, համետագործ։
• Հիւնք. պրս. āmādan «պատրաստել» բայից։ Սրմագաշեան. Արմէնիա ռում. ham, յգ. hamuri «ձի համետելու ամ-բողջ սարքը»։
ἑπίσαγμα, σάγμα sagma, stramen, stragulum. Կազմած իշոյ կամ գրաստու՝ առ ի նստել ի վերայ, կամ բառնալ զբեռն.
Ամենայն համետ իշոյ, յորոյ վերայ նստի. (եւ այլն. Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 9։)
saddle and harness maker.
saddlery;
saddle-room.
to saddle, to harness;
հոյակապ —եալ, in superb trappings.
ἑπισάσσω , -ττω ephippia insterno. Հանդերձել կազմել զէշ կամ զգրաստ. եբր. խապաշ.
Համետեաց զէշ իւր։ Զոյգ իշոց համետելոց. (Ծն. ՟Ի՟Բ. 3։ Դտ. ՟Ժ՟Թ. 10։)
cf. Երամովին.
Երամովին. սիւրիայով.
Համերամ թռուցեալ յերկինս. (ՃՃ.։)
to run together;
to compete;
to concur, to coincide.
Արժանի ըստ շնորհացն ցուցանիցէք զոճն (զընթացս վարուց). զի որպէս նա ընդհանուր քարոզիցէ, նոյնպէս եւ դա ընդ նմին համերասանակ ընթանայցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ (որպէս թ. ... ))
cf. Համաբնութիւն.
Համէութիւն են տարերք։ Օծ զօրութեամբ զհամէութիւն մարմնոյն քրիստոսի՝ մարմին քրիստոսի. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
cf. Զուգընթաց.
cf. ԶՈՒԳԸՆԹԱՑ. ա. մ.
Մոլորակքն ոչ նոցին յառաջագունիցն համընթաց շարժիլ բնաւորեալ են, ե ոչ իրերաց. (Արիստ. աշխ.։)
cf. Համամիտ.
ՀԱՄԻՄԱՍՏ ՀԱՄԻՄԱՑ. ὀμόφρονος consentiens. Ոյր իմացուած՝ միտք եւ խորհուրդ միաբան է ըստ այլում. համամիտ. համախորհուրդ. մէկ մտքի՝ մէկ խելքի տէր.
Գրօղն եւ առ ո՞վ գիրն էր, համիմաստ գոլով միմեանց. (Շ. թղթ.։)
Համիմացք, եւ համացեղ պիղծ դիւացն լինին. (Դիոն. եկեղ.։)
cf. Համամիտ.
ՀԱՄԻՄԱՍՏ ՀԱՄԻՄԱՑ. ὀμόφρονος consentiens. Ոյր իմացուած՝ միտք եւ խորհուրդ միաբան է ըստ այլում. համամիտ. համախորհուրդ. մէկ մտքի՝ մէկ խելքի տէր.
Գրօղն եւ առ ո՞վ գիրն էր, համիմաստ գոլով միմեանց. (Շ. թղթ.։)
Համիմացք, եւ համացեղ պիղծ դիւացն լինին. (Դիոն. եկեղ.։)
cf. Համահարզ.
• , ի-ա հլ. (ազն բառի հետ շփոթուելով՝ սեռ. գրուած է -հար-զանց, փխ. -զաց) «նիզակակից, թիկնապահ, օգնական» Եղիշ. դ. էջ 74, զ. էջ 90, Սեբ. Պտմ. աղէքս. Ասող. գրուած է համհարց Արծր. հրտր. Պատկ. էջ 94։
• = Պհլ. [arabic word] hamharz «թիկնապահ» (կազմուած ham «նոյն»+harz անծանօթ բառից). գործածուած է Draxt-i Asūrik § 36 և աւուր. հմմտ. Pusarān u bratarān, vas-puhrakān u hamharzān «որդիք և եղբարք, ազնուականք և թիկնապահք». Stackelberg WZKM 17 (1903), 48։-Հիւբշ. 177։
• ԳԴ պրս. հէմրազ «խորհրդակից» ձևից։ ՆՀԲ «թերևս իբր համահարազատ կամ պրս. հէմէրզ «համապատիւ և երկրա-կից» (իմա՛ ham-arz «համարժէք» կամ ham-marz «գաւառակից»)։ Սւրոպա 1852, 123 պրս. [arabic word] hamrāz «խոր-հըրդակից»։ Էմին, Ист. Aсохика 1864, էջ 83 պրս. ham «համ»+arz «երկիր», իբր «հայրենակից»։ Տէրվ. Մասիս 1882, օգոստ 18 հարզ «մտերիմ, ընկեր, ազ-գական», որ կազմուած է հար մասնի-կով՝ զա, զան «ծնիլ» բայից և գտնւում է նաև ապա-հարզ-ան բառի մէջ։ Հիւնք. ապահարզան բառից։ Հիւբշ. 177 գուշա-կեց իրանեան ծագումը։ Նորայր, Կոր. վրդ. էջ 57 պրս. հէմրազ «խորհրդա-կից»։ Ուղիղ մեկնութիւնը տուաւ վերի ձևով Stackelberg (անդ)։ Ադոնց, Aрм. Юстин. 382 պրս. arzan=արժանիք
• բառից։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 214 պրս. [arabic word] hamvarz «սննդակից» (պիտի տար հյ. համավարժ)։
cf. Համահայր.
Համհօրեայ քոյր քո է. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ը. 11։)
cf. Համամայր.
Համմօրեայ քոյր քո է. (Մխ. դտ.։)
foster-brother.
• «սննդակից, կաթնկից, միա-սին մեծացած ընկեր» Յայսմ. Հին բռ. Լծ. պրպմ. 774. Անկ. գիրք առաք. 450։
• = Պհլ. *hamšīrak բառից, որ թէև աւան-դուած չէ, բայց հաստատւում է պրս. օ [arabic word] hamšīra ձևով. այս բառը բուն նշանակում է «կաթնկից» (ham «նոյն» և [arabic word] šir «կաթ» բառից), բայց այժմ գործածւում է քքոյր» նշանակութեամբ, ինչպէս որ [arabic word] hamšir գործածւում է իբրև «եղբայր»։-Հիւբշ. 176։
• Հներից ուղիղ մեկնութեան երևի ծա-նօթ էր Անկ. գիրք առաք. էջ 450, որ գրում է. «Վասն զի համշիրակ էր Քրիս-տոսի, այս է՝ միամօր կաթամբ սնեալ Յիսուս և Յակոբ, ի մի տան, միոյ տար-ւոյ տղայք էին»։ Նորերից ուղիղ մեկ-նեց նախ ԳԴ, նոյնը յետոյ ՆՀԲ և Lag. Arm. Stud. § 1225։
պ. հէմշիրէ. այսինքն Կաթնակից. սննդակից. դայեկորդի. ὀμογάλακτος collactaneus.
Համշիրակք եւ սննդակից էին միմեանց. (Հ. հոռի. ՟Թ.։)
Համշիրակ, կաթնակից. (Հին բռ.։)
persuading;
persuasive;
— լինել, to persuade, to convince;
cf. Թափիչ.
(իբր համոզակեար. ի պրս. քէար. օղ, իչ) Համոզիչ. ամոքիչ. որ ջանայ հաւանեցուցանել. խրատատու.
Զօրէն համոզակեր թովչի. (Փիլ. տեսական.։ Խոր. ՟Գ. 65։)
Զհայրն մշակ, փոխատու, համոզակեր, եւ առատ պարգեւատու բանն անուանեաց. (Եփր. աւետար.։)
Ի մէջ անկանիցիմ ասէ (կռուողաց), եւ համոզակե՞ր լինիցիմ, զի ես եւս վէրս առից։ Համոզակեր խրատեմ լինել, եւ ոչ վէրս առնուլ։ Յաջ եւ յահեակ մրցեալ ղօղիցիս զհամոզակերօքն։ Մի՛տ դիր բազմամբոխ համոզակերացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
to persuade, to induce, to gain or bring over;
to impel, to urge;
to calm, to appease, to reconcile.
πείθω suadeo եւ այլն. Ամոքել. համոքսել. ողոքել. յորդորել. հաւանեցուցանել. խաղաղել.
Մարտեան ընդ միմեանս երկոքեան յանդի, եւ ոչ ոք էր՝ որ համոզէր ի մէջ նոցա. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 6.) յն. կորզէր, կամ ընտրէր. ἑξαιρέω
Համոզէ ի մէջ նոցա. (Յհ. կթ.։)
Համոզեաց զնոսա ի խաղաղութիւն. (Զենոբ.։ Լաստ. ՟Բ։)
Համոզեալ արգելոյր։ Համոզել զնոսա։ Համոզեալ զնոսա խաղաղանալ. (Խոր.։)
Համոզէ զայր եւ զկին՝ մնալ ի նոյն եւ այլն։ Համոզէ խորագիտութեամբ առ խնդիրն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.)
եւ փիլիմ։ Ի Հին բռ. որպէս փաղանուն դնին, Համոզել, ամոքել, ողոքել, միջնորդել։
persuasive;
reconciling.
Որ համոզէ. խաղաղիչ. խաղաղարար.
Համոզիչ ի խաղաղութիւն մրրկածուփ շարժմանց կացուցար. (Նար. կուս.։)
Անհաշտեցելոց ծնաւ համոզիչ. (Ոսկ. յաւետիս.։)
persuasion.
regular, moderate;
—ք, moderate things.
cf. Համամայր.
cf. Համուռն.
• «խումբ, բազմու-թիւն» Թր. Նչ. և Երզն. քեր. Տիմոթ. կուզ, էջ 127, 145. որից միահամուռ «միախումբ, ամ-բողջը միասին» ՍԳր. Եւս. քր. Բուզ. համռի «միանգամայն, մի անգամից» ԱԲ։
• ՆՀԲ «լծ. թրք. ճիւմհիւ «բազմութիւն» իսկ հյ. որպէս թէ համ ի մի ուր, կամ խուռն համայն ի մի վայր»։
Համուռն՝ միաբանեցին եկին լսի։ Համուռ կուտեցին։ Հ հասին. (Երզն. քեր.։)
եւ մ. ՀԱՄՈՒՌ կամ ՀԱՄՈՒՌՆ. Համօրէն բազմութիւն. եւ Միահամուռ. (լծ. թ. ճիւմհիւռ. իսկ հյ. որպէս թէ համ ի մի ուր, կամ խուռն համայն ի մի վայր)
Եւ ժողովոյն միանգամայնք, խումբ, համուռն, հոյլ. (Թր. քեր. (ուր Նչ. եւ Երզն. գրեն, համուռ։))
crowd, multitude;
cf. Միահամուռ.
• «խումբ, բազմու-թիւն» Թր. Նչ. և Երզն. քեր. Տիմոթ. կուզ, էջ 127, 145. որից միահամուռ «միախումբ, ամ-բողջը միասին» ՍԳր. Եւս. քր. Բուզ. համռի «միանգամայն, մի անգամից» ԱԲ։
• ՆՀԲ «լծ. թրք. ճիւմհիւ «բազմութիւն» իսկ հյ. որպէս թէ համ ի մի ուր, կամ խուռն համայն ի մի վայր»։
եւ մ. ՀԱՄՈՒՌ կամ ՀԱՄՈՒՌՆ. Համօրէն բազմութիւն. եւ Միահամուռ. (լծ. թ. ճիւմհիւռ. իսկ հյ. որպէս թէ համ ի մի ուր, կամ խուռն համայն ի մի վայր)
Եւ ժողովոյն միանգամայնք, խումբ, համուռն, հոյլ. (Թր. քեր. (ուր Նչ. եւ Երզն. գրեն, համուռ։))
Համուռն՝ միաբանեցին եկին լսի։ Համուռ կուտեցին։ Հ հասին. (Երզն. քեր.։)
skirt of a garment.
Բառ անյայտ. իբր Ստորոտք, կամ վայրաբեր մասունք, եւ այլն.
Տեսասէրք կաքաւչաց, որք ի բազմադարձ ոտսն, եւ ի լուծեալ համտակսն զձեր աչս պշուցանէք. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
to taste, to savour.
ՀԱՄՏԵՍԵԼ. Բառ ռմկ. իբր Ճաշակ առնուլ՝ առ ի տեսանել կամ իմանալ զհամն։ (Վստկ.։)
dumb;
speechless, mute, tongue-tied;
— ի ծնէ, born dumb, dumb from one's birth;
— բնութիւնք, babies;
— լինել, or համրանամ, համրիմ, cf. Համրանամ, cf. Համրիմ.
• , ր հլ. (-մեր, -մերց) «լեզու չունե-ցող, մունջ, լալ» ՍԳր. որից համրանալ ՍԳր. Վեցօր. համրիլ «լեզուն բռնուիլ» Իմ. ծբ. 24. Մծբ. համրութիւն Կիւրղ. ել. համրացուցանել Նար. իգն.։
• ՆՀԲ լծ. յամր (յամրալեզու)։ Հիւնք Հերմէս յատուկ անունից է հանում։ Bugge KZ 32, 13 և A. Torp դնում են *ambrū
ἅμαλος, κωφός mutus, tacens. Անխօս. անբարբառ. կապեալ լեզուաւ. պապանձեալ. որ եւ միանգամայն խուլ. (զի խլութիւն է պատճառ համրութեան) լծ. ընդ Յամր. որպէս յամրալեզու.
Ո՞վ արար զխուլն եւ զհամրն։ Որպէս համր՝ որ ոչ բանայ զբերան իւր։ Համր եղիցին շրթունք նենգաւորք։ Եբաց զբերանս համերց։ Խլից լսել տայ, եւ համերց խօսել։ Կաղս, կոյրս, համրս։ Համերքն խօսէին։ Զլեզու քո կապեցից ի քիմս քո, եւ եղիջիր դու համր.եւ այլն։
Դեւ մի համր։ Զոր ունի այս համր։ Համրդ եւ խուլ այս. իմա՛ զդեւն համրացուցիչ։
Համր բնութիւնքն երգեցին զօրհնութիւնս ովսաննայիւ,. այսինքն տղայք դեռ անբարբառք. (Եփր. ծղկզրդ.։)
Բարբառեցուցանես համերս. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
Նման գոլով խուլ եւ համրին, եւ ի դիւաց խցեալ խըլին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Համրիմ.
ἁποκωφόομαι obmutesco, retriceo. Համր լինել. պապանձիլ. կարկիլ. լեզուն կապուիլ.
Եղիցի ձեզ համրանալ։ Խօսեսցիս, եւ մի՛ եւս համրասցիս. (Յոբ. ՟Ժ՟Գ. 5։ Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 27։)
Համրանամ սի՛րելիք, յորժմա յանդիման ինձ նկատեմ ղլեալ իրսն հերովդի. (Բաբիղ. ի յհ. մկ.։)
Յամօթոյն համրանայ, եւ զամօթի հարկանի. (Լմբ. սղ.։)
Եւ համրացայ բարեաց բանին, որպէս բերանն այսահարին. (Յիսուս որդի.։ Տե՛ս եւ Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Խ՟Է. ՟Ղ՟Բ։)
Լեզուն ի խօսից համրացեալ. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Իբրեւ շունք համրացեալք, որ ոչ կարիցեն հաջել. (Ես. ՟Ծ՟Զ. 10։)
Լուիցուք դարձեալ իբրեւ բանս ի համրացելոցն (յանխօս ձկանց)։ Համրացեալ անասունքն ունին փոյթ յանձին խնդրել հնարս. (Վեցօր. ՟Է։)
to become or to remain dumb, to be speechless, to lose the use of speech;
— ի զարմանաց, to be struck dumb with surprise, to be tongue-tied.
Համրեսցի՛ արիոս. (Նանայ.։)
Համրեալ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ եւ յօրինակս ինչ՝ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 24։)
to make or strike dumb.
Դիւահար մի, զոր համրացոյց դեւն. (Իգն.։)
Ամրափակ խցմամբ համրացոյց արգել հողմ բանսարկուին. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
state of a dumb person, dumbness.
Համր գոլն. անխօսութիւն.
Համրութիւն լեզուի. (Սկեւռ. աղ.։)
Զխուլն եւ զհամր ... զխլութիւնն եւ զհամրութիւնն. (Կիւրղ. ել.։)
whole, total, entire, universal;
all, entirely, totally, wholly;
ընդ — աշխարհ, throughout the world;
— կալ ի վերայ, understand perfectly, to know to the bottom, to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts.
(ի Համուռ. համ ուր. համ օրէն) πᾶς, σύμπας omnis, totum. Ընդհանուր. համայն. ամենայն. բոլոր. բովանդակ. բոլորեքին.
Ամենայն համօրէն տուն յովսեփայ։ Ըստ համօրէն տանց իւրեանց։ Համօրէն ամենայն բնակիչք նորա։ Ըստ համօրէն արուեստից։ Համրին համօրէն զտունն եւ զստացուածսն. (Ծն. ՟Ծ. 8. 22։ Ել. ՟Ա. 1։ Նաւ. ՟Ա. 5։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 21։ Դտ. ՟Ժ՟Ը. 21։)
Համօրէն ազանց, կամ ախտացելոց, յանցաւորաց։ Ի համօրէն աշխարհէ աստի։ Ընդ համօրէն աշխարհ քարոզել։ Զհամօրէն զվնասակարացն զգունդ։ Ո՛չ եղերանօք ջայլից համօրէն։ Համօրէն աւետարանին։ Համօրէն աւետիս. (Նար.։)
Համօրէն ծնունդք ադամայ, կամ մարդիկ, ժողովուրդ, հաւատացեալք. (Անյաղթ բարձր.։ Յհ. իմ. երեւ. եւ այլն։)
Համօրէն տեղեկութեամբ։ Զհամօրէն բարեկամութիւն ընդ յոյնս կալեալ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ Մխ. երեմ.։)
ՀԱՄՕՐԷՆ. մ. ἄμα, ἅρδην simul, omnino եւ այլն. Առ հասարակ. միանգամայն. միահաղոյն. համայն. ընդհանրապէս. ըստ ամենայնի. բոլորովիմբ. բովանդակապէս. իսպառ.
Համօրէն չտանել զնոսա յերկիրն։ Բժշկեցից զնոսա համօրէն։ Համօրէն իբրեւ առիւծունք պատրաստեցան որդիք նոցա. (Եզեկ. ՟Ի. 15։ Ովս. ՟Ժ. 5։ Երեմ. ՟Ժ՟Ա. 38։)
Մինչեւ համօրէն կատարեաց զգրեալս վասն իւր. (Խոսր.։)
Ոչ համօրէն եւ յայտնի, այլ մասնաւորաբար եւ ի ծածուկ. (Շ. մտթ.։)
Ոչ առանձին առնէր զվարդապետութիւնն, այլ համօրէն։ Ոչ համօրէն վճիռ ետ, այլ ի վերայ ոմանց ասացաւ. (Ոսկ. յհ.։)
Ոչ կարէր համօրէն կալ ի վերայ իրացն երեւման. (Եղիշ. ՟Ը։)
Համօրէն ոչ կարացին կալ ի վերայ մտացն ճշմարտութեան. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Համօրէն ի վերայ ամենայն բանիցն կարգաւ ոչ կացին։ Յետ անդրէն դառնալոյն կալոց էին համօրէն ի վերայ գիտութեան նորա. (Իգն.։)
cf. Հայկազն.
ՀԱՅԱԶԱՐՄ որ եւ ՀԱՅԿԱԶԱՐՄ. Որ է ի զարմէ հայոց.
Առեալ զմանուկն սենեքերիմ հայազարմ՝ եդին թագաւոր. (Վրդն. պտմ.։)
having the care of the Armenians;
nurtured by the Armenians.
cf. Հայակոյտ.
the Armenian country.
honouring the Armenians;
honoured by the Armenians.
resembling an Armenian.
cf. Հայեցուած.
Ի տես հայեցման ամենայն էութեան. (Նար. ՟Ղ՟Զ։)
Ախտաւոր հայեցմամբ։ Ի չարաչար հայեցմանէն. (Գր. հր.։ Շ. այբուբ.։)
Մտաւոր հայեցմամբ։ Իմացականիս հայեցումնն. (Պիտ.։ Լմբ. սղ.։)
to cause to see, to view;
to incline, to dispose to wards;
to apply;
յինքն — զոք, to attract, to draw another's eye on oneself.
Տալ հայել. նայեցուցանել. յօժարեցուցանել զսիրտ, շրջել զմիտս, ձկտեցուցանել զաչս հոգւոյ կամ մարմնոյ.
Ընդ ո՛ր կոյս կամի հայեցուցանել՝ դարձուսցէ զնա. (Առակ. ՟Ի՟Ա։) որ եւ ակնարկել։ Ի վեր հայեցուցելով զմիտս նորա։ Հայեցոյց զնա ի կարծիս սնոտիս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Հայեցուցանէ առ մահ ձեւ սորա. (Անյաղթ բարձր.։)
Հայեցուցանել յինքն զկոչօղսն, կամ զմիտ մեր յերկինս, կամ ի մարմնոյն հանգիստ, կամ ի բարձրութիւն եւ այլն. (Խոսր.։ Վեցօր. ՟Թ։ Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Ա։ Նար. ՟Հ՟Դ։)
Սուղ ինչ զմտաց ակն ի ներքս հայեցուցանելով. (Պիտ.։)
to set one's wits to work, to tax one's ingenuity, to contrive.
Դարձեալ հայթայթամտեալ ասէր, եթէ հնար ինչ էր զնա հանել յանկիւն տաճարին. (Կիւրղ. ծն.։)
to invent, to find the means or a way to do any thing, to contrive, to devise;
to provide, to provision, to procure;
to solace, to assuage;
to pretend.
եւ չ. ՀԱՅԹՀԱՅԹԵՄ կամ ՀԱՅԹԱՅԹԵՄ. իբրու ἑπινοέω excogito κατασκευάζω struo եւ այլն. Հնարիլ. հնարել. ճարտարել. պաճարել. ջանալ. դարման դտանել. նիւթել, (իբր հիւթիւթել, եւ սեթեւեթել) կցկցել. կրկտել. ճարել, ճարճարակ ընել, դատիլ.
Միտք հայթայթեն զկերակուրս պիտոյից. (Նիւս. կազմ.։)
Տխրատեսակ մրով զերկրորդն նմանութիւն առեալ հայթայթեմ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
Յապականացու նիւթոյս հայթայթէ զնոյն կազմել. (Լմբ. սղ.։)
(Աղանդաւորաց) յերկնից բերեալ, եւ յաստուածայնի բնութենէն հայթայթեալ քրիստոսի մարմին։ Յհ. (իմ. երեւ.։)
Վիշտն հայթայթեցաւ. (Թէոփիլ. ծն. իբր դարմանեցաւ։)
to look, to give a look, to cast the eyes on, to see;
to look upon, to gaze on, to consider attentively, to look in the face, to observe, to contemplate, to speculate, to weigh well;
to take care;
to concern, to regard;
to have in view, to aspire to, to aim at;
to face, to front, to look on, to overlook;
գեղեցիկ հայելով, handsome, elegant, beautiful, charming;
— ի վեր, to look up;
— ընդ պատուհանն, to peep or look in at the window or through the window;
— գաղտագողի, to look stealthily at;
պշուցեալ — յոք անյագ, to gaze with greedy or devouring eyes at, to stare at;
— յայրատս or յայրատութեամբ, to look at impudently, lustfully, lewdly;
— յոք սիրով, գորովալից աչօք, to look at lovingly or tenderly, to look sweet upon, to cast sheep's eyes on, to ogle;
— խանդաղատանօք, to gaze on dotingly, with fondness, with glistening eyes;
ընդ ակամբ — յոք, to look scornfully at or with contempt;
— մտօք, to contemplate, to muse on;
ոչինչ հայեցեալ ի, in spite of, despite;
մինչդեռ նա այսր անդր հայէր, as he looked about or around.
ՀԱՅԻՄ (արմատն է Ակն. աչք. այց) որ եւ ՆԱՅԻՄ. βλέπω, ὀράω, θεωρέω, εἵδω aspicio, intueor, video եւ այլն. Յականել. աչել. ուղղել զաչս ի տեսանել. ձգել. ձգտել զտեսութիւն աչաց եւ մտաց. նայիլ.
Հայեցեալ տեսանէին։ Հայեցաւ, եւ ետես։ Հայեցաւ, եւ ահա ջրհոր մի։ Հայէիր, մինչեւ հատաւ վէմ։ Աչք քո ուղիղ հայեսցին։ Հայեցեալ յայսկոյս, յայնկոյս, կամ այսր եւ անդր.եւ այլն։
Սովորական խնդ. նախդր. տր. Ի յ. առ, ընդ, պէսպէս առմամբ. նայիլ դէպ ի, վըրան, երեսը.
Հայեցաւ ի նա։ Ամենեքեան հայէին ի նա։ Աչք ամենեցուն ի նա հայէին։ Բնաւ հայէի իսկ ի քեզ։ Հայեցաւ նա ի բարձանց ի սրբութենէ իւրմէ։ Մարդ հայի յերեսս, եւ աստուած ի սիրտս։ Հայեսցո՛ւք ի զօրագլուխն հաւատոց։ Հայեա՛ց յաղքատութիւն իմ, կամ յօգնել ինձ։ Հայեցեալ յերեսս ձեր։ Ոչ հայեցան յիս մերձաւորք իմ։ Ոչ հայեսցի յիս ակն տեսողի։ Հայեցան առ նա ի խոնարհ։ Հայեցար յերկիր։ Հայել ընդ պատուհանն, ընդ վանդակապատն, ընդ նա, ընդ իս, ընդ երեսս սոդոմացւոց. այր ընդ ընկեր իւր, եւ այլն։
Որպէս ասէ բժիշկ ախտացելոյ, թէ յիս հայեա՛, եւ բժշկեցից. (Մխ. երեմ.։)
Ո՛վ որ սխրանայք ընդ արքունեացն փառս, հայեցէ՛ք ի վեր. (Լմբ. տաղ հրեշտ.։)
Հայեցաւ շուրջ զիւրեւ յաշակերտսն։ Հայեցաւ շուրջ զամենեքումբք։ Հայեցեալ յիսուսի զնոքօք լի ցասմամբ.եւ այլն։
Պա՛րտ է զամենայն փոքումբքն հայիլ, եւ յարդարել. (Մանդ. ՟Գ։)
ՀԱՅԵԼ ἁναβλέπω, ἁνακύπτω sursum specto. Վերակնել. ամբառնալ զաչս. վեր նայիլ.
Հայեա՛ց աչօք քովք, եւ տե՛ս։ Հայեա՛ց ընդ երկինս կամ յերկինս։ Կո՛յրք հայեցարուք տեսանել։ Հայեցայ ի բարձունս։ Ի վեր հայել, կամ հայել ի վեր.եւ այլն։
ՀԱՅԵԼ. προσέχω (յորմէ Պռօսխումէն). attendo, animadverto ἑπισκέπτομαι visito γρηγορέω vigilo. Դիտել. ակնառոյց լինել. այց առնել. զննել ուշ ունել. միտ դնել. զգոյշ լինել. արթուն կալ. աղէկ նայիլ.
Ի խորհուրդս ամբարշտաց հայեցար։ Հայեա՛ց տէր յիրաւունս իմ։ Եղիցին ականջք քո հայել յաղօթս ծառայից քո։ Հայեցար յերկիր, արբեցուցեր զնա։ Հայեցարո՛ւք ի հրամանս օրինացն։ Ոչ հայեցան յօրէնս քո։ Հայեա՛ց յանձն քո, կամ հայեցարո՛ւք յանձինս ձեր, գուցէ եւ այլն։ Պա՛րտ եւ արժան է խնամակալութեամբ ի թագաւորի հայել բանս. (Ածաբ. ժղ.։)
Հայիլ՝ յայսմ վայրի զքննելն ասէ, եւ զիմանալն։ Իմաստութեամբ հայել ի բանս մարգարէիցն. (Սարգ. յկ. ՟Է։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
ՀԱՅԵԼ. βλέπω specto ἁποβλέπω, φροντίζω respicio եւ այլն. Բերիլ. որպէս վերածիլ. ունել զդիտաւորութիւն կամ զվախճան. ակնարկել. դիտել. դիմել.
Տուեալ վարդապետութիւնն քրիստոսի՝ առ ի բազմաց ունկնդրութիւն հայի. (Ագաթ.։)
Ասելոյդ քո խորհուրդ ի մանիքեցւոցն հայի աղճատանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Յայս հայի ասել։ Ի սոյն միտս հայի եւ իմաստնոյն ասելն. (Սարգ.։ Իգն.։)
Յանճառ միաւորութիւնն հայելով ասէ. (Գր. տղ. թղթ.։)
Ամենայն գրոց դիտաւորութիւն առ սոյն հայի. (Շ. յկ. ՟Ի՟Զ։)
Եւ ἑπιβλέπω respicio. Բերիլ, որպէս միտել. յօժարիլ. ձկտիլ. ետեւէ ինկնալ, աչք տնկել.
Հայեցաւ ամենայն տունն իսրայէլի զկնի տեառն. (՟Ա. Թագ. ՟Է. 4։)
Որ ի սնափառութիւնս հայի՝ եթէ պահէ կամ աղօթէ կամ ողորմութիւնս առնէ, կորուսանէ զամենայն վարձս իւր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
ՀԱՅԵԼ. որպէս Ակնունել. մնալ. խիթալ. սպասել.
ՀԱՅԵԼ (տեղւոյ առ տեղի). Ունել զհայեցուած կամ զգիրս.
Ի կատարէ կոփածուին որ հայի ընդ անապատն։ Դուռնն՝ որ հայէր ընդ արեւելս, կամ ընդ հիւսիսի։ Առաջ մի ընդ ճանապարհն՝ որ հայէր ի բեթորոն.եւ այլն։
Հայիմ զդէմս ձեր. (Լմբ. ատ.։)
Իցէ՞ թէ յաւելից հայել զբազմախորտակելի տապանակ մարմնոյս իմոյ նորոգեալ։ Եթէ չառնուլ նախատինս ի մերձաւորաց օրէնք են, ապա ի տեսողէն հայել զայսոսիկ՝ արեան տաժանմունք. (Նար. ՟Ի՟Ե. եւ Նար. կ.։)
ՀԱՅԵԼՈՎ որպէս Տեսլեամբ. տեսութեամբ դիմաց. կերպարանօք.
Ոնիա քահանայապետ, գեղեցիկ հայելով, շքեղ տեսանելով. յն. պատկառելի հանդիպմամբ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 12։)
Հայէր զնոսա քաղցրութեամբ։ Հայէր զնոսա զնծութեամբ եւ ուրախութեամբ. (Եպիփ. ծն.։)
of the race of Haig, Armenian.
Որ է ի զարմէ հայկայ հայկազն. արամեան.
Հայկազարմ ազգի. (Վրդն. պտմ.։)
to curse and swear, to blaspheme;
to talk scandal;
to revile, to abuse, to slander, to traduce, to defame, to speak ill of.
(ի ձայնէս Հա՛յ հո՛ւյ, յա՛յ յո՛ւ. պրս. հայահույ, հայահայ. իբր ղավղա. կագ) βλασφημέω blasphemo. իբր կագ) Թշնամանել, անարժան բանիւք անարգել, նախատել զաստուած, կամ զմարդիկ. որ եւ Անիծանել. յիշոցնատու լինել. ասի եւ եբր. ոճով Օրհնել. քֆրել, գէշ բան զուրցել.
Հայհոյեցին զիս։ Զո՞ նախատեցեր եւ հայհոյեցեր։ Հայհոյէին զնա, եւ ասէին. վա՛հ եւ այլն։ Վասն ձեր անուն իմ հանապազ հայհոյի ի մէջ հեթանոսաց. եւ այլն։
ՀԱՅՀՈՅԵԼ δυσφημέω, κακολογέω, λοιδορέω maledico, convitior. Չարախօսել. բամբասել. վատահամբաւել. լուտալ. պարսաւել. ընդ վայր հարկանել. գէշ խօսիլ, ետեւէն խօսիլ, երեսին տալ, մուր տալ, փայ տալ, վար զարնել.
Եկեալ հայհոյէին. ել հրեշտակ քո, եւ եհար զնոսա։ Հայհոյէին զաստուած որդիք նորա։ Որ հայհոյէ զհայր կամ զմայր, շիջցի լոյս նորա։ Նոքա հայհոյէին զնա, եւ ասէին. դո՛ւ լիջիր նորա աշակերտ. եւ այլն։
Ելանես ի վանացս, եւ հայհոյես զմեզ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Յանդգնին հայհոյել զնա թերահաւատութեամբ, կամ զկարգս սուրբ եկեղեցւոյ. (Լմբ. առակ.։)
Կրին է հայհոյելն զքրիստոս. մին անհաւատութեամբ, եւ միւսն չար գործովք. (Բրսղ. մրկ.։)
paternal or filial (care).
Ունօղ զխնամ հայրական. ուր իցէ գութ հայրենի.
Հայրախնամ գթով, կամ կամօք։ Ի հայրախնամ սիրոյ. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Մեսր. երէց.։)
willed by the Father.
Եղեալն կամօք հօր (երկնաւորի).
Զամենայն հայրակամ տնօրինութիւնս քո. (Պտրգ. (այլ ըստ բազում ձեռ. հայրական, նովին մտօք).)
to name after the father.
ՀԱՅՐԱԿՈՉ ԼԻՆԵԼ. Կոչել կամ ձայնել զհայր իւր.
to persecute one's father.
honouring one's father.
to be or become a father.
Որդի միշտ ծնունդ, ոչ երբէք հայրանայ։ Հոգին սուրբ միշտ բղխումն, ոչ երբէք հայրանայ, կամ որդիանայ. (Լծ. նար.։)
resembling one's father.
ὀμοιόπατηρ patri similis. Նման հօր իւրոյ. հայրաբարոյ. հօրամոյն.
Հայրանման որդիք նահատակին գրիգորի։ Հայրանման կամսարականն ներսէհ։ Հայրանման սեպուհն մամիկոնէից գրիգոր. (Փարպ.։)
Թագաւորեաց միհրդատ որդի նորա հայրանման առաքինութեամբ. (Պտմ. վր.։)
panting for breath, asthmatic, short-breathed, wheezy;
— or Արքունի գինի, Taxos wine;
strong, generous wine.
ԹԱՍՈՒՆ ԳԻՆԻ, որ եւ կոչի ԱՐՔՈՒՆԻ ԳԻՆԻ, է ազնիւ գինի Թասոս կամ Թաշոս կղզւոյ. որ եւ յն. թա՛սիօն, այսինքն թասեան կամ թասոսեան կոչի.
Դու զթասուն գինին ըմպես, նմա եւ ոչ բաժակ մի ցուրտ ջրոյ տաս ի ծարաւ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
ԹԱՍՈՒՆ ա. Որ թասէ շնչով որպէս շնչարգել, կամ խռընչէ իբրեւ զխոզ շատակերութեամբ.
Որովայնապարպատ, թասուն, յորոնչուն, անյադ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
foundness for theatres and public spectacles.
Յոմանս թատերասիրութեան խորհուրդս արկանէ դեւն. (Մանդ.։)
spectator.
Թէ չէին թատրատեսք, եւ ոչ ոք այնպիսի գործս գործէին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
purulent, sanious.
Բազում շարաւով լի, եւ որդնալից, եւ բազում թարախալից վիրօք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
cf. Թարախալից.
Ուստի կամ ուր ծորի թարախ. թարախոտ.
Զթարախածոր մնացորդս բաժակին (ուրկաց) ախորժանօք ըմպէր (Աշոտ Ողորմածն). (Վրդն. պտմ.։)
that draws off corrupted matter.
Զթարախածուծս ի կենդանեացդ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
cf. Արտեւան.
Բառ առաւել ռմկ. որպէս Արտեւանունք՝ որ թարթեն.
victuals eaten with bread, made dishes;
pittance.
(առաւել ռմկ) իբր Թացեալ. թրջեալ. խոնաւ. եւ Լի խոնաւ իրօք.
Իսկ թէ իցէ թաց, յինքն առնու զոր ի թաց մարմնոյ խոնաւութիւն եղեալ. (Մեկն. ղեւտ.։)
Եթէ ունայն իցէ աման ... իսկ եթէ ի թաց (աման) անկանիցի ... եւ յամենայն թաց աման ... ի փայտէ ի թաց աման անկանիցի. (Կանոն.։)
shock-headed, hairy, long-haired.
βαθυχαίτης densam habens caesariem Ոյր գէսք են թաւ. թաւ վարսիւք. թաւամազ. մազը շատ.
Քանզի թաւագէսք են, որ ոչն սափրին ամենեւին. (Փիլ. տեսական.։)
shock-headed.
Որոյ գլուխն է թաւ մազիւք.
Ծածկեալ անձն ի հերաց մարմնոյն ծերունի թաւագլուխ։ Յոյժ թաւագլուխ է, եւ հաստանձն. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Բ. եւ Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
cf. Թաւուտ.
Զորպիսի՛ անտառս, զթանձրախիտ մայրիսն, զթաւաթուփսն, եւ զստուարածառսն, եւ զերկայնաճիւղսն. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
bog, marsh, muddy place, miry hole, puddle.
Առ ի թաւալ վայր. զառ ի վայր տեղի, կամ թաւուտ վայր. թաւ ալոցք.
Սակս շուրջանակի մացառախիտ մօրացեալ թաւալոցացն. (Յհ. կթ.։)
hairy, hirsute (an epithet of Hercules).
Որոյ յատակն կամ նստոյքն է թաւամազ. մակգիր Հերակլեայ յառասպելս քերթողաց.
heavy eye-browed, beetle-browed.
Ոյր յօնքն են թաւամազ.
Էր սուրբն Պետրոս կարճահասակ, երկայնաքիթ, եւ թաւայօն։ Եւ էր սուրբն Պօղոս ճաղատ, մեծաքիթ, թաւայօն. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
shaggy, hairy, hirsute;
— այր, hairy man, covered with hairs.
ԹԱՒԱՐԾԻ δασύς pilosus, hirsutus գրի եւ ԹԱՒԸՐԾԻ, ԹԱՒԱՐԾ. Թաւ (այր). թաւ այծենի՝ մորթ կամ զգեստ արկեալ զանձամբ. մաշկեւոր. մազոտ. բրդոտ.
Այր թաւարծի, եւ գօտի մաշկեղէն ընդ մէջ իւր. (՟Դ. Թագ. ՟Ա. 8։)
thicket, coppice.
ԹԱՒՈՒՏ կամ ԹԱՒՈՒԹ. Թաւ եւ թաւ վայր.
thickness;
hairiness;
aspiration of letters or sounds;
thickness of voice.
δασύτης densitas, pilositas, et aspiratio vocis Հոծութիւն կամ թանձրութիւն տերեւոց, մազից, գիսոց. եւ Հաստութիւն հնչման, տառից.
Վասն թաւութեան զնոյնս պարտ էր կարգել ի գրի։ Բայց է տեսակ թաւութեանն՝ յանզգայից երկիր (բուսաբեր), եւ յզգայականաց անբան կենդանին (ասուով կամ ստեւով). (Երզն. քեր.։)
Մազովն թաւութեամբ. (Ագաթ.։)
Ի թաւութենէ մազիցն. (Նոննոս.։)
Լերկս այս (հնչումն) ի թաւութենէ այլոցն երեւեցաւ. (Քերթ. քեր.։)
thick, hushy, tangled, briery.
ԹԱՒՈՒՏ կամ ԹԱՒՈՒԹ. Թաւ եւ թաւ վայր.
transparent, clear, pellucid.
Ուրա՛խ լեր Մարիամ, օթարան ուղփեան լուսոյն, եւ թափանշոյլ իւղոյն. (Ճ. ՟Գ.։)
penetrative, subtile, piercing, pervious.
ԹԱՓԱՆՑԱԿԱՆ ԹԱՓԱՆՑԱՅԻՆ, յնոյ, ոց. ա. Թափ անցանօղ. միջամուխ. բոլորովին միացեալ անշփոթ.
Թափանցական խառնութեամբ յաստուածութեանն ոգի՝ բաղկացոյց զգոյութիւն շնչոյս հրաշապէս. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Որ ազդողական զօրութեամբնթափանցական է քան զամենայն սուր երկսայրի՝ որոշումն ոգոյ եւ շնչոյ. (Ղեւոնդ.։)
cf. Թափանցական.
ԹԱՓԱՆՑԱԿԱՆ ԹԱՓԱՆՑԱՅԻՆ, յնոյ, ոց. ա. Թափ անցանօղ. միջամուխ. բոլորովին միացեալ անշփոթ.
Թափանցական խառնութեամբ յաստուածութեանն ոգի՝ բաղկացոյց զգոյութիւն շնչոյս հրաշապէս. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
penetration;
penetrability.
Թափանցանցն գոլ. միջամուխն լինել. անցք.
Ճաճանչ կիզանօղ ընդհանրական թափանցանցութեան խորհրդոյ մեծի։ Եւ որ ի մեզ մտիցն պատուհանաց մշտաբացիկ թափանցանցութիւնք. (Նար. ՟Ժ՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)
that penetrates, piercing;
transparent, diaphanous;
— լինել, cf. Թափ անցանել.
Որ յամենեսին է, եւ ընդ ամենայն թափանցիկ։ Թափանցիկ է ընդ ամենայն հրաշափառաբար։ Թափանցիկ մինչեւ ցորոշումն շնչոյ եւ ոգւոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Լոյս է թափանցիկ ամենայն կուրացելոց աչաց. այսինքն թափ անցանօղ եւ ընդ աչս կուրաց. (Մամբր.։)
Անմարմին բնութիւն (դեւն), եւ սրընթաց, եւ թափանցիկ յամենայնի. (Խոսր.։)
Եւ թափանցիկ բնութիւնն անսահման՝ եկն ի սահման ժամանակական. (Գանձ.։)
Ի սիրտն թափանցիկ առնէ զխոցուածն. այսինքն միջամուխ առնէ. (Կլիմաք.։)
Շեշտ ընդ մէջ թիկանցն թափանցիկ լեալ՝ յերկիր անկանի սլաքն. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Թափանցիկ եղեալ ընդ երկինս՝ յանմատոյց տեսիլն մերձեցուցանէ. (Եղիշ. ՟Ե։)
Թափանցիկ եղեալ բարերարականն նորա նախախնամութիւն յամենայն էսս. (Դիոն. երկն.։)
Ի վայրկենի ընդ ամենայն խորհուրդս լինի թափանցիկ (միտքն)։ Հոգւոյն սրբոյ շնորհքն ընդ մաքուր միտսն թափանցիկ լինի։ Եւ նորա յղկելովն թափանցիկ լինի ընդ նորին անօսրութիւնն պայծառութեամբ մտացն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժող.։)
Դիւրին սահմանեցեր զթափանցիկն ընդ անձուկ ծակ ասղան լինել մալխոյ. (Սկեւռ. աղ.։)
ԹԱՓԱՆՑԻԿ. իբր ռմկ. ըստ յն. διαφανής (անդր կամ յայնկոյս երեւելի). diaphanus, pellucidus այսինքն Թափանցելի ի լուսոյ, անդիմահար, լուսանցոյց, (որպէս ապակի, օդ). ի սուրբ գիրս թարգմանի Երեւելի, կամ Պայծառ։ Կան եւ քանի մի վկայութիւնք՝ որք յայս միտս թերեւս ձգեսցին, բայց մարթին եւ ի բուն նշանակութիւն վերածիլ.
Թափանցիկ հրածին ամպոյն սիւն գործեալ յայրին. (Շար.։)
Իբրեւ կայծակամբք թափանցիկ սուզեալ. (Մագ. ՟Զ։)
Զաստուածային գիտութեանն ճառագայթս ի բոլոր լրումն եկեղեցւոյն թափանցիկ փայլեցուցանել. (Լմբ. պտրգ.։)
vagrant;
like a -.
Որ թափ առնու ընդ վայր. եւ Ընդ վայր յածմամբ.
a roving or wandering life, vagrancy, vagabondage.
πλάνη vagatio, error Ընդվայրայածութիւն. վտարանդութիւն. մոլորումն.
Տաղտկացեալ էր ի մոլորական թափառականութենէն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
the act of idling or lounging about.
ԹԱՓԱՌԱՆՔ πλάνη vagatio որ եւ ԹԱՓԱՌՈՒՄՆ. Ընդ վայր յածումն.
Ոչ դժուարելով ընդ թափառանսն եւ ընդ յածումն։ Զօտարութիւնս ստէպ ստէպ, եւ զմիմեանց վերայ թափառանս մոլորանացն. (Փիլ. իմաստն.։)
Ժողովեցան ի մեղացն թափառանաց տերամբն. (Ոսկ. ես.։)
quickly, without delay, incontinent.
ԹԱՓԱՌՆԱԿԻ մ. (ո՛չ է որպէս Թափառակի, թափառելով, այլ) Թափ առնելով վազս առեալ. փութանակի. արշաւակի. հապճեպով. ափալ թափալ.
Եւ նոքա թափառնակի անյապաղ հանդերձ իւրաքանչիւր զօրու եկին հասին առ մեծն վարդան. (Արծր. ՟Բ. 1։)
cf. Թափառական.
Եղիցին մոլորեալք թափառոտք ի մէջ հեթանոսաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ։)
emptied;
— աստղ, falling star;
cf. Ասուպ;
cf. Աստղ;
— ուղեղ, hare-brained, empty-headed, giddy-pated, mad;
giddy-pate, light-witted person, blockhead, idiot, fool, madman.
ԹԱՓԵԱԼ ՈՒՂԵՂ. (առաւել է երկու բառ, քան բարդ). Այն՝ որոյ թափեալ է ուղեղն կամ խելքն. անմիտ. պակասամիտ.
Ոչ գիտէր թափեալ ուղեղն, թէ վճարեալ է վասն ամաղեկի. (Մծբ. ՟Գ։)
hidden, secret, private, stealthy, clandestine;
in secret, privately, furtively, by stealth, stealthily, slyly.
Զառաջինն թաքթաքուն, եւ յետոյ լիրբ համարձակ եղեալ. (Մարթին.։)
cf. Թաքթաքուն.
Թաքչելով կամ թաքուցանելով զանձն. գաղտաբար. ի ծածուկ. պահւըտելով. յն. բայիւ. κατακρύπτω abscondo, occulto me
Պանդուխտք եղիցին, եւ թաքթաքուրք (կամ թաքթաքունք) շրջեսցին. (Սղ. ՟Ծ՟Ե. 7։)
Ուր (Լմբ.)
Բնակին ընդ իս, եւ թաքթաքուրք շրջին։ Թաքթաքուր շրջին, այսինքն երբեմն ազդեն, եւ երբեմն խափանեն. հարկանեն մեղմագոյն, եւ թաքչին. դարձեալ ազդեն, եւ պարուրին։
Թագթագուրք շրջեսցին։ Թագթագուր, սիմաքոս (դնէ), գաղտ շրջէին, եւ զհետս իմ պահէին։
secretly, stealthily, furtively;
unknown to others;
silently, softly, quietly, noiselessly;
enigmatically, allegorically.
Որպէս թաքնաբար յամենեսեան թափանցեալ. (Դիոն.։)
Որում ոչ է կար համարձակ շրջել եւ ուսուցանել, այլ թաքնաբար լինել որպէս վնասապարտս. (Շ. ատեն.։)
Ասէ թաքնաբար (առագաստեալ բանիւ). (Լմբ. տնտես.։)
secret, occult, hidden, mysterious, dark, obscure.
Ծածկեալ թաքնախորհուրդ լռութեանն միգով. (Դիոն. Ածաբ.։)
Թագնախորհուրդ առաքինութեամբ, կամ իմացմամբ. (Վրդն. ել. եւ Վրդն. օր.։)
cf. Թաքնաբար.
Թողու մեզ զօր թաքնի, շահատակել առաքինաբար։ Ունել ոչ թաքնի եւ խաւարչտին զլուսափայլութեանն շաւիղս. (Մագ. ՟Ծ՟Ա. ՟Կ՟Դ։)
hiding, occnltation, concealment;
secrecy, mystery, arcanum.
Գերագոյնն զարդ որպէս թաքնութեան նախակարգաբար հպեալ՝ թաքնութեամբ վարկանելի է քահանայապետել երկրորդին։ Աստուածայինն թաքնութիւն գերագոյն էութեամբ քան զամենեսեան արտաքս է համբարձեալ։ Զգերագոյնն քան զմեզ թաքնութիւն լռութեամբ պատուեցաք։ Նոյն Աստուծոյ թաքնութիւնն թէ զի՛նչ երբէք իցէ, ոչ ոք ետես, եւ ոչ տեսցէ. (Դիոն.։)
Խորհրդական թաքնութեամբ զմի մի ի նոցանէ դնէր ի ձեռս հօր. (Լմբ. պտրգ.։)
occult, hidden, secret;
latent;
ի —, in secret, privately, cf. Թաքնաբար.
Ամպոյ տեսակաւ նշանակելով զսրբազանսն իմացութիւնս՝ թաքնովն լուսով գերազարդապէս լցեալ։ Ի թաքնոյն ածի նախայայտութեամբ. Ի թաքնոյն ի մեզ էած, եւ այլն. (Դիոն.։)
Թաքուն եւ նուրբ են տեսութեամբ. (Սարգ. վերջ։)
Խոր է, եւ թագուն. (Լմբ. պտրգ.։)
Պա՛րտ է քննել զթաքուն զօրութիւն բանին (Աստուծոյ)։ Զիա՞րդ անգիտացաւ իմաստութիւնն հօր զոր ի նմայն թաքունսն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։)
Զի մի՛ կարծեսցէ թաքուն ի նմանէ լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։)
Ի ԹԱՔՈՒՆ. մ. Ի ծածուկ.
Յամենայն խորհուրդս դիւականս կայ պոռնկութիւնն ի թաքուն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ե։)
the fugitives.
hidden things, arcana.
Լաւ եւս երեւի այսպէս ընթեռնուլ՝ քան Թաքստոյք, կամ տայք.
hidding-place;
ի թաքստոց լինել, to hide or conceal one's self.
ԹԱՔՍՏՈՑ կամ ԹԱԳՍՏՈՑ. Տեղի թաքստի, տուն պահեստի. մթերք.
Իբրեւ ի թագստոցէ ի գերեզմանէ զգանձ սրբոց իւր առցէ. (Եփր. աւետար.։)
sleeveless cloak.
Որ ոչն ունի զթեզանիս, կամ զերկայնաթեւ հանդերձ. թեզնիքը կարճ.
Եւ թէ կարասցէ ժուժկալել խոշորութեան վարուցն, թեզանատ իլցի, եւ բոկոտն. (Մաշտ. սքեմ.։)
sleeved cloak.
ԹԵԶԱՆԱՒՈՐ ԹԵԶԱՆԵԱՅ. χειριδωτός, χιτών manicatus, tunica Զգեստ՝ որ ունի զթեզանիս. պատմուճան. վերարկու. քոթանակ.
Առնեն կողոբս ամարանի, եւ թազանաւորս ձմերանի. (Եղիշ. միանձն.։)
Վասն ծաղկեայ պատմուճանին, զոր այլք թեզանեայ ասեն. (ուր մարթ է իմանալ եւ կտաւի նրբաթել). (Վրդն. ծն.։)
Այսպիսի սքեմաւ թեզանաւորք երեւին լինել այնոքիկ, զորոց ասի ի գանձս անտոնի եւ համօրէն ճգնաւորաց.
sleeves.
ռմկ. թեզնիկ. χειρής manica Երկայն թեւ զգեստու, իբրեւ բազպան.
Հանգոյն արուեստականացն (խաղալկաց) զթեզանիսն ընդ ձեռսն կարեալ պնդիցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
Իբր զծաղկեղէն զգեստուց հանդերձանս սրբաբեհեզն պատմուճանի ի գլուխ ծայրից լրութեան թեզանեաց շրջապարուրեաց. (Նար. խչ.։)
Պաշտօնեայք թեզանեօքն պատրաստ առ ի գործ ունին զձեռս. (Լմբ. պտրգ.։)
believing in two natures in Jesus Christ;
having two dwelling-places.
Մակաբնակ. երկաբնակ, կամ վերաբնակ, կամ բնակ աւելի. (Հին բռ.։)
Սովորութեամբ հակառակաբան անգիտաց լեզուի՝ Երկաբնակ ձայնեցաւ եւ դաւանօղն երկուց բնութեանց ի քրիստոս. որպէս եւ Միաբնակ՝ ասօղն մի բնութիւն։ (Ասող.։ Կամրջ.։ Տաթեւ. եւ այլն։)
of two kinds, double.
ԵՐԿԱԶՆ կամ ԵՐԿԱԶՆԻ. Կրկնատեսակ. կրկին.
written with a style or large needle, capital;
capital letter.
Գրեալ գրչաւ երկաթեաւ. (մատեան հին, եւ գլխագիր տառ)
Յայտ է յերկաթագիրս, եւ ի գրչագիրսն։ Յերկաթագիր մատեանսն։ Ի մագաղադ եւ ի թուղթ՝ երկաթագիր եւ գրչագիր. (Մխ. ապար.։)
instrument of iron.
made or furnished with iron;
— շաւիղ, cf. Երկաթուղի.
Երկաթով կռեալ. ի կուռ երկաթոյ կազմեալ.
Զօր բազում գումարեալ երկաթակուռս զրահիւք. (Յհ. կթ.։)
Ի վաղիւն կռուեցան երկաթակուռ մահակօք՝ իբրեւ զուռունս դարբնաց, որ բախեն ի վերայ սալից. (Պտմ. վր.։)
iron mine.
ԵՐԿԱԹԱԿՏՐՈՒԹԻՒՆ ԵՐԿԱԹԱՀԱՆՔ. որ եւ ասի երկաթահատք. Մետաղք, ուստի երկաթն հատանի. եւ Հանումն երկաթոյ.
Գերմանիա ... ունի անտառս յոյժ մեծածառս, եւ զերկաթակտրութիւն (ա՛յլ ձ. երկաթահանս). (Խոր. աշխարհ.։)
cf. Երկաթակտրութիւն.
ԵՐԿԱԹԱԿՏՐՈՒԹԻՒՆ ԵՐԿԱԹԱՀԱՆՔ. որ եւ ասի երկաթահատք. Մետաղք, ուստի երկաթն հատանի. եւ Հանումն երկաթոյ.
Գերմանիա ... ունի անտառս յոյժ մեծածառս, եւ զերկաթակտրութիւն (ա՛յլ ձ. երկաթահանս). (Խոր. աշխարհ.։)
Պարսպեցին զնա տուն բնակութեան իւրեանց, եւ կոչեցին սարակինէ, որ ասի երկաթահանք. (Պտմ. վր.։)