yellowish, light.
Դեղնագոյն պայծառ, խարտեաշ, շիկակարմիր. ոսկեգոյն.
Դեղձան հերք (կամ հիւսք). (Խոր. ՟Բ. 6։)
Դեղձան գոյն, կամ մազ, մորուք, անձն. (Ախտարք.։)
Ոչ թուխ եւ ոչ սպիտակ, ո՛չ դեղձան եւ ո՛չ խարտեաշ. (Ոսկիփոր.։)
fair-haired.
Որոյ մազն կամ հերն է դեղձան գունով.
Շնորհաւոր լինի, դեղձանամազ, աչքն մեղուշ. (Ոսկիփոր.։)
canary-bird.
peach-free.
Դեղձենիք, եւ այլն. (Վստկ. ՟Մ՟Ծ՟Բ։)
Յանդիմանել սկսաւ դեղձի զսերկեւիլի. (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Զ։)
yellow.
Ունօղ զգոյն դեղին.
Զմրուխտն կանաչ է, եւ դեղնագոյն. (Վրդն. ել.։ Տօնակ.։)
Դեղնագոյն եւս շրջի քան զոսկի վասն ցանկ հարստութեանն. (Ոսկ. սղ.։)
cf. Դեղնագոյն.
ochre;
yellow incense.
Դեղին խունկ.
Ձիւթ, եւ խունկ, եւ դեղնախունկ. (Մխ. դտ.։)
Իսկ ըստ Բժշկարանի ՝ Դեղնախունկ կամ Դեղնդեղ ասի Դեղին դեղ ինչ, այսինքն ներկ ի փայտէ.
Եւ առանձին, Բրածոյք կամ մետաղ ինչ.
Հատանի ի լերանցն ոսկի, երկաթ, պղինձ, եւ դեղնախունկ. (Կաղանկտ.։)
massicot.
jaundice
yellow, rather red.
Փայլեալ դեղին գունով.
Զարդարանք դեղնափայլք. (Սիսիան.։)
cf. Դեղնախունկ.
cf. Դեղնախունկ։ (Բժշկարան.։)
to become yellow;
to become fair;
to grow red;
to become pale.
Զարհուրեալ դեղնիմ. (Մխ. առակ.։)
որ եւ Դեղնանալ. Դեղնագունիլ. շիկնիլ. փոխիլ երեսաց ի գոյն դեղին տխուր եւ տժգոյն.
Ի պակասիլ ընչիցն դեղնին եւ տրտմին. (Մանդ. ՟Դ։)
Դաղնեալ է վախելով միշտ։ Որ ամաչէ, դեղնի. (Վրդն. ծն.։)
become yellow, grown pale.
ὡχρίος pallidus Որոյ դեղնութիւնն է ի բնէ, կամ տարացեալ.
Եւ ոչ դեղնացեալն վասն երկնչելոյն՝ դեղնոտ (ասի). (Արիստ. որակ.։)
yellow colour;
jaundice;
paleness.
Որակութիւն դեղին գունոյ. եւ Դեղնիլն.
Դեղնութիւն ոսկւոյ. (Զքր. կթ.։)
Դեղնութեան եւ կարմրութեան ոչինչ է ներհական. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Ցաւ, դեղնութիւն երեսաց, եւ այլոց անդամոց. (Մխ. երեմ.։)
Ի ժուժկալութենէն ծաղկեալ դեղնութիւնն. (Բրս. հց.։)
Բազում դեղնութիւն եւ գունատութիւն հեղու զերեսօքն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։)
yolk of an egg.
Դեղին միջուկն ձուոյ.
Բոլոր դեղնուցն. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Ձուի դեղնուց տո՛ւր. (Մխ. բժիշկ.։)
sprung from, earth, terrestrial.
Երկրածին. հողածին.
Դեմետրածին ռամիկ. (Սկեւռ. աղ.։)
religion, faith, sect, belief (of infidels).
• , ի հլ. «պարսկական կրօնը. 2. ա-ղանդ, սուտ կրօն» Եղիշ. ը. էջ 111, 123, 126 138. Խոր. Սեբ. 46. Կղնկտ. Ա. 138, որից դենադարձ Արծր., դենակորոյս Զենոբ. էջ 21 Օրբել. լթ. հրտր. Էմ. էջ 159, պարսկադեն Եղիշ. Պտմ. վր.։
• -Պհլ. dēn կրօն, հաւատք», որի հետ նոյն են պազենդ. dīn, պրս. [arabic word] dīn, զնդ. daēnā «կրօն»։ Իրանեանից փոխառեալ են նաև ս.-սոր. dēn, եբր. արամ. [hebrew word] dīn «օրէնք» օրդ. թրք. din, չէրքէզ. din, սերբ. din ևն բոլորն էլ «կրօն, հաւատք (մահմետական կամ քրիստոնէական)»։ Հմմտ. նաև դենպ'տ, դենիմազդեզն բառերը։-Իրանեան բառի օա-գումը հետևեալ ձևով է բացատրւում.-կայ զնդ. daena-«կրօն» և daēnā-«ներքին էակ, հոգեղէն եսը, անձնականաթիւն կամ հոդի». Bartholomae, 662 և 665 այս երկա-սը իբր առանձին բառ է համարում. այս-պէս նաև Hlorn, որ առաջինից դնում է պրս. [arabic word] dīn «կրօն», իսկ երկրորդից պոս-❇ jān «հոգի» (տե՛ս § 597 և § 413). Geldner, BВ, 15, 261 երկուսը միացնելով դնում է dāy «տեսնել» արմատից. Jensen (տե՛ս Horn, էջ 133 ծան.) փոխառեալ է համարում ասոր.-բաբել. dinu «օրենք» բառից՝ ելամ. den-ձևի միջոցով, որի հետ Autran, Sumér. et ind. էջ 153 նոյն է դնում սու հեր. di «օրենք, արդարաթիւն» բառը։-*իւբշ. 139։
• Schrōder, Thesaur. 15 եբր. din սա-ռից փոխառեալ։ Ուղիղ մեկնես ՆՀԲ.-Peterm. 20 արաբ. dīn լառի հետ։ Möttich. Horae aram. 44, 105 սեմա-կանից փոխառեալ է համարում։ Lag. Urgesch. 309 dhyai արմատից է դնոմ հյ. դեն, զնդ. daēna և եբր. dīn։ Սրանց նման նաև միւսները։
պ. թ. տիյն. տին. Հաւատք. կրօնք. իբր աղանդք.
Ըստ ձախողակի դենին իւրեանց։ Զրկեալ ի կատարեալ դենէս. եւ այլն. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
Դենի ձեր մասամբ։ Հեռացեալ յինէն դենիւ եւ բնակութեամբ. (Խոր. ՟Գ. 34։)
that has forsaken his religion, irreligious.
cf. Դենագարձ.
Հասան որդի վասակայ դենադարձի. (Արծր. ՟Ե. 2։)
Յառաջ մատիք ո՛վ դենակորոյսք, եւ ուրացողք զհայրենի աստուածսն. (Զենոբ.։)
Դենակորոյս եւ սեւերես լիցի. (Ուռպ.։)
penny, denier, denarius.
• , ի-ա հլ. «մի տեսակ դրամ» Յհ. ժբ. 5. Յայտ. զ. 6. Նար. ժէ. էջ 39. գրուած է նաև դինար Պղատ. օրին. 393. Վրք. հց. ուրիշ վկայութիւն չկայ։
• = Յն. δηνάριον հոմանիչից, որ փոխասեալ է լատ. dēnārius «աասանոց (դրամ և կ-իռ)» բառից. այս էլ ծազամ է čeni «տասնեակ» բառից։ Յունարենից փոխառեալ են նոյնպէս արաբ. պրս. [arabic word] dīnār, վրաց. დინარი դինարի, ֆրանս. denier, սպան. dinero, պորտ. dinheiro, իտալ. danaro, denaro, ռում. denariu, հսլ. dinaro, նսլ. denar, սերբ. dinar, պհլ. denār «դենար» (Nyberg, Hilfsb 1, 38 և 2, 55), մինչև սանս. dina-ra և թոխար. քուչ. tinar։ -Հիւբշ. 346։
• Աւռերեան, Բցտր. չփ. և կշռ. 74 պրս. տինառ ձևից։ ԳԴ պրս. տիյնար, բառ յն.։ ՆՀԲ բառ լտ. տէնա՛րիուս, յորմէ յն. տինա՛րիօս։
Բառ լտ. տէնա՛րիուս. յորմէ յն. տինա՛րիօն denarius δηνάριον եւ այլազգ. տիյնար. տինար. իբր Տասնոց կամ տասն դրամնոց. նոյն ընդ Դահեկան, պէսպէս առմամբ՝ որպէս պղնձի, արծաթի, եւ ոսկի.
Ընդէ՞ր ոչ իւղդ այդ վաճառեցաւ երեքարիւր դենարի. (Յհ. ՟Ժ՟Բ. 5։)
Կապիճ մի ցորեան դենարի միոջ, եւ երեք կապիճ գարի դենարի միոջ. (Յայտ. ՟Զ. 6։)
Հնգից հարիւրոց դենարաց պարտուց շնորհաբաշխութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
Persian religion.
• (սխալմամբ գրուած նաև դենիմազդէն, դենիմազդէք) (պարսկական կամ մազդեզական կրօնը» Եղիշ. է. էջ 102, ր. էջ 126,
• -Պհլ. den-i-mazdēsn կամ den-i-māz։ desnān., որ է զնդ. daēnā māzdayasniš կամ daēnā mazdayasnanam «մազդեղական կամ մազդեզանց կրօնը». (կազմուած daēnā-«կրօն» և Mazdāb «Արմաղդ» բառերից)։-Հիւբշ. 139։
head of religion or sect.
• «կրօնապետ, դենի գլուխ» Եղիշ. արևմտեան գրականում գործածւում է այժմ Տաճկաց Շէյխ-ուլ-իսլամի համար։
• = Պհլ. *denpat ձևից, որ կազմուած է den «կրօն» և pat «պետ. զլխաւոր» բառե-րից, իբրև զնդ. *daēnāpaiti-, երկուսն էլ չեն աւանդուած իրանական գրականոթեան մեջ։ -Հիւբշ. 139։
• Ուղիղ մեկնեց Հիբւշ. Pers. Stud. 123.
Պետ դենի. գլուխ կրօնի կամ աղանդոյ.
Իշխան դենպետ էր ապար աշխարհին. (Եղիշ. ՟Ը։)
recently born or produced;
that has recently engendered.
ἕτι γεννώμενος, νεογενής Այն ինչ ծնեալ. նորածին. մատաղ. նոր ծնած.
Դեռածին մանուկ, մանկունք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Զ։ Տօնակ.։)
Որդիս իմ դեռածին է։ Մինչդեռ դեռածինն էր. (Եփր. ի տեառնընդառաջ.։ Տօնակ.։)
Առ սնունդս դեռածին մանկանցն։ Որպէս այնոցիկ՝ որ դեռածինքն են, ասացաւ. (Պղատ. օրին. ՟Զ. ՟Է։)
Զոր սովոր են մանկանց դեռածնաց առնել ծնօղք. (Յիշատ.։)
Եւ իբր Արդ իսկ ծնօղ լեալ, կամ ծնեալ զզաւակ.
Դեռածին մայր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
new married.
conscript, recruit.
τυρόν tyro, novellus Նորընտիր. համբակ ի զինուորութեան. նորեկ. նորակարգ. նորակերտ. եւ յն. բառիւ, տիւռիոն, տիւռոն։ (Նիւս. թէոդոր.։)
ambassador, messenger, envoy;
legate.
• (h-ս հլ. ըստ ՆՀԲ, թէև առանց վկայութեան) «երկու իշխանութեանց միջև պատզամաւոր կամ միջնորդ բանից» Ադատթ. Բուղ. Փարպ. Եղիշ., «2. պաշտօնևաւ» Եւս պտմ. 706 (բց. ի ղեսպանից), որից՝ դեսպա-նագնաց լինել Բուզ., դեսպանութիւն Բուղ. պնդադեսպան Եղիշ.։ Նոր գրականի մէջ՝ դես-պանական, դեսպանատուն, դեսպանաժողով, դեսպանախորհուրդ։
• = Պհլ. dēspan հոմանիշ բառից, որ թէև ա-ռանձին գործածութեամբ աւանդուած չէ, բայց պահուած է պհլ. ❇ ︎ bagdēs-pān «արքայական տուրհանդակ» բարդի մէջ (Stackelberg, WZKM, 17 (1903), 50)։ Նոյնն են հաստատում նաև իրանեանից փո-խառեալ վրաց. დესάანი դեսպանի «ռես-պան» (որ սակայն կարող է և հայերէնի մի-ջոցով փոխառեալ լինել) և արաբ. [arabic word] dusfan. որ Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 759 ա՛յս-պէս է մեկնում. «Դեսպանի նման մարդու են ասում՝ որ մէկի կողմից մի բան ուզելու հա-մար ուղարկւում է. կամ թէ ինքնաբերաբար է գնում. մասնաւորապէս «կաւատ» է նշանա-կում. յոգնակին լինում է [arabic word] dasāfī առում են նաև disfan և այս պարագային յոգնակին լինում է [arabic word] dasafīu»։ Կա-մուս այս բառերը դնում է dsf արմատի տակ, որից նաև ունի [arabic word] ︎ dusafa կամ [arabic word] dusfān «կաւատութիւն», [arabic word] idsar «կա-ւատութեամբ դրամ շահիլ, ապրիլ»։-Հիւբշ. z4ը,
• Lag. Urgesch. 116 և Btrg. baktr. Lex. 58 վերջի մասը համարում է ծա-նօթ -պան մասնիկը։ Lag. Arm. St. § 609 մեզնից է դնում արաբ. dusfan։ Տէրվ, Մասիս, 1881 մայիս 8 համարում է օ-տար բառ։ Հիւնք. իբր տեսպան՝ տեսա-նել բայից. հմմտ. պրս. տիտէպան, թրք. կէօզճի և յն. ϑετμοφήιας։
ἅγγελος nuntius Պատգամաւոր. հրեշտակ. պատուիրակ. միջնորդ բանից ի մէջ տէրութեանց. խապար տանօղ.
Դեսպան կամ դեսպանս առնել առ այլս, կամ արձակել, կամ առաքել. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Եղիշ.։)
Արգելուն զթշնամեացն դեսպանս. (Վրդն. սղ.։)
to go on an embassy.
ԴԵՍՊԱՆԱԳՆԱՑ ԼԻՆԵԼ. Գնալ դեսպանութեամբ.
Սա դեսպանագնաց լեալ էր առ վարազշապուհ. (Բուզ. ՟Գ. 20. (ա՛յլ ձ. դեսպանագնացեալ)։)
congress.
embassy.
embassy, message;
legation;
nunciature.
Պատգամաւորութիւն. հրեշտակութիւն.
Երթիցէ առ թագաւորն վաղէս դեսպանութեամբ. (Ուռհ.։)
ambassadress.
vice-prefect;
treasurer.
• «խորհրդական Պարսից արքունի դռան» Եղիշ. գ. էջ 47 (մէկ ձեռադիր ունի սրա փոխարէն դարանադարձապետ ըն. թերցուածը)։
• = Մեկնութիւնը տե՛ս Անդերձապետ։
Փոխանորդ կամ օգնական արքունի հանդերձապետի.
Մովպետան մովպետի, եւ դերանդերձապետի, եւ մեծ հազարապետի. (Եղիշ. ՟Գ.) մի ձ. դարանդարձապետ։
Իսկ Հին բռ.
Դերանդերձապետ. երեսաց փառազ, կումաշապան. զոր վիրք մոզարհէք ասեն։
first-born granted through a vow.
Յատուկ անուն կամ մականուն, կարծեալ Տէրունիք. եթէ չիցէ համառօտեալն բառիս Անդրանիկ.
Գրիգոր՝ անուանեալն դերանիկ, որ թարգմանի, ուխտիւք խնդրեալ ի տեառնէ. (Արծր. ՟Ե. 3։)
pronoun.
ἁντωνομία pronomen Փոխանուն. փոխանունութիւն. ձայն եդեալ փոխանակ անուան՝ հանդերձ որոշմամբ դիմաց. որպէս Ես, դու, նա, ինքն, այս, որ, եւ այլն. զամիր.
Բանի մասունք են ութ. անուն, դերանուն, եւ այլն։ Ի դերնուանցս են որ ... եւ այլն. (Թր. քեր.։)
Դերանունդ՝ դերանուն, կամ տիրանուն կամ փոխանուն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Դերանուամբն վարեցաւ (ինքն, կամ նա ասելով), նազաբանելով ըստ պիթագորականացն. (Վրդն. ծն.։)
cf. Դերանունութիւն։
pronominal.
antonomasia.
Ըստ քերականաց՝ cf. ԴԵՐԱՆՈՒՆ. ἁντωνομία pronomen
Դերանունութիւն է բառ փոխանակ անուան եդեալ. (Թր. քեր.։)
Ընդ անուամբ (անկանի), իբր թէ դերանունութիւն, եւ մակբայ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Եւ է դերանունութիւն ըստ երից. զի ասի փոխանունութիւն, եւ թերանուն, եւ հասարականուն. (Երզն. քեր.։)
Զառ ի կողեալ կամի յուղղոյ դերանունութենէն յինքնէ. յորժամ իշխանն եկեսցէ. զինքն անուն ձայնեն նմա։ Դերանունութեան խոտորումն ի պատիւ առեալ ընկալաւ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 99։)
ԴԵՐԱՆՈՒՆՈՒԹԻՒՆ. Ըստ հռետորաց՝ ἁντωνομοσία pronominatio Դնելն զհասարակ անուն իբրեւ սեպհականեալ ումեք, կամ զյատուկն իբրեւ հասարակ.
Ոչինչ են պէտք դերանունութեամբ զայնոսիկ, յաղագս որոց բանս ընթանայր, նշանակել (այսինքն զթոնդրակեցի աղանդաւորս՝ պաւլիկեանս կոչել). զի համագործութիւն իրի յանդիմանակաց եղեալ՝ ոչ կարօտանայ անուանակոչութեան. (Յհ. իմ. պաւլ.)
Ուր մարթ է իմանալ զդերանունութիւն նաեւ որպէս պիտակ կոչումն։ Առ հայր իմ եւ առ հայր ձեր ... ընդ ձեռն դերանունութեան լծակցեաց իսկ. (Խոսրովիկ.։)
buffoon, mime;
actor, comedian.
comical.
histrionism;
quackery, puffing, mime.
cf. Իդերեւ ելանեմ.
χερεύομαι incultus, fio, squalesco, ἑλάττομαι decrepo Ի դերեւ ելանել. յետնիլ յարդեանց կամ ի պտղոց. անբեր մնալ. խոպանանալ, իբր դերբուկ լինել.
ժառանգութիւնն անհոգացեալ՝ պղերգութեամբ դերեւանալ եւ նուազել. (Փիլ. տեսական.։)
Ի դերեւացեալն ամայի անդաստանաց։ Զդերեւացեալն անդաստանի յաջորդել անբերութիւն։ Զաշխարհս ամայի եւ դերեւացեալ։ Բոլորք ի վարժիցն երկարասիրութենէ յարմարապէս պայծառանան, եւ անվարժութեամբն դերեւանան. (Պիտ.։)
vanity, uselessness, privation, want.
ԴԵՐԵՒԱՆՔ որ եւ Դերեւումն. Դերեւանալն. յետնիլն. անպիտանութիւն.
Վարժօղքն (աշակերտաց) պղերգագոյնք՝ ի բարի յուսոյն միշտ լքուցանելով՝ ի դերեւանս զնոցա զառածեն զոգիս, ախմարագոյնս յոյժ գործելով։ Փարատել զտաղտկալի դերեւանս անգործութեան՝ յառաջադէմք ելով. (Պիտ.։)
"cf. Դերեւ առնեմ."
ԴԵՐԵՒԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԴԵՐԵՒԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. χερεύω, χερσόω incultum desertum sino, reddo;
desolo Անգործ եւ անպտուղ կացուցանել. խոպանացուցանել.
Անտած խնամով զերէզն դերեւացուցանիցէ անդաստան։ Զամենիցն բարեկարգութիւն անհմտութեամբ դերեւեցուցանէ (կամ դերեւացուցանէ). (Պիտ.։)
Զքաջաբերուն անդս դերեւեցուցանել, հնարեալ ի վերայ նորա անսերութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
"cf. Դերեւ առնեմ."
ԴԵՐԵՒԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԴԵՐԵՒԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. χερεύω, χερσόω incultum desertum sino, reddo;
desolo Անգործ եւ անպտուղ կացուցանել. խոպանացուցանել.
Անտած խնամով զերէզն դերեւացուցանիցէ անդաստան։ Զամենիցն բարեկարգութիւն անհմտութեամբ դերեւեցուցանէ (կամ դերեւացուցանէ). (Պիտ.։)
Զքաջաբերուն անդս դերեւեցուցանել, հնարեալ ի վերայ նորա անսերութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Դերեւանք.
cf. Դերեւանք.
Որում հետեւի փարթամութեան ընչից տանն դերեւումն։ Զտանն ի բարեփառութենէն զդերեւումն. (Պիտ.։)
art of making clothes.
cf. Ասղանի.
bravo! o ! oh!
Դէնն՝ արդէն է . զի սորա արմատն է Արդ։
Եւ շնորհակալուն. դէ՜ն, արքէ՜ն, դրուա՜տ. (Թր. քեր. հյ.։)
Ուր ոչ ուղիղ գրէ Երզն.
ԴԷ՛Ն. պ. տէն, տէնէ, տէնի. Բացագանչութիւն ցնծութեան.
to regard, to look attentively;
to be on the watch, to lie in wait;
— ի վեր ունել, ամբառնալ, to look with attention, to raise the eyes.
ԴԷՏԱԿՆ ՈՒՆԻՄ, կալայ. σκοπεύω, ἁποσκοπεύω, παρακώπτω speculor եւ այլն. Դիտել ակամբ՝ իբրեւ ի հեռաստանէ. ուշ ունել. դիտելով ակն ունել. ուշ դնելով նայիլ կամ սպասել. Տե՛ս (Ել. ՟Լ՟Գ. 8։ Դատ. ՟Ե. 28։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 12. 14։ Ողբ. ՟Դ. 17։)
Դէտակն ունել ճանապարհացն. (Ագաթ.։)
Դէտ ակնունէր նմա, թէ ո՛ւր կորուսցէ զնա. (Եղիշ. դտ.։)
Ուշ եդեալ դէտակն կալաւ ի վերայ (ի զննել). (Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
Դէտա՛կն կալ ի վերայ բանիցդ ասացելոց. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Դէտա՛կն կալջիր ի վերայ այնոցիկ, որ առնեն զհերձուածս. (Եփր. հռ.։)
Այլ եւ զայն դէտա՛կն կալջիր, զի նուազեալ անկան. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
ԴԷՏԱԿՆ Ի ՎԵՐ ՈՒՆԵԼ, ԱՄԲԱՌՆԱԼ. Զաչս ի վեր համբառնալ ի դիտել. ուշ դնել.
Դէտակն ի վեր նոցին կալեալ, տեսին անդ խոտ յարաբարդեալ. (Շ. վիպ.։)
Դէտակն ի վեր ամբառնայր (կամ բառնայր) եղիազար. (՟Ա. Մակ. ՟Լ. 43։)
Դէտակն ի վեր համբարձեալ՝ ժողովէին ի գեղն վժան. այսինքն ուշ եդեալ իրացն. (Յհ. կթ.։)
Քննեա՛, եւ դէտակն ի վերայ դիցես. այսինքն ո՛ւշ դիցես։ (Սեբեր. ՟Թ.)
cf. Դդըչիւն.
ԴԸԴԸՉԻՒՆ ԴԸՆԴԸՆՉՈՒՄՆ. cf. Դդըչիւն.
Գետն երասխ անցանէ ընդ խոխոմս ձիգս եւ նեղս, ահագին դընդըչմամբ իջանէ ի դաշտն. (Խոր. ՟Ա. 11։)
cf. Դդըչիւն.
that fills the world.
Որ ելից կամ լնու զերկիր. աշխարք լեցնօղ.
Լեառն արձանունակ՝ երկրալիր վիմին. (Նար. կուս.։)
cf. Երկրածին.
that torments, or agitates the world;
tormented or agitated on the earth.
Իբրեւ ի գաւիթ գրկաց մի նաւի՝ զերկրածուփ ալիս կոխողի. (Նար. առաք.։)
cf. Աշխարհակալ.
Զայրն արդար (զնոյ) աշխարհի հայր երկրակալ յաւիտենագիր ուխտիւն կացուցեալ. (Ագաթ.։)
Ի թուոյ թագազնից ... ի տոհմէ տիրողաց. ... յերկրակալ զաւակաց. (Նար. խչ.։)
that treads, walks on the earth, terrestrial, worldly.
Որ ինչ է ըստ կենաց երկրի. երկրաւոր.
Վարուց երկրակեաց կենացս ես ինչ ոչ ցանկացայ։ Յետ վարուց երկրակեացս կենաց (զենովք փոխեցեր). (Ագաթ.։)
that treads, walks on earth;
terrestrial.
Որ կոխէ ի վերայ երկրի. երկրածին. հողեղէն.
Երկրակոխ բնութիւն, կամ մարդիկ. (Ճ. ՟Թ.։ Տօնակ.։)
Երկրակոխ հիւթաւորն. (Նար. մծբ.։)
Երկրակոխաց ի զրպարտութենէս ապրեցուսցեն. (Ագաթ.։)
Ձիոց երկուց ... զորս ոչ երկրակոխս, այլ օդագնացս համարէին. (Խոր. ՟Բ. 59. կամ 62։)
Քառանիւթ երկրակոխ նիւթական մարմին. (Սարկ. տոմար.։)
cf. Գետնամած.
perigeum, perigee.
Մերձեալ հպեալ կցեալ յերկիր, այսինքն ի գետին. երկրամած.
Երկրամերձ դիմօք ոք առաջի աստուծոյ անկանի. (Խոսր.։)
Երկրպագութիւն երկրամերձ դիմօք. (Վրդն. լուս.։ եւ Նչ. խնդ.։)
geometrician
γεωμέτρης geometra, terrae vel agri mensor Որ գիտէ չափել զերկիր, զգետին, զգաւառս.
Որ առ երկրաչափսն տեսանին ձեւք. (Փիլ. լին.։)
Որպէս մարմին տկարին է նիւթ բժշկի, սոյնպէս երկրաչափին է նիւթ երկիրս. (Երզն. քեր.։)
Երկրաչափն առնու, եթէ նշան է, որոյ մասն ոչինչ է. (Սահմ. ՟Է։)
Չիք ի նոսա երկրաչափք, եթէ բաժանեսցեն տացեն զսահմանս իւրաքանչիւր. (Վեցօր. ՟Է։)
Մերթ որպէս γεωμετρικός Երկրաչափական.
Ի ձեռին իւրում ունէր լար երկրաչափ. (Զքր. ՟Բ. 1։)
Զգիւտս երկրաչափ ճարտարութեան. (Վեցօր. ՟Ը։)
manuring, fertilizing.
Քաղցր անձրեւն շահեկան՝ բուսուցիչն երկրապարար. (Ագաթ.։)
that surrounds the earth (sea).
Պարփակօղ զերկիր, այսինքն զցամաք. մակդիր ծովու.
Երկրապարփակ տիեզերապատ պտուտակացն պիսիդոնի. (Նար. խչ.։)
worldly-minded.
Որ պշուցեալ հայի ի գետին. մակդիր անասնոց.
Ժառանգութիւն տեառն կոխեցաւ ի գարշապարաց պղծոց, եւ ի խոզական երկրապիշ անցաւորաց։ Ըստ կարգի պաճարաց եւ անասնոց անմտից երկրապիշք եղեալք. (Յհ. կթ.։)
mundane, worldly;
patriot.
Երկրասէրքն, եւ յերկրի կացեալքն. (Լմբ. սղ.։)
Մարմին մեղսամակարգ, եւ յօժարութիւն երկրասէր. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)
ԵՐԿՐԱՍԷՐ. Սիրով խնամածու երկրի տէրութեան իւրոյ, հայրենասէր. աշխարհաշէն.
Զիշխանս խրատեմք երկրասէր լինել եւ ողորմած. (Պտմ. աղեքս.։)
rooted in the earth.
Յերկիր սուզեալ, եւ սուզանալով.
Եւ զոմն երկրասոյզ վախճանաւ կենդանւոյն կորուսանէր. (Պիտ.։)
that has created the world;
created of earth, terrestrial.
Մի՛ թուեսցես ի ճիւղս երկրաստեղծ մատանցդ զգիւտս գործոցս. (Նար. ՟Հ՟Ը։)
Կրաւորաբար, Յերկրէ՝ այսինքն ի հողոյ ստեղծեալ. հողեղէն.
Յերկրաստեղծս նահատակաց։ Ոչ զկնի եղելոց երկրաստեղծիցս նմանութեան։ Երկրաստեղծս բանաւորաց։ Կափուցմամբ երկրաստեղծ աչաց. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. առաք.։)
spread in the world or throughout the world;
stretched on earth.
Ջուրբքն անբաւութեան երկրատարածն ծովու. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
earth-worm.
Գետնի պտըուղ. տե՛ս ի բառն Գետին։
Դարձեալ՝ ըստ Բձշկարանի.
Երկրմայր՝ խոտ է երկու ազգ. միոյն ծաղիկն կարմիր, եւ միւսոյն ծիրանի զետ կապոյտ»։
secondarily, accessorily.
Երկրորդն երկրորդաբար զայսոսիկ զնոյնս ունելով. (Պղատ. տիմ.։)
Որ միտքն է, նախ իմանայ. իսկ որ միտքն ունի, երկրորդաբար իմանայ. (Մաքս. ի դիոն.։)
Երկրորդաբար եւ նուաստաբար. (Դիոն. երկն.։)
to say again, to repeat, to reiterate;
to repeat often, to resume;
— համառօտիւ, to recapitulate;
— ի միտս, to pass again.
δευτερόω itero, repeto Երկրորդ անգամ կամ միւսանգամ ասել կամ առնել. կրկնել, առաջի դնել.
Զքաջաց արանց զյիշատակարանս հանապազ երկրորդէր առաջի նոցա։ Սա երկրորդեաց մեզ զամենայն կարգաւ. (Եղիշ. ՟Է. եւ ՟Ը։)
Աւելորդ համարելով զարտաքնոցն երկրորդել յաղագս սկզբանն առասպելս. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Դարձեալ երկրորդեալ զնոյն բան։ Անդէն երկրորդեալ ասաց. (Փարպ.։)
list, roll.
Եօթանասուն աշակերտացն երկրորդուստ անուան նոցա ուրեք չէ՛ յայտ. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 12։)
worshipper.
προσκυνητής adorator Որ երկիր պագանէ, երկրպագօղ. պաշտօղ. երկրպագութիւն ընօղ.
Ճշմարիտքն երկրպագուք. (Յհ. ՟Դ. 25։)
Երկրպագուքն են առաւելեալք քան զանբան տարերսն. (Եղիշ. ՟Ե։)
Ի քարանց յարուցանել որդիս աբրահամու. այսինքն յերկրպագուաց քարանց եւ փայտից. (Եփր. համաբ.։)
Ինքն անձին իւրում երկրպագու եւ պաշտօնատար լեալ։ Նորայումն լծակցին երկրպագուաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Խառն ընդ երկրպագուքս հոգւոյ։ Զերկրպագուքումդ նշանի։ Գոհաբանութիւն յերկրպագուացս. (Նար.։)
Գրի եւ Երկրպագունք (որպէս եւ Խաչահանունք).
Յանդիմանեաց զերկրպագունս արեգականն եւ հրոյ. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Ը.։)
cf. Երկպառակ.
Իբր Երկու ցեղ եղեալ, կամ յերկուս ցելեալ. երկպառակ. անմիաբան.
Բաժանեալս եւ երկցեղս երեւեցոյց զզօրսն հայոց. (Եղիշ. ՟Դ։)
cf. Երկպառակ.
Զօրագլխացն եւ մեծամեծացն եղեալ յերկփեղկս. (Ուռհ.։)
Իբր Երկպառակ. ուստի Յերկփեղկս լինել՝ է Երկպառակիլ.
to divide in two, to cleave.
Իբրու Յերկու փեղկս կամ ի ծուէնս պատառել. զմիութիւնն բաժանել. քակել, խզել.
Երկփեղկեաց ի բաց զդաշինս ուխտին. (Յհ. կթ.։)
space between two days.
Իսկ երկօթի աւուրբքն զերեքօրեայ զյարութիւն յայտնելով. (Մեկն. ղեւտ.։)
of two days;
in two days.
biduum, biduo յն. պէսպէս. Երկուց աւուրց. երկու օրուան. եւ Յերկուս կամ զերկուս աւուրս. երկու օր.
Երկօրեայ ընթերցուածովքն. (Արշ.։)
Երկօրեայք եկաք ի պատիողոս. (Գծ. ՟Ի՟Ը. 13.) յն. երկրորդականք, այսինքն յերկուս աւուրս.
Երկօրեայ ի նմա առկայացեալ. տե՛ս ի վեր։
cf. Երանի.
ad. triple;
trebly.
Երիս երրակաց փառաբանողաց (իննեակ դասուց)։ Հուպ երրակին (այսինքն երրորդութեանճ) լոյս գերազանց. (Գանձ.։)
Երեշ օրինակաւ կամ թուով. եւ Երրեակ.
Ոց երրակի սիրով բանին՝ հարցանելով քո յետ ճաշին. (Յիսուս որդի.։)
Երրակի յօրինմամբ տաղաւարացն խորհրդոյ։ Վերամբարձեալ ի յերրակի խորանս երկնից։ Երրակի թիւ կատարեալ՝ յերիս անձինըս բաժանեալ. (Շար.։)
ternary, three;
trey.
οἰ τρεῖς, τρισσός trinus, ternus Եռեակ. եռակ. երրորդաւոր, երրորդական, երեքկին.
Երրեակ միութիւն, կամ ինքնութիւն, անձնաւորութիւն, անձն, տէրութիւն. (Շար.։ Նար.։ Պտրգ.։)
Երրեակի տէրութեան ամենասուրբ երրորդութեան սրբութեամբ արժանի լիցուք. (Լաստ. ընթերց.։)
Ընդ առաւօտն հանէր մովսէս զժողովուրդն աստուծոյ երրեկին խորհրդոյն. (Վրդն. ծն.)
ԵՐՐԵԱԿ գ. τριάς ternarius (numerus), ternio Թիւ երրորդ, կամ երեքն.
Երրեակ թէ եւ յառաջնոցն անկեանց ... սակայն ոչ բաժանի ըստ մասնկանաց. (Մագ. ՟Ձ՟Դ։)
Ո՛վ երրեկին զօրութեան եւ կատարելութեան ... որպէս ոմանք յարտաքնոցն իմաստասիրեցին. (Սարկ. լուս.։)
third;
third part;
thirdly.
τρίτος tertius Վերջինն յերից՝ յո՛ր եւ է կարգի.
Օր երրորդ։ Գետն երրորդ։ Յաւուրն երրորդի։ Մինչեւ յերրորդ ազգ։ Երրորդ մասն։ Յասին երրորդում։ Ի կառսն երրորդս.եւ այլն։
Զերրորդն թիւ պատուեցին՝ պատարուն զնա գտեալ. (Մագ ՟Ե։)
Երկրորդքն երրորդիցն առաջնորդեն. (Շ. հրեշտ.։)
Զերրորդն աստուած յերկնից յերկիր ածեր քեզ յօգնականութիւն». իմա՛ զերրորդութիւնն, կամ զերեակն եւ զմին։
ԵՐՐՈՐԴ. գ. Երրիր մասն.
Երրորդ դորակին լիցի ռ խոյ մի. (Թուոց. ՟Ի՟Ը. 14։)
(նոյնպէս է եւ (՟Ժ՟Ե. 6. եւ 7.) ըստ յն. եւ եբր. ուր ի մեզ գրի.)
Երկրորդիւ դորակին։ Զերկրորդ դորակին»։
Երրորդ մնասցէ ի նմա. եւ անցուցից զերրորդ մասն (յն. զերրորդն) ընդ հուր. (Զքր. ՟Ժ՟Գ. 8։)
Եղիցի երրորդ իսրայէլ ի մէջ եգիպտացւոցն եւ ի մէջ ասորեստանեայցն». եբր. երրորդ մասն. (Ես. ՟Ժ՟Գ. 24։)
Փոխանակ երրորդաց սերմանն (զատուցելոց ի բաժ հարկաց). (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 29։)
ԵՐՐՈՐԴ. որպէս Այն՝ որ է յերրորդ կարգի զկնի թագաւորի. կամ փոխանորդ փոխանորդի. եւ Որ ինչ ըստ կարգի լինիցին երրորդ.
Երրորդ ի թագաւորութեան իմում տիրեսցէ, կամ տիրեսցես, կամ լինել իշխան. (Դան. ՟Ե. 7. 18. 31։)
Երրորդք չուեսցեն (ի կարգի բանակին). (Թուոց. ՟Բ. 24։)
ԵՐՐՈՐԴՔ ասին եւ Ամուսնացեալքն երրորդ անգամ։ (Կանոն.։)
ԵՐՐՈՐԴ ԱՆԳԱՄ. մ. τρίτον, ἑκ τρίτου tertia vice, tertio Յերորդում նուագի. երիցս անգամ. զայս երիցս.
Գայ երրորդ անգամ։ Գնաց կաց յաղօթս երրորդ անգամ. (Մկր. ՟Ժ՟Դ. 41։ Մտթ. ՟Ի՟Զ. 44։)
Երրորդ անգամ ... չորրորդ անգամ. եւ այլն. (Ոսկ. մտթ. ստէպ։)
to treble, to triple, to repeat three times.
τρισσόω triplico Երեքկնել. երիցս կրկնել զնոյն բան.
Մտեալ երկրորդէր եւ երրորդէր զբանսն. (Ղեւոնդ. ՟Բ. եւ ՟Է։)
Զնոյն եւ այժմ երրորդէ։ Երրորդեաց զխրատ գոհութեանն։ Այս ուխտս յաստուծոյ՝ որ առ աբրահամ եւ իսահակ, երրորդեցաւ առ յակովբ. (Լմբ. սղ.։)
Երրօրեայ յարութիւն. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Իւղ.
cf. Իւղ, եւ զածանցս նորա։
cook.
Մի՛ ոք զենցէ ուլ եւ եփեսցէ զնա ի կաթն մօր իւրոյ. կա՛մ զի մի՛ եփեսցեն զուլ եւ զմայր ի միասին, կամ զի կաթն սնուցիչ նորա մի՛ եղիցի եփիչ նորա. (Եփր. ել.։)
Մի՛ եփեսցես զգառն ի կաթն մօր իւրոյ, զի մի՛ սնուցիչ նորա՝ լիցի եփիչ նորա. (Վրդն. ել.։)
cooked meat;
cooling draught, decoction.
ԵՓՈՅ ԵՓՈՑ. ἔψημα coctile Եփելի կամ եփուած ինչ. եփոց. յն. է՛փսիմա. եբր. նազիտ. որ թարգմանի ստէպ ի մեզ՝ Թան.
Կառո՛ դու զսանն մեծ, եւ եփեա՛ եփոյ որդւոցդ մարգարէից ... Եկն եւ արկ ի սան եփոյին (զազոխն) ... եւ եղեւ յուտելն նոցա յեփոյէ անտի՝ աղաղակեցին. (՟Դ. Թագ. ՟Դ. 38=40։)
Եփոցք եւ խորովոյք եւ ծախք ի վաճառաց. (Մանդ. ՟Դ։)
cf. Եփոյ.
ԵՓՈՅ ԵՓՈՑ. ἔψημα coctile Եփելի կամ եփուած ինչ. եփոց. յն. է՛փսիմա. եբր. նազիտ. որ թարգմանի ստէպ ի մեզ՝ Թան.
Կառո՛ դու զսանն մեծ, եւ եփեա՛ եփոյ որդւոցդ մարգարէից ... Եկն եւ արկ ի սան եփոյին (զազոխն) ... եւ եղեւ յուտելն նոցա յեփոյէ անտի՝ աղաղակեցին. (՟Դ. Թագ. ՟Դ. 38=40։)
Եփոցք եւ խորովոյք եւ ծախք ի վաճառաց. (Մանդ. ՟Դ։)
the sixth letter of the alphabet and the fourth of the consonants;
six;
sixth;
It is sometimes changed for, or confounded with the letter ս;
զգեստ, սգեստ;
սքողել, զքողել;
զգալ, սգալ.
that marks the accusative;
սիրել զաստուած, to love God;
տեսանել զարեգակն, to see the sun;
ուտել զհաց, to eat bread. This article is sometimes understood, for example;
մնացի՝ զի բերցէ խաղող, եւ եբեր փուշ (instead of զխաղող, զփուշ). It is often repeated;
որք միշտ փրփրեն զիւրեանց զանձանց զամօթ (instead of զամօթ անձանց իւրեանց). It often changes its place;
ետուն նմա գիրս զԵսայեայ (usually զգիրս Եսայեայ).
It marks the narrative or sixth case, on, of, for;
երթալ զոսկւոյ, to go and fetch gold, or in order to bring gold;
առաքել զջրոյ, to send in order to bring water;
խօսել զնմանէ, to speak of him.
It marks the eighth case, round, about, on, above;
արկանել զնովաւ, to put on him;
ածել զբոցով, to pass above the flame, to singe;
անցուցանել զամենեքումբք, to surpass, to surmount, to excel more than all.
augmentative letter;
գրգռել, զգրգռել;
եղծանել, զեղծանել;
անցանել, զանցանել.
unchaste, lascivious, obscene;
luxurious, dissolute.
αἱσχροποιός turpia perpretrans, foedus Որ գործէ զգարշելիս. պղծագործ. որոյ գործն է զազիր եւ զզուելի.
Սատակմամբ մարդկան զազրագործաց դարուն երկրորդի. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Ջրողողն զազրագործաց. (Նար. կ.։)
Զազրագործ են ի մարմնական ցանկութիւնս. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Զազրագործ եւ ժանտապաշտօն եգիպտական ազգին. (Աթ. խչ.։)
Ուսումնատեացք եւ զազրագործք ի մի տեղ գումարեալք. (Վրք. ոսկ.։)
Իբր Զազրագործական. զազիր, զզուելի. զոր օրինակ,
Զազրագործ օրէնք, կամ աղտեղութիւն, կենցաղ. (Մագ. ՟Բ։ Շ. հրեշտ.։ Ոսկ. յանառակն.։)
nasty, ugly, impure.
Զազրութեամբ թորմեալ, այսինքն թրմեալ ծրդեալ, կամ թառամեալ թորշոմեալ. զազիր. գարշ. գարշելի.
Անիծք անկերպաւորք, եւ երամակք ոմանք քրտնածինք զազրաթորմիք. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Ետուն՝ ոմն մունս զազրաթորմիս, եւ ոմն գորտս սքանչելիս։ Զազրաթորմի արիւն։ Կրայքն զազրաթորմիք. (Լմբ. իմ.։ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ովս.։)
cf. Զազիր.
Զազրութեամբ լի, կամ զազրանալի. զզուելի. նողկալի. գարշելի, գանելի.
Ազատք եւս ի զազրալի եւ ի ծառայական գարշելեացն հարկատուութենէ՝ օրհնութեամբ ամուսնացեալքն պահպանին. (Պետ.։)
Ի զազրալի կենցաղոյս առաւ. (Փարպ.։)
Զգեստ ինչ աղտեղեալ՝ զազրալի թուի տեսողացն. (Լմբ. սղ.։)
Յառաջին զազրալի տեսակն փոխիցիմք. (Նանայ.։)
Զազրալի հարուածք». իբր քստմնելի։
that wounds chaste ears, obscene.
Հետեւի բազում զազրալուր բան. (Մխ. ապար.։)
cf. Զազրաբան.
nasty-looking, ugly, deformed, unpleasant to the sight.
ԶԱԶՐԱՏԵՍ ԶԱԶՐԱՏԵՍԱԿ ԶԱԶՐԱՏԵՍԻԼ. δυσειδής, δυσειδέστατος, αἱσχρός deformis, turpissimus Զազիր տեսութեամբ, տեսանելով, տեսլեամբ, տեսակաւ. տգեղ. գարշ. դժոխատեսիլ. գարշելի տեսքով, գէշ.
Չար որդունքն զազրատես. (Գանձ.։)
Չարահոտ են եւ զազրատես. (Մխ. առակ.։)
Ի խխնջիւնից զազրատեսից երփներանգ որակ ծիրանւոյ. (Երզն. լուս.։)
Ոչ ախորժեաց ընդ զազրատես կենցաղն (յն. ընդ զազրակենցաղս) բնակել մեծութիւն շնորհին. (Ոսկ. ղկ.։)
Փոխանակ տգեղին եւ զազրատեսակին զգեղեցիկն եւ զբարետեսակն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։)
Այլք (ի կենդանեաց) տրուպք եւ զազրատեսակք. (Առ որս. ՟Է։)
Զի՞նչ զազրատեսիլ քան զմեռեալ. (Ոսկ. կոր.։)
Քան զսողունս զազրատեսիլս ե՛ւս գարշելիք եղեն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
cf. Զազրատես.
ԶԱԶՐԱՏԵՍ ԶԱԶՐԱՏԵՍԱԿ ԶԱԶՐԱՏԵՍԻԼ. δυσειδής , δυσειδέστατος, αἱσχρός deformis, turpissimus Զազիր տեսութեամբ, տեսանելով, տեսլեամբ, տեսակաւ. տգեղ. գարշ. դժոխատեսիլ. գարշելի տեսքով, գէշ.
Չար որդունքն զազրատես. (Գանձ.։)
Չարահոտ են եւ զազրատես. (Մխ. առակ.։)
Ի խխնջիւնից զազրատեսից երփներանգ որակ ծիրանւոյ. (Երզն. լուս.։)
Ոչ ախորժեաց ընդ զազրատես կենցաղն (յն. ընդ զազրակենցաղս) բնակել մեծութիւն շնորհին. (Ոսկ. ղկ.։)
Փոխանակ տգեղին եւ զազրատեսակին զգեղեցիկն եւ զբարետեսակն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։)
Այլք (ի կենդանեաց) տրուպք եւ զազրատեսակք. (Առ որս. ՟Է։)
Զի՞նչ զազրատեսիլ քան զմեռեալ. (Ոսկ. կոր.։)
Քան զսողունս զազրատեսիլս ե՛ւս գարշելիք եղեն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
cf. Զազրատես.
ԶԱԶՐԱՏԵՍ ԶԱԶՐԱՏԵՍԱԿ ԶԱԶՐԱՏԵՍԻԼ. δυσειδής, δυσειδέστατος, αἱσχρός deformis, turpissimus Զազիր տեսութեամբ, տեսանելով, տեսլեամբ, տեսակաւ. տգեղ. գարշ. դժոխատեսիլ. գարշելի տեսքով, գէշ.
Չար որդունքն զազրատես. (Գանձ.։)
Չարահոտ են եւ զազրատես. (Մխ. առակ.։)
Ի խխնջիւնից զազրատեսից երփներանգ որակ ծիրանւոյ. (Երզն. լուս.։)
Ոչ ախորժեաց ընդ զազրատես կենցաղն (յն. ընդ զազրակենցաղս) բնակել մեծութիւն շնորհին. (Ոսկ. ղկ.։)
Փոխանակ տգեղին եւ զազրատեսակին զգեղեցիկն եւ զբարետեսակն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։)
Այլք (ի կենդանեաց) տրուպք եւ զազրատեսակք. (Առ որս. ՟Է։)
Զի՞նչ զազրատեսիլ քան զմեռեալ. (Ոսկ. կոր.։)
Քան զսողունս զազրատեսիլս ե՛ւս գարշելիք եղեն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
dirty, ugly, impure;
idol.
Պոռնկապատիր պատկերացն կերպարան ... ընդ զազրոտեացն կանացեաց. (Նար. կ.։)
to be suitable.
ԶԱՀՈՄԻԼ. Ըստ Հին բռ. Պատռաճիլ. միաւորիլ։
till tomorrow, tomorrow morning.
ἑπαύριον crastino die, postridie Ընդ այգն. այգուց. ի վաղիւ անդր.
Զայգոյ զատկին ելին որդիքն Իսրայէլի. (Թուոց. ՟Լ՟Գ. 3։)
Արարին զզատիկն յերեկորեայ. եւ կերան ի ցորենոյ երկրին զայգոյ՝ բաղարջ եւ նորի. (Յես. ՟Է. 11։)
hasty, passionate, fiery, wrathful.
Ցասկոտ. բարկասիրտ. որ ուժգին բրդի ի բարկութիւն.
Մի՛ վասն որոյ ինքն արհամարհիցի, զայրացկոտ լինել. յն. սաստիկ. (Բրս. հց.։)
Ոմն զայրացկոտ՝ յոյժ տրտմէր յեղբարցն. (Վրք. հց. ձ։)
Բնութիւն զայրացկոտ. (Վրդն. սղ.։)
flight, gust of passion, anger, wrath, spite, vexation, indignation, fury, rage, revolt;
առ —, in despite of.
ԶԱՅՐԱՑՈՒՔ ԶԱՅՐԱՑՈՒԿՔ եւ ԶԱՅՐՈՅԹ. cf. ԶԱՅՐԱՑՈՒՄՆ, ըստ ամենայն առման.
Առ զայրացուս ինչ ի խարանս մատուցեալ։ Առ զայրացուս ցաւոցն՝ թշնամանս դնեն հիւանդքն բժշկացն. (Սեբեր. ՟Թ։)
Սաստկացուցանեն զզայրոյթ ախտին. (Լմբ. սղ.։)