not marked, unsealed;
not baptized.
ἁσφράγιστος. non obsignatus. Որ չէ կնքեալ, չունօղ զկնիք կամ զդրոշմ եւ զնշան. տամզասըզ, մեօհիւրսիւզ. նիշանսըզ.
Անկնիք ոսկի դիւրաւ ձեռնարկանելի է գողոց. (Բրս. մկրտ.։)
Զկնքելովք տամբքն սատակիչն անցանէր, եւ յանկնիքսն մտանէր, եւ կոտորէր զանդրանիկսն. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Ոչ մկրտեալ. որ չունի զկնիքն քրիստոնէութեան. ոչ լուսաւորեալ մկրտութեամբ սուրբ աւազանին. երախայ.
Իբրեւ զանկնիքս. (Ածաբ. մկրտ.։)
Շրջանակեալ (սուրն բոցեղէն) յորժամ տեսցէ զոք յանկնքիցն, ի բերան պատահէ. (Բրս. մկրտ.։)
Բազումք կան մնացեալ անկնիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
Իսկ մեք ընդ անկնիքսն խառնակիմք. (ՃՃ.։)
Առեալ մկրտել որպէս զանկնիք. (Կամրջ.։)
Վասն անկնիք մեռանելոյ մանկանն. (Կանոն.։)
Լուսաւորեն զանկնիքս մկրտութեամբ սրբոյ աւազանին. (Սարկ. քհ.։)
cf. Անկնիք.
that cannot be weighed;
inestimable, incomparable.
Ոյր չիք կշիռ. անչափ. ընդ որում չկշռի այլ ինչ. անզուգական, անհամեմատ. կշեռքի չեկօղ, աննման. դարթըսըզ, եօլչիւսիւզ, մէնէնտի եօգ.
Որչափ այն արեգակն արեգականս այսորիկ անչափ եւ անկշիռ է. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
Անկշիռ կենացն. (Յճխ. ՟Բ։)
Անկշիռ սահման, կամ իշխանութիւն, խոնարհութիւն։ Անկշիռ եւ անհամեմատ գովեստիւք։ Ի սպաս մարտիրոսաց անկշիռք եւ անզուգականք. (Նար.։)
Եւ արտաքոյ քան զկշիռ արդար. անչափաւոր. չափ չի պահօղ. չըրփըսըզ. օրանսըզ.
Ի մարմինս մեր ի յաճախութենէ լինին անկշիռ խառնուածք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
Անչափ ջերմութեամբ զանկշիռ անզուգութեանցն տանին պարսաւանս. (Պիտ.։)
Առանց կշռելոյ.
Անկշիռ (կամ անկշեռ) վաճառեալ, եւ կամ կշռաւ. (Մխ. դտ.։)
cf. Անկշիռ.
Որքանութիւն անկշռելի։ Անկշռելի բերկրանօք։ Անկշռելիս ուխտազանցութիւնս։ Որ ինձ անկշռելին է, քումդ անճառութեան չափեալ է. (Նար.։)
Զի մի՛ զանկշռելի չարիսն ընդունիցիմք. (Ոսկ. հռ.։)
Անկշռելի երախտիք. (Լմբ. համբ.։)
Անկշռելի սմա ի դասս քաղաքավարացն ամենեւին ոք գտցի. (Պիտ.։)
Անկշռելի ական տեսանելեաց. (Ագաթ.) իմա՛ անըմբռնելի, կամ ուր չհասանէ կշռութիւն՝ այս ինքն ձկտումն աչաց։
untrodden, desert.
Անկոխ աթոռ. (Ոսկ. մտթ.։)
ԱՆԿՈԽ ԱՆԿՈԽԵԼԻ. ἅβατος, ἁνεπίβατος, ἁτριβής. invius, non tritus. Ոչ կոխեալ. ոչ կոխոտեալ. դժուարակոխ անապատ. մարդ չիկոխած. պասըլմամըշ. իզսիզ. գըր. եէպան.
Յերկիր անկոխ։ Յանկոխ երկրին։ Անապատ անկոխ։ Անկոխ ճանապարհ։ Յանկոխս (այս ինքն յանկոխ վայրս) հարին զխորանս։ Թողլոյ զնա յանապատ, եւ առցէ նոխազն յինքն զանօրէնութիւնս նոցա յանկոխն։ Յագեցուցանել զանկոխն եւ զանշէնն. եւ այլն։
Ընդ խիստ եւ ընդ քարուտ եւ ընդ անկոխ հետեւել եւ ընդ անճանապարհ. (Փիլ. բագն.։)
Սերմանել եւ ի վիհս անկոխս, թէ հնար ինչ իցէ. (Սահմ. ՟Թ։)
Լեռնաձեւ անկոխ կուտակմանց. (Անան. եկեղ։)
Ընդ անկոխ ընթացաւ սահման յատակի (այս ինքն ծովու). (Նար. առաք.։)
Անկոխ դրախտին ճանապարհ բացաւ. (Ոսկ. ես.։)
Զանկոխն օձի զարքունի գնալ ճանապարհ. (Անան. ի պետր.։)
Անդաստան ընծայեալ Աստուծոյ՝ անկոխ. Ածաբ. կիպր. յորմէ եւ Խոր. հռիփս.։
Նաղ է փարախս, սակայն գայլոցն անկոխելի. (Առ որս. ՟Ը։)
Վայր անմխիթար, եւ ամենայն մարդկային գնացից անկոխելի. (Կլիմաք.։)
Կամ ուր ոչ լինի կոխել. անմատոյց.
Բարւոք գտեալ ի դրունս անկոխից. այս ինքն անմատոյց սրբութեանց. որպէս յն. ἅδυτον. (Դիոն. եկեղ.։)
Ի յանկոխն մարդկային մտաց սրբութիւն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Անփորձ, եւ բոլորից անկոխ ունի զգոյութիւն. (Մաքս. նշ. եկեղ.։)
Գերազանց քան զբնակութիւն ի յանկոխելին տեղի ձեռնարկէր։ Իմաստասիրութիւն վերնական եւ անկոխելի. (Նար.։)
cf. Անկոխ.
bed;
mattress;
nuptial couch;
— անպիտան, անարդ, truckle-bed;
խորշ անկողնոյ, alcove;
դնել յանկողնի, ննջեցուցանել, to put to bed;
գնալ յ—, ննջել, to go to bed;
փետրալից —, feather-bed;
յարդալից —, straw-bed;
—ս արկանել, to make a bed;
մտանել յ—, to go to bed;
յառնել յանկողնէ, to get up;
յարդարել զ—, to make the bed;
անկեալ դնել յանկողնի, to take to one's bed.
(որպէս թէ ԸՆԿՈՂԻՆ, ընկողմանելի՝ հանգիստ կողին. կամ ուր անկեալ դնի ոք.) κοίτη. cubile, στρωμνή, στρῶμα. stragulum, stratum, lectus. Խշտիք մարդոյ. մասն մահճաց՝ մազեղէն, բրդեղէն, խոտեղէն, յորոյ վերայ լինի ննջել կամ ընկողմանիլ. տէօշէք, եաթմագ.
Առնուցուն զանկողինս, որ ընդ կողիւք քովք կայցեն։ Կշտամբեաց զնա հիւանդութեամբ անկողնի։ Յարեաւ Դաւիթ յանկողնէ իւրմէ։ Ի սենեակս անկողնացն։ Յանկողնի իւրում։ Արտասուօք իմովք զանկողինս իմ թացի. եւ այլն։
Ոչ էր հանգուցեալ ի վերայ անկողնոյ. (Փարպ.։)
Գետնատարած անկողնօք, կամ անկողնոց. (Կորիւն.։)
Զծածկարան անկողնոյս։ Մահճացս անկողնի. (Նար.։)
Գիշերային անկողնացն պատրաստութեամբ հանգչել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Փոխանակ թագաւորական անկողնացն. (Իսիւք.։)
Լալով թանայր զմահիճս անկողնի. (Գանձ.։)
Լայնաբար, սպասք անկողնոյ կամ մահճաց, բարձ, եւ այլն. տէօշէմէ, սէտիր, սէրկի, եասթըգ, քերէվէթ.
Անկողինս ծիրանի՝ ոսկեհուռ անկեալս. (Փիլ. տեսական.։)
Անկողնի կարասիք. (Արիստ. աշխ.։)
Անկողինն՝ որ կայր ի ներքոյ գլխոյ նորա. (Եւս. պ. դ. 15։)
ԱՆԿՈՂԻՆ, կամ ԱՆԿՈՂԻՆՔ. Առագաստ ամուսնացելոց. ամուսնութիւն. մերձաւորութիւն.
Պատուական է ամուսնութիւն, եւ սուրբ անկողինք։ Մի՛ խառն անկողնովք։ Զաւակ անօրէն անկողնոց։ Ելեր յանկողինս հօր քո։ Յայնժամ պղծեցեր զանկողինս՝ յոր ելեր. եւ այլն։
Պղծել զնուիրեալ սուրբ անկողինս ընկերի իւրոյ։ Հարազատ ամուսնութեանն պարկեշտ անկողինքն պահին։ Պատուական անկողնեացն միաւորութիւն. (Պիտ.։)
Ի սուրբ անկողնոյ ծնեալ. (Ոսկիփոր.։)
mattress-maker.
bed-fellow.
Ամուսին. այր եւ կին. ὀ καὶ ἠ σύγκοιτος. concubitor, -trix. էրիկ կնիկ. եօլտաշ.
Յանկողնակցէ քումմէ զգո՛յշ լեր պատմել ինչ նմա. (Միք. ՟Է. 5։)
Այլազգեացն ի ձեռս մատնէր զիւրն այրն եւ զանկողնակիցն. (Ոսկ. հերոդ.։)
Նեղասրտեալ յանկողնակցէն՝ խնդրէ զառաւօտն, զի փախստական լիցի. (Լմբ. առակ.։)
Արգելու զիւրսն յօտար անկողնակցաց. (Պիտ.։)
bed-fellowship.
Անկողնակիցն գոլ. մերձաւորութիւն առն եւ կնոջ.
Ի հասանելն նոցա ի միաբանութիւն անկողնակցութեան. (Մխ. դտ.։)
Զղջումն է անկողնակցութեան (ընդ օտարի) հետեւումն, եւ տրտմութիւն. (Լմբ. իմաստ.։)
to make a bed.
ԱՆԿՈՂՆԱՐԿ ԼԻՆԵԼ. Արկանել կամ յարդարել զանկողին. տէօշէք պրագմագ. տէօշէյի եափմագ.
Ոչ ումեք ոք անկողնարկ լինէր. (Եղիշ. ՟Ը։)
that cannot be plundered, not subject to devastation.
ԱՆԿՈՂՈՊՈՒՏ ԱՆԿՈՂՈՊՏԵԼԻ ἅσυλος. inspoliatus, intemeratus, tutissimus. Զոր չէ մարթ կողոպտել. անկապտելի. անքոյթ. անձեռնարկելի. անապական, որ չի թալլըւիր. սօյուլմազ. չալընմազ. էմին.
Յանկողոպուտ գանձս արքայութեանն համբարիցես։ Սատանայ անգամ չկարէ կողոպտել. այլ յանկողոպուտ գանձին պահեսցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 25։)
Անկողոպուտ մեծութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Պահեաց զկուսութիւնն անկողոպուտ. (ՃՃ.։)
Աստի անդր մատուսցուք յանկողոպտելի գանձանակն ի ձեռն աղքատաց։ Զամենայն ինչ անդր ժողովեսցուք յանկողոպտելի գանձարանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24. 28։)
Գանձ կամ զգեստ անկողոպտելի. (Շար.։)
Հարսն Քրիստոսի հարազատ, նուէր անկողոպտելի. (Ածաբ. կիպր.։)
Անկողոպտելի մաքրութիւն. (Խոսր. հռիփս.։)
Անկողոպտելի ուրախութիւն. (Զքր. Ծն.։)
cf. Անկողոպուտ.
uncalled, not named;
uninvited;
— բազմական, parasite, smell-feast, trencher-friend.
Մերթ՝ ոչ կոչեցեալ, առանց հրաւիրման. μὴ καλούμενος. non vocatus, vel invitatus.
Անկոչ ինքնակամ յօժարէր երթալ ի տունն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։)
Փոյթ սիրելի յուրախութիւնսն կոչեցեա՛լ (այս ինքն ի կոչիլն եւեթ) պարտ է մերձակայիլ. իսկ ի փորձութիւնսն (բարեկամին՝) անկոչ. (Ոսկիփոր.։)
Ընթասցո՛ւք առ Տէր, եւ անկոչ եկեսցէ առ մեզ. (Կլիմաք.։)
Մերթ՝ անանուն. անյորջորջելի յատուկ կոչմամբ. ἅκλητος. nomine carens, apellatione potior.
Անկոչի, եւ գերագոյն քան զանուն երեւեցելոյ գերագոյի Աստուածութեանն։ Օրհնել զանկոչին եւ անանուան Աստուածութեանն բազմանունութիւնս. (Դիոն. ածայ.։)
ԱՆԿՈՉ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍ ասի, որպէս անթեմ, առանց անուան սեպհական վիճակի.
Անկոչ եպիսկոպոսք, որք արտաքոյ կարգաւորութեան են. (Կանոն.։)
infrangible, hard.
Որ ոչ կոտորի, կամ ոչ մանրի ի կոտորս. կարծր. որ չի կոտրիր.
Իբրեւ զխիստ ինչ եւ զանկոտոր. (Յոբ. ՟Ի. 18։)
not fallen;
that cannot fall or be thrown down.
ԱՆԿՈՐԾԱՆ ԱՆԿՈՐԾԱՆԵԼԻ Որ ոչ կործանի, կամ չանկանի. անսասան. հաստատուն. վար չինկնօղ, ամուր կեցած. եըգըլմազ. տիւշմէզ. մամուր.
Քաղաք անկործան։ Արձան հաստատեա՛ միշտ անկործան։ Կայ կանգուն՝ անկործան։ Սիւն անկործանելի. (Նար.։)
Անկործանելի մնալ ի դրդուողացն. (Լմբ. սղ.։)
Հաւատ անկործանելի զարգանայ խորհրդով ընդ խոկումն մահու. (Կլիմաք.։)
that cannot be lost, imperishable;
without loss.
Ուր չիք կորուստ. որում անմարթ է կորնչել. անպակասելի. անվատնելի. որ չիկորսըւիր. գայպ՝ զայ օլմազ.
Զի անկորուստ լիցի արդարութիւնն. (Ագաթ.։)
Զի անկորուստ պահեսցի աստուածային կամացն հաճոյութիւն. (Յճխ. ՟Է։)
Կեանք անկորուստ։ Յաւանդ անկորուստ. (Նար. ՟Ի՟Դ. ՟Ի՟Ե։)
Զի զիս զանարժանս՝ անկորուստ եւ անվնասելի ընդ փրկեցելոցն հաղորդեսցես. (Նար. ՟Լ՟Զ։)
weaving, texture;
weft.
որ եւ ԱՆԳՈՒԱԾ. ὔφασμα, συνυφή. textura, contextura. Ոստայնանկութիւն. եւ հիւսուած. ընդելուզումն. գործած. բանուածք. տօգույուշ. էօրմէ. եւ գործն անկեալ՝ հիւսեալ. բանած բան. իշլէնմիշ տօգունմուշ շէյ.
Անկանէր ընդ նմին անկուած ականակապ։ Ըստ վերնոյ խառնուածոյն անկուածոյ վակասին։ Հիւսեալս ընդ միմեանս յանկուած վակասին. (Ել. ՟Լ՟Թ. 10. 18. 19։)
Խոյր բեհեզեայ՝ անկուածով ոսկւոյ. (Խոր. ՟Բ. 31։)
Ոսկէթել անկուածովքն. (Լմբ. սղ.։)
Երկդիմի անկուածս (լանջանոցին). (Փիլ. քհ.։)
Զնկար անկուածոյ ճառիս դրուատի. (Նար. առաք.։)
Մթերս գունից եւ անկուածոց. (Խոր. ՟Ա. 23։)
Դուն ուրեք՝ որպէս անկումն, այս ինքն անկանիլն. ինկնալն, տիւշիւղ. σύπτωσις.
Զի մի՛ երբէք կակղացեալք ախտիցն՝ ի ներքս անկուածովքն հովտանայցեմք. (Նիւս. երգ.։)
woven.
Ոստայնանկեալ. հիւսեալ. հիւսկէն. ընդելուզեալ. բանած, հուսած. տօգունմուշ. եօրմէ. ὐφαντός. textus, textilis.
Անկուածոյ հիւսկէն։ Գործ անկուածոյ. (Ել. ՟Ի՟Զ. ՟Ի՟Ը. ՟Լ՟Զ. ՟Լ՟Թ.) ստէպ. ուր յն. երբեմն է՝ հիւսածոյ, եւ երբեմն՝ հիւսողի։
fall, tumble;
overthrow, ruin, subversion;
degradation;
cadence;
վերստին —, second fall;
relapse.
Անկանիլն, ըստ ամենայն նշ. իբր կործանումն. վայրաբերումն. զրկումն, վրիպումն, մահ, պատահումն եւ այլն.
Յարուցին ի գլորմանէ զանկումն ամենայնի երկրի. (Ագաթ.։)
Ահա անկումն անհնարին. (Պիտ.։)
Զանկմունսն Երիքովի պարսպացն. (Փարպ.։)
Առաջի անկմամբ. (Յհ. կթ.։)
Անկումն կաթողիկոսին (յաթոռոյ)։ Սուգ առեալ վասն անկման փեսային. (Յհ. կթ.։)
Բազմաց անկումն մեծամեծաց (ի ճակատու). (Խոր. Բ. 82։)
Հիւանդութեանց ի վերայ անկումն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ի ճշմարտութենէն ի բանն անկումն. (Բրս. ծն.։)
Արտաքս անկումն. իբր ի դուրս բերումն, յաւելուած. (Արշ. ԺԳ։)
ԱՆԿՈՒՄՆ կամ ԱՆԳՈՒՄՆ. որպէս անկիւն, ըստ յն.
Շարժին ըստ սո՛ւր անգմանցն։ Ներքուստ ի վեր բերեն ըստ սո՛ւր անգմանցն. (Արիստ. աշխ.։)
ՅԱՆԿՈՒՄՆ, կամ ՅԱՆԳՈՒՄՆ, յանգման. որպէս ի յանգումն, ցկատարած, ի վախճանի. յաւարտ.
Ի սկզբանցն մինչեւ յանկումն գալ կենցաղոյս. (Պիտ.։)
Յանգումն բերեալ՝ տեսանէ զամենայն ի բարիս աւարտեալ. (Մագ. Ե։)
Աստանօր յանգման գրոցս կարգեաց զյաղագս ունելոյն բան. (Անյաղթ ստորոգ.։)
ԱՆԿՈՒՄՆ. որպէս անկուած. գործած.
Բաբիլոնացւոց անկմամբ ոսկեղէն թել ճեղանակ. (Պտմ. աղեքս.։)
ԱՆԿՈՒՄՆ կամ ԱՆԳՈՒՄՆ. որպէս անկիւն, ըստ յն.
Շարժին ըստ սո՛ւր անգմանցն։ Ներքուստ ի վեր բերեն ըստ սո՛ւր անգմանցն. (Արիստ. աշխ.։)
to kick, to strike with the hind feet;
to resist, to reject.
եւ չ. ԱՆԿՈՒՇԵՄ ԱՆԿՈՒՇՆԵՄ որ եւ ԱՆԳՈՒՇԵԼ, ԱՆԳՈՒՇՆԵԼ. (լծ. ընդ անգոսնել, անկոսնել, անկուսնել. մերձի եւ ի հյ. կուշտ. եւ ի պրս. կիւշիտէն, ունկն դնել) աքցանել. կիցս ընկենուլ. որպէս թէ տալ անկանիլ յուսոց. ἁπολακτίζω. recalcitro. թէքմէ վուրմագ, չիֆտէ սալմագ.
Յագեցաւ, յօրացաւ, եւ անկուշեաց զսիրելին. (Օր. ՟Լ՟Բ. 15։)
Անգուշնեաց սիրելւոյն. (Լմբ. սղ.։)
Վազս առեալ փռնգալով, անկուշեալ՝ յետս կոյս զիշխանն ընդոստուցեալ ընկենոյր։ Ի պարարտութենէ պորտոյն անկուշեալ. (Յհ. կթ.։)
Զի յետ դարձին եւ դուք դարձեալ անկուշեցէք. (Ոսկ. ես.։)
Նոքօք գիրանայ եւ անկուշէ. (Եփր. հռ.։)
Եւ իբր անգոսնել. ստունգանել. անսաստել. կամ առ ոտն հարկանել. ընդ վայր հարկանել. ընդվզիլ. թօթվել, չսեպել.
Զի մի՛ կիրթ բանիցն անկուշնեսցեն (կամ անկոշնեսցեն) լսօղքն. (Ոսկ. հռ.։)
Մի՛ հեթանոսաբար անկուշներ ի պատուիրանացն Աստուծոյ. (Մանդ. ՟Զ։)
Անգոսնեացն եւ անգուշեաց՝ մի բառ է. Շայն՝ ասորի, եւ Սէ՝ հայեցի. (Երզն. քեր.։)
rough, rude, uneven, rugged.
Որ չէ կուռ (պողոտայ). ոչ կռեալ. անկոխ. շատ մարդ չիկոխած. ἅτριπτος. non tritus.
Անկուռ է առաքինութեանն ճանապարհ. քանզի սակաւք են՝ որ գնան ընդ նա. եւ կո՛ւռ եւ կո՛խ՝ չարութեանն։ (Անխրատն) ի յանկուռ ճանապարհաց ոչ խոտորեալ եւ խորշեալ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Չէ՛ անկուռ ճանապարհ, ընդ որ ընթանալ եմք հանդերձեալ. (Լմբ. սղ.։)
Եւ ոչ սրբոց հարցն է անկուռ ճանապարհ. (Գերմ. թղթ.։)
not carved, unpolished, rough.
Ոչ կոփեալ. անտաշ. եւ դժուարին ի կոփել. չտաշած, չկոկած, ձեռք չիդպուցած, ամբողջ. պիւթիւն՝ էնտամըյլա.
Ամենայն ի քարանց պատուականաց, չափով յանկոփից (յն. այլազգ է)։ Առնեն վէմս անկոփս ըստ օրինացն (յն. ամբողջ). (՟Գ. Թագ. ՟Է. 9։ ՟Ա. Մակ. ՟Դ. 47։)
Ի գլխոյ լեռնէն առեալ վէմս անկոփս՝ յաղթս. (Ագաթ.։)
Զկարծրութիւն անկոփ վիմացն՝ սխրալի կոփեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։ Իսկ Մագ. ՟Ծ՟Ը.)
Անկոփ բան կատակական. իբր անհարթ. անշուք։
without cries;
unable to cry out.
Որ ոչ կռնչէ կամ չկարէ ճիկ հանել. անբարբառ. ձանը կտրած.
Ոչ ձայն պաղատանաց զկնի արձակեաց, քանզի անկռինչ էր. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
without contention;
without resistance;
without quarrel.
Ոչ կռուօղ. եւ չունօղ զկռիւ. հեռի, կամ ազատ ի կռուոյ. ἅμαχος. qui non pugnat, pugna carens.
Անկռիւս լինել. (Տիտ. ՟Գ. 2։ (այլուր, մի՛ կռուօղ)։)
Որոց (հրեշտակաց) ոչինչ այնպէս առանձինն՝ իբրեւ զանկռիւն եւ զանամբոխն (գոլ). (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Ի նոցա (դիւաց) բառնալն, եւ զմեզ մոռանալն՝ մեք անկռիւք լինէաք. (Լմբ. սղ.։)
Եւս եւ ըստ յն. ոճոյ իբր անկռուելի. անառիկ.
Ետես նա զերկիրն յուսացեալ բերդիւք եւ անկռիւ ամրոցօք. (Եփր. ծն.։)
impregnable;
invincible.
Կամ անըմբռնելի, անմերձ. ուր չիք կռիւ ձեռին կամ կռուան ոտից. որուն չըլլար դպչիլ. տօգանըլմազ. դութուլմազ.
ἅμαχος. inexpugnabilis. Անմարտնչելի. անառիկ. անպարտելի. ճէնկ իլէ ալընմազ, գարշը գօնմազ.
Աստուծոյ զօրութեանն՝ որ անկռուելին է։ Անշարժ հիմանն, անկռուելի նաւահանգստին. (Ոսկ. ՟ա. կոր. եւ եղ։)
Անկռուելի է յամենայն իրս սովորութիւնն. (Նիւս. կուս.։)
Զքո խորհուրդսդ, եւ զանկռուելի (կարծեցեալ) թիւրութիւնսդ ծանեաք։ Զի՞նչ իցէ ի մեծագունացն նոցա եւ անկռուելեաց. (Առ որս. ՟Գ. ՟Ե։)
Ներհակս ինձ զօրացուցի՝ ապառումս եւ անկռուելիս. (Նար. ՟Ի՟Ա։)
Եղջիւր՝ զուարակի ամրութիւն է անկռուելի. (Իգն.։)
Օծումն՝ անկռուելի ի ձեռաց թշնամւոյն. (Վրդն. սղ.։)
Փուշս շուրջ զպտղովն արկեալ, որպէս զի անկռուելի օդագնացացն դարանակալութեան պահեսցի. (Պիտ.։)
intestate.
Որ չառնէ զկտակ. առանց կտակի. կտակ չըրած. վասիյէթսիզ.
Յորժամ հայրն մեռանի անկտակ. (Մխ. դտ.։)
impassive, insensible.
Անկիր. անկարեկան. ոչ կրօղ կիրս ինչ յինքեան կամ յայլմէ. անվնասելի. անախտ. անապական.
Աններգործական, եւ անկրական. (Խոսրովիկ.։)
Յանկրական հրոյ եւ լուսոյ երկին բաղկացեալ. (Տօնակ.։)
Հրդեհեա՛ անկրական հրով ահաւորիդ։ Անկրական եւ անսահման սիրոյ քո։ Մի՛ առագաստեսցէ մառախուղ մեղսասիրին զանկրական լոյս էութեան քո. (Բենիկ.։)
unable to bear;
insupportable.
Իբր անբերելի.
Ո՞վ ոք (յիշեաց) զանկրելիսն էութեանն, եւ ոչ թախծեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Թ։)
Եւ իբր անկրական. անչարչարելի.
Աստուած անկրելի մնայ ի կրից մարմնոյ. (Սանահն.։)
cf. Անկիրթ.
Յովանակս անկրթական. (Նար. ՟Ի՟Բ։)
want of discipline, indocility, rudeness.
Անկիրթն գոլ. անվարժութիւն. սորված չըլլալը, կրթութիւն չունենալը.
Զի մի՛ քանցեսցի լնդացն փափկութիւն եւ անկրթութիւն. (Նիւս. կազմ.։)
Մտրուկ (է) մարմինն վասն անկրթութեանն. (Երզն. մտթ.։)
irreligious.
Օտար ի ճշմարիտ կրօնից. անհաւատ, մոլար. մէզհէպսիզ.
Մահու պարտաւոր է, եւ անկրօն։ Առն անկրօնի. (ՃՃ.։)
Անկրօն կրօնք. (Սամ. եր.։)
Զչար կրօնսն անկրօնս. (Կոչ. ՟Զ։)
irreligion.
disjoined, separate;
that does not participate, that takes no share.
Որ չէ կրոցդ կամ հաղորդ. անմասն. անբաժ. իլհագ օլմայան, լագասըզ, պէրի. ἁμέτοχος. non particeps, expers.
Ամենայն ախտի անկցորդ՝ Աստուծոյ բնութիւնն է։ Անկցորդ է եւ ի վեր քան զամենայն ախտս։ Անուն ունայն՝ անկցորդ ի ճշմարտութենէ իրաց. (Փիլ.։)
Անկցորդ մնացեր ի մասնէ հողածնելոցս հասարակաց։ Անկցորդ տեսականաց, կամ պարտեաց մեղանաց։ Առ օրէնս երկրի անկցորդ. (Նար.։)
Մի՛ հաղորդեսցի խորհրդոյս, այլ զգուշութեամբ դրանցդ՝ անկցորդ սմին լինիցի. (Լմբ. պտրգ.։)
Կենդանի արծաթն (սնդիկ՝) յամենայն աղտոյ մարմնոյ անկցորդ. (Կլիմաք.։)
inflexible.
ԱՆԿՔԵԼԻ կամ ԱՆԿԸՔԵԼԻ Որ ոչն կքի. անկորանալի. անընկճելի. որ չի ճկիր. էկիլմէզ. եէնիլմէզ.
Անկքելի նահատակք, կամ նահատակութիւնք։ Անկքելի արութեամբ, կամ բռնութեամբ. (Պիտ.։)
speechless;
without aspiration;
breathless.
Ոյր չգուցէ հագագ. անշունչ. անշշունջ. անձայն.
Անհագագ ոմն, եւ անկենդան, եւ առ ամենայն հրաման նուազեալ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
not fusible;
indissoluble;
indigest.
Ոչ հալեալ. առանց հալելոյ կամ եղծման. չհալած, չաւրած. էրիմէտէն, էրիթմէտէն.
Զմենանդրի զպատկերն անհալ թողեալ ի ձաղանս յանպատեհ տեղւոջ. (Սոկր.։)
Զոր պահեաց անհալ՝ նկարելով ի նմա պատկեր արքունի. (Երզն. մտթ.։)
Կամ որ ինչ դժուարաւ հալի ի ստամոքսն. դժուարաւ մարսելի. անմարս. հազմ օլունմազ.
Ի ծանր եւ անհալ կերակրոց. (Մխ. բժիշկ.։)
indisputable, irresistible.
Որում չէ մարթ հակառակ կալ՝ իրօք կամ մտօք. անժխտելի. յն. անյերկուանալի.
Այս է ճշմարտութեանն անհակառակելի արդիւնք, յորժամ զթշնամիս ոք կոչիցէ վկայս. (Փիլ. իմաստն.։)
pacific conduct.
Չհակառակիլն. խաղաղասիրութիւն. յն. անյաղթասիրութիւն.
Եւ դու տե՛ս զանհակառակութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 17։)
that does not participate;
incommunicable;
that does not receive the communion.
ἁμέτοχος, ἁμέθεκτος. non particeps, expers. որ չէ հաղորդ իմիք. անկցորդ. անմասն. անբաժ. մասնակից չեղօղ. իլհագ օլմայան, լագասը եօգ.
Ոչինչ յէիցս՝ անհաղորդ ի բարւոյ, կամ անհաղորդ միոյ. (Դիոն. ածայ.։)
Անհաղորդ կամաց հօր երկրաւորի։ Զաւակք անհաղորդք չարեացն Սոդոմայ. (Նար. ՟Կ՟Է. եւ Նար. առաք.։)
Խնամակալութեան անհաղորդ լեալ ի Քրիստոսէ. (Գէ. ես.։)
Անհաղորդք են յետինքն բոլորիցն գերագունիցն առանձնաւորութեանց. (Դիոն. երկն.։)
Չհաղորդեալ խորհրդոյ սուրբ հաղորդութեան. եւ հատեալն ի սուրբ խորհրդոյ անտի կամ ի հաղորդակցութենէ եկեղեցւոյ. հաղորդ՝ կամ սրբութիւն չառած, մասնակցութենէ կտրած.
Անհաղորդ եմ յանապական օրինացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Հաղորդելոցն ասաց լինել ի թողութիւն մեղաց, եւ ոչ անհաղորդիցն. (Գր. հր.։)
Անհաղորդ կացցեն ամս երիս։ Եթէ անհաղորդ մեռցի. (Կանոն.։)
Մի՛ անհաղորդ եւ անդասակից դատապարտեր զմեզ ի հօտէն Քրիստոսի. որ հայի եւ ի ՟Ա. նշ. (Վրք. ոսկ.։)
ἁμέθεκτος, ἁκοινώνητος. incommunicabilis, non communis. Անհաղորդական. անհաղորդելի. որում ոչ լինի հաղորդ լինել ըստ ամենայն բանի.
ՅԱստուծոյ անհաղորդ էէն յառաջ եկեալ առատ հեղմամբ (գոյք ամենայն). այս ինքն յԱստուծոյ՝ որ ըստ Աստուածութեանն է անհաղորդելի. (Դիոն. ածայ.։)
Կամ որ չկամի հաղորդակից լինել մարդկան, որպէս եւ որ չկամի հաղորդել այլոց զիւր բարիս. ուրիշներէն հեռացօղ. եւ ուրիշի բարիք մը չընօղ.
Որք ի լերինս եւ ի ծերպս վիմաց մեռան՝ անհաղորդք ի մարդկանէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Անհաղորդ կեանք ագահաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)
incommunicable.
որ եւ ԱՆՀԱՂՈՐԴ ասի, ըստ որում անհաղորդելի. սեպհական. ոչ հասարակ. ἁκοινώνητος.
Զանհաղորդական անունն (Աստուծոյ՝) քարանց եւ փայտից եդին. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 21։)
unpleasant, disagreeable, offensive;
disgustful;
— իմն օրինակաւ, disagreeably;
— լինել, to displease;
to disgust.
to displease, to be disagreeable.
ԱՆՀԱՃՈՅԱՆԱԼ Անհաճոյ գտանիլ. չսիրուիլ. սէվիլմէմէք.
Ջանայ հաճոյանալ նմա, երկնչի անհաճոյանալոյ ի նմանէ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
insipid, unsavoury;
nauseous, disgustful.
ἅναλος. insulsus եւ μωρός. insipidus. որ եւ մորոս, եւ անհամեստ. Անբաժ ի համոյ. անհամեմ. անախորժ. անաղի. անլի. տադսըզ. լեզզէթսիզ.
Անոյշ, եւ անհամ. (Յճխ.։)
Անհամ ըստ ճաշակոյ. (Փարպ.։)
Անհամ է պտուղ կաղնոյն. (ՃՃ.։)
Նմանութեամբ ասի.
Բանք ձեր ոչ լինիցին անհամ. (Շ. ընդհ.։)
Անհամ պատասխանի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Երկրորդել զանհամ պատմութիւնս նոցա. (Վեցօր. ՟Զ։)
Զանհամ սովորութիւնն եբարձ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։)
Ո՛վ անմտութիւն եւ անհամ մորոսութիւն. (Եզնիկ.։)
Անհամ ձեւ. (Երզն. քեր.։)
Անհամ խօսելով. (ՃՃ.։)
Զի եթէ յայտնեալ էր՝ թէ ե՛րբ գայ նա, անհամ լինէր գալուստ նորա. (Եփր. համաբ.։ եւ Ոսկ. գծ.։ եւ Երզն. մտթ.։)
Ոչ եղէ աղ անհամից. (Մաշկ.։)
Լինիջի՛ր համեմիչ անհամից. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)
Լացցո՛ւք, մի՛ անառակս եւ անհամս. (Ոսկ. փիլիպ.։) (այս ինքն անհամեստ կամ անշնորհ օրինակաւ։)
discordant, dissonant, incongruous;
cf. Անմիաբան.
discord, dissension, misunderstanding;
disconvenience, incongruity, unsuitableness;
cf. Անմիաբանութիւն.
to grow insipid, to be nauseous, to be disgustful.
Անհամ լինել. կորուսանել զհամ՝ իրական կամ նմանական. անհամնալ. տադսըզ լանմագ.
Անհամացաւ աղն ճշմարտութեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Նորին աղագաւ անհամացաք, եւ կոխան ոչ միայն մարդկան եղաք, այլ եւ զանազան ախտից. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
not brief, not concise, prolix.
ԱՆՀԱՄԱՌՕՏ ԱՆՀԱՄԱՌՕՏԵԼԻ. Ոչ համառօտեալ. երկար. մշտատեւ. հաստատուն.
Անհամառօտ յոյս (Աստուած)։ Կատարեցեր զյուսոյն յերկարաձգութիւն, որ առ քեզ պահեալ անհամառօտելի. (Նար. ՟Գ. ՟Ծ՟Բ։)
innumerable, infinite.
ἁναρίθμητος. innumerabilis. Որոյ չիք համար կամ թիւ. անթիւ. անթուելի. անհաշիւ. համրանք չունեցօղ. հիսապսըզ. հատսըզ. սայըսըզ.
Զենուին արջառս եւ ոչխարս անհամարս եւ անթիւս (յն. մի բառ) ի բազմութենէ։ Մեռեալս անհամարս։ Անհամար մնացեալ են արտաքոյ այդր գրոյ. (՟Գ. Թագ. ՟Ը. 5։ Իմ. ՟Ժ՟Ը. 12։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 14։)
Անհամար տեսիլս. (Ագաթ.։)
Գունդ կազմէր անհամար բազմութեամբ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Անհամար բիւրուց. (Նար. ՟Ժ՟Ե։)
Կամ ἅλογος. որոց համարն ոչ է առեալ. ոչ հաշուելի. դժուարին ի հաշուել. սայըլմազ.
Աւուրքն առաջինք անհամա՛րք լիցին, զի պղծեցաւ գլուխ ուխտի նորա. (Ծուոց. ՟Զ. 12։)
Ինձ են անհամար իմոյս անձին բիծք. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
Առանց համարոյ. անչափ.
Անհամար բամբասելով. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
Ի պահս եւ յաղօթս անհամար էր. (ՃՃ.։)
Առանց համար պահանջելոյ, կամ քննելոյ. անպատուհաս.
Զիա՞րդ զյայտնի զմեղս անհամար թողուցու. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Վասահամբաւ.
choked with thirst, very dry or thirsty.
ԾԱՐԱՒԱՀԱՏ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾԵԱԼ. Հատեալ ի կենաց, կմ հիւծեալ եւ մաշեալ առ ծարաւոյ.
Սովամահ եւ ծարաւահատ լինել. (Մանդ. ՟Ը։)
Որք ծարաւահիւծ մատուցանել՝ զովանան։ Ծարաւահիւծեալ պասքելոցն. (Զքր. կթ.։ Աթ. խչ.։)
cf. Ծարաւահատ.
ԾԱՐԱՒԱՀԱՏ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾԵԱԼ. Հատեալ ի կենաց, կմ հիւծեալ եւ մաշեալ առ ծարաւոյ.
Սովամահ եւ ծարաւահատ լինել. (Մանդ. ՟Ը։)
Որք ծարաւահիւծ մատուցանել՝ զովանան։ Ծարաւահիւծեալ պասքելոցն. (Զքր. կթ.։ Աթ. խչ.։)
cf. Ծարաւահատ.
ԾԱՐԱՒԱՀԱՏ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾԵԱԼ. Հատեալ ի կենաց, կմ հիւծեալ եւ մաշեալ առ ծարաւոյ.
Սովամահ եւ ծարաւահատ լինել. (Մանդ. ՟Ը։)
Որք ծարաւահիւծ մատուցանել՝ զովանան։ Ծարաւահիւծեալ պասքելոցն. (Զքր. կթ.։ Աթ. խչ.։)
to be or feel thirsty, to be athirst;
— արեամբ, to be greedy of blood.
ԾԱՐԱՒԻՄ ԾԱՐԱՒԵՄ διψάω sitio. որ եւ ԾԱՐԱՒԱՆԱԼ. եւ որպէս ռմկ. ԾԱՐԱՒԵՆԱԼ. Ունել կամ կրել զ ծարաւ. ծարաւի լինել. պասքիլ. պապակիլ. տոչորիլ. եւ նմանութեամբ՝ Ւարօտիլ. ցանկալ. տենչալ. փափագել. ծարւիլ, ծարւենալ.
Ծարաւեցաւ յոյժ, եւ աղաղակեաց առ տէր։ Ծարաւեցան, եւ կարդացին առ քեզ։ Ոչ քաղցիցեն, եւ ոչ ծարաւեսցին։ Ծարաւեաց անդ ժողովուդն ի ջրոյ։ Ծարաւեաց առ քեզ հոգի իմ։ Ծարաւեցի, եւ արբուցէք ինձ։ Միւսանգամ ծարաւէ։ Մի՛ ծարաւեսցէ յաւիտեան.եւ այլն։
Ծարաւես պասքիս անկարօտդ աստուած իմում փրկութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
Զաղբիւր աստուածային ըմպելոյ յիս ձգելով, զորնայն ծարաւեաց. (Խոր. հռիփս.։)
Դեւք չարք ընթանան ծարաւելով. այսինքն անյագաբար. (Յհ. կթ.։)
Որդանցն բացեալ զբերանս իւրեանց՝ ծարաւին արեամբ մեղաւորաց. (Ոսկ. ապաշխ.։)
Ծարաւեցան զօրք նորա ի ջրոյ. յն. ծարաւով նեղեցան. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 5։)
dry, droughty, arid, scorched.
διψῶν, διψώδης, ἅνυδρος sitiens, sitibundus, siticulosus. Անջրդի. մակդիր երկրի՝ որ ջրոյ կարօտի. սուսուզ.
Ծարաւուտ վայրք, ապառաժ. (Նար. ՟Ի՟Դ։ Ղեւոնդ.։)
to dye with antimony, to dye ones eyelashes or eyebrows;
— զաչս, to paint one's eyes.
στιβίζομαι stibio lino. Ծարրով օծանել զաչս. ծարիր ամանալ կամ քարշել յաչս. Ծարուր քաշել.
to dilate, to expand, to propagate, to spread;
to extend, to stretch.
իսկ կր. իբր ձ. ἁναπεταννύω, ἑκτείνω, -ομαι extendo, -or χέω διαχύω, χέομαι effundo, diffundo, -or, spargo. Պարզել, սփռել, իլ. ճապաղել. ձկտել. տարածել՝ որպէս թէ զծալսն բանալով. հոսել. զեղուլ.
Զլոյս դիտութեան ընդհանուր յերկիր ծաւալեցին։ Ծաւալեցին յեկեղեցիս։ Առատապէս ծաւալեալ ի մեզ ծաւալէ. (Խոսր.։)
Ծաւալել զստուգութեան վարսն ի նախանձ բազմաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
Զլոյսն յերկիր ծաւալեսցէ ճառագայթս. (Արծր. ՟Դ. 3։)
Ծաւալեսցի կանուխ լոյս քո. յն. ծագեսցէ. (Ես. ՟Ժ՟Ը. 8։)
Այն ինչ վարդագոյն ծայրակարմիր արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28։)
Շնորհատուն խաչ ծաւալեաց ի խաւարէ լոյս. (Կաղանկտ.։ Նար. ՟Ի՟Ե։)
Բոց հրոյն ծաւալէր շուրջ զերանելեաւն. (Ճ. ՟Ա.։)
Զօրէն ջրոյ, որ ընդ դաշտ ինչ ծաւալիցի. (Առ որս. ՟Գ։)
Իբրեւ զհօր ինչ գետ առ ի կողմն ի լայն ծաւալեալ. (Խոր. ՟Գ. 37։)
Ծաւալի ընդ տիեզերս ամենայն լիապէս գիտութիւն աստուածութեան քո տէր։ Գունդք հրեշտակաց յերկիր ծաւալին. (Մաշտ.։ Մանդ. ՟Ը։ եւ Շար.։)
Փայլատակումն ճառագայթից, կամ ջուր համատարած ծաւալեալ։ (Պիտ.։)
cf. Ծաւալ առնում.
"cf. Ծափս հարկանեմ."
to applaud
Զնմանութիւն բերելով մանկանցն եբրայեցւոց էափելոյն եւ ոստո մատուցանելոյն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Կապեցին պարս, ծափէին, եւ երգելով ասէին, ո՛հ ո՛հ, պամբոյ ժպտեցաւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
to smack the lips.
Ի հաց ուտելն մի՛ ձայնեսցէ՛ բերան քո, եւ մի՛ ծափծափեսցեն ատամունքդ. (Ոսկիփոր.։)
to lisp, to mutilate or mangle speech, to speak broken English, bad French, etc.
ԾԵԹԵՒԵԹԵԼ. Ծեքծեքել զձայնն. սեթեւեթելով բարբառել. ցըթը փըթը, ցըսի փցի խօսել.
Ոչ կարէր զխաղտախուղտ ասորերէն բարբառել, կամ զյունարէն ծեքածուռ ծեթեւեթելն. (Ճ. ՟Ը.։)
small fragments, crushed matter, trash;
— վշոյ, tow-cardiugs, fescue.
καλάμη stipula, sordes (stuppae). Ծեծեալ եւ տրորեալ նիւթ. փշուրք իրաց ծեծելոց. ծեղ. ունգ. մղեղ. կեղեւանք.
Եղիցի զօրութիւն նորա իբրեւ զծեծեած վշոյ. (Ես. ՟Ա. 31։)
to strike, to beat;
to crush, to grind, to pound;
— զկուրծս, to beat the breast.
τύπτω percutio ῤαβδίζω virgis caedo. Գան հարկանել. բախել. կոփել. հարկանել. ծեծել, զարնիլ.
Առնուին զեղէգնն, եւ ծեծէին զգլուխ նորա. (Մտթ. ՟Ի՟Է. 20։)
Ծեծէր ցորեան ի կալ. (Դատ. ՟Զ. 11։)
ՈՐ միանգամ ոք աղաղակեսցէ, բրօք ծեծեսցեն զնա. (Եւս. պտմ.։)
Զփոկս առի, զի իմով գեղարդեամբ եւ զինուք ծեծեցից զխուժադուժսդ։ Իմովք ձեռօք ծեծեալ՝ ի ծառայութիւն հնազանդեցուցից. (Պտմ. աղեքս.։)
Մաքսաւորն ծեծելով զկուրծսն իւր՝ արդարացաւ. (Հ. կիլիկ.։)
Զթէոդուլոս սրով ծեծեցին. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Գ.։)
Լա՛ւ էր մօտ յաստուած ծեծանիլ՝ քան ի նմանէ հեռի լինել. է աշխարհիկ ձայն. փոխանակ ասելոյ, ծեծիլ. գանակոծ լինել։
stem, stalk;
stubble.
Նոյն եւ ռմկ. որպէս Ծիղ, եւ Ծղօտ, Ցօղուն. καλάμη stipula.
Դիւրածախ ծեղն՝ ատոք ցորենոյն բարձօղ. (Երզն. լս.։)
Հոր փորեաց, եւ ծեղ անցոյց, որ երբ գայր ոք, ի ներքս անկանէր. (Ոսկիփոր.։)
Ա՛ռ զծեղն, եւ ձգէ՛ յախոռն։ Ի ծեփն՝ յերդի ծեղ խառնէ՛. (Վստկ.։)
to tend the aged.
γηροκομέω curam senis gero. Տածել եւ դարմանել զծերս. ծերաբոյծ լինել.
Զծերս պատուեցե՛ք, եւ ծերատածեցէ՛ք։ Զոր ըսփոփմամբ ծերատածեալ, յաշխատութեանցըն հանգուցեալ. (Շ. ընդհ. եւ Շ. վիպ.)
Իջեալ յակոբ յեգիպտոս՝ ծերատածի ամենայն որդւովքն ի յովսեփայ. (Նախ. ծն.։)
full of years, old.
Պատկաառէր եղիսաբէթ, զի ծերաւուրցն դարձաւ յամուսնութիւն. (Եփր. համաբ.։)
to keep half closed.
Փոքր մի բանալ, կամ ի վեր առնուլ.
Ծերպաց զսալն (զքարն կափարիչ). (Ոսկիփոր.։)
cf. Ծեփ.
Քերել բերել ի ծեփածոյ նաւին նաւթոյ. յն. ի նաւին նաւթոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
poultice, cataplasm;
—իս դնել ի վերայ, to apply a poultice.
to plaster, to cement;
to lute.
ἁλείφω, καταχρίω, ἑπιχρίω linio, oblino, obduco եւ ἁσφαλτόω bitumino. Ծեփով օծանել, պատել, բռել. թ.
Ծեփել զտուն, կամ զորմ, զխնդրունս։ Ծեփել բռով, նաւթիւ, կպրաձիւթով, հողով։ Ծեփել զկաւն ի վերայ աչաց։ Ծեփել, եւ գունել.եւ այլն։
Ծփեա՛ զտուն քո. զի եկեալ գեղեցկացուցից զնա զանազան նկարուք. Յառաջ նկարեա՛, եւ ապա ի վերայ ծեփեցից. (Խոսր.։)
Ընդ սեամս դրոշմաբար ծեփելով (զարիւնն)։ Քան սնդոյրն ի յայտսն ծեփելոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։ եւ Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
Ծեփեցաւ դուռն երանոյ նորա պապանձելովն. (Եփր. համաբ.։)
prepuce, foreskin.
Ծեփ. եւ Ճարպ կամ պարարտութիւն եւ թաղանթ պատեալ։ (Փիլ. լին. ՟Գ. 48։)
pronounced badly.
Զյունարէն ծեքածուռ ծեթեւեթելն (բարբառոյ). (Ճ. ՟Ը.։)
to overstrain, to distort the sense of a passage, phrase or word, to parody.
Որք յայլ դէմ ծեքելն կամին զհոգենուագ մարգարէութիւնն ի քրիստոս։ Մի՛ զասացեալսդ ծեքիցես. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. հռ.։)
Մի՛ ոք զբանս այսու ծեքեսցէ։ Յաղագս ծեքելոյ զօրհնութիւնս՝ հերձուածողացն. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
զանունն իմ տէր՝ ոչ ցուցի նոցա. ծաքելով է ընթեռնելի (թերեւս պարուկաւ, կամ զիմաստն գուշակելով), փոխանակ ասելոյ՝ թէ ցուցի. (Կիւրղ. ել.։)
Զբան աւետարանին մի՛ ծեքեսցեն, այլ ճշմարտութեանն հետեւեցին. (Նչ. խնդ.։)
Միշտ այնու ծեքէ զանուանս նոցա. այսինքն կեղտ անուամբ կոչէ. (Նչ. եզեկ.։)
vegetable pitch;
bulb, bulbous root.
ԾԻԹՐԱՅ կամ ԾԻԹՐԱՍԻՆ. որ եւ ԿՂՄՈՒԽ. ի բառս Գաղիանոսի դնի որպէս յն. պիւթիս, կամ բիթի՛օն որ է ազդ վայրի սոխի, կամ ծաղկի. πυθίων.
funny, laughable;
ridiculous, risible.
γελοῖος ridiculus. Ծաղու արժանի. ծիծաղելի. ծիծաղելու.
Ծիծաղելիս վիճակս ետուն (դից). եւ նոքիմբքայսոքիւք գարշելեօք եւ ծիծաղելեօք զինքեանս թշնամանեցին. (Առ որս. ՟Է։)
Ծիծաղելի է ի սնոտի իսկ զի՞նչ եւ իցէ աշխատիլն՝ առ ոչինչ հասանելով հաստատուն. (Պղատ. օրին. ՟ժբ։)
laughing, given to laughter.
Փոխանակ ծիծաղկոտի՝ մտախոհ. (Ածաբ. նոր կիր.։)
Երանի տայ սգաւորաց, եւ եղուկս կոչէ զծիծաղկոտս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
Ոչ է պարտ ծիծաղել, եւ ոչ ծիծաղկոտաց յանձին ունել. այսինքն համբերել. (Վրք. հց. ձ։ եւ Բրս. կան.։)
Մեղայ ծիծաղելով, եւ ծիծաղկոտացն յանձին ունելով. (Մաշկ.։)
blade;
stalk, stem.
ԾԻՂ καλάμη stipula. որ եւ ԾԻԼ. ԾԵՂ. ՃԻՒՂ. ԸՆԾԻՒՂ կամ ԸՆՁԻՒՂ. Շառաւիղ բուսոց. եւ Ցօղուն. եղեգն եւ բուն խոտոց. ծղօտ. ծիլ, ծեղ, ճուղ. (վր. ճիլի, պրտու).
Որպէս արս՝ հրեղէնս ի մէջ ծղի անկեալք՝ ոչ չար ինչ կրէին. (Ոսկ. գծ.։)
Ի մրջնառիւծոց՝ ծիլ ոսկեքաղոց՝ բերեալ պտուղ. (Ծիլ ծայր ունէր զուողն) (կամ զունողն) երկնից (խաչն) Տաղ.։
to debilitate, to weaken, to extenuate, to emaciate, to consume, to make lean or hectic.
(լծ. ծորել, սորել, թորել) φθίω, φθίνω corrumpo, macero, tabefacio τήκω liquo. Հիւծել. հալել մաշել. տկարացուցանել. եւ Ծախալ. կր. ձ. Հիւծիլ. մաշիլ. տկարանալ. ἁσθενέω, τήκομαι deficio, marcesco, tabesco, liquor. նիհարացնել. կր. նիհարնալ, վատուժնալ, հալիլ մաշիլ.
որով ցաւքն զմարմին մեր ծիւրէ. (Լմբ. սղ.։)
Յաշխատութիւն քննութեան, որով ծիւրեցին ծնկեցին զմարմինս իւրանց փիլիսոփայքն. (Վեցօր. ՟Դ։)
Ծիւրեալ ախտիւ. cf. Ծիւրական։
ամենայն ախտիւ ծիւրեալ։ Հիւանդութեամբ ծիւրին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Վրդն. սղ.։)
այլ ծիւրեցայ հոգօք նոցին, եւ մաշեցի զկեանս ընդ նոսին. (Յիսուս որդի.։)
Չարն մախացեալ ընդ մեծ բարւոյն փառաց (ի դրախտի), նախանձու ծիւրէր (կամ ծիրէր)՝ խնդրէր հնարս իրացն. (Տաղ.։)
Ծիւրեալք եւ ծնգեալք եւ ցամաքեալք ի տարակուսական սովոյն. (Յհ. կթ.։)
Ետես ծիւրեալ ծնկեալ։ (Ոսկ.ես.։)
Էր որ կռուով, է՛ր որ չարաչար ախտիւք ծիւրեցան. (Կաղանկտ.։)
Մարմին (մեռեալ) ծիւրէ անցանէ. յն. ծորի. ῤεῖ defluit.
full of smoke, smoky.
Լի կամ լցեալ ծխով. եւ նման խանձողի. մխոտ մրոտ.
Ծխալից շարաւ վիշապին. (Նար. խչ.։)
Հալածեցին զձեզ իբրեւ մեղուս ձխալիցս. (Եփր. ել.։)
tobacco;
եղէգն —ոյ, tobacco-pipe, pipe.
parish priest, curate.
ԾԽԱԿԵՐ որ եւ ԾԽԱՏԷՐ ասի. Երէց կամ աւագերէց մասնաւոր թաղի ժողովրդեան, ժողովրդապետ. որ եւ ասի իբր լտ. ձայնիւ՝ ՊԱՌՈԽ. parochus.
Որք հոգաբարձութիւն հոգւոց ունին, զորս հայք ծխակեր անուանեն. (Մաշտ. ջահկ.։)
enveloped in smoke.
Յրուեա՛ զծխամած թանձրութիւն. (Նար. խ.)
Զճենճերս ծխամած միգապատեալս զոհից կռոցն. (Ճ. ՟Ա.։)
pipe, tobaccopipe;
— արեւելեան, chibook or long oriental pipe;
— Պարսից, narghileh or flexible pipe;
գլուխ, բերան —ի, mouthpiece of -;
վառարան, տաշտակ —ի, pipe-bowl;
կորտ —ի, drainage from -;
աւելուկ —ի, pipe-brush;
— քարչ, smoker.
to smoke, to emit smoke.
καπνίζω, καπνίζομαι . Յ fumo, fumigo. այրելն ծուխ հանել, ծուխս արձակել. մուխ հանել, մխել.
Լեառն սինայ ծխէր առ հասարակ։ Մերձի կամ մերձեա՛ ի լերինս, եւ ծխեսցին։ Հնոց կամ լեառնն ծխեալ։ Որ ի վկայութիւն չարութեանն ծխեալ՝ կայ խոպանացեալ։ Յերկուց փայտից խանձողացն ծխելոց.եւ այլն։
Յորժամ տրտմութեան հառաչումն ծխի (ի սրտէ), եւ սուգն պատի անհնարին. (Մաշկ.։)
exhaling.
Ծխօղ զխունկ. բուրիչ. Անուշահոտ խնկոցն ծխիչ. (Գանձ.։)
smoker;
սենեակ —աց, smoking-room.
to be smoked.
Ծխոտ լինել. մրոտիլ. մրճոտիլ. մխոտիլ.
Փոշոտեցան եւ ծխոտեցան սրահակք. (Եղիշ. ՟Ը։ Յհ. կթ.։)
Հեփեստոս էր արուեստիւ դարբին. (վասն որոյ աստուածաբանն) աստուած մրաթաթախ եւ ծխոտեալ կոչէ զնա. (Նոննոս.։)
strangles, quinsy.
τὰ περιίσθμια tonsillae. ի Բժշկարանի ՝ ըստ վերծանելոյ Ստեփ. լեհ. իբր Ուռոյց կոկորդի յարմատն լեզուի ի ջերմութենէ եւ ի ծարաւոյ առթեալ.
to suck, to imbibe;
to suck up, to absorb;
— զօդ, to breathe the air;
թուղթդ ծծէ, this paper blots.
θηλάζω sugo ῤοφέω sorbeo ἑκπίνω ebibo ἑκσιφωνίζω per siphonem exhaurio ἐλκύω traho. Արմատն է Ծուծ. (կամ ռմկ. ծիծ. լծ. թ. սիւզմէք. եւ նոյն ընդ լտ. սու՛կօ). Յինքն ձգել զըմպելին կամ զօդ. քամել լափել զոր ի խորս կայ. դիել. իսպառ ըմպել. ուտել ցյագ. կշտապինդ վայելել.
Սրտմտութիւն նորա ծծէ զարիւն իմ։ Զսրտմտութիւն վիշապաց ծծեսցէ։ Ծծեսցի զօրութիւն նոցա. (Յոբ. ՟Զ. 4։ ՟Ի. 16։ ՟Ե. 5։)
Ցիռք ի դաշտս ծծեցին զօդս իբրեւ զվիշապ. (Երեմ. ՟Ժ՟Դ. 6։)
Զխոնաւ օդ փոխանակ ցամաքի առ ի փրկութիւն ծըծեցի. (Փիլ. յովն.։)
Ջերմութիւնն ծծէ եւ ձգէ զօրութեամբ իւրով։ Ջերմութիւն արեգական ծծեաց։ Պատրոյգք ճրագին ծծեն քամեն զիւղն առ ի կերակուր հրոյ. (Վեցօր. ՟Գ։)
Զօդոյս՝ զոր միշտ ծծեմք, յայտ առնէ. (Եզնիկ.։)
Անարիւն ճիպռանցն նմանեցին, որ կենդանի են միայն զօդն ծծելով. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ի պատաւ կալ արքունեացն, եւ ծծել զպարարտութիւն երկրին. (Կաղանկտ.։)
Ըստ սողոմոնեան տզրկին առ սկսաւ՝ զարիւնս նոցա ծծէին։ Զի թերեւս առցեն տիչ ի նմանէն ըստ բարուց տզրկի առ ի ծծել զարիւն նորա (կեղեքելով զինչս). (Յհ. կթ.։)
Կտցաւն իբր դժնիկ փչովք խոնաւութիւն. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Արհամարհեալ (էր հրէայքդ) ի մէջ ազգաց, գործել զանարգանաց արուեստս, արիւնածուծս լինել, զորա ի պարանոցաց մարդկան ծծէք փողովք ապակեղինօք. (Պիտառ.։)
sulphurous, mixed with sulphur.
ԾԾՄԱԲԵՐ ԾԾՄԲԱԲԵՐ ԾԾՄԱԽԱՌՆ ԾԾՄԲԱԽԱՌՆ. որ բերէ յինքեան կամ ունի զծծումբ, եւ խորհուրդ ծծմբոյ.
Սոդովմացւոց հուր ծծմբաբեր, իջցէ ի գլուխդ արիւնակեր. (Շ. եդես.։)
Զհրացան զծըծմբախառն բարկութիւնն, զոր տեղեաց ի սոդոմ. (Եփր. խոստով.։)
Ծծմախառն հրով բորբոքեցան. (Արծր. ՟Գ. 17։)
Հուր ծծմբախառն յերկնից ի վերայ նոցա տեղայր. (Նչ. եզեկ.։)
cf. Ծծմաբեր.
ԾԾՄԱԲԵՐ ԾԾՄԲԱԲԵՐ ԾԾՄԱԽԱՌՆ ԾԾՄԲԱԽԱՌՆ. որ բերէ յինքեան կամ ունի զծծումբ, եւ խորհուրդ ծծմբոյ.
Սոդովմացւոց հուր ծծմբաբեր, իջցէ ի գլուխդ արիւնակեր. (Շ. եդես.։)
Զհրացան զծըծմբախառն բարկութիւնն, զոր տեղեաց ի սոդոմ. (Եփր. խոստով.։)
Ծծմախառն հրով բորբոքեցան. (Արծր. ՟Գ. 17։)
Հուր ծծմբախառն յերկնից ի վերայ նոցա տեղայր. (Նչ. եզեկ.։)
moth-hole;
rust-hole, corroded part.
ԿԵՐՈՒԱԾ կամ ԿԵՐԱԾ. Տեղի եւ մասն կերեալ եւ մաշեալ. եւ ուտելն.
Ամենեքեան ի ծառոյ ծորելով, ի ճիճոյ միոյ կերուածէ (հին տպ. կերուածոյ)։ Կերպաս ի ճճոյ (տպ. կերածոյ ճիճոյ). (Խոր. աշխարհ.։)
to form, to figure, to fashion, to make.
διαγράφω, ἑκγράφω describo, delineo, pingo. Կենդանագրել զկերպարանս. նկարագրել. քանդակել. դրոշմել. ծրագրել.
Աչօք իւրովք տեսցէ զինքն կերպագրեալ յորդին իւր սպանեալ ի կայենէ։ Նկարագրել զքանիսն՝ յօրինեալ կերպագրեալ որթս խաղողաբերս այգեգործովք. (Արծր. ՟Ա. 1։ ՟Ե. 8։)
Զաաստուածանմանութիւնն յանձինս կերպագրել. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Խ՟Թ։)
Կնիք մատանւոյ տերամբ կերպագրեալ. (Նար. կուս.։)
Յինքեան տիպն կերպագրէ. (Սկեւռ. աղ.։)
Կերպագրէ կանխաւ զանցս աղետիցն. (Ոսկ. գծ.։)
in many fashions, in various forms, diverse, varied.
որ ինչ երեւի ի կերպս կերպս. պէսպէս. զանազան. ազգի ազգի օրինակաւ. կերպ կերպ.
Կերպակերպ նմանութիւնք դիւացն փախստական լինէին. (Ագաթ.։)
Կերպակերպ նմանութեամբ դիւացն փախստական լինելով. (Կորիւն.։)
Մեծատունն լիախորտիկ, կերպակերպ լիաբուղխ սեղանասպաս սնեալ. (Ոսկ. ղկ.։)
conformable;
like, resembling, similar.
Կերպարանակից, եւ բնութենակից.
Կերպակից (կամ կերպարանակից) մեր եղանի. (Խոր. վրդվռ.։)
Կամ Կամակից. միաձայն սրտիւ, նմանակից.
Անարատ աղիցի պ՛ատարագն ասէ, քանզի կերպակից են միշտ սուրբք աստուծոյ. (Մեկն. ծն. եւ Մեկն. ղեւտ.։)
cf. Կերպագրեմ.
μορφόω formo. Կերպարանել զձեւն. ըստ բուն կերպին ձեւացուցանել. կերպագրել. դրոշմել. նկարագրել. յօրինել.
Կերպաձեւեալ զգիրն առ ձեռն պատրաստ. (Խոր. ՟Գ. 53։ Փարպ.։)
Կերպաձեւէ զպատկեր տիրամօրն. (Խոր. առ արծր.։)
Զգիր մերոյ լեզուի կերպաձեւեցին. (Մեսր. երէց.։)
Զքերոբէսն կերպաձեւեալ ի տեսակ առիւծու։ Թիթեղն կերպաձեւեալ ի վերայ կապուտակի. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. ել.։)
Իւրաքանչիւրոք յանդամոցն զիւրոյ սխալմանն զկերպ աշխարհատես ցուցանէ ... եւ այլ եւս անիրաւութիւնք բերանոյն կերպաձեւի յայնժամ. (Խոսր.։)
to form an idea of.
ԿԵՐՊԱՄՏԵԼ. կերպարանել ի միտս.
Զիւրն կերպամտեալ խորհուրդս ապականագործս, խոկայր. (եւ այլն. Արծր. ՟Գ. 8։)
producing silk;
— որդ, silk-worm.
Բերօղ յիւրմէ զկերպաս. (որպէս շերամն զմետաքս)
Յայնմ զեռնոյ, որ կոչի շերաս, այսինքն կերպասաբեր. (Վեցօր. ՟Ը։)