to divest of ornament, to despoil, to disfigure.
ԱՆԶԱՐԴԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԱՆԶԱՐԴԵՑՈՒՑԱՆԵՄ Անզարդ կացուցեալ, մերկացուցանել ի զարդուց. անշքացուցանել.
Ընդէ՞ր եւ զմերս կամի անզարդացուցանել զեկեղեցիս։ Անզարդացուսցէ զսուրբ զեկեղեցիս Քրիստոսի. (Վրք. ոսկ.։)
Անզարդեցաւ, եւ անզարդեցոյց. (Վրք. ածաբ. ի Ճ։)
cf. Անզարդանամ.
Անզարդեցաւ, եւ անզարդեցոյց. (ՃՃ.։)
Զարդարեն զեկեղեցի, որ ի սգոյ անզարդեցաւ, հանդերձիւ. (Տօնակ.։)
Ի բաց անզարդեցաւ եւ անպատուեցաւ. (Ածաբ. կարկտ.։)
Շինուածոյն շուք անզարդեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
state of any thing without ornament, disfiguration, despoliation.
ἁκοσμία, τὸ ἅκοσμον. dedecus, ornatus defectus. Պակասութիւն զարդուց. անշքութիւն. տձեւութիւն.
Ի բաց ընկեսցուք զայնպիսի զարդս, մանաւանդ թէ զանզարդութիւնն իսկ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
Գօտի անզարդութեան (կամ անզարդութեամբ) զարդ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Զիա՞րդ ի վաղընջուց նիւթ, այն՝ որ ոչ բնաւ ամենեւին յաշխարհի եւ անզարդութեամբ եղեալ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Ի խուն վայրկենի կազմեցեր, պատրաստ կացուցեր զանզարդութիւն ամենից եղանակաց։ Ընդ անզարդութեան երկաթոյս՝ պղինձ պճնելի. (Նար. ՟Կ՟Գ. ՟Բ։)
Դարձաք յառաջին անզարդութիւնն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Առնել ապականութիւն, եւ անզարդութիւն երկրի ծննդոց. (Արշ. ՟Ի՟Թ։)
Մերթ ըստ հոմաձայնութեան յունին՝ Անկարգութիւն. խառնակութիւն.
Եսաւ՝ օրինակ անառակութեան եւ անզարդութեան. (Փիլ. լին.։)
Անզարդութիւն եւ անկարգութիւն՝ աստուածայնոյն կրօնից եւ սահմանաց է լուծումն. (Դիոն. թղթ.։)
Անկարգութիւն եւ անզարդութիւն ի յօդսդ (առնէ) զշանթիս. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
childless;
barren.
ἅτεκνος. carens liberis, orbus. Պակասեալ ի զաւակէ (որ չէ ծնեալ, կամ մեռեալ է). անորդի. անմարդի. էվլատսըզ.
Անզաւակ եւ այրի էի։ Ոչ եւս լինիցիք անզաւակ ի նոցանէն։ Անզաւակ յազգէ քումմէ եղեր։ Զազգդ քո անզաւակ ոչ եւս արասցես։ Ջուրքս չար, եւ երկիրս անզաւակ. (Ես. ՟Խ՟Թ. 2։ Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 12=14։ ՟Դ. Թագ. ՟Բ. 19։)
Առնուլ զկնի եղբօր իւրոյ վախճանելոյ եւ անզաւակի. (Երզն. մտթ.։)
Օրհնեցան անզաւակ որովայնք նոցա. (Եփր. ծն.։)
Անզաւակ էանց յաշխարհէ։ Կէսք անզաւակ իսկ ելանեն յաշխարհէս. (Մամբր.։ Մանդ.։)
Անզաւակ ջուր. (Ճշ.) իբր անպէտ կամ վնասակար ի ծնունդ զաւակաց։
to deprive of childring, to kill children.
ԱՆԶԱՒԱԿԵՄ ԱՆԶԱՒԱԿԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ἁτεκνόω. Անզաւակ կացուցանել. անորդի կամ որդեկոտոր առնել. զաւկէ զրկել, տղաքը մեռցնել. էվլատսըզ պրագմագ.
Արտաքուստ անզաւակեսցէ զնոսա սուր։ Անզաւակեցից զցանկալիս որովայնից նոցա. (Օրին. ՟Լ՟Բ. 25։ Ովս. ՟Թ. 16։)
Սրով քո անզաւակեսցես. (Սկեւռ. աղ.։)
Անզաւակեցոյց զմարս որդւոցն Բեթղեհեմի. (Շ. մտթ.։)
to be bereaved of children
ԱՆԶԱՒԱԿԻՄ որ եւ ԱՆԶԱՒԱԿԱՆԱԼ. ἁτεκνόομαι, ἁποκτείνομαι. liberis orbor. Անզաւակ մնալ. անորդի լինել.
Գուցէ անզաւակիցիմ յերկոցունց ի ձէնջ ի միում աւուր։ Բայց ես որպէս անզաւակեցայ, անզաւակեցայ։ Ի դրունս ժողովրդեան իմոյ անզաւակեցան։ Թէպէտեւ սնուսցեն զորդիս իւրեանց, անզաւակեսցին ի մարդկանէ։ Ազգդ քո ոչ եւս անզաւակեսցի. (Ծն. ՟Ի՟Ե. 45։ ՟Խ՟Գ. 14։ Երեմ. ՟Ժ՟Ե. 7։ Ովս. ՟Թ. 12։ Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 15։)
Եւ մի՛ եւս սպառսպուռ անզաւակեսցի մայր սիոն ի մանկանց առագաստի. (Յհ. կթ.։)
Զաւակաց կամեցան յարուցանել, զի աշխարհս մի՛ անզաւակեսցի։ Անզաւակեցան արգանդք նոցա յուղիղ ծննդենէն. (Եփր. ծն.։)
state of a person bereft of children;
barrenness.
ἁτεκνία, ἁγονία. carentia liberorum, orbitas, sterilitas. Զրկումն ի զաւակաց. անորդութիւն. ամլութիւն. անժառանգ մնալն.
Լա՛ւ է անզաւակութիւն հանդերձ քաջութեամբ։ Այրութիւն եւ անզաւակութիւն եկեսցէ յանկարծակի ի վերայ քո։ Մի՛ եւս լիցի այդ ի մահ եւ յանզաւակութիւն. (Իմ. ՟Դ. 1։ Ես. ՟Խ՟Է. 9։ ՟Դ. Թագ. ՟Բ. 21։)
Զանզաւակութեան երկիւղ եւ զհոգս ի միտ ոչ ածելով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Օրհնելով օրհնեցից զանզաւակութիւնդ քո. (Եփր. եբր.։)
Զբնութեան անզաւակութիւն՝ վիմի կարծրութեան նմանեցոյց. (Ոսկ. ես.։)
Որ երբեմն ամուլ ըստ Սառայի՝ անզաւակութեանն տենչանօք տոչորեալ. (Անան. եկեղ։)
Զիա՞րդ ոչ լացից զանզաւակութիւնս իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
at leisure, disengaged, unemployed, undisturbed.
ἁμετεώριστος. constans, intentus. Ազատ ի զբաղանաց. ոչ ցնդեալ. հանդարտ. անզբօս. գրի եւ ԱՆԸՍԲԱՂ. չցնդած, անշփոթ. տաղտաղասըզ. ագլը պաշընտա, հուզուրլու.
Անզբաղ ունիցի զտեսութիւն ... Անզբաղ կալցի զմիտսն։ Որպէս զբարի բռնամարտիկ անզբա՛ղս կալ զհայցուածսն. (Բրս. հց. եւ Բրս. հայեաց.։)
Անզբաղ կեանս ստանալ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Անզբաղ լինել յաշխարհական իրաց. (Շ. ընդհ.։)
Անզբաղ յապահովութիւն. (Պիտ.։)
Անզբաղ կալ յաղօթս. (Խոսր.։)
leisure, tranquillity.
որ եւ ԱՆԶԲՕՍՈՒԹԻՒՆ. Ազատութիւն ի զբաղմանէ. հանդարտութիւն. խաղաղութիւն. հուզուր, ասուտէլիք.
Կրօնաւորի բերդ ամուր է անզբաղութիւն. (Նեղոս.։)
Պա՛րտ է նախ զհաւատ մտաց առ տեսութիւնն Աստուծոյ անզբաղութեամբն ընդելացուցանել։ Զմտացդ իմացումն սրբութեամբ սրտի եւ անզբաղութեամբ հոգւոյ հպեցո՛ յԱստուած. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
cf. Անզբաղ.
Նոյն է ընդ ԱՆԶԲԱՂ. (լծ. եւ յն. անբէրի՛սբաստօս ոչ այսր անդր ձգձգեալ). Ազատ իբր ի զբօսանաց ալեաց. անխռով. հանդարտ. ասուտէ. րահաթ. տաղտաղասըզ. ἁπερίσπαστος, ἁμετεώριστος. non distractus.
Վասն անզբօս մտածութեան. (Բրս. հց. ուր ասի եւ անզբաղ։)
Անզբօս եւ անբիծ ունել զմիտսն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Անզբօս խորհրդովք ընդ Աստուծոյ եւ ընդ Աստուծոյսն պարտիմք խօսել. (Խոսր.։)
Արթուն մտօք եւ անզբօս հորհրդով կացցուք միաբան յաղօթս. (Ժմ.։)
Թէ զերկիւղն Աստուծոյ ունիցին դաստիարակ, անզբաղ մնան յաշխարհէ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Անզբաղութիւն.
Անզբօսութիւն խորհրդոց. (Խոսր.։)
insensible, imperceptible.
Որ չէ զգալի, եւ ոչ իմանալի. հեռի ի զգայութենէ եւ ի մտաց. օտար. տույուլմազ, զայրի մահսուս.
Անզգալի է ինձ այդ խորհուրդ եւ խռովեցուցիչ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Մանաւանդ՝ անզգայ. չզգացօղ. տույմազ, պիլահըսս.
Ադամանդ՝ անախտ գոյ, եւ ամենայն երկաթոյ հարուածոց անզգալի։ Անզգալւոյն դրակից իմն է եւ հուպ անշունչն։ Յածին ընդ անզգալի արարածոց յածմունս։ Ընդ անզգալիսն մարտնչին (այս ինքն նաւավարք ընդ ջուրս). (Պիտ.։)
rascally, knavish, roguish, wicked;
foolish, mad.
գրի եւ ԱՆԸՍԳԱՄ. Ըստ ձայնին է անզգայ, անգործ.
Ինքնեակ բարեաց անզգամիցն եւ աներկոցն։ (Փիլ. լին. ՟Գ. 39.)
Այլ ըստ իրին՝ անմիտ. անիմաստ. անխոհեմ. անզգայ ձեւացեալ. որ չկամի զգալ. կամաւոր անբան. յիմար. չար. ժանտ. անխելք, խենդ. ահմագ. հայվան. տէլի. տիվանէ. միւֆսիտ. շէրիր. ἅφρων, παράφρων, ποηρός, φαῦλος. insipiens, amens, stultus, malus, malignus, pravus, insanus եւ այլն.
Անզգամ է՝ որ բանակաւն սխալէ, եւ զչարն հաճութեամբ որպէս զբարի գործէ։ Անզգամ վասն այնորիկ է, զի զոր գիտէ՝ կամաւ արհամարհէ, եւ չար կամացն իւր հետեւելով՝ արհամարհէ զգիտութիւնն Աստուծոյ. զի այս է տեսակ անուանդ զօրութեան. (Լմբ. առակ.) եւ (Լմբ. սղ.։)
Ատելի արարէք զիս՝ երեւելի անզգամ ամենայն բնակչաց երկրիս։ Մի՛ ոք համարեսցի զիս անզգամ։ Խրատիչ անզգամաց, վարդապետ տղայոց։ Անզգամաց արմատս ձգեալ։ Զանզգամ սպանանէ բարկութիւն։ Այր անօրէն եւ անզգամ գնայ զճանապարհս թիւրս։ Անզգամն անգոսնէ զխրատ հօր։ Անզգամն ծիծաղելով գործէ զչար։ Յականջս անզգամի ամենեւին մի՛ խօսիր։ Իբրեւ զմի ի կանանց անզգամաց խօսեցար. եւ այլն։
Անզգամքն այնոքիկ մոլորութիւն կոչէին զողջախոհութիւնն. (Նիւս. թէոդոր.։)
Չարացն, եւ անզգամաց. (Փիլ.։)
Անզգամք, եւ իմաստունք. (Լմբ. պտրգ.։)
Դրունս դժոխոց կոչէ զբերանս անսգամիցն. (Համամ առակ.։)
Անզգամաց՝ զգաստութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
Իբր անմտական. յիմարական. եւ յանդուգն. անզգոյշ.
Նա ուրեմն բանք իմ անզգամք են. (Յոբ. ՟Զ. 3։)
Վիշապն յարձակեցաւ ի վերայ երիւարին ահագին եւ անզգամ շնչմամբ յոյժ. (ՃՃ.։)
Մտեալ յանզգամ ունկն կնոջն առաջնոյ. (Ագաթ.։)
cf. Ամբիոն.
Ռամկականն բառիս ԱՄԲՈՆ, զոր տեսցես. որ գրի եւ ԱՄԲԻՈՆ.
Ել սարկաւագն յամպիոնն՝ ընթեռնուլ զԱւետարանսն։ Ելեալ յամպիոնն. (Վրք. հց. ԺԹ. ԻԶ։)
canopy, awning;
a pall;
a portable canopy.
thundering, loud, noisy.
որպէս ամպաբեր, կամ ըստ յն. ամպայարոյց, մակդիր Արամազդայ. որ եւ ասի դիոս՝ շանթառաք չաստուած νεφεληγερέτης ζέυς nubes excitans Juppiter որ եւ fulgurator, fulminans, tonans, altitonans.
Կործանեաց զամպրոպային պատկերն Արամազդայ. (Խոր. ՟Բ. 83։)
ԱՄՊՐՈՊԱՅԻՆ որպէս Բարձրացեալ մինչեւ յամպս.
Ի մայրս լիբանանու՝ ճիռ քառակերտեալ՝ ամբարձաթռիչ ամպրոպային. (Տաղ խչ. ստեփ. սիւն.։)
monthly;
menses;
monthly pay.
μηνιαῖος, ἑπιμήνιος menstruus Սեպհական ամսոյ. ամսային. ամսաւոր. ամսօրեայ ժամանակ. ամսըւան. պիր այլըգ. մահեանէ.
Դադարէ անդ ամսական աւուրբք։ Ամսականօք աւուրբք եկաց ի վերայ քաղաքին. (Լաստ. ՟Գ. ԺԶ։)
Ամսականօք թագաւորեալ (աւուրբք). (Խոր. ՟Բ. 73։)
ԱՄՍԱԿԱՆ. առաւել ռմկ. որպէս օրէնք կանանց. դաշտան, եւ դաշտանական. տեռատեսութիւն. ἕμμηνος, τα ἕμμηνα menstrualis, mestruum . այլըգ.
Կանանց՝ որ ըստ ամսական սահմանաց լինիցին ըստ ապականածնութեան արեանն. (Կանոն.։)
more solid or strong, very durable, well fortified.
Առաւել կամ կարի ամուր. աւելի անքոյթ. յապահովագոյն. եւ ամրաբերձ. անկործան.
Որպէս զի ամրագոյն լինել իշխանութիւն նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
Ամրագունիւք պարսպօք. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Իբրեւ ամրագունիւ պարսպաւ պահպանեսցի. (Խոսրովիկ.։)
Ամրագունի ե՛ւս տեղւոյ ելեալ ի խնդիր։ Ամրագոյն տեղի մի գտեալ. (Փարպ.։)
Ամրագոյն քաղաքաց. (Շ. թղթ.։)
Պնդապահ. կարի զգուշաւոր.
Սակաւ բանիցս խրատական, լե՛ր ամրագոյն դու պահապան. (Շ. առ ապիրատ.։)
Հաստատագոյն. անյողդողդ.
Եկեղեցի (հիմնեալ) ... յանշարժ վիմին վերայ ամրագոյն. (Գանձ.։)
inhabiting a fortified place;
guard of a fortress.
Որպէս ամուր. ա. անքոյթ. անվտանգ. ամրակառոյց. անմարտնչելի, անառիկ. ապահով. էմին. մամուր. միւհքէմ.
Լերին նմանեցուցանէ, զի զամրական զանառիկ (յն. մի բառ, ἁκαταγώνιστος inexpugnabilis միտսն յայտ առնիցէ. (Ոսկ. ես.։)
Ի մէջ ամրական վայրացն. (Եղիշ. ՟Է։)
Ամրական եւ պահպանական պարիսպ։ Զմեծանունն վկայարան՝ ամրական գրութեամբ նորոգապէս վայելչացուցին. (Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
Որ նենգաւոր գտանիցի անձին տեառն իւրոյ, կամ տեղւոյ ամրականի նորա։ Րոտել ի յայս վայր ամրական. (Շ. ընդհանր. եւ Շ. առ ապիրատ.։)
Ամրական բերդաքաղաք։ Յամրական քարանձաւի. (Արծր. ՟Ա. 14. ՟Դ. 11։)
Որպէս տեղի ամուր. ամրութիւն. ամրոց. դղեակ. բերդ. գալէ, էմին եէր.
Զաւանն ամրականաւն հանդերձ ի ծառայութիւն եկեղեցւոյ նուիրէին. (Ագաթ.։)
Յամենայն ամրականս՝ զոր աւերեալ էր գնդին հոնաց. (Եղիշ. ՟Է։)
Որոյ առ մեզ եկեալ հասեալ, եւ զամրականն պաշարեալ. (Շ. վիպ.։)
ԱՄՐԱԿԱՆՔ. Բնակեալքն յամրի կամ յամրոցի. ակառանք. բերդը կամ ապահով տեղ նստօղները. գալէլի. պեքճի.
Սատակեցան յամրականացն (յն. յորոց յամուրսն). (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 18։)
Քաջութեամբ ելեալ յարձակէին օգնականութեամբ ամրականացն։ Գերի առնուլ կամէին զամրականսն աշխարհին. (Եղիշ. ՟Է։)
strongest side of a fortress, most fortified part;
citadel, castle, fortress.
Կողմն ամրոցի կամ ամրութեան քաղաքի. յն. ակառն, քաղաք Դաւթի, եւ այլն. ἅκρα arx, munitio
Շինեցին զամրակողմն զգլուխ քաղաքին։ Ամրակողմն գլուխ քաղաքին բնակութիւն եղեւ հեթանոսաց։ Փախստեայ գնային յամրակողմն ի նուիրեալ տեղին մեհենին ի կառնային. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 35։ ՟Գ. 45։ ՟Ե. 43։)
to establish one's self, to fortify one's self, to be intrenched, strongly posted.
ὁχυρόομαι munior, firmor, circumsepior, circumvallor Ամո՛ւր լինել. ամրութիւն զգենուլ. զինիլ. պնդիլ. զգուշանալ. պատիլ. յապահովիլ. ամըրնալ, պատրաստուիլ. գավիլէնմէք. միւհքէմ. եմին օլմագ. գուշանմագ.
Երիքով փակեալ եւ ամրացեալ էր յերեսաց որդւոցն Իսրայէլի։ Զքաղաք մի ամրացեալ պարսպօք։ Զամրացեալ քաղաքն. (Յես. ՟Զ. 1։ ՟Բ. Մակ. ԺԲ. 13. 16։)
Այսպիսի առաքինութեան խրատու ամրանայցես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 24։)
Ամրանան երկոքին կողմանքն բովանդակ աւուրս ... Զկնի ամրանալոյ կողմանցն երկոցունց. (Խոր. ՟Բ. 4։)
Ամրացեալք ի գազանէն. (Անյաղթ բարձր.։)
Ամրանալ դրանց. (Ոսկ. ես.։)
Յամենայն ձեռաց ամրացեալ". յն. ամենեցուն անձեռնարկելի։ (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23.)
ԱՄՐԱՆԱԼ. Ապաստան լինել յամուր տեղիս. յապահովի նստել. ապաւինիլ. որջանալ. բունել. պատսպարիլ. καταφεύγω, συνφεύγω perfugio, confugio, ἑννοσσεύω nidifico ապահով տեղ քաշուիլ նստիլ. սըզընմագ. գարար՝ իսթիհքեամ պուլմագ. իշթիճա էթմէք.
Ամրանայցէք ի քաղաքս ձեր։ Ի մեհեանն դագոնայ ամրանալ անկանէին։ Զմեհեանն ամրացելովքն հանդերձ այրէր։ Բնակեալդ ի Լիբանան, ամրացեալդ ի մէջ մայրից. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 25։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 84։ Երեմ. ԻԲ. 23։)
Խորհէր ի միջոցի ամբոխին ամրանալ. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Ամրանալ հանապազ յանխռով հանգստարանի. (Պիտ.։)
Վասն ի լերինս բարձունս ամրանալոյն։ Ի հովիտս Խորափիտս ամրացեալ լինէին. (Յհ. կթ.։)
Այսօր լրումն փափագանաց ձերոց յերկինս երկնից կառուցեալ ամրացաւ. (Լմբ. համբ.։)
Ի հովանի թեւոց ձերոց ամրացեալ. (Յհ. կթ.։)
Ամրանալ ընդ յաղթականն նոցին քաջութեամբքն. (Պիտ.։)
Առ նա ամրանայ եկեղեցի. (Լմբ. պտրգ.։)
Ամրանալի դղեակ. (Ոսկ. լս. (տպ. անմատոյց)։)
cf. Ամրակառոյց.
Առնովն քաղաք ամրաշէն. (Ոսկ. ես.։ եւ Եփր. յես.։)
Ամրանային ի քարանաձաւս ամրաշէն բերդից. (Արծր. ՟Բ. 1։)
to fortify, to garrison, to put in a state of defence;
to re-enforce, to strengthen, to confirm, to corroborate, to establish, to settle, to cement;
to encourage, to hearten, to animate, to embolden;
to prop, to support, to sustain, to stay, to keep up, to hold up;
to bar, to fasten, to shut, to stop up, to close.
ὁχυρόω, προσοχυρόω, κατισχύω , περιφράσσω, στερεόω, διαφυλάττω, κατακρύπτω munio, fortifico, firmo, roboro, cicumsepio, custodio, abscondo Տալ ամրանալ. ամրութեամբ պնդել՝ զօրացուցանել, պատել, շրջափակել. ծածկել, պահել, պահպանել, յապահովել, պատսպարել. ամըրցնել, ուժովցնել, ապահովցնել. միւհքէմ վէեմին եթմէք. թագվիյէ՝ գուվվէթ՝ իսթիհքեամ վէրմեք.
Ամրացուսցէ զբարձրութիւն զօրութեան իւրոյ։ Ամրացոյց զնոսա պարսպօք։ Ամրացոյց եւս զնա։ Ամրացոյց զլեառն տաճարին։ Զամուրսդ որ ամրացուցեր։ Խրամակարկատ արարին, եւ ամրացուցին զնա։ Զճանապարհս երկիւղածաց իւրոց ամրացուսցէ։ Ամրացուսցես զնոսա ի ծածկոյթ երեսաց քոց։ Ամրացուցեր զարտաքին նորա, եւ զներքին տան նորա. եւ այլն։
Զմիջնաբերդն ամրացուցանէր բարձր պարսպօք. (Խոր. ՟Բ. 36։)
Ամրացուցանէր իբրեւ զքաղաք մի ամուր. (Եղիշ. ՟Ե։)
Բազում ռոճկօք զամրոցն ամրացուցեալ. (Յհ. կթ.։)
Կամ ատեալ, ազատ պահել. անքոյթ կացուցանել.
Ի հասեալ բարկութենէ ամրացո՛. (Շար.։)
Ի յօձին թիւնից միշտ ամրացուսցես։ Յորոց պահեսցես եւ ամրացուսցես. (Նար. ԽԷ։)
Զիս ամրացո՛ ի սրոյ նոցին ... Ամրացուսցես աջով քոյին ի գաղտաձիգ նետից նորին. (Յիսուս որդի.։)
Նորոգել զամրութիւն. հաստատել. սրտապնդել.
Ամրացո՛ հաստատուն հաւատով յանձինս մեր՝ զյոյս, զսէր եւ զհաւատ մինչեւ յաւիտեան. (Շար.։)
Զմիմեանց դաշն զսիրելութեանն ամրացուցանել. (Պիտ.։)
Վարդապետական մեր բանիւն ամրացուցանել զառողջսն. (Յհ. իմ. ատ։)
Եւ յամուր տեղիս գնել ի զգուշութիւն անքոյթ. սագլամագ.
Ամրացուցեալ զնոսա ի ծործորս լերանցն. (Յհ. կթ.։)
solidity, durability, strength;
re-enforcement, establishment, confirmation, settlement, corroboration;
fort, fortification;
redoubt, outwork.
ὁχύρωμα, ἑρυμνότης, κρημνότης munitio, munimentum, firmitas Ամո՛ւր եւ անքոյթ գոլն. յապահովութիւն. պատսպարութիւն. հաստատութիւն, սերտութիւն. պնդութիւն. տոկունութիւն. անսասանութիւն. գավիլիք. խթիհքեամ. իշթիտատ. թէմքին. գարար. եմնիյէթ.
Ամրութիւն սրբոց՝ երկիւղ Տեառն։ Յամրութիւն քաղաքին յուսացեալ էին։ Ի պարսպացն ամրութիւն. (Առակ. ՟Ժ. 29։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 34։ ՟Ժ՟Բ. 14։)
Լեառն զեկեղեցի կոչէ, եւ զկրօնիցն ամրութիւնս։ Զհաստատութիւնն եկեղեցւոյ զամրութիւնն. (Ոսկ. ես. (յն. անմարտնչելին գոլ. անձեռնարկելի լինելն։))
Վասն տեղացն ամրութեան անդր ժողովեալ էին. (Լաստ. ԺԶ։)
Պարիսպ ամրութեան (այս ինքն ամուր). (Շար.։ եւ Պիտ.։)
Դարան կամ նշան ամրութեան (այս ինքն ամրանալոյ)։ Անկեղակարծ յուսոյ ամրութիւն։ Գօտեւորեալ միջապինդ ամրութեամբ. (Նար. ՁԳ։)
Զգեցեալ յանձինս իւրեանց զհաւատս եւ զսէր իբրեւ զզրահս ամրութեամբ. (Ագաթ.։)
Ամրութիւն քաղաքին՝ ո՛չ քարինքն են, այլ՝ բնակչացն առաքինութիւն. ապա ուրեմն ամրութիւն քաղաքի՝ բարեպաշտութիւն միայն է. (Մխ. երեմ.։)
Պահեալ ամրութեամբ զհովուապետն։ Համօրէն ժողովրդեան քում սովիմբ ամրութիւն. (Նար.։)
Եւ իբր թանձրացեալ, տեղի ամրանալոյ կամ պահպանութեան. վայր անառիկ. բարձրաւանդակ, դղեակ, պարիսպ. պատնէշ. ցանկ, փականք զգուշութեան. ապաստան. գալէ. հիսար. էմին եէր.
Նստցիս յամրութիւն (յն. յամբարտակն կամ ի բարձրաւանդակի) վիմի։ Զքաղաքն ամրութեամբն հանդերձ ի ձեռն (յն. զընդ ձեռամբն) առնուին. (Յոբ. ԻԲ. 24։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 28։)
Եւ ինքն գնաց ապստամբեալ ի կողմանս ամրութեանն մարաց։ Զի քանդեալ աւերեսցեն զամրութիւն ամենայն քաղաքաց. (Խոր. ՟Բ. 60։ ՟Գ. 35։)
Բոյլք էրէոց դադարեալ յիւրաքանչիւր ամրութեան։ Բուրաստանն պարփակեալ ունէր պարսպաձեւ կազմութեամբ ամրութիւն ի խիտ եւ խոցոտող մացառուտ փշոց. (Պիտ.։)
Ամրութիւն դռնափակաց, կամ սեմոց, կամ որմոց. (Նար.։)
Ոչ պէտք են մեզ դրանց եւ նգաց, եւ ոչ այլ ինչ ամրութեանց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
Անդ հանգուցին զտապանակն եւ զխորանն յամրութիւն լերինն (Սիոնի). (Լմբ. սղ.։)
cf. Ամփոփումն.
σύμμετρον Իբր չափաւորութիւն, կամ չափակցութիւն.
Վասն լսելեացն ամփոփութեան զյօժարութիւնն կարճեցաք. (Կոչ. ԺԵ։)
restriction, modification, contraction, limitation;
— մտաց, attention.
Ամփոփելն, իլն, ըստ ամենայն նշ.
Գոգք ամփոփման ծոցոյն։ Ի լռարանի մտացս ամփոփման. (Նար. ԻԵ. ՂԱ։)
Զամփոփումն (կամ զանփոփումն) սուրբ ոսկերաց նորա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Գօտիք ամփոփումն (կամ անփոփումն, այս ինքն զսպումն) երեւեցուցանեն եւ ժողով՝ ցանկութեանց եւ այլոց ախտից. (Փիլ. ել. ՟Ա. 19։)
shame, confusion, abashment;
bashfulness;
parts of shame.
Ամօթ, եւ իրք ամօթոյ. ամօթալիք. գարշելիք. ծանականք. առականք. անվայելչութիւն. խայտառակութիւն. խպնելիք. այըպ. րէզալէթ. րուսվայլըգ. ἁσχημοσύνη turpitudo, αἱσχύνη pudor, ignomina, dedecus, τὸ αἱσχρόν turpe probrosum
Զի մի՛ մերկ շրջեսցին, եւ երեւեսցին ամօթանք իւրեանց. (Յայտ. ԺԶ. 15։)
Մինչ մերկ են միտքն յիմանալոյն, եւ զգայութիւնն ի զգալոյ, ոչ ինչ ունին ամօթանս. իսկ յորժամ սկսցին հասանել եւ զգալ, յամօթանս եւ ի թշնամանս լինին։ Որ ըստ ամօթանացն է։ Ոչ ինչ այսպէս ամօթանս վարկանիմ. (Փիլ. այլաբ.։)
Ոչ ամօթանաց ինչ էր գործն, զոր գործէր։ Չասաց, թէ ամօթանք է նոցա պահելն, եւ սոցա ոչ պահելն։ Զամենայն առնել ի փառս, եւ վճարիլ յամենայն ամօթանաց։ Ամօթանա՞ց ինչ իցեն այսպիսի կապանք. (Ոսկ.։)
Զամօթանացն յայտ երեւակի գիտութիւնն աներեւելիս պարտ էր առնել. (Պիտ.։)
Զվերջինն համբուրեցի ամօթանս անպարուրելիս։ Ամօթանաց ցոյցք. (Նար. ԻԴ. ԽԸ։)
bashfulness, modesty.
ԱՄՕԹԽԱԾՈՒԹԻՒՆ ԱՄՕԹՂԱԾՈՒԹԻՒՆ. σωφροσύνη, σεμνότης, ἀγνεία temperantia, honestas, pudicitia Ամօթխածն լինել. պարկեշտութիւն. զգաստութիւն. պատկառանք. խիպ, խպընկոտութիւն. ութանզանլըգ. հիճապ. ետեպ.
Կայցէք ամենայն մաքրութեամբ եւ ամօթխածութեամբ ի Քրիստոս Յիսուս մարմնով եւ հոգւով. (Ածազգ. ՟Գ։)
Կանայք՝ որ յուսացեալ էին յԱստուած, ամօթխածութեամբ զարդարէին զանձինս. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
Յայսկոյս յայնկոյս ընթանային ամօթխածութեամբ. (Լմբ. համբ.։)
Անհամարձակելի յաղօթս գովելի ամօթղածութեամբն կացցէ. (Կլիմաք.։)
cf. Այբուբենք.
ԱՅԲԲԵՆ ԱՅԲԲԵՆՔ ԱՅԲ ԵՒ ԲԵՆ ԱՅԲՈՒԲԵՆՔ. Հայկական նշանագիրք ողջոյն. ալփաբետք. էլիֆպա, էլիֆպէ.
Ալֆավիդայ. յայնմ տեղւոջ՝ ուր այբբենքն են գրեալ։ Կոմիտաս արար զերգս շարականաց հայերէն այբբենիւք, որոյ սկիզբն է այս, Անձինք նուիրեալք. (Մաշտ. ջահկ.։ Վրդն. պտմ.։)
Զհռովմայեցի եւ զհելլենացի ստացայ զխրատ (զուսումն), բայց զայբ եւ բեն (կամ զայբ եւ զբեն) վայրենւոյս այսորիկ (գեղջուկ եգիպտացւոց) ոչ երբէք ուսայ. (Վրք. հց. ձ։)
Գրէ նմա նախ զայբ եւ զբենսն։ Ուսաւ զայբ եւ բենս. (Լմբ. սղ.։)
Մեկնեաց զայբուբենսն զամենայն։ Ի հայերէն այբուբենսն. (Ճ. վրք. ածաբ.։)
Ի վերայ այբուբենիցն յարմարեալ շարագրեաց։ Ըստ թուոյ այբուբենացն գրոյ (լատինացւոց՝ իգ) վանորայս շինեաց. եւ այսպէս կատարեաց զամենայն այբբենքն. (Մարթին.։)
cf. Այբուբենք.
alphabet.
ԱՅԲԲԵՆ ԱՅԲԲԵՆՔ ԱՅԲ ԵՒ ԲԵՆ ԱՅԲՈՒԲԵՆՔ. Հայկական նշանագիրք ողջոյն. ալփաբետք. էլիֆպա, էլիֆպէ.
Ալֆավիդայ. յայնմ տեղւոջ՝ ուր այբբենքն են գրեալ։ Կոմիտաս արար զերգս շարականաց հայերէն այբբենիւք, որոյ սկիզբն է այս, Անձինք նուիրեալք. (Մաշտ. ջահկ.։ Վրդն. պտմ.։)
Զհռովմայեցի եւ զհելլենացի ստացայ զխրատ (զուսումն), բայց զայբ եւ բեն (կամ զայբ եւ զբեն) վայրենւոյս այսորիկ (գեղջուկ եգիպտացւոց) ոչ երբէք ուսայ. (Վրք. հց. ձ։)
Գրէ նմա նախ զայբ եւ զբենսն։ Ուսաւ զայբ եւ բենս. (Լմբ. սղ.։)
Մեկնեաց զայբուբենսն զամենայն։ Ի հայերէն այբուբենսն. (Ճ. վրք. ածաբ.։)
Ի վերայ այբուբենիցն յարմարեալ շարագրեաց։ Ըստ թուոյ այբուբենացն գրոյ (լատինացւոց՝ իգ) վանորայս շինեաց. եւ այսպէս կատարեաց զամենայն այբբենքն. (Մարթին.։)
alphabetical.
to dawn, to grow light, to be light, to be day-light.
ԱՅԳԱՆԱԼ. Այգ լինել. լուսանալ. առւօտ ըլլալ, լուսնալ. սապահ օլմագ.
Ընդ այգանալ աշալրջոցն. (Խոր. ՟Բ. 39։)
Մինչեւ ցառաւօտն այգանալոյ սուրբ կիւրակէին. (Վրք. հց. ԻԱ։)
cultivation of the vine.
այգեգործութիւն կամ ԱՅԳԷԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. Գործելն զայգի. մշակութիւն այգեաց. էգի բանիլը. պաղճըլըգ. ἁμπελουργία, ἁμπελούργημα. vineae cultura
Ոմն զվաճառաշահութիւն սիրէ, եւ ոմն զայգեգործութիւն։ Բաժանեցաք յայգեգործութիւնս։ Որոց եղաք պատճառք այգեգործութեամբն մերով. (Սարգ. յկ.։)
Զայգէգործութեան հնարս վարժին անհմուտքն ի հմտագունիցն. (Շ. ընդհ.։)
Զվաստակոյ եւ զտեւողութեան յաստուածային այգեգործութեան. (Փարպ.։)
Որք վարձկանեցան յայգէգործութիւն եկեղեցւոյ. (Լմբ.։)
cf. Այգեկութք.
vineyard, large extent of country planted with vines.
ԱՅԳԵՍՏԱՆ ԱՅԳԵՍՏԱՆԵԱՅՔ ԱՅԳԵՍՏԱՆԻ. ἁμπελών/ vinea. էգէստան, էգիներ. պաղ, պաղլար, տիքիք, քերմ.
Խոտորեցաւ Սամփսոն յայգեստանն։ Դարանամուտ լերուք յայգեստանին։ Ելջի՛ք յայգեստանացն։ Մինչեւ ցյաբէղ այգեստանեացն։ Անգս եւ այգեստանս։ Յայգեստանի քում։ Եդին զիս պահապան այգեստանի։ Ի մէջ այգեստանեաց ենգադգայ. (Դտ. ԺԴ. 5։ ԻԱ. 20. 21։ ՟Ժ՟Ա. 33։ ՟Ա. Թագ. ԻԲ. 7։ Ես. ԺԶ. 10։ Երգ. ՟Ա. 5. 13։)
Յառուամէջս այգեստանւոյն։ Ի հնձանայարկս այգեստանւոյն. (Ագաթ.։)
Բազմութիւն այգեստանւոյ. (Խոր. ՟Բ. 39։)
Ի փողոցս այգեստանւոյն տնկեալ։ Այգեստանք եւ բուրաստանք տնկոց։ Յայգեստանս Տեառն զօրութեանց։ Ի կութս այգեստանեայց. (Յհ. կթ.։)
cf. Այգեստան.
cf. Այգեստան.
at day-break, at the dawn of day, in the morning;
— —, every morning.
Առաւօտին. առաւօտեան. πρωινός matutinus Ուստի ԶԱՅԳՈՒՆՆ՝ τὸ πρωινόν. ըստ ոմանց է (իբր անուն), զառաւօտու որսն. եւ ըստ ոմանց (իբր մ), ընդ առաւօտն.
Զայգունն դեռեւս ուտիցէ, եւ առ երեկս բաշխեսցէ կերակուրս. (Ծն. ԽԹ. 27։)
ԱՅԳՈՒՆ. πρωί. mane Ընդ այգն. ընդ առաւօտն. ի վաղիւ անդր. որ եւ ԱՅԳՈՅՆ, ԱՅԳՈՒՑ. առաւօտուց. առւըտուն, առւըտանց, առտըւանց, վաղը առտուն. սապահլայըն, սապահըն. էրթէսի սապահ. էրթէսի կիւն.
Մատուցանիցեն զկէս նորա այգուն։ Եւ եղիցի այգուն՝ եթէ եւ այլն։ Հայեցայ ընդ նա այգունն. (Ղեւտ. ՟Զ. 20։ Հռութ. ՟Գ. 13։ ՟Գ. Թագ. ՟Գ. 21։)
Իրբեւ խոտ՝ որ այգուն ծաղկի, եւ երեկոյն չորանայ. (Ճ. ՟Ա.։)
Եւ ապա այգուն՝ ի խնդիր լինէր խեղդամահ ժանտին. (Յհ. կթ.։)
Ոչ գոյ մարթ այսօր բանական իմանալ զկենդանի, այգուն՝ անբան. (Անյաղթ պորփ.։)
ԱՅԳՈՒՆ ԱՅԳՈՒՆ. πρωί πρωί. mane mane, per singulos dies Ընդ առաւօտս առաւօտս. ամմէն առաւօտ, առաւօտները. հէր սապահ, սապահլարը.
Քաղէին այգուն այգուն իւրաքանչիւր ըստ բաւականի իւրում. (Ել. ԺԶ. 21։)
Այդպէս ծիւրիս այգուն այգուն. (՟Բ. Թագ. ԺԳ. 4։)
Սովոր էին երկրպագել այգուն այգուն. (Խոր. ՟Բ. 83։)
cf. Այգուն.
there, in that place.
Այդր. յայդմ տեղւոջ. ատ տեղը, հոտ. շուրատա, շունտա.
Այդանօր լո՛ւր զիմս հառաչանք յերկինսդ. Քեզ նուիրեմ այդանօր. (Լմբ. պտրգ. եւ Սղ.։)
cf. Այդր.
Առ ի զարդ կամ թարմատար վարի բառս՝ նշանակ իրիք կրկնութեան. (զի յայլ լեզուս չդնի ինչ) որպէս այսրէն. անդրէն. վերստին. նորէն. կինէ. թէքրար. կամ այդր. ի դմին վայրի, ի դոյն իսկ. ի դոյն ինքն. նոյն տեղը, բո՛ւն, ինքը. ասըլ, քէնտի.
Այդրէն ի քեզ (յն. ի քեզ ինքն) խորտակեսցին ալիք քո։ Այդրէն ի դոյն աթաթաւել։ Այդրէն ի ձեզ մեծանալոյ. (Յոբ. ԼԸ. 11։ ՟Բ. Մակ. ՟Բ. 26։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 15։)
Այդրէն յաշխարհիդ ձերում գտանին գիրք դորա. (Եղիշ. ՟Բ։)
Առ քեզ այդրէն դարձցին քոյս գրեցեալք. (Շ. թղթ.։)
indigenous.
Այդր ի բուն եւ ի նոյն երկրի կամ ի քաղաքի ծնեալ, բնակ. αὑτόχθων. indigena. բուն տեղացի, երկրցի, քաղաքացի. ասըլ վիլայէթ լի, եէրլի.
Եկացն եւ պանդխտաց, որ եղիցին ձեզ իբրեւ այդրէնածինք. (Եզեկ. ԽԷ. 22։)
cf. Այդչափ.
cf. ԱՅԴՉԱՓ, եւ ԱՅՍՔԱՆ, ատքան, ատչափ. լուգատար.
Զայդքան բազմութիւն հաւատացելոց ջանայք խախտել. (Շ. թղթ.։)
Ոչ գնեմ այդչափ ծանրագնոյ ... ոչ տամ այդքանոյ պակաս. (Ոսկ. ապաշխ.։)
Զի՞ է զի եւս՝ նուազ միշտ, եւ դու այդքան ստուար։ Ընդէ՞ր այդքան զանգիտող ես. (Մխ. առակ.։)
new-born.
Նորածին. այսօրածին, այժմ եւ ի ժամանակի յայսմիկ ծնեալ անժամանակն.
Այժմածին մանուկ։ Այժմածին թագաւոր. (Զքր. կթ.։)
recent, modern, new.
Այժմու. հիմակուան.
Չարչարանք այժմեան ժամանակիս. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
from this moment or time, henceforth, henceforward.
Յայսմ ժամանակէ. ի ժամէ աստի. արդէն, կամ արդ նորոգ. այժմ. յայժմուս. հիմակւընէ, հիմըկուց, հիմակ. շիմտիտէն. հէմէն շիմտի.
Այժմէն գուշակեալ շարժմունս յուզմանց։ Դատակնիքն այժմէն գտեալ։ Զապառնեացն զփորձ այժմէն իսկ գտի. (Նար. ՟Ա. ՟Դ. ԿԵ։)
Ո՛չ այժմէն, կամ նորոգ տուաւ այս խորհուրդ։ Ո՛չ եթէ այժմէն եւս բաց ունելով (տէրն զվէրսն). (Շ. բարձր.։)
that says or speaks otherwise;
allegorical.
Օտար բանիւ խօսօղ, եւ ասացեալ, եւ ասացուած. մոլար. խառնակ.
Զմիոյ այլանդակի եւ այլաբանի զհետ երթաս. (Ճ. ՟Ը.։)
Զմիաբարբառ լեզու մարդկութեան շփոթեաց յայլաբան խլուըրտիւնս. (Արծր. ՟Ա. 2։)
Անհնա՛ր է ասել, եթէ այլաբանք ինչ՝ եւ ոչ ստուգութեամբ պատմին ասացեալքդ ի ձէնջ. (Փարպ.։)
Կամ խեղիցն առողջութիւն, կամ այլաբանիցդ միաբանութիւն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
differently, otherwise;
allegorically, enigmatically.
Այլովք բանիւք. տարբեր եւ աննման կամ օտար բանիւ. իխթիլաֆ իւզրէ.
Ոմանք այլաբանաբար զրոյցս մատենից տային. (Խոր. ՟Ա. 5։ յորմէ եւ Յհ. կթ.)
Այլաբանաբար զրուցաց վէպս տան։
Կամ այլաբանութեամբ. նմանաբանութեամբ. առակաբանութեամբ. մէճազէն. ἁλληγορικῶς. allegorice
Զարտաշիսէ եւ զորդւոց նորա յիշելով (երգողաց) այլաբանաբար։ Որք զճշմարտութիւն իրացն այլաբանաբար յինքեանս ունին թաքուցեալ. (Խոր. ՟Ա. 29. 31։)
Այլաբանաբար, եւ ո՛չ որպէս են, ասացեալ լինին այսոքիկ (զԱստուծոյ՝ աչք, ձեռք, եւ այլն). (Շ. թղթ.։)
Բանք գրոց՝ են որք առ ի միտս միայն են, եւ են՝ որք այլաբանաբար միայն, եւ այլք հոգեւոր ... Նկատեսցո՛ւք եւ զայլաբանաբարն ... Յետ այլաբանաբար լուծմանս տեսցո՛ւք եւ զհոգեւորն. (Վահր. յար.։)
allegorical, enigmatical, mystical;
typical, symbolical;
emblematic;
figurative, metaphorical.
ἁλληγορικός/ allegoricus Առակաւոր. խորհրդական. նշանակաւ ասացեալ. մէճազի. միւթէշապիհ.
Ըստ այլաբանական տեսակի (այս ինքն տեսութեան՝) էշ եւ յաւանակ է հոգի եւ մարմին. (Երզն. մտթ.։)
to groan, to moan, to wail, to bewail, to bemoan, to complain, to lament;
to beseech, to implore, to entreat.
Ողորմ եւ ցաւագին աչօք հայել, լալ. հեծել, պաղատիլ. հալիլ, մաշիլ. ողիկ ողիկ գալ .... թերեւս ի կող, կամ ողն բառէ, եւ այլն. յն. այլազգ. κολαβρίζομαι disrumpor, conteror.
Կողկողեսցին առ դրունս վատթարաց. (Յոբ. ՟Ե. 4։)
Ամպարիշտք կողկողեսցին (առ Համամայ. կողկողեցան) առ դրունս արդարոց. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 19։)
Լային եւ կողկողէին առաջի նորա (ՃՃ.։)
կողկողել, եւ ոչ ողորմել (այսինքն չգտանել ողորմութիւն)։ Կողկողիմ եւ ես։ Մինչ աչացս ողորմագին հայեցուածս ի բարձրունս կողկողիցի. (Նար. ՟Բ. ՟Ի՟Բ. ՟Հ՟Գ։)
Առ որ եւ կողկողիմք ձայնիւ, պահեա՛ զմեզ տէր. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Մերկիմաստասէրք.
ՄԵՐԿԻՄԱՍՏԱԿՔ ՄԵՐԿԻՄԱՍՏԱՍԷՐՔ. γυμνοσοφισταί gymnosophistae, Indorum sapientes nudi. Իմաստակք կամ իմաստասէրք հնդկաց, որք մերկ կամ կիսամերկ շրջէին. cf. ՄԵՐԿԱՂԱԲԱՂ, cf. ՄԵՐԿԱՎԵՐԱՐԿՈՒ.
Հնդկաց մերկիմաստակացն՝ վասն ծերութեանն խարոյկ կուտեալ՝ զինքեանս այրել. (Փիլ. իմաստն.։)
Մերկիմաստակք, որք գործս անիրաւս ոչ գործեն, եւ զմարմինս կենդանեաց ոչ ուտեն. (Խոր. աշխարհ.։)
Մերկիմաստասէրք ընդ տաղաւարօք եւ ի ներքնատունս բնակեալ էին։ Բրակմանք եւ մերկիմաստասէրք՝ աղեքսանդրի եւ առն քաջի գրեցաք խնդալ. (Պտմ. աղեքս.։)
gymnosophists (a sect of Indian philosophers who went naked, living in woods and feeding on herbs).
ՄԵՐԿԻՄԱՍՏԱԿՔ ՄԵՐԿԻՄԱՍՏԱՍԷՐՔ. γυμνοσοφισταί gymnosophistae, Indorum sapientes nudi. Իմաստակք կամ իմաստասէրք հնդկաց, որք մերկ կամ կիսամերկ շրջէին. cf. ՄԵՐԿԱՂԱԲԱՂ, cf. ՄԵՐԿԱՎԵՐԱՐԿՈՒ.
Հնդկաց մերկիմաստակացն՝ վասն ծերութեանն խարոյկ կուտեալ՝ զինքեանս այրել. (Փիլ. իմաստն.։)
Մերկիմաստակք, որք գործս անիրաւս ոչ գործեն, եւ զմարմինս կենդանեաց ոչ ուտեն. (Խոր. աշխարհ.։)
Մերկիմաստասէրք ընդ տաղաւարօք եւ ի ներքնատունս բնակեալ էին։ Բրակմանք եւ մերկիմաստասէրք՝ աղեքսանդրի եւ առն քաջի գրեցաք խնդալ. (Պտմ. աղեքս.։)
naked, bare, quite naked, nakedly.
ՄԵՐԿՈՒՑ կամ Ի ՄԵՐԿՈՒՑ. ἑπὶ γυμνοῦ super nudo. Մերկ գոլով. ի մերկութենէ. ի վերայ մերկ մարմնոյն.
Այծիս զգեցեալ էր թագաւորն մերկուց ի վերայ մարմնոյն. (Ուռհ. ՟Լ՟Ե։)
related, consanguineous.
Մերձաւոր ըստ զաւակի, այսինքն սերնդեամբ, զարմիւ. մերձաւոր արեան. ազգակից. տոհմակից.
Որպէս քերթողքն ասեն, մերձազաւակք եւ մօտասէրք են եւ նոյնասերմանք աստուածոց՝ իշխանք. (Փիլ. ել. ՟Բ. 6։ յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 65։)
near, nigh to, neighbouring, bordering on, adjacent;
present;
coming, next;
imminent.
παρών, -ροῦσα, -ρόν praesens;
qui, quae, quod adest. բայիւ παρίσταμαι assisto. Որ ոք կամ որ ինչ մերձ կայ. առընթերակայ. ներկայ. մօտաւոր. առաջիկայ. մօտիկ կամ առջեւը եղածը.
Յորժամ զաստուած ինքեան մերձակայ եւ տեսօղ հաւատայ, զիա՞րդ կարէ մեղանչել. (Գր. հր.։)
Բայց ես հոգւով գոլ բացակայ, մարմնով չօգտիմ թէ մերձակայ. (Յիսուս որդի.։)
Մեծ է պատիւ մարգրէիս այսորիկ՝ այսպէս մերձակայ լինել տեառն իւրոյ. (Իգն.։)
Ծարաւին արագեցուցանէ զմերձակայսն, թէ արագեցէ՛ք ջուր տալ. (Խոսր.։)
Դառնայ մարդ յարտասուս առաջի մերձակայ դիականն. (Եղիշ. ՟Դ։)
Մերձակայ աստուածաբանութիւնս։ Ի կեանս մերձակայս. (Դիոն. ածայ.։ Խոսր.։)
Կամեցաւ աստէն ի մերձակայիս փոքր ինչ ցուցանել նոցա յանչափ բարձրութենէ անտի փառաց իւրոց. (Իգն.։)
Զնա ասեմք մեծատուն, որ անտես առնէ զամենայն մերձակայսս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 35։)
approximately, approximatively.
Հրոյ հաղորդիմք, երբեմն մերձաւորապէս ի նմանէ ջեռեալք, եւ երբեմն ի ձեռն միջնորդից. ըստ նմին օրինակի եւ զօդս մերձաւորապէս ունիմք. (Նիւս. բն.։)
Եւ ինքն իսկ մերձաւորապէս կցորդ եղեւ նոցունց. (Աթ. ՟Դ։)
cf. Մերձաւորիչ.
Ոչ գոյ բաց ի քէն մերձաւորարար. (Հռութ. ՟Դ. 4։)
to approach, to go or come near, or towards, to go closer to;
to be allied, related by marriage, to intermarry with, to marry into.
Ընկա՛լ զմեզ զմերձաւորեալքս սրբոյ քում սեղանոյս ըստ բազում գթութեանդ քում. (Բրս. պտրգ.։)
προσεγγίζω accedo. Մերձենալ. մատչիլ. յարիլ. զհետ երթալ. մօտեւորիլ, մօտենալ, քովը մօտիկնալ.
Զի էր աշակերտ քրիստոսի, որ մերձաւորեալ էր գառինն աստուծոյ, ո՛ւր եւ երթայր. (Եւս. պտմ. ՟Է. 1։)
Հեզութիւն մերձաւորի քրիստոսի. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Եւ ἁγχιστεύω propinquus fio. Մերձաւոր ազգական լինել.
Այլեւ եկաւոր հարազատութեամբ մերձաւորեսցին խնամութեամբ. (Խոր. ՟Գ. 55։)
Ի սեւութենէ մեղացն, զոր ունէիր յառաջ քան յիս մերձաւորիլն. (Նար. երգ.։)
Եւ σύνειμι coeo, convenio. Զուգիլ ըստ մարմնոյ. գալ առ միմեանս. գիտենալ.
Առաքեցաւ առ կոյս խօսեալ առն. խօսեալ, բայց ոչ մերձաւորեալ. խօսել, բայց պահեալ. (Ճ. ՟Գ.։)
near relation.
ἁγχιστεύων, ἁγχιστεύς propinquus, cognatus. որ եւ ՄԵՐՁԱՒՈՐԱՐԱՐ. Մերձաւոր արեան. ազգական՝ որ ունի իրաւունս ժառանգելոյ կամ ստանալոյ.
Վաճառեսցէ ի կալուածոց իւրոց. եւ եկեսցէ մերձաւորիչն՝ որ մերձաւոր իցէ նորա. ապա թէ չիցէ ուրուք մերձաւորիչ. եւ այլն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 25։ Տե՛ս եւ Թուոց. ՟Ե. 8։ Հռութ. ՟Գ. 9. 12։ ՟Դ. 1=14։)
Եւ Մերձեցուցիչ. մօտեցնօղ.
Օտարացուցիչ է ամենայն դժնդակաց, եւ մերձաւորիչ յուսոյ կենացն յաւիտենից. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
voluntarily, freely, willingly.
Մերով կամաւ. մեզէն. մերոս մասամբ.
Ի գալ հիւրին՝ կամաւոր պահքն լուծցին. զի պահքն մերովի է, իսկ սէրն՝ պատուիրան աստուծոյ. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Մեցոտ.
Ստէպ թօթափեն զհանդերձսն, զի մի՛ ցեցակեր մեցամէս լինիցին։ Է՞ր վասն բազում հանդերձս ժողովեալ՝ ցեցակեր մեցամէցս առնես. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22. եւ Ոսկ. եփես. ՟Բ. (յն. լոկ, ցեցակեր։))
Ամենեքեան իբրեւ զձորձս հնասջիք, եւ ցեց մեցամէս կերիցէ զձեզ. ա՛յլ ձձ. մեծամեծս կերիցէ. որպէս եւ ի յն. ասի. ցեց՝ չարաչար կերիցէ զձեզ։
Իսկ Գէորգ մեկնէ այսպէս.
Մէցն՝ գիջութեան է անուն ... իսկ ամէսն թուի թէ իբրեւ յօդ իմն ըստ պատշաճի անուանցդ, որպէս յիմովսանն եւ յիւրեանցայոցն ... իսկ ուտիճն (որ եւ ցեց) կերիչ է եւ վատնիչ, թերեւս զգէճսն եւ զցամաքս, զոր կարծեմ միանգամայն խառնելով՝ ցեց մեցամէս կոչէ, յայտնելով զչոր եւ զդալար, որպէս թէ զոսկր եւ զմարմին։
to become worm-eaten, rotten, to rot, to putrefy, to be corrupted, spoilt.
Իբրու Ցեցոտիլ. իսպառ ճճեկեր լինել. փտիլ. մաշիլ. ապականիլ.
Հանդերձիկն այն ցեցակեր մեցոտեալ փխրեալ ապականին. (Ագաթ.։)
to press, to extract by pressing or squeezing, to squeeze out, to express;
to filter, to distil.
Քամել որպէս զմուզ կամ խազմուզ. ճմլել եւ դուրս հանել զհիւթն. զտել. պարզել.
Սերմանել, եւ ոչ հնձել. տնկել, եւ ոչ մզել. (Ածաբ. կարկտ.։)
Արբէ՛ք զբաժակդ զայդ, զոր մզեցին ձեռք ձեր. (Ագաթ.։)
Սէր սուրբ՝ ձիթենի պտղալից, մզելով զձէթ ի լուսաւորութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Ողկոյզն կթեցաւ եւ մզեցաւ։ Ըմպեցի ի մզեալ պտղոյն զգինին յիմարութեան. (Ճ. ՟Ը. եւ Գ։)
Գեղմնն ասու, զոր խնդրեաց տեղալ ի վերայ նորա միայն անձրեւ ... մզեցաւ, եւ լցաւ ի նմանէ կրաւ միով ջուր. (Եփր. դտ.։)
Զքաղցր ցօղքն բջիջքն բղխեն, իշխանութիւն ունելով զնոսա պարզաբար մզել։ Որպէս ի լերին ձիւն, ի խոնարհ կոյս յերակսն մզելով. (Նիւս. ի մկ. բեթղ. եւ կազմ։)
Քամեալ մզեցաւ թանձրամտութիւն նորա. (Եղիշ. ՟Է։)
diuretic, apt to provoke urine, aperitive;
diuretic.
Խոտ օգտակար ի մզել զմէզն ի դուրս. որպէս լտ. fulviana.
Որ զմիզարգելութիւն կրէ, զմէզմուղն գինեաւ արբցէ. (Բժշկարան.։)
cf. Միջերկրեայ.
μεσόγαιος mediterraneus. Եղեալն ի միջին վայրս երկրի կամ ցամաքի.
Ի մէջերկրայ տանէն յունաց՝ հայոց տուեալ պարգեւք փառաց. (Շար.) գրի եւ ՄԷՋԵՐԿՐԵԱՅ, ՄԻՋԵՐԿՐԵԱՅ։
ՄԷՋԵՐԿՐԱՅՔ րայց. գ. μεσογεοτικίς mediterranei μετογειότης mediterraneae regiones. գրի եւ ՄԷՋԵՐԿՐԵԱՅՔ. որ եւ ՄԻՋԵՐԿՐԱՅՔ, րայք. Բնակիչք միջին վայրաց երկրի՝ հեռի ի ծովէ. սահմանք ցամաքի. ցամաքակողմն.
Զհոգս մէջերկրայցն։ Հասեալ ի մէջերկրայս։ Զմէջերկրեայսն ամենայն։ Ասուի եւ կտաւ, զոր զգենուն մէջերկրայքս. (Խոր. ՟Բ. 13. 14։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ Լմբ. առակ.։)
midday, noon, noon-day;
of noon.
μεσημβρία, ἠμέρα μέση meridies, media dies. Միջին ժամանակ աւուր, այս տըւնջեան. օր հասարակ. միջօրէ, կէս օր, օր հարսակ. ինքն տըւնջեան. օր հասարակ.
Նստէր առ դուրս խորանի իւրոյ ի մէջօրէի։ Խարխափեսցես ի մէջօրէի։ Մտցէ արեգակն ի մէջօրէի։ Ծածկոյթ ի խորշակի, եւ վերարկու ի մէջօրէի. ((յն. ի մէջօրէէ). Ծն. ՟Ժ՟Ը. 1։ Օր. ՟Ի՟Ը. 29։ Ամովս. ՟Ը. 9։ Սիր. ՟Լ՟Ա. 19։)
Դաշտն ամենայն իբրեւ մէջօրէիւ լուսաւորեցաւ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Ի մէջօրեայն նսեմացաւ. (Շար.։)
ՄԷՋՕՐԵԱՅ ա. Որ ինչ հայի ի միջին ժամանակ տուընջեան. μεσημβρινός meridianus, meridialis. որ եւ ՀԱՐԱՒԱՅԻՆ, զի ի մէջօրէի արեգակն է ի կէտ հարաւային բեւեռի. կէսօրուան.
Եմուտ արեգակն ի մէջօրէի ժամանակի (տպ. ի մէջօրեայ ժամանակի). (Մծբ. ՟Ա։)
Ի մէջօրեայ ժամանակի. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ. 27. եւ 28։)
Մինչեւ ի մէջօրեայ ժամու. իսկ ի մէջօրեայ ժամէ աւուրն մինչեւ ցինն ժամն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Մթազգած.
Մթով պատեալ. մթազգած. մթագին.
Արկանել ի վիրապս մթապատս. (Ճ. ՟Բ.։)
Խաւար մթապատ։ Մթապատ մէգ. (Վեցօր. ՟Զ։ Տօնակ.։)
Արեգակն մթապատ՝ ձայնէր ի բարձանց, աւետիս լուսոյ ծագման՝ բնակչաց ի խաւար աղջամուղջ. (Մեկն. ղկ.։)
black, smutty;
blearedness;
filth, dirt.
Մթագին, եւ մութն. աղտոտ, եւ աղտ. տե՛ս եւ ՄԹԵՐ.
Երկաթն որպիսի՞ ինչ էր՝ մինչ չեւ ի հուր մխեալ էր, մթար երեսօք, ցուրտ ի շօշափել. (Սեբեր. ՟Զ։)
Պարտի զպղտորութիւն աչացն, զաղտն եւ զբիժն ի բաց պարզել. զի մի՛ մթարքն՝ որ զբբօքն շողայցեն, արգել հայելոյ ի յստակութիւն լուսոյ լիցին. (Եզնիկ.։)
heap, mass.
Ժողովեաց զջուրս մթերածոյս ի ծովս ջրկայս։ Զկայանս ջուրցն մթերածոյ՝ կոչեաց ծովս։ Ի մթերածոյ անտի խօսին շրթունք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
heaped up, amassed, accumulated.
Ժողովեաց զջուրս մթերածոյս ի ծովս ջրկայս։ Զկայանս ջուրցն մթերածոյ՝ կոչեաց ծովս։ Ի մթերածոյ անտի խօսին շրթունք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Մժղուկ.
ՄԺԵԽ կամ ՄԺԵՂ ՄԺԵՂՆ, ՄԺԻԽ կամ ՄԺԻՂ, ՄԺԻԿ կամ ՄԺՂԻԿ, ՄԺՂՈՒԿ. κώνωψ , κνίψ, ἑμπίς culex, musca parva. Փոքրիկ ի ճանճիկս՝ խայթոցաւոր, ծծօղ արեան, եւ ի թռիչս ձայնատու թեւօք. որպէս եւ մանրագոյն տեսակն իբր անվնաս. մոծակ, մժէխ.
Զճանճից եւ զմժեխաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
Շանաճանճ եւ մժիխ (կամ մժեղ). (Սղ. ՟Ճ՟Դ. 31։)
Լցին մժեխիւ։ Հարեալ ի մժեխացն թունից. (Վրք. հց. ՟Ը. ՟Ժ՟Ա։)
Մժիխքն արեան ծարաւիք. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
Ճանճիւ եւ մժխով եւ գոռեխով. (Եզնիկ.։)
Զտզրուկս, զճանճս եւ զմժիխս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Զանց արարի եւ զգորտովքն եւ զմժխաւն. (Ածաբ. կարկտ.։)
Մրջեան եւ մժխի գործ է. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Է։)
Մժղուկքն անարգագոյնք. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
Ճմլեաց անդէն զմժղուկն. ետես զարիւն մժղկին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ամենայն աստուածք քո զմժղկի մի զօրութիւն ոչ ունին. (Ճ. ՟Ա.։)
Զի՞նչ նման է մրջիւն գաբրիէլի, կամ մժիկ միքայէլի. (Սեբեր. ՟Դ։)
Որ քան զմժղունս եւ զմժղուկս եւ զգորտս անարգ են. (Վրդն. սղ.։)
Ճանճք եւ մժիխք։ Մկան եւ մժղոյ։ Մժեխ, եւ մժղուկ։ Մժղոյ, եւ մժղկի. (Վեցօր. ՟Զ. ՟Է. ՟Թ։)
Խոստանայ ի վեր քան զմարդ, եւ քան զմժիխ ազդել ոչ կարէ. (Եփր. աւետ.։)
cf. Մժղուկ.
ՄԺԵԽ կամ ՄԺԵՂ ՄԺԵՂՆ, ՄԺԻԽ կամ ՄԺԻՂ, ՄԺԻԿ կամ ՄԺՂԻԿ, ՄԺՂՈՒԿ. κώνωψ, κνίψ, ἑμπίς culex, musca parva. Փոքրիկ ի ճանճիկս՝ խայթոցաւոր, ծծօղ արեան, եւ ի թռիչս ձայնատու թեւօք. որպէս եւ մանրագոյն տեսակն իբր անվնաս. մոծակ, մժէխ.
Զճանճից եւ զմժեխաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
Շանաճանճ եւ մժիխ (կամ մժեղ). (Սղ. ՟Ճ՟Դ. 31։)
Լցին մժեխիւ։ Հարեալ ի մժեխացն թունից. (Վրք. հց. ՟Ը. ՟Ժ՟Ա։)
Մժիխքն արեան ծարաւիք. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
Ճանճիւ եւ մժխով եւ գոռեխով. (Եզնիկ.։)
Զտզրուկս, զճանճս եւ զմժիխս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Զանց արարի եւ զգորտովքն եւ զմժխաւն. (Ածաբ. կարկտ.։)
Մրջեան եւ մժխի գործ է. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Է։)
Մժղուկքն անարգագոյնք. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
Ճմլեաց անդէն զմժղուկն. ետես զարիւն մժղկին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ամենայն աստուածք քո զմժղկի մի զօրութիւն ոչ ունին. (Ճ. ՟Ա.։)
Զի՞նչ նման է մրջիւն գաբրիէլի, կամ մժիկ միքայէլի. (Սեբեր. ՟Դ։)
Որ քան զմժղունս եւ զմժղուկս եւ զգորտս անարգ են. (Վրդն. սղ.։)
Ճանճք եւ մժիխք։ Մկան եւ մժղոյ։ Մժեխ, եւ մժղուկ։ Մժղոյ, եւ մժղկի. (Վեցօր. ՟Զ. ՟Է. ՟Թ։)
Խոստանայ ի վեր քան զմարդ, եւ քան զմժիխ ազդել ոչ կարէ. (Եփր. աւետ.։)
solely, singularly.
Որով (կամ յորում) ամենայն միաբարժողովի, եւ գերագոյն միանայ. (Դիոն. ածայ.։)
Որ ինչ էութեանն են եւ բնութեան, զոյգ եւ միաբար կրիցն են եւ ասին. (Վահր. երրդ.։)
having one language or speech;
unanimous;
with one voice.
Զմիաբարբառ լեզու մարդկութեան շփոթեաց. (Արծր. ՟Ա. 2։)
Ընթեռնուն առանց միջնորդի եւ միաբարբառ խօսիւք. (Գր. տղ. թղթ.։)
Կամ մ. Իբրեւ ի միոջէ բարբառոյ. ի մի բերան.
Միաբարբառ աղաղակել, կամ աղաղակ բառնալ. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 50։ Ճ. ՟Գ.։ Արծր. ՟Գ. 10։)
of the same character or disposition.
Համաբարոյ. ունօղ զնոյն բարս, զբնաւորութիւն. զհանճար, եւ այլն.
Եթէ ամենեքին միաբարոյք էաք, դատարկ եւ անգործ լինէր աշխարհ. (Պտմ. աղեքս.։)
tresses, head of hair.
Բոլորն ի միասին առեալ. բոլորական. համագումար. ի մի ամփոփեալ.
Որ եօթն փունջ միաբոլոր վարսին ունէր ի վերայ գլխոյն իւրոյ. յն. եօթն խոպոպիս ունէր. (Ոսկ. ի հերոդ.։)
born together, twin.
Ի միասին բուսեալ՝ ծնեալ. համածին. երկուորեակ.
Համասերմ միաբոյս զուգաշաւիղ եղբօրն յաղթեաց (յակոբ). (Նար. մծբ.։)
formed of a single vowel.
Ի միոյ գրոյ բաղկացեալ. միատառ. (վանկ կամ հեգ պիտակ)
Ի պիտակսն ասացեալ հեգսն միագիրս. (Երզն. քեր.։)
absolute prince;
commander, general in chief.
Գլուխ եւ պետ միակ. անկախ եւ միահեծան իշխան. առաջին եւ ընդհանուր սպարապետ.
Արտաւազդայ մանդակունւոյ, որ միագլխապետ էր, եւ ամենայն հայոց զօրավար. (Խոր. ՟Գ. 6։)
one-headed, monocephalous.
Որպէս մարդն յորժամ ծնանի, միագլխի եւ վեցմատանի. (Ոսկիփոր.։)
having but one substance;
unique of its kind.
μονοούσιος solus, sive unicus in suo genere եւ ἑνούσιος substantialis vel innatus. Միաբուն գոյութեամբ կամ գոյացութեամբ. միաձոյլ. միատարր. միակ. միական.
Անկարօտ է այլում հուր, եւ ոչ խառնի յայտ տարր. վասն որոյ եւ ի տարերս միագո՛յ կոչեցին զնա։ Յաղագս աստուծոյ ի վեր քան զմիագոյսս գերագոյն միացելոյ. (Մաքս. ի դիոն.։)
Նա ինքն է կենդանի, եւ միագոյ ախորժումն ծնիցելոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Հաստատելով ի հրաշակերտութիւն միագոյ իրի զբազմաստեղնեան դրուագս գրութեան. (Նար. յիշատ.։)
ՄԻԱԳՈՅ. μονοειδής unius et ejusdem modi. Միակերպ. միօրինակ. անայլայլելի.
Հոգին սուրփ մի է, միագոյ, առանց բաժանման, եւ բաժանէ զշնորհս իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ կամի։ Ինքն մի է միագոյն, եւ բազում (ըստ զօրութեան). (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։) cf. ՄԻԱԳՈՅՆ։
ՄԻԱԳՈՅ. Մի ընդ այլում յիմիք կարգի. համասեռ, ազգակից.
Ըստ անուանն միագոյք են եւ համեմատք, եւ իրօք ի գործս անհամեմատք եւ բացորոշիչք ի միմեանց. (Երզն. քեր.։)
fellow-labourer, cooperator, coadjutor;
working or acting together, cooperatively.
Համագործ. միով ոգւով գործօղ. գործակից. միաբան.
Կարծէր եւս համախորհ եւ միագործ զնիզակակիցսն իւր. (Արծր. ՟Գ. 2։)
Պարք մեղուացն միագործ ճեպեալ վաստակեն համօրէն. յն. գործ ամենեցուն է մի. (Վեցօր. ՟Ը։)
Ո՞վ կարիցէ հակառակ զիս հայել (կամ համարել) տեսանելով ի միագործ միակամ նմանութեան (կամ նմանութենէ). յն. զնոյնս կարացօղ ընդ հօր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)
cf. Համագումար.
Ի մի գումարեալ. ի միասին առեալ.
Եւ ժողովեալ միագումար՝ զոչ ըսկսեալն եւ դադարեալ. (Շ. խոստ.։)
cf. Միագօտի.
ՄԻԱԳՕՏԵԱԼ ՄԻԱԳՕՏԻ. μονόζωνος monozonus. Միով գօտւով ամրացեալ. քաջագօտի. մենազինեալ. մեկնազէն.
Ըստ որում քաջագօտիք ասորիք, եւ միագօտիք ոմանք անուանին. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
Միագօտիք, պահապանք գլխոց եւ գահոյից թագաւորացն. որպէս ամենայն մենամարտիկք՝ միագօտիք արիականք անուանին. (Լծ. ածաբ.։)
Քաջագօտիս՝ ուժեղս գոլ ցուցանէ, կամ միագօտիս ըստ բանի ուրումն. (Գէ. ես.։)
Միագօտեալ քաջագօտի պնտէին զմէջս. (Յհ. կթ.։)
robust, vigorous, sturdy.
ՄԻԱԳՕՏԵԱԼ ՄԻԱԳՕՏԻ. μονόζωνος monozonus. Միով գօտւով ամրացեալ. քաջագօտի. մենազինեալ. մեկնազէն.
Ըստ որում քաջագօտիք ասորիք, եւ միագօտիք ոմանք անուանին. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
Միագօտիք, պահապանք գլխոց եւ գահոյից թագաւորացն. որպէս ամենայն մենամարտիկք՝ միագօտիք արիականք անուանին. (Լծ. ածաբ.։)
Քաջագօտիս՝ ուժեղս գոլ ցուցանէ, կամ միագօտիս ըստ բանի ուրումն. (Գէ. ես.։)
Միագօտեալ քաջագօտի պնտէին զմէջս. (Յհ. կթ.։)
uniform, simple.
μονοειδής uniformis. Միատեսակ. միակերպ. միօրինակ. անփոփոխ. մէկ կերպ.
Հարուածովք ի վերայ հարուածոց. քանզի ոչ եթէ միադիմի ինչ էին չարչարանքն քրիստոսի։ Մարտ պատերազմի քաջացն ո՛չ միադիմի (գոլ) զիմաստս աստուծոյ, այլ բազմապատիկ. (Իսիւք.։ Յճխ. ՟Ժ՟Ը։ Լմբ. համբ.։)
Զբազմանուն՝ զամենազօրն՝ զմիադիմի հաստատութիւնն. ((իմա՛ ըստ յն. զենթակայութիւնն հօր աստուծոյ) Կոչ. ՟Զ։)
Եւ իբր մ. Միով կամ միականի հայեցուածով. ըստ միում եւեթ տեսութեան.
Ոչ միադիմի, այլ երկու աչօք հայել ի կրկնապատիկ բանս գրոց. (Շ. թղթ.։)
cf. Համազգի.
ՄԻԱԶԳ կամ ՄԻ ԱԶԳ. Միապէս. միօրինակ. միակերպ .... cf. ԱԶԳ։
Տեսանեմք երկուս արս միազգիս ընդ միմեանս գրգռեալ. (Եզնիկ.։)
paired, conjoined, matched, equal.
Միաբանեսցին ընդ միմեանս. (զի գրէ եթէ միազոյգ են նոքա. Եփր. ՟ա. կոր.։)
Ըստ միազոյգ պտղոց երից ոստոցն. (Փարպ.։)
Այլեւ խորհուրդ մարմնոյ տեառն մերոյ է (մանանայն). որ շատ առնու, եւ որ սակաւ, միազոյգ միոյ կենաց հաղորդին. (Վրդն. ել.։)
Յորոց միախուռն եւ միազոյգ պնդեալ եւ հաստատեալ կայ (այսինքն բաղկացեալ) մեր մարմինս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)
cf. Համազօր.
Համազօր. համագոյ եւ ամենազօր.
Որդի աստուծոյ միածին, այսինքն է ի զօրութենէ հօր ծնեալ, ոչ եղեալ, միազօր հօր. (որպէս թէ յն. ուսի՛ա, իցէ լծ. ընդ հյ. ոյժ) (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)
Որպէս մին աստուած միազօր՝ համակ քաղցր, ի մէնջ հարկեալ՝ եւ տանջէ եւս. (Վրդն. պտմ.։)
cf. Համաթիւ.
Մնալ քառասուն, եւ պսակիլ հաւասար միաթիւ։ Սոյնգունակ եւ ութեւտասունքն, երեք վեցեակս՝ միաթիւս. (Սիսիան.։)
cf. Համագումար.
ἁγελικός gregalis եւ πανδημοί catervim. Ի մի ժողովեալ. համախմբեալ. համագունդ. միաբան.
Ի մի վայր միաժողով են։ Միաժողով եղեն ամենայն ազգք եւ ազինք յոյժ. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 27. 38։)
Բազում վանորայս միաժողով շինէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Միաժողով անդրէն ի տեղիս դառնան։ Երամ երամ միաժողով շրջին. (Վեցօր. ՟Է. ՟Ը։)
Միաժողով եկեալ ամենեքեան. (Ագաթ.։)
Միաժողով կալեալ զնախարարսն հայոց. (Ասող. ՟Բ. 2։)
Ոչ իբրեւ ի գերութենէ ցիր եւ ցան վայրավատինք. այլ յարդարեալք միաժողով. (Ոսկ. ես. յորմէ եւ Գէ. ես.։)
speaking the same language.
ὀμόγλωττος qui eadem lingua utitur, ejusdem linguae. Որոց լեզուն է մի. միաբարբառ.
Միատոհմ միալեզու ազգի բազմացելոյ։ Քակեցին զմիալեզու միաբանութեանն իւրեանց շինութիւն. (Ագաթ.։)
Մի հօտ ընտրեալ եւ զտեալ՝ մի սիրտ եւ միալեզու. (Անան. եկեղ։)
Միալեզու յօդակապութիւն։ Միալեզու խօսակցութիւն. (Երզն. քեր.։)
cf. Միայար.
Ի մի լծեալ, կամ միայնակ ձգել զլուծ. եւ Անընդհատ. միակտուր.
Զո՛րպիսիս եւ զո՛րքանս զբօսանաց եւ զբաղմանց սաստկութիւն միալուծ ձգեալ բերեմ. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Միախորհուրդ.
ՄԻԱԽՈՀ ՄԻԱԽՈՐՀ եւ ՄԻԱԽՈՐՀՈՒՐԴ. ὀμόνους, ὀμόφρων, συμβαίνων ejusdem mentis, sententiae;
concors. Զմի եւ զնոյն խորհուրդ ունօղ, եւ ունելով. համաշունչ. համամիտ. միակամ. միաբան.
Միախոհ լեալ ընդ նախարարացն։ Զմիախոհս միասնականին հալածէր։ Ոչ հակառակողի են այնպիսի բանք եւ գործք, այլ միաբան եւ միախոհ բնութեան. (Յհ. կթ.։ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Ը.։ Նանայ.։)
Քարկոծեցաւ, վասն զի էր միախորհ ժողովոյն նիկիոյ. (Հ=Յ. նոյ. ՟Թ.։)
Միախորհ խորհողացն կամք։ Միախորհ եւ միասիրտ ժողովք։ Միախորհ նոցա ուսուցանեն։ Բանիւք եւ գործովք ի քրիստոս հաւատոցն միախորհք. (Լաստ. ՟Ժ։ Ճ. ՟Ե.։ Սիսիան.։)
Միախորհ եւ միակրօն միաբան նստէին։ Միաբան եւ միախորհք՝ կան եւ կեան առ միմեանս. (Շար.։ Արծր. ՟Գ. 9։)
Ընդդէմ ժողովոյն միախորհ եդին ընդդիմակս. (Ուռհ.։)
Յորժամ միախորհ առնեն զկապակցութիւնն երկուց դիմացն ծնօղքն իւրեանց. (Մխ. դտ.։)
Զնոյն սէր յանձին ունիջիք, համաշունչք՝ միախորհուրդք. (Փիլիպ. ՟Բ. 2։)
Ոչ աստուած ոք հակառակ աստուծոյ է, այլ միաբան եւ միախորհուրդ հօր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։)
Համաշունչ եւ միախորհուրդս զամենեսեան առնելով ի մի յոյս կոչմանն քրիստոսի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Այլ միաբան եւ հաւասար, միախորհուրդք ամենեքին. (Շ. եդես.։)
Ասէին վասն երկուց եղբարց միախորհրդոց. (Վրք. հց. ձ։)
Վայելչաբար սիրով ի միասին միախորհուրդք զմիտս կառավարեալք։ Միաբանք եւ միախորհուրդք եւ հաւասարք առ միմեանս բնակէին իշխանք հայոց. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Գ. 1։)
Ճշմարտապէս միախորհուրդ է խուժադուժ ազգացն անզգայութիւնն. (Պտմ. աղեքս.։)
of the same opinion or way of thinking, unanimous;
unanimously.
Ասէին վասն երկուց եղբարց միախորհրդոց. (Վրք. հց. ձ։)
ՄԻԱԽՈՀ ՄԻԱԽՈՐՀ եւ ՄԻԱԽՈՐՀՈՒՐԴ. ὀμόνους, ὀμόφρων, συμβαίνων ejusdem mentis, sententiae;
concors. Զմի եւ զնոյն խորհուրդ ունօղ, եւ ունելով. համաշունչ. համամիտ. միակամ. միաբան.
Միախոհ լեալ ընդ նախարարացն։ Զմիախոհս միասնականին հալածէր։ Ոչ հակառակողի են այնպիսի բանք եւ գործք, այլ միաբան եւ միախոհ բնութեան. (Յհ. կթ.։ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Ը.։ Նանայ.։)
Քարկոծեցաւ, վասն զի էր միախորհ ժողովոյն նիկիոյ. (Հ=Յ. նոյ. ՟Թ.։)
Միախորհ խորհողացն կամք։ Միախորհ եւ միասիրտ ժողովք։ Միախորհ նոցա ուսուցանեն։ Բանիւք եւ գործովք ի քրիստոս հաւատոցն միախորհք. (Լաստ. ՟Ժ։ Ճ. ՟Ե.։ Սիսիան.։)
Միախորհ եւ միակրօն միաբան նստէին։ Միաբան եւ միախորհք՝ կան եւ կեան առ միմեանս. (Շար.։ Արծր. ՟Գ. 9։)
Ընդդէմ ժողովոյն միախորհ եդին ընդդիմակս. (Ուռհ.։)
Յորժամ միախորհ առնեն զկապակցութիւնն երկուց դիմացն ծնօղքն իւրեանց. (Մխ. դտ.։)
Զնոյն սէր յանձին ունիջիք, համաշունչք՝ միախորհուրդք. (Փիլիպ. ՟Բ. 2։)
Ոչ աստուած ոք հակառակ աստուծոյ է, այլ միաբան եւ միախորհուրդ հօր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։)
Համաշունչ եւ միախորհուրդս զամենեսեան առնելով ի մի յոյս կոչմանն քրիստոսի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Այլ միաբան եւ հաւասար, միախորհուրդք ամենեքին. (Շ. եդես.։)
Վայելչաբար սիրով ի միասին միախորհուրդք զմիտս կառավարեալք։ Միաբանք եւ միախորհուրդք եւ հաւասարք առ միմեանս բնակէին իշխանք հայոց. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Գ. 1։)
Ճշմարտապէս միախորհուրդ է խուժադուժ ազգացն անզգայութիւնն. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Միալեզու.
(Նախ քան զաշտարակն) էին բազմակեցիկք, եւ ի լեզուս միախօսիկք. (Երզն. քեր.։)
unity, first number, one;
only one, alone, singular.
ἐνάς, μονάς, ἐνότης unitas μόνος, μοναχός unicus. Մի թիւն. առաջինն ի թիւս. միութիւն. եւ մի միայն. մէն. մեկին. մինաւոր. մէկ հատիկ.
Գերագոյն քան զբան՝ բարին, միակն՝ միարար ամենայն միակի. (Դիոն. ածայ.։)
Ի թիւս, միակք՝ տասնեկաց են առաջինք։ Զեօթներեակն պիթագորեանքն անմօրն միակի նմանեցուցանեն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. այլաբ.։)
Ի թիւս միակաց լրման, եւ այլն. (Արծր. ՟Գ. 13։)
Միակն (յորդւոց) ըստ կարգի հետեւանայ ի թագաւորութիւն. (Խոր. ՟Բ. 4։)
Ուստի եւ զյօդաւոր մարմինն միակ՝ խառնեաց ընդ աստուածական բնութեանն իւր անքակ. (Նար. կուս.։)
Պատահէ ումեմն լինել միակ միայնակ առանց ազգատոհմի. (Լմբ. ժղ.։)
Ե՛կ եւ մենամարտեսցո՛ւք ես եւ դու՝ միով միակաւ. (Ուռպ. այսինքն միայն ընդ միայնոյ։)
Եւ գերեզման մին միակին՝ ո՛չ պատահէր, այլ երկակին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ. այսինքն ոչ մի մի, այլ երկու երկու թաղեալ լինէնի։)
cf. Համակամ.
Նշանակ է միակամ բնութեանն։ Միախորհուրդս եւ միակամս գոլով. (Նանայ.։)
Գոյացեալք ի համագոյն եւ ի միակամ արարչական լուսաւորութենէն. (Շ. հրեշտ.։)
Միակամ ընդ հօր գործիցէ. (Ագաթ.։)
Միաբան եւ միակամ եղեն երկոքեան աշակերտքն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 20։)
Միակամ ընդ հռւփսիմէ՝ վկայուհին գայիանէ. (Շ. տաղ.։)
having one bark or rind.
Որ ունի զմի եւեթ կեղեւ միապաղաղ. կեղեւը միակտուր.
Կէսքն (ի ծառոց) միակեղեւք, եւ կէսքն խաւիխաւոյք. (Վեցօր. ՟Ե։)