continuation, duration, prolongation;
affinity.
συντονία, εὑτονία, ἑπιτονία, παράτασις, διαμονή extensio, contentio, duratio, assiduitas, vehementia. Յերկարաձգութիւն. հանապազորդութիւն. շարունակութիւն. տեւողութիւն.
Յաւիտենական յարաձգութեամբ։ Յարաձգութիւն ժամանակաւոր էառ մշտնջենաւորութիւն։ Զբոլորին դարձեալ ժամանակի՝ որ ըստ մեզ զյարաձգութիւնն՝ է՛ երբէք զի՛ յաւիտենական անուանէ. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. ածայ.։)
Միշտ յարաձգութեան գաւազանի թագաւորութեան։ Աստուածային բնութիւնն անշարժելի ունի զիւրն յարաձգութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Ոչ լսելի լեալ (յաղօթս), յերկարելոյ պէտք են, եւ յարաձգութեան։ Կրճտելոյ ատամանց վասն յարաձգութեան ցաւոցն. (Բրս. հց.։)
Ի կանուխն ժամանսութիւն, եւ յանագանն յարաձգութիւն. (Նար. խչ. (իբր յապաղումն յերկարաձգութեամբ)։)
ՅԱՐԱՁԳՈՒԹԻՒՆ. որպէս Ձկտումն, դիմեցումն. անդադար բերումն.
Միշտ առ բարձրն կոյս, որպէս հասանելի է, յարաձգութեամբ. (Դիոն. երկն.։)
very solid, firm;
thick;
dark, obscure;
յարամրի ի ներքո մտանել, to obtrude or introduce oneself by stealth, to insinuate or worm oneself into.
• տե՛ս Արամուր։
ՅԱՐԱՄՈՒՐ ՅԱՐԱՄՐԻ. գրի եւ ԱՐԱՄՈՒՐ. մանաւանդ ԶԱՐԱՄՈՒՐ, զոր տեսցես. Պնդապէս յարեալ, եւ որպէս թէ յարելով ամրացեալ. խտացեալ. բո՛ւռն. սաստիկ, հոծ. խիտ. խռկեալ. մթագին. մութն. միգամած. որպէս եւ Բուռն առնելով անձին, եւ իբր ընդ նեղ ծակ սպրդելով ի մթան, կամ ի մուր ծխոյ. որպէս յն. βίαιος, -ον , γέμων violentus, violentia եւ plenus, onustus եւ ἁχλή tenebrae, caligo եւ այլն. (ստոյգ նշանակութիւնն հայկական բառիս է եւ եւս ստուգելի այլուստ. լծորդ է եւ յն. ) ἡρέμα sensim, paulatim, laute, tacite ). cf. ՈՏՆԽԹԻ.
Մատուցեալ ի գերեզմանս բռեալս, ոսկերս յարամուրս գտանիցես. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Առաքեցից զձեզ ընդ ամենայն տիեզերս, որք յար ի յարամրի եւ ի չարի իսկ կայցեն։ Ի հոգոցն պատրանաց ի բազում յարամրի եւ ի միգի կան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16. 20։)
Զնոսա սպրդողս անուանէ, որ կերպարանին եւ նեղին յարամրի առ մեզ ի ներքս մտանել։ Զկերպարանս աստուածպաշտութեան, եւ առաքինութեան զգեցեալք՝ յարամրի ի ներքս մտանեն. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)
to denominate, to name, to call.
ՅԱՐԱՆՈՒԱՆԵԼ. παρονομάζω denomino. Կոչել կամ յորջորջել իւիք յարանունութեամբ.
Դպիր ի դպրութենէ յարանուանեցաւ, եւ արդար յարդարութենէն. (Դամասկ.) (իմա՛ զայս ըստ տրամաբանից. ուր ըստ քերականաց՝ ի դպիր բառէն ածանցմամբ յարանուն լինի դպրութիւն, որպէս եւ յարդարոյ արդարութիւն)։
denominative;
concrete.
παρώνυμος, -ον denominativus, -um. Յարակից ընդ այլ անուն՝ իբր բարդեալ կամ ածանցեալ քերականօրէն ի նոյն անուանէ.
Ըստ իմաստասիրացն բանի՝ ի նեխեալ մարմնոյ ձիոյ ասեն ծնանել յարանուն ինքն ձիաստաց կոչեցեալ. (Պիտ.։)
Այծեամն (ըստ յն. տօրգա ) յարանուն է իւրով սրատեսութեամբն (յն. օքսիտօրգի՛ա ). (Բրս. հայեաց.։)
Տեսակք ածանցացն. յարանուն, բայածական, եւ այլն։ Յարանուն է, որ յա՛ր յանուն ինչ քերթոցեալ է. որպիսի, տիրաճան, խրախճան (ի բառիցս՝ Տէր, խրախունք). (Թր. քեր.։)
Եւ ըստ տրամաբանից Նմանաւոր անուն ենթակայի ունակութեան կամ որակութեան իրիք.
Յարանունք (կամ յարանուանք) ասին, որք միանգամ յումեքէ տարբերեալք հոլովիւ (կամ յանգիւ), զըստ անուանն զառասութիւն ունին. ո՛րզան, ի քերականութենէն քերականն, եւ յ՛արութենէն արին. (Արիստ. ստորոգ.։)
Եւ Անուն յար եւ նման, կամ՝ յարմար իրին.
Ադամ զնոյն անուանս կոչէ (կենդանեաց), որ յարանունք էին յիրսն. (Վրդն. ծն.։)
denomination;
affinity or resemblance of words, paronomasia.
Կոչի եւ օրինակաւ յարանունութեամբ աղօթարանս այս եւ տաճարս ձեռագործ՝ եկեղեցի. (Վրդն. աւետար.։)
ՅԱՐԱՆՈՒԱՆՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐԱՆՈՒՆՈՒԹԻՒՆ. παρωνυμία denominatio παρώνυμον եւ συνώνυμον denominativum եւ univocum. Յարանունն գոլ. յարանուանելն, իլն. յորջորջումն. եւ Համանունութիւն.
Յաղագս յարանուանութեանց ... յաղագս յարանուանութեան. (Դամասկ.։)
Սահման յարանունութեան է, որ հաղորդութիւն տայ անուան եւ իրի՝ վասն փոխաձեւութեան յանդակի փաղառութեան. (Սանահն.։)
perpetual motion;
mutation, alteration.
Յարաշար շարայարեալքն սուրբ եւ խօսուն քարինքն. (Տօնակ.։)
Անընդհատ շարժումն, բերումն եւ փոփոխութիւն.
Զշրջանս տարեւոր կենցաղոյս յարաշարժութեամբ իւրով նմանեցոյց դրաց. (Համամ առակ.։)
Բնութեամբ ունէր մարդն զյարաշարժութիւն՝ առ սկզբնատիպն վերաբերելով. (Անան. ի պետր.։)
Ի փոփոխմունս տուընջեանց եւ գիշերաց՝ աւուրց եւ ամանակաց՝ եօթնաթիւ յարաշարժութեամբ. (Տօնակ.։)
trade-winds.
always fruitful.
Բերեալ պտուղ անթարշամ, եւ յարապտուղ անծախ. (Նար. երգ.։)
cf. Յարառոցեմ.
ՅԱՐԱՌՆՈՒՄ ՅԱՐԱՌՈՑԵՄ. παραλαμβάνω assumo, accipio. Կից ընդ այլում կամ ի միասին առնուլ, եւ յար ի կիր առնուլ. վարել.
Այլ եւ յարառեալս յայտ է թէ անկեղակարծ խոստովանեսցի յամենեցունց. (Պիտ.։)
Որք այլ տեսակ առնեն, եւ որք ներում զինչ էին գոլ յարառոցին. (Պորփ.։)
Իսկ այլքն ի բառից փոխանակ բաղկացուցչաց զանազանութեանց յարառոցեալք գոն. (Սահմ. ՟Գ։)
(Տարբերութիւնք հասարակք եւ յատուկք) յենթադրութեան յարառոցին. իսկ յատկեղքն ի սահմանս. (Անյաղթ պորփ.։)
Ձեռք ... առաւելագոյն՝ բանին ի պէտս օգնականութեան ներկազմեալք եւ յարառոցեալք. (Յհ. իմ. ատ.։)
Եւ առ նմա յարառոցեալ լինէր զհակառակութիւն միոյն առ բազումս. (Յհ. կթ.։)
paraphrase.
perseverance, assiduity;
perpetuity, endless continuity, everlastingness.
ՅԱՐԱՏԵՒՈՂՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐԱՏԵՒՈՒԹԻՒՆ. παραμονή permanentia, perseverantia, assiduitas եւ այլն. Հանապազորդութիւն. մշտնջենաւորութիւն. եւ ի սպառատոկունութիւն կամ համբերութիւն. յարամնայութիւն.
Զանզրաւական ուրախութեանցն յարատեւողութիւն. (Խոր. վրդվռ.։)
Յարատեւողութեան վասն եւ բնաւորաբար յօգնութիւն մեզ սոքա ի ստեղծչէն պարգեւեցան. (Խոսրովիկ.։)
Հանդերձ բազմապատիկ կենդանեացն յարատեւութեամբ՝ անհատ եւ զբանաւորիս ունի զկենդանութիւն. (Պիտ.։)
Օրինակ յարատեւութեան ծնունդ նորա (հռեբեկայ). (Փիլ. լին.։)
Արեգակն եւ լուսին ի սահմանեալ ժամանակս ընթացից՝ ըստ հրամանի արարչին, որ է սիւն եւ նեցուկ յարատեւութեան. (Վանակ. յոբ.։)
Յարատեւողութիւն է հաստատուն եւ մշտնջենաւոր կացումն ի բարին. է թարգմանութիւն կիլիկեցւոց ի լատինէ։
ever alert or awake.
cf. Յարգանք.
cf. Յարգի.
προτιμότερος pretiosus, praestantior, -issimus;
probus. Ունակ յարգի եւ արժէից. յարգաւոր. յարգի. մեծագին. պատուական. նախապատիւ. ընտիր. փորձ. ... կամ ըստ յն. բայիւ, προτιμάω (նախապատուել). προκρίνω (նախադատել). antefero, praepono.
Յարգունից զօրութեանց (հոգւոյ) խաղաղացելոյ. (Նիւս. կազմ.։)
Ստացուածքն բոզի պիղծ են եւ անարգ, թէպէտեւ նիւթքն եւ նկարագիրն յարգուն իցէ։ Զմարմնոյն սակաւաժամանակեայ գեղեցկութիւնն յարգուն համարի։ Զառ ի հեշտութիւն բանս յարգուն եւ պատուակըան համարեալ։ Զիւր դատաստանն քան զաստուածայինն յարգունք համարեալ։ Զմի ի շարագրածացն իւրոց հարիւր եւ այլ եւս աւելի քան զատտիկեցի քանքարսն յարգուն համարեցաւ. (Փիլ.։)
Ամենայն արուեստաւոր զիւրն կամի յարգուն ցուցանել. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Աղախին ոսկի մի՛ զգեցցի, թէ ոչ յարգուն լիցի. (Ոսկիփոր.։)
Յարգունել, հաստատել։ Հարգունանալ, բնակել։
dressing, fitting up, arrangement, adjustment;
ornament, embellishment.
cf. Յարդար.
κόσμιος moderatus, modestus. որ եւ ՅԱՐԴԱՐ. Զարդարուն. բարեկազմ. վայելուչ. ողորկ. հարթ. արդարակ. ճարտար.
Ի զգեստս յարդարուն, որ է զարդ խոնարհութեան. (Բրս. հց.։)
Յարդարուն առնել զբանս մեր։ Զանկիւնակալ քարն առաւել յարդարուն առնեն. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։)
Յարդարուն հմտութեամբքն յառաջեալ (ի քերթուածս)։ Զի յարդարուն զչար կամացն առաջարկութիւն դիւրաւ կարասցէ կատարել։ Յարդարուն եւ ամենահաճելի կատարելութիւն բարւոյ։ Յարդարուն կազմուածով. (Պիտ.։)
ԱՆհատ պարտի պահել զյարդարուն զդպրոցսն ի վանս. (Կանոն.։)
adherence, conjunction, connexion.
παράθεσις, συνάφεια appositio, conjunctio. Յարիլն. յարակցութիւն. ընտանութիւն. եւ Հմտութիւն.
Եւ ոչ յարելութեան կարգ ինչ է իմանալ։ Եթէ ոք միայն մերձաւորութիւն յարելութեան ասիցէ պատուով, նզովեալ լիցի. (Պրպմ. ՟Խ՟Ե։)
Բնաւորական է Աստուծոյ՝ փառաց եւ պատուոյ գերապայծառութիւն, եւ ոչ արտաքուստ յարելութեամբ. (Սարկ. հանգ.։)
Յղէ թագաւորն զոմն Ապուսէթ անուամբ ըստ տաճկական լեզուին յարելութեամբ եբրայական դպրութեանն. (Արծր. ՟Բ. 5։)
to join, to attach, to tie, to annex, to affix, to add;
to attribute, to impute, to ascribe;
to admit to;
արատ ինչ — յոք, to spot, to stain, to maculate, to defame;
յինքն —, to become attached to.
Գտեալ եւս զոմանս, եւ յինքն յարեցուցանէր (կամ յարեցուցեալ) աշակերտեալ. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
Յանդամս եկեղեցւոյ յարեցուցից զքեզ. (Վրդն. ծն.։)
roofing.
cf. Արձակեմ.
ՅԱՐՁԱԿԵՄ ՅԱՐՁԱԿԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑπαφίημι (ի վերայ թողուլ). immitto, instigo συντείνω, ἁνατείνω, διατείνω promoveo, extendo, intendo եւ այլն. Տալ յարձակիլ կամ դիմել. թողացուցանել. արձակել. յարաձգել. ի վեր կամ յառաջ ձգել. զեղուլ.
Զորս յետ սոցա էութիւնքն՝ առ փափագելին սոքա յարձակեցուցանեն։ Մեր առ նա յարձակելոյ եւ յարձակեցուցանելոյ։ Յարձակեցուցանել զտրուպսն յառաջ կոյս, իսկ նոցա եւ յառաջ երթալ։ Որպէս գոյութեամբ բարի՝ յամենայն էսս յարձակեցուցանէ զբարերարութիւնսն. (Դիոն.։)
Առ նոյն յարձակեցուցանելով զտեսութեանց դիտումն։ Զբանսն յարձակեցուցանէ առ Աստուած, յո՞վ երթայց յոգւոյ քումմէ. (Կիւրղ. գանձ.։)
assault, attack;
aggression, invasion;
առնուլ —կմամբ, to storm, to carry by storm;
յինքն ընդունել զ— ուրուք, to sustain an assault, to resist an attack.
ὀορμή, ὄρμημα impetus. Դիմեցումն. սաստիկ խաղացումն. ուժգին բերումն. թափ.
Ցուցանէ թէ ո՛րչափ շահք էին նմա ի յարձակմանէ պատերազմողին. (Իսիւք.։)
Բռնութեամբ յարձակմանն ի վայր արկեալ ի քարշ արկցէ. (Փիլ. այլաբ.։)
Իսկ ես աշդահակ խտրոց ընդ մէջ անկեալ, եւ յիս զայնպիսի եղեալ յարձակումն ընկալայ. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Ոմն, եւ յարձակմունք իւր. ոմն, եւ դիմեցմունք իւր. (Նար. ՟Զ։)
connexion, coherence.
ἀρμολόγησις, ἀρμολογία coaptatio, sermonis conjunctio, compaginatio sententiae . Յարմարումն՝ հիւսուած՝ յերիւրումն՝ բարեդէպ շաղկապումն եւ կազմութիւն բանի. բովանդակութիւն, եւ համեմատութիւն իմաստից ի բանս. բացադրութիւն.
Արիստոտէլականք տեսաւորութիւնք դիւրք են, իսկ յարմարաբանութիւնն դժուարապատում։ Պղատոնականքն տեսաւորութիւնք՝ ամենեւին խորինք եւ դժուարք, իսկ յարմարաբանութիւնն դիւր եւ ճոխ։ Ասելովն՝ համառօտ ընձեռութիւն՝ յայտ արար, թէ ի ձեռն երկայն յարմարաբանութեան ոչ առնեմ անհաւաստութիւն. (Անյաղթ պորփ.։)
syntax;
orthography.
ՅԱՐՄԱՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐՄԱՐԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Շարագրութիւն. շարադրութիւն. որպէս յն. սի՛նդաքսիս. σύνταξις . որ եւ Բաղդասութիւն. եւ Յարմար դասաւորութիւն բանի եւ այլոց իրաց. ըստ յն. յարմար գրութիւն.
Մի՛ յոյժ ստուգաբանել զբանիցն յարմարագրութիւնն, այլ ի պատշաճութիւն իմաստիցն հայել։ Ատամանց գովութիւն՝ կարծրութիւն, եւ յարմարագրութիւն. (Նիւս. երգ.։)
symmetry, proportion.
ՅԱՐՄԱՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐՄԱՐԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Շարագրութիւն. շարադրութիւն. որպէս յն. սի՛նդաքսիս. σύνταξις . որ եւ Բաղդասութիւն. եւ Յարմար դասաւորութիւն բանի եւ այլոց իրաց. ըստ յն. յարմար գրութիւն.
Մի՛ յոյժ ստուգաբանել զբանիցն յարմարագրութիւնն, այլ ի պատշաճութիւն իմաստիցն հայել։ Ատամանց գովութիւն՝ կարծրութիւն, եւ յարմարագրութիւն. (Նիւս. երգ.։)
cf. Յարմարումն.
ՅԱՐՄԱՐՈՒԱԾ ՅԱՐՄԱՐՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐՄԱՐՈՒՄՆ. ἀρμονία , εὑαρμονία harmonia, concinnitas, congruentia ῤυθμός rhythmus ἁνακολουθεία consequentia. Յարմարելն, իլն. համեմատութիւն. կարգաւորութիւն. պատեհութիւն. ձայնակցութիւն. կապակցութիւն. հետեւողութիւն. յարաբերութիւն. յօրինուած. հիւսուած.
Կարգ յարմարուածոյ (կամ յարմարածոյ) քաղաքին այսպէս ունի, զոր ասացաք. (Պտմ. աղեքս.։)
Գեղեցկադիր յարմարուածովք ըղձակերտեալ կառոյց. (Պիտ.։)
Զյարմարութիւն եւ զմիաբանութիւն (ձայնից եւ տարերաց) զանգակքն երեւեցուցանեն։ Որք ըստ երաժշտականութեան յարմարութիւնք են։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ.։)
Ձայնին իսկ սրագունին եւ ծանրագունին համանգամայն խառնել՝ յարմարութիւն առասասցի անուն։ Օցտիցեն քերթողքն զյարմարութիւն իսկ եւ զձեւս՝ առանց դաշանց սոսկ բանս առ չափս դնելով։ Զերգ եւ զյարմարութիւն առանց բանից՝ սոսկ փանդեռնահարութեամբ եւ փողհարութեամբ վարելով. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Յարմարութիւն քնարի։ Յարմարումն քնարի. (Առ որս. ՟Է։ Սահմ. ՟Գ։)
Եւ իմս օրինակութիւն ոչ է այլայլեալ յարմարութենէ. (Նար. հ։)
Անդամոցն առ միմեանս յարմարութիւն։ Որպէս գլուխ առանց անձին յարմարութեան ոչ կարէ կրել կենդանութիւն. (Բրս. հց.։ Շ. ընդհանր.։)
Յարմարումն (կամ ձեւ) բարձից քոց՝ նմանութիւն ուլանց յեռելոց. (Երգ. ՟Է. 1։)
Յարմարումն բանից. (իբրու սեթեւեթեալ կարգաբանութիւն) (Փարպ.։)
Եւ ո՛ր յարմարումն է այս՝ ասէ՝ առ նախկին ճառեալսն. (այսինքն հետեւութիւն) (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
cf. Յարմարումն.
ՅԱՐՄԱՐՈՒԱԾ ՅԱՐՄԱՐՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐՄԱՐՈՒՄՆ. ἀρμονία , εὑαρμονία harmonia, concinnitas, congruentia ῤυθμός rhythmus ἁνακολουθεία consequentia. Յարմարելն, իլն. համեմատութիւն. կարգաւորութիւն. պատեհութիւն. ձայնակցութիւն. կապակցութիւն. հետեւողութիւն. յարաբերութիւն. յօրինուած. հիւսուած.
Կարգ յարմարուածոյ (կամ յարմարածոյ) քաղաքին այսպէս ունի, զոր ասացաք. (Պտմ. աղեքս.։)
Գեղեցկադիր յարմարուածովք ըղձակերտեալ կառոյց. (Պիտ.։)
Զյարմարութիւն եւ զմիաբանութիւն (ձայնից եւ տարերաց) զանգակքն երեւեցուցանեն։ Որք ըստ երաժշտականութեան յարմարութիւնք են։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ.։)
Ձայնին իսկ սրագունին եւ ծանրագունին համանգամայն խառնել՝ յարմարութիւն առասասցի անուն։ Օցտիցեն քերթողքն զյարմարութիւն իսկ եւ զձեւս՝ առանց դաշանց սոսկ բանս առ չափս դնելով։ Զերգ եւ զյարմարութիւն առանց բանից՝ սոսկ փանդեռնահարութեամբ եւ փողհարութեամբ վարելով. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Յարմարութիւն քնարի։ Յարմարումն քնարի. (Առ որս. ՟Է։ Սահմ. ՟Գ։)
Եւ իմս օրինակութիւն ոչ է այլայլեալ յարմարութենէ. (Նար. հ։)
Անդամոցն առ միմեանս յարմարութիւն։ Որպէս գլուխ առանց անձին յարմարութեան ոչ կարէ կրել կենդանութիւն. (Բրս. հց.։ Շ. ընդհանր.։)
Յարմարումն (կամ ձեւ) բարձից քոց՝ նմանութիւն ուլանց յեռելոց. (Երգ. ՟Է. 1։)
Յարմարումն բանից. (իբրու սեթեւեթեալ կարգաբանութիւն) (Փարպ.։)
Եւ ո՛ր յարմարումն է այս՝ ասէ՝ առ նախկին ճառեալսն. (այսինքն հետեւութիւն) (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
fitness, suitableness, adaptability, conformity, analogy, congruity, concordance;
proportion, symmetry;
attitude, adaptation, application;
aptitude, disposition, capacity, ability, sufficiency;
accord, harmony, concord.
ՅԱՐՄԱՐՈՒԱԾ ՅԱՐՄԱՐՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐՄԱՐՈՒՄՆ. ἀρμονία , εὑαρμονία harmonia, concinnitas, congruentia ῤυθμός rhythmus ἁνακολουθεία consequentia. Յարմարելն, իլն. համեմատութիւն. կարգաւորութիւն. պատեհութիւն. ձայնակցութիւն. կապակցութիւն. հետեւողութիւն. յարաբերութիւն. յօրինուած. հիւսուած.
Կարգ յարմարուածոյ (կամ յարմարածոյ) քաղաքին այսպէս ունի, զոր ասացաք. (Պտմ. աղեքս.։)
Գեղեցկադիր յարմարուածովք ըղձակերտեալ կառոյց. (Պիտ.։)
Զյարմարութիւն եւ զմիաբանութիւն (ձայնից եւ տարերաց) զանգակքն երեւեցուցանեն։ Որք ըստ երաժշտականութեան յարմարութիւնք են։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ.։)
Ձայնին իսկ սրագունին եւ ծանրագունին համանգամայն խառնել՝ յարմարութիւն առասասցի անուն։ Օցտիցեն քերթողքն զյարմարութիւն իսկ եւ զձեւս՝ առանց դաշանց սոսկ բանս առ չափս դնելով։ Զերգ եւ զյարմարութիւն առանց բանից՝ սոսկ փանդեռնահարութեամբ եւ փողհարութեամբ վարելով. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Յարմարութիւն քնարի։ Յարմարումն քնարի. (Առ որս. ՟Է։ Սահմ. ՟Գ։)
Եւ իմս օրինակութիւն ոչ է այլայլեալ յարմարութենէ. (Նար. հ։)
Անդամոցն առ միմեանս յարմարութիւն։ Որպէս գլուխ առանց անձին յարմարութեան ոչ կարէ կրել կենդանութիւն. (Բրս. հց.։ Շ. ընդհանր.։)
Յարմարումն (կամ ձեւ) բարձից քոց՝ նմանութիւն ուլանց յեռելոց. (Երգ. ՟Է. 1։)
Յարմարումն բանից. (իբրու սեթեւեթեալ կարգաբանութիւն) (Փարպ.։)
Եւ ո՛ր յարմարումն է այս՝ ասէ՝ առ նախկին ճառեալսն. (այսինքն հետեւութիւն) (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
relation, correlation.
resurrection;
act of rising;
elation, puffing up, pride, haughtiness;
օր յարութեան, sunday.
ἁνάστασις, ἁνάστημα, ἕγερσις resurectio, suscitatio, surrectio, erectio. Յառնելն ի վեր. կանգնումն. մանաւանդ ինքնիշխան կենդանութիւն Քրիստոսի ի մեռելոց. եւ յառնելն մեռելոց նովաւ ի կեանս.
Յարութիւն մեռելոց։ Յետ յարութեան իմոյ։ Յետ յարութեան նորա եւ այլն. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 14։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 12։ Մտթ. ՟Ի՟Է. 53. եւ այլն։)
Յարութեամբ իւրով զյարութիւն մեզ պարգեւեաց։ Ծանուցեր քո յարութեամբդ զյարութիւն մեր։ Դու ես Քրիստոս, կեանք եւ յարութիւն ազգի մարդկան (այսինքն յարուցիչ). (Շար.։)
Մեռանելն ըստ բնութեան է, եւ յարութիւն ի վերոյ քան զբնութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
Կորուսցուք զանձինս, եւ դարձեալ գտցուք զնա յաւուր յարութեան, կացցուք ընդ աջմէ քումմէ. (Ագաթ.։)
Ի յարութեան (Ղազարու) յաւուր գալստեան փրկչին տարածանէին մանկունքն զհանդերձս. (Շար.։)
Յարութիւն կոչի երկրորդ անգամ կանգնումն անկելոյն. (Դամասկ.։)
Զերծից ի քէն զյարութիւն ամբարտաւանութեան քո. (Սոփոն. ՟Դ. 10. (այսինքն վերացումն, փքացումն)։)
Ջնջեցից զամենայն յարութիւն բուսոյ (այսինքն հասակ). ոչ վայրապար ասացեալ զյարութիւն. քանզի սա ամբարհաւաճութեան եւ ամբարտաւանութեան է անուն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 16. 24։)
ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ասի անսովոր առմամբ՝ եւ Յար գոլն. եւ Յարիլն, եւ Յարումն. յարակցութիւն. զօդ. յարմարութիւն. եւ Յարատեւութիւն. յարամնայութիւն.
Հայր յորդւոյ եւ ի հոգւոյ առաքեալ անուանիլ անյա՛ր է. այլորդի մարդացաւ, զի անուանն յարութեամբ՝ անձամբ որդի մարդոյ անուանեսցի. (Ոսկիփոր.։)
Այնոցիկ՝ որ յերկնին են՝ ամենեցուն է յարութիւն եւ միասնութիւն եւ կապ ինքն երկին, որպէս յօրինեալ ի մարմնի անդամք ամենայն յարմարեալ են եւ բնաւորեալ։ Որ հաստատուն բնութեամբ ընդ միմեանս խառնեալ են, յարութեան պատճառք, շնչաւորաց նախ առաջին կերակուր է (օդն)։ Յեղյեղուկ բնութիւն ունելով, զյարութիւնն ոչ յինքեանց ունելով։ Այն որ ի տեւ յարութեանն մանաւանդ երթայ։ Երկնայնոյ հաւասարեաց բնութեան Հռեբեկայ, որոյ անուն թարգմանեալ է յարութիւն. վասն զի ոչ նուազութիւն եւ ոչ յերկարութիւնս եւս ընդունի։ Բանականի բաժին տուեալ է կոյսն յարութիւն եւ ի մշտնջենաւորութիւն հռեբեկա, եւ այլն. (Փիլ. ստէպ։)
pertaining to the resurrection.
Որ ինչ հայի ի յարութիւն մեռելոց.
Զյարութիւնական յուսովն ծաղկեցուցեալ. (Ագաթ.։)
sharing or participating in the resurrection.
ՅԱՐՈՒԹԻՒՆԱԿԻՑ կամ ՅԱՐՈՒԹԵՆԱԿԻՑ. Կցորդ յարութեանն Քրիստոսի.
Չարչարակից լինել, խաչակից, գերեզմանակից, ի ձեռն որոյ եւ յարութիւնակից. (Ածաբ. ըստ Կամրջ.։ եւ Լծ. կոչ.։)
Մահակից եւ յարութենակից։
adhesion, adherence, union;
attachment, adherence;
aggregation.
Յարիլն. եւս եւ անսովոր առմամբ՝ Յառնելն. յարութիւն.
Սուրբ աղօթիւք յարմամբ մեռելին. (Գանձ.։)
continual disputation, contest, strife.
to raise, to raise up, to cause to appear;
to erect, to set upright;
to awake, to wake up, to arouse;
to revive, to resuscitate, to bring to life again;
to stir up, to excite, to suscitate, to cause to revolt, to agitate, to move, to provoke;
to raise, to build, to elevate, to erect, to set up, to construct;
— զաւակ, to give sons or posterity;
զօր —, to raise troops, to make levies of soldiers;
— հողմ ի ծովու, to cause a wind to blow on the sea;
— վրէժխնդրութիւն, to take revenge or vengeance;
— բանս, to circulate false reports;
— զամբաստանութիւն, to accuse, to charge;
cf. Թշնամի.
ἁνίστημι, ἑφίστημι, ἑξανίστημι , ἑγείρω, ἑξεγείρω suscito, surgere facio, erigo, excito, expergefacio, vitam reddo. Տալ յառնել. իբր Կանգնել. զարթուցանել. վերացուցանել. կառուցանել. նորոգել. գրգռել.
Հանգեաւ իբրեւ զառիւծ. եւ ո՞ յարուցանիցէ զնա։ Տեսանիցես անկեալ ի ճանապարհի, յարուցանելով յարուսցես ընդ նմա։ Յարուցանել դատաւորս, կամ մարգարէս։ Հողմ հիւսիսոյ զամպս յարուցանէ։ Եւ Տէր յարոյց հողմ ի ծովուն։ Յարուցանել բանս, կամ հալածանս, կամ սատան, կամ վրէժխնդրութիւն։ Զամենայն երիտասարդս յարուցից ի վերայ նորա. եւ այլն։
Յօրինագրին վերայ յարուցանել բամբասանս յանդգնի. (Բրս. գոհ.։)
Զէնս ի վերայ (կամ ի վերի) յարուցեալ՝ զթագաւորն դիաթաւալ կացուցանէր. (Զենոբ.։)
ՅԱՐՈՒՑԱՆԵԼ. Կենդանացուցանել զմեռեալն. կանգնել ի գերեզմանէ.
Մի թէ մեռելո՞ց առնիցես սքանչելիս, կամ բժի՞շկք յարուցանիցեն։ Ես յարուցից զնա յաւուրն յետնում։ Զղազար կոչեաց եւեթ ի գերեզմանէն, եւ յարոյց զնա ի մեռելոց, եւ այլն։ Զիա՞րդ կարէ ասեն նման գոլ յարուցեալն ի մեռելոց՝ յարուցողին զնա ... Լուծէ՛ք զտաճարս զայս, եւ յերիս աւուրս յարուցից զսա. արդ յա՛յտ է որոց զգուշանանն, եթէ մարմնոյն յարուցելոյ՝ որդի ասի յարուցեալ ի մեռելոց. (Աթ. ՟Ա։)
resuscitating, reviving, re-animating.
Յարուցանօղ. յարուցօղ. այն որ յարուցանէ զմեռեալս.
Ես ոչ միայն յարուցիչ եմ, այլեւ յարութիւն։ Ինքն իսկ է յարութիւն եւ կեանք, եւ յարուցիչ եւ նորոգիչ ամենայն մարմնոյ։ Կամէին տեսանել զյարուցիչն, եւ զյարուցեալն. (Մամբր.։ Ագաթ.։ Նանայ.։)
resuscitation;
cf. Յարոյցք.
Յարուցմունք պատերազմաց զկատարածէ գուշակեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)
Ոչ շնչմունք հողմոց, եւ ոչ յարուցմունք գետոց կարեն շարժել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։)
Գետոց յարուցումն լինի. (Շիր.։)
cf. Յանդգնութիւն.
Քաջք քաջաց պատահեալք՝ անմեղադրելի կան մնան զյաւակնութեամբքն. (Արծր. ՟Ա. 7։)
Զյօնիցն զաւակնութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Ընկրկի ստութեան յաւակնութիւն. (Գր. տղ. թղթ.։)
Զգուշացեալք ի բաժանասիրութեան յաւակնութենէ. (Սարկ. հանգ.։)
addition, increase, overplus, surplus, accession, augmentation;
rest, residue;
— գրոց, մատենից, addition, supplement, appendix;
— չարեաց, redundant malice;
—ք որովայնի, excrement;
թափել զ—ս որովայնի, to ease oneself, to go to stool.
περίσσευμα, περίσσεια, πρόσθεμμα , πρόσθεσις, προσθήκη abundantia, incrementum, additamentum, augmentum, auctus. Յաւելումն. յաւելադրութիւն. վերադիր. աճումն. առաւելութիւն, ինչ մի աւելի. էւելնալը, էւելցուք.
Ի յաւելուածոյ սրտի խօսի բերան։ Յաւելուած վիճակաց։ Յաւելուած ձեզ լինիցին բերք նորա։ Ի բաց թօթափել զամենայն աղտեղութիւն եւ զյաւելուածս չարեաց.եւ այլն։
Յաւելուածք հարիւրաւորաց ժամանակաց (այսինքն ամաց). (Եւս. քր. ՟Ա։)
Մեղք ոչ եթէ մեղաց յաւելուածով ծածկի, այլ խոստովանութեան եւ ապաշխարութեան. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
Առ փոքր փոքր յաւելուածով կատարումն մեզ եղիցի. (Բրս. հց.։)
Առ փոքր փոքր յաւելուածովն գալ ի կատարումն։ Օր ըստ օրէ յաւելուած լիցի լաւութեան. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ի՟Գ։)
Շինուածն յաւելուածով ի նուաստութենէ ի կատարումն ելանէ։ Նոքա չարչարէին, զի յաւելուած արդարութեան առնիցեն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ. եւ ՟Ժ։)
Վերստին յաւելուած. (Նար. ստէպ։)
Ի նոսա թողլով զշէնս ամենայն՝ հանդերձ յաւելուածով մտից առանձինն, եւ ռոճկաց կարգելոց յարքունուստ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Այսոքիկ դիւրաւ յօրինէին փոքր ինչ բանի յաւելուածով. (Շ. թղթ.։)
Բազում ինչ մարգարէիւքն խնամարկեաց. եւ առ այս ե՛ւս յաւելուած շնորհի, զի եւ ինքն առ նոսա՛ եկն. (Իգն.։)
Գնաց ի կողմն նաւին՝ թափել զյաւելուածս որովայնին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
ՅԱՒԵԼՈՒԱԾ. ա. Յաւելեալ. աճեցուն.
Որ նախ փոքր գոլով, եւ յաւելուած շնորհիւ գոյր (գայր) ի մեծութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Զի կրօնաւոր երեւեսցի եւ խստամբեր, յաւելուածովքն վարի պատուիրանօքն. (որ լինի գ. եւ ա) (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
increase, increment;
multiplication.
Յաւելուածութիւն նեղութեան, կամ հաւատացելոց։ Մասունք յաւելուածութեան. (Եբր. փիլիպ։ Նախ. գծ.։ Քեր. քերթ.։)
Յաւելաւ (օրէն) վասն յանցաւորութեան. եւ եցոյց վասն նոցա, թէ յաւելուածութիւն եղեւ։ Խնդրեսցո՛ւք զարքայութիւն եւ զարդարութիւն նորա, զի ընկալցուք ի տեառնէ զյաւելուածութիւն. (Մծբ. ՟Բ. ՟Զ։)
Աճեցուցեալ յաւելուածութեան կարգաւ։ Նիւթական աշխարհս յաւելուածութեամբ առ զկատարելութիւն իւր (ի բուսոց մինչեւ ի մարդն). (Արշ.։)
to add, to increase, to augment;
to join, to adjoin, to insert, to interpolate, to apply, to supply;
to reckon, to add up;
— խօսել, to repeat, to say again, to reply, to rejoin;
— ի զօրութիւն, to redouble one's strength;
— ոյժ ումեք, to sustain another's efforts;
— զինչս իւր, to increase one's wealth;
աւուրս յաւուրս —, to lengthen life;
— զվարձս ծառայի, to raise the wages of a domestic;
յաւել յիս զօրութիւն, it gave me new strength;
եւ յաւել ծնանել, and then brought forth;
ոչ եւս յաւելից անիծանել, will never curse again;
մի եւս յաւելուցուք տեսանել զերեսս իմ, see my face no more.
προστίθημι, προσδίδωμι appono, addo, adjicio, jungo, augeo. Առաւելուլ. աճեցուցանել. առատացուցանել. ի վերայ բերել. բարդել. ժողովել. ամփոփել. կրկնել. երկրորդել. յարել զբան ի բան. էւելցընել.
Հարցեն զնա թւով քառասուն, եւ այլ մի՛ յաւելուցուն։ Եւ թէ սակաւ իցէ, յաւելից քեզ դոյնչափ։ Աւուրս յաւուրս յաւելեր թագաւորի։ Մեծութիւն յաւելու բարեկամս բազումս։ Յաւե՛լ մեզ հաւատս։ Յաւել տէր խօսել։ Ոչ եւս յաւելից անիծանել զերկիր։ Յաւել ծնանել զեղբայր զնորա զՀաբէլ։ Գործիցես զերկիր, եւ ոչ յաւելցէ տալ քեզ զզօրութիւն իւր։ Յաւելաք յամենայն մեղս մեր եւ ի չարիս, եւ խնդրեցաք մեզ, թագաւոր։ Որ յաւելաւ ի կերողացն։ Ոյր գուցէ, տացի նմա, եւ յաւելցի։ Մեռաւ, եւ յաւելաւ առ ժողովուրդ իւր, կամ յազգ իւր։ Յաւելցիս առ ժողովուրդ քո.եւ այլն։
Որպէս ոք՝ զի ի հուր բորբոքեալ յաւելուցու բազում նիւթս փայտի։ Յաւելին ցաւս ի ցաւոց վերայ. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Գ։)
Յագք եւ լիք հացիւ նուազեցան, եւ քաղցեալք յաւելին զհաց. (Եփր. թագ.։)
Ծով ասեն զուգեալ կայ՝ յաւելլոյ գետոց եւ ուխից, եւ ի պակասելոյ գոլորշոյն. (Շիր.։)
Յաւելաւ հայր իմ (ի յառաջադիմութիւն), եւ եհան դեւ յեղբօրէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Որ յաւելու ի գիտութիւն, յաւելու ի ցաւս. (յն. զգիտութիւն, զցաւ)։ Առաւել եւս յաւելուին հաւատացեալքն ի Տէր։ Ամենայն որ յաւելուցուն քեզ, առնիցես ողորմութիւն։ Եւս քան զեւս յաւելուցուք ի նոյն. եւ այլն։
Որչափ ժամանակք անցանեն, նոյնչափ յաւելուն ցանկութիւնք առ ի նոսա. (Իսիւք.։)
to augment, to be multiplied, to grow, to increase, to be enlarged;
to adhere to, to go over to, to add, to join, to incorporate;
մեռաւ եւ յաւելաւ յազգ իւր, he died and was gathered to his fathers;
cf. Հայր.
προστίθημι, προσδίδωμι appono, addo, adjicio, jungo, augeo. Առաւելուլ. աճեցուցանել. առատացուցանել. ի վերայ բերել. բարդել. ժողովել. ամփոփել. կրկնել. երկրորդել. յարել զբան ի բան. էւելցընել.
Հարցեն զնա թւով քառասուն, եւ այլ մի՛ յաւելուցուն։ Եւ թէ սակաւ իցէ, յաւելից քեզ դոյնչափ։ Աւուրս յաւուրս յաւելեր թագաւորի։ Մեծութիւն յաւելու բարեկամս բազումս։ Յաւե՛լ մեզ հաւատս։ Յաւել տէր խօսել։ Ոչ եւս յաւելից անիծանել զերկիր։ Յաւել ծնանել զեղբայր զնորա զՀաբէլ։ Գործիցես զերկիր, եւ ոչ յաւելցէ տալ քեզ զզօրութիւն իւր։ Յաւելաք յամենայն մեղս մեր եւ ի չարիս, եւ խնդրեցաք մեզ, թագաւոր։ Որ յաւելաւ ի կերողացն։ Ոյր գուցէ, տացի նմա, եւ յաւելցի։ Մեռաւ, եւ յաւելաւ առ ժողովուրդ իւր, կամ յազգ իւր։ Յաւելցիս առ ժողովուրդ քո.եւ այլն։
Որպէս ոք՝ զի ի հուր բորբոքեալ յաւելուցու բազում նիւթս փայտի։ Յաւելին ցաւս ի ցաւոց վերայ. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Գ։)
Յագք եւ լիք հացիւ նուազեցան, եւ քաղցեալք յաւելին զհաց. (Եփր. թագ.։)
Ծով ասեն զուգեալ կայ՝ յաւելլոյ գետոց եւ ուխից, եւ ի պակասելոյ գոլորշոյն. (Շիր.։)
Յաւելաւ հայր իմ (ի յառաջադիմութիւն), եւ եհան դեւ յեղբօրէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Որ յաւելու ի գիտութիւն, յաւելու ի ցաւս. (յն. զգիտութիւն, զցաւ)։ Առաւել եւս յաւելուին հաւատացեալքն ի Տէր։ Ամենայն որ յաւելուցուն քեզ, առնիցես ողորմութիւն։ Եւս քան զեւս յաւելուցուք ի նոյն. եւ այլն։
Որչափ ժամանակք անցանեն, նոյնչափ յաւելուն ցանկութիւնք առ ի նոսա. (Իսիւք.։)
cf. Յաւելուած;
addition.
Յաւելուլն. յաւելուած.
Ո՞վ խօսիւք ասելոցն՝ յաւելումն տացէ սքանչելեացն. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Եւ արդ ի փիւնիկեցւոց վկայութիւնն զի՞նչ պարտ իցէ աւելի յաւելումն (յն. յաւելուլ). (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զտեսանելիս աչաց խաւարեալ՝ կրկին յաւելմամբ լուսաւորեցին. (Նար. առաք.։)
Յովսէփ՝ յաւելումն (թարգմանի). (Եփր. ծն.։)
always cheerful, ever pleasing;
always green.
to perpetuate, to eternize, to immortalize.
Իբրեւ զհանդիսադիրս քաջալերութեանն ունելով յաւէժացուցանէ համարձակել ի յանկքելի նահատակութիւնս. (Պիտ.։)
perpetuity, eternity.
ἁϊδιότης sempiternitas. Մշտնջենաւորութիւն. յարակայութիւն. հանապազորդութիւն.
Յաղաչանս եկեալք արարչին բոլորեցուն՝ խնդրեցին զնորա գործոցն զյաւեժութիւն։ Սկիզբն լինելութեան է ի մասունս սերմանս յաւեժութիւն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 13։)
Եւ նոյն միշտ լինի ընդունողին յամենայն յաւիտենից յաւէժութեան. (Նիւս. երգ.։)
Գոյական յաւէժութիւն երկարաձիգ ամանակաւ. (Պիտ.։)
cf. Յաւէժազուարճ.
ՅԱՒԷՏԱԶՈՒԱՐԹ ՅԱՒԷՏԱԶՈՒԱՐՃ. ἁειθαλής semper virens. Հանապազ զուարթ եւ զուարճացեալ. յարազուարճ. յարադալար.
Տնկեսցուք զձիթենին յաւէտազուարթ (կամ յաւէտասաղարթ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)
Յաւէտազուարճ ցնծութեամբ խնդա՛. (Անան. եկեղ։)
cf. Յաւէժազուարճ.
ՅԱՒԷՏԱԶՈՒԱՐԹ ՅԱՒԷՏԱԶՈՒԱՐՃ. ἁειθαλής semper virens. Հանապազ զուարթ եւ զուարճացեալ. յարազուարճ. յարադալար.
Տնկեսցուք զձիթենին յաւէտազուարթ (կամ յաւէտասաղարթ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)
Յաւէտազուարճ ցնծութեամբ խնդա՛. (Անան. եկեղ։)
cf. Յաւէժացուցանեմ.
Անմահացուցանել եւ յաւէտացուցանել արժանի առնէ։ Նկարիչք փութացան յաւէտացուցանել զիւրեանց անմահացուցանելով վաստակս. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լիւս.։)
evergreen.
Որոյ ուղէշքն են յարադալար. յաւէտազուարճ ոստովք.
Խուսափել ընդ յաւէտուղէշ տնկովքն (կամ տնկոյն). (Թէոդոր. մայրագ.։ եւ Գանձ.։)
singing continually.
cf. Երկթերթ.
Որոյ են իբր երկու թերթք.
Գետն բերանաբացեալ դարաւանդօք ափանց զերկթերթիսն նշանակէ շրթունս. (Խոր. ՟Բ. 39։)
Բերան իմ եւ լեզու եւս երկթերթի. (Կեչառ. աղեքս.։)
cf. Երկթեւ.
δίπτερος bipennis, binas alas habens Որոյ են երկու թեւք, կամ բազուկք.
Ամպաչու թռչնոյ երկթեւեան կենդանւոյ. (Նար. խչ.։)
Երկթեւեան նշանս տէրունական. (Շ. բարձր.։)
twice;
— անգամ, two times.
ԵՐԿԻՑՍ որ եւ ԵՐԿԻՑՍ ԱՆԳԱՄ. δίς bis δεύτερον secundo, secunda vice Յերկուս նուագս. երկրորդ անգամ. դարձեալ. կրկին. երկու անգամ.
Փոխանակ ասելոյ կամ գրելոյ, Երկուց. (Մագ. ՟Ի՟Է. եւ ՟Ի՟Ը։)
Երկիցս չորք։ Երկիցս ութուտասն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
frightful, dreadful, terrible;
timid.
Փակեալ ընդ երկիւղագին ահիւ։ Են պէտք երկիւղագին պատրաստութեան. (Փարպ.։)
cf. Երկիւղալիր.
Լցեալ կամ լի երկիւղիւ. ահացուցիչ, եւ ահաւոր.
Ահագինս իմն բարբառի, եւ կարի երկիւղալիցս։ Ի քաղցրութիւն փոփոխէ զահագին տեսիլն զայն եւ զերկիւղալից. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Փայլատակմունք երկեղալից. (Վրդն. սղ. ՟Ժ՟Է։)
Զի մի՛ զերկիւղալիցն լուիցուք հրաման, ընկեր զիա՞րդ մտէր այսր. (Սկեւռ. յար.։)
Կամ ա.մ. Խառն ընդ երկիւղի. երկիւղախառն. ահաբեկ. եւ Ահաբեկութեամբ.
Փարատեցոյց զերկիւղալից տրտմութիւն։ Զարհուրեալ պահապանացն՝ երկիւղալի՛ց մեռանէին. (Շար.։)
Անմարմին զօրքն երկիւղալից ահիւ կան առաջի մեծի փառացն աստուծոյ. (Խոսր. պտրգ.։)
Ոմն ի զինուորաց երկիւղալից էր հանապազ ի թշնամեաց. (Ոսկիփոր.։)
mixed with fear, with fear.
Երկիւղախառն նեղացուցանէին զսուրբ այրն աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
timorous, conscientious, scrupulous, pious, religions.
ԵՐԿԻՒՂԱԾ որ եւ ԵՐԿԵՂԱԾ, ԵՐԿԻՂԱԾ. φοβούμενος , εὑλαβούμενος, εὑλαβής timens, reverens, pius, religiosus. իտ. timorato Ակն ածօղ երկիւղիւ. մանաւանդ Ունօղ զերկիւղն աստուծոյ. աստուածապաշտ. առաքինի. աստուածավախ.
Երկիւղած էր ի տեառնէ յոյժ։ Երկիւղած ի տեառնէ կամ յաստուծոյ, կամ յերեսացն աստուծոյ. (գ. թգ. ՟Ժ՟Ը. 3։ ՟Դ. Թագ. ՟Դ. 1։ Նեեմ. ՟Է. 2։ Ժղ. ՟Ը. 13։)
Երկիւղածք տեառն։ Երկիւղածաց աստուծոյ. (Սղ. ՟Ժ՟Դ. 4։ ՟Ի՟Ա. 24. 26։ Ժող. ՟Ը. 12։)
Եւ ես յաստուծոյ երկիւղած եմ. (Ծն. ՟Խ՟Բ. 18. եւ ՟Ի՟Բ. 12.) յն. յաստուծոյ երկնչիմ։
Երկեղած է արդարութիւն. (Փիլ. լին.։)
Թէ ոք յումեքէ երկիւղած ինչ իցէ. (Բուզ. ՟Դ. 12։)
Կազմեաց զնա երկիւղած ի մահուանէ. (Գերմ. թղթ.։)
Ատես զայնոսիկ, որք միշտ ի քէն երկիւղած լինին (ծառայաբար եւեթ), եւ ոչ կամին խզհարազատութենէ սիրոյն բուռն հարկանել. (Լմբ. սղ.։)
cf. Երկբան.
δίγλωσσος bilinguis Երկբան, երկալեզու. երկլեզու. որոյ ա՛յլ է խօսքն, եւ այլ սիրտն. նենգաւոր. սուտակասպաս. խաբեբայ. լեզուն չաթալ. յն. երկլեզու.
Այր երկխօս յայտնէ զխորհուրդս յատենի. (Առակ. ՟Ժ՟Ա. 13։)
Պարսաւանք չար ի վերայ երկխօսին։ Զքսուն եւ զերկխօսն առհասարակ անիծանիջիք. (Սիր. ՟Ե. 17։ ՟Ի՟Ը. 15։)
Զերկբանսն եւ զերկխօսն իբրեւ զհրապարականէծս ի բաց ընկեսցուք. (Համամ առակ.։)
Ո՛վ անօրէն երկխօս լեզու, մերթ ասես ... եւ մերթ՝ թէ եւ այլն. (Գէ. ես.։)
enclosed or placed between two seas.
διθάλασσος, -ττος bimaris, qui utrinque mari adluitur Ուր են կրկին անցք կամ կիրճք ծովու. ... իքի տէնիզ կամ պօղազ արասը. որպէս ընդ մելիտենէ եւ ընդ գոդդոս, այսինքն ընդ մալթա կղզին, եւ ընդ կօցցօ կղզեակն.
Եւ էր յայնժամ անձն հերովդի իբրեւ յերկծովու նաւ ըմբռնեալ. (բաղիշ. յհ. մկ։)
cf. Երկկերպ.
cf. ԵՐԿԿԵՐՊԵԱՆ. մանաւանդ որպէս διφυής երկբոյս, որոյ կրկին են բնաւորութիւնք.
Իժն գայ ի հակառակութիւն՝ իբր երկբոյս, եւ երկկերպ եղեալ. ( կէս գնտաձեւ, կէս բարձրագլուխ ). (Փիլ. լիւս.։)
bigamist.
ԵՐԿԿԻՆ որ եւ ԵՐԿԱԿԻՆ. δίγαμος bigamus, qui secundo jungitur matrimonio Այր կրկին անգամ ամուսնացեալ.
Երկկանայք ... զերկկանայս։ Եղիցի ապաշխարութիւն նորա՝ երկկնոյ. (Կանոն.։)
diphthong;
discordant.
Մահու անուն, եւ ուրախութիւն միանգամայն ... վասն երկձայն բարբառոյն. (Մամբր.։)
Ո՛չ երկձայն զհայաստանեայցս գոլ ... այլ նոյնախորհ եւ միաբանեալ ընդ պատուականիդ գլխոյ. (Թղթ. հաղբ. առ գր. տղ.։)
two horsed;
carriage, equipage.
συνωρίς biga Ունակ երկուց ձիոց, (կառք, եւ կառապետ, կամ ձիաւոր)
cf. Երկճիղ.
ԵՐԿՃԵՂ կամ ԵՐԿՃԻՂ, կամ ԵՐԿՃԻՒՂ ԵՐԿՃՂԻ. δίκροος, δίκρους biceps, bifidus, bifariam, bifarius Որոյ են ճիւղք կամ մասունք երկու. երկու ճղով.
Թերեւս զի միաբուն էր, եւ երկճիղ. (Կիւրղ. յես.։)
Թէ ամենայն խաչաձեւ պաշտելի է, պաշտեսցի եւ երկճղին յէոյ (գուցէ ի բնէ). (Ոսկիփոր.։)
Խորշ երկճղի՝ կարմիր ծովուն». իբր երկծով, կամ յերկուս առաջս. (Խոր. աշխարհ.։)
Երջանիկ արաբիա, որ կայ ի մէջ երկճեղ կացմիր ծովուն. (Սանահն.։)
having two points or fingers, forked;
cf. Երկժանի;
երկմտանի երաժշտաց, cf. Ձայնգիւտ.
ԵՐԿՄԱՏԵՆԻ ԵՐԿՄԱՏՆԻ. δικλήματος կամ δικλάμος duorum ramorum, palmorum Որոյ են երկու մատունք իբր ճիւղք, կամ ժանիք. երկճղի. երկժանի.
Արարեալ փայտատ երկմատենի, եւ այնու խարխարեալ յուզեն զթանձրահող հովտացն, սերմանելով ի նա ցորեան եւ գարի. (Եղիշ. երէց.։)
cf. Երկմատենի.
ԵՐԿՄԱՏԵՆԻ ԵՐԿՄԱՏՆԻ. δικλήματος կամ δικλάμος duorum ramorum, palmorum Որոյ են երկու մատունք իբր ճիւղք, կամ ժանիք. երկճղի. երկժանի.
Արարեալ փայտատ երկմատենի, եւ այնու խարխարեալ յուզեն զթանձրահող հովտացն, սերմանելով ի նա ցորեան եւ գարի. (Եղիշ. երէց.։)
irresolute, perplexed, wavering, distrustful, suspicions, doubtful;
— յերկմիտս լինել cf. Երկմտեմ.
δίθυμος, διακρινόμενος, ἅπορων discors, haesitans, ddubius Որ է յերկուս միտս, որպէս երկբայութեամբ վարանեալ. թերահաւատ. տարակուսեալ. խարդախ մտօք.
Զի որ երկմիտն է, նման է հողմակոծեալ եւ տատանեալ ալեաց ծովու։ Այր երկմիտ առանց հաստատութեան է յամենայն ճանապարհս իւր. (Յկ. ՟Ա. 6. 8։)
Գանձուց ոստիկան երկմիտ. պատգամաւոր բանսարկու. (Նար. ՟Ժ՟Զ.) իբր անհաւատարիմ, ո՛չ միամիտ։
ՅԵՐԿՄԻՏՍ կամ ՅԵՐԿՄԻՏ ԼԻՆԵԼ. ὐποστέλλομαι reformido, subtraho me Տարակուսիլ. վարանիլ. խիթալ. վախվըխել, կասկածիլ.
Այլ յերկմիտս եմ, գուցէ ոչ ընդունիցի զիս։ Յերկմիտ եղեալ՝ զուղիղ ճանապարհն ոչ գիտեմ. (Ճ. ՟Ա.։)
Լուաւ, թէ գողացեալ է. յերկմիտս եղեւ իբրեւ զմարդ, եւ տրտմեցաւ. (Բրսղ. մրկ.։)
to be irresolute, to suspect, to distrust, to waver, to demur;
— ի հաւատոց, to be unbeliever.
διστάζω, διακρίνω, ὐποστέλλω , ἁμφισβητέω dubito, haesito, ambigo, diffido Յերկմիտս լինել. երկբայիլ. յերկուանալ. խիթալ. թերահաւատել. զանգիտել. խորշիլ. տարակուսիլ, կասկածիլ, վախել, վախնալ.
Ոչ երկմտեաց ի հաւատոցն (յն. ոչ տկարացաւ)։ Աւետեացն (ա՛յլ ձ. յաւետեացն. յն. առ աւետիսն) աստուծոյ ոչ երկմտեաց անհաւատութեամբ. (Հռ. ՟Դ. 19. 20։)
Ոչ ուրուք երկմտեցելոյ, եւ ոչ յերկբայս եղելոյ ամենեւին. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Եւ Թողուլ զմիամիտ մտերմութիւն, եւ յետս կալ. օտարանալ.
sky-high, much elevated.
Երկնաբեր շնորհք, կամ աւետիք, ցօղ, ցորեան. (Մամբր.։ Թէոդոր. կուս.։ Զքր. կթ.։ Նար. յովէդ.։)
οὑρανομήκης caelum altitudine tangens, altissimus Բարձր կամ ամբարձեալ յոյժ՝ իբրու յերկինս. բարձրաբերձ.
Նաեւ զծառոց անգամ, որք ի սակաւ ինչ բարձրութեան են, ասեմք, թէ երկնաբերձ են. եւ զծխոյ՝ թէ յերկին կցի. (Եզնիկ.։)
that dwells in heaven, inhabitant of heaven, celestial.
Որպէս աստուած երկնաբնակ. (Ճ. ՟Գ.։)
that hastens, presses on towards heaven.
Երկնագնաց թաթք ոտից քոց սուրբ. (Շար.։)
Իբրեւ զթռչունս երկնագնացս ամբառնան. (Եօթնագր.։)
ԵՐԿՆԱԳՆԱՑ. Որ տանի կամ հասուցանէ յերկինս. զոր օրինակ,
Վասն երկնագնաց անընչութեան. (Կլիմաք.։)
blue, sky-blue, darkblue.
οὑρανοχρώματος, κυάνεος caeruleus, caeli colorem habens Կապոյտ, կապուտակ, որպէս երեւին մեզ երկինք.
Կապուտակագոյն ... երկնագոյն ջինջ. (Ագաթ.։)
Երկնագոյն դաշտաց ... կապոյտ կուտակաց (ծովու). (Նար. խչ.։)
Կին ոմն ծիրանազգեստ՝ երկնագոյն ունելով զիւրեաւ տեռ. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Ագուցի քեզ զերկնագոյն. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 10։)
Ի միջոյ մերմէ ի վեր ընթացեալ, եւ յերկնագոյն բարձրութիւն փառացն վերացեալ». իմա՛ երկնաբերձ, ծայրագոյն. երկայնագոյն յոյժ։
that cries to heaven.
Զերկնագոչ բարեբանութիւնն յիշատակեմք. (Մամբր.։)
that flies, rushes to heaven.
Ամբարտաւանութեամբն երկնաթռիչս առնեն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
Երկնաթռիչ արծիւ. (Ոսկ. լուս.։)
Մերթ եւս՝ Թռուցիչ կամ տանօղ յերկինս.
possessing heaven, heir of heaven.
Լուսաբնակ եւ երկնաժառանգ... էից խմբակցութեանց. (Նար. մծբ.։)
full of heavenly light, celestial, divine.
Երկնաւոր եւ լուսաւոր.
Ջահավառեալ յերկնալոյս ուրախութիւնսն. (Թէոդոր. խչ.։)
contemplating, meditating on divine matters.
Ի վերին արքայութիւնն փութայ ընդունել զերկնախորհսն. (Ճ. ՟Գ.։)
Աստուածգիտութեանն բուրումն զերկնախորհիցն պարալնու անուշահոտութեամբ զիմաստս. (Խոր. վրդվռ.։)
blooming divinely, or by the power of God, celestial, divine.
Երկնածաղիկ առաքինութեանն լուսասաղարթ ոստովք. (Խոր. վրդվռ.։)
adorning the sky.
Արեգակն ի մայրն դառնային, համարձակութիւն տալով երկնակաճառ արփւոյն». (զի յետ մտիցն արեւու երեւի մեզ հանդէս երկնից). (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
arch of heaven, vault, roof.
Հանգոյն երկնից կամարի, եւ զարդուց նորա. որպէս եկեղեցին.
Երկնակամար՝ նկարակերտիւք ... Նոյն ինքն երկին՝ եւ երկնակամար, եւ առագաստ յերկրի կառուցեալ. (Անան. եկեղ։)
founded in heaven, celestial.
Յերկինս կառուցեալ, հաստատեալ, եւ ուղղեալ. երկինքը շինած.
Երկնակառոյց քաղաք, կամ սեղան, լուսաւորք, բնակութիւն, շաւիղ. (Թէոդոր.։ Անան.։ Վրդն.։)
ԵՐԿՆԱԿԱՌՈՅՑ. Կառուցանօղ զերկինս. երկնաստեղծ.
cf. Երկնակեաց.
Որոյ կենցաղավարութիւնն յերկինս է, կամ նման երկաւորաց, երկնակեաց, երկնային.
Երկնակենցաղք, եւ ոչ երկրասնունդք. (Նար. առաք.։)
Յայլ իմն էութիւն երկնակենցաղ. (Նար. ՟Հ՟Է։)
cf. Երկնահանգէտ.
Ի զանազան թելոց գունելոց երկնակերպ կապուտակատիպ. (Նար. խչ.։)
resembling heaven, celestial, divine.
Գլուխք էք վերամբարձ եւ երկնահանգէտ. (Երզն. լուս.։)
Դիպեցաք երկնահանգէտ լերինս բարձու։ Վերակնեսցո՛ւք փոքր ինչ ի յերկնահանգէտ գագաթն խորհրդական լերինս. (Տօնակ.։)
cf. Երկնահանգէտ.
Գլուխք էք վերամբարձ եւ երկնահանգէտ. (Երզն. լուս.։)
Դիպեցաք երկնահանգէտ լերինս բարձու։ Վերակնեսցո՛ւք փոքր ինչ ի յերկնահանգէտ գագաթն խորհրդական լերինս. (Տօնակ.։)
cf. Երկնակեաց.
Հանդիսացեալ երկնային վարուք.
Սուրբ երջանիկ երկնահանդէս. (Շար.։)
full of heavenly or divine wisdom.
Երկնային հանճարով լի. ունօղ զիմաստս երկնաւորս.
Պսակ տիրապատուաստ՝ երկնահանճարն գիտութեան. (Նար. կուս.։)
reaching heaven, very high, very elevated.
Երկնահաս սանդուխք, կամ տունկ, ճեղ. կամ գիտութիւն, կամ լեառնն. (Անան. եկեղ.։ Երզն. լուս.։ ՃՃ.։ Նչ. խնդ.։)
struck by heaven.
Երկնահարացն երկիր պագանեն։ Զերկնահարսն՝ որ յաստուծոյ ատեցեալ են, զնոսա պաշտել եւ երկիր պագանել ոչ ամաչեն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
flowed or come from heaven, celestial.
Ե՛կ շանթ երկնահոս, եւ կայծակնաբուղխ վարդապետութեամբ քո վառեա՛. (Ոսկ. լուս.։)
Զհեղեղածուփ անդնդաձիգ սահմանացն երկնահոս զուգաճանապարհորդութեանն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
cf. Երկնահանգոյն.
Հրակերպ երկնաձեւ ... շքով պաճուճեաց. (Նար. խչ.։)
given by heaven, celestial, divine.
Երկնաձիր եւ աստուածատուր փառացն ժառանգութեան. (Նար. խչ.։)
that walks in heaven;
celestial.
(արմատն է ճեմել, եւ ճամուկ) Որ ինչ հայի ի ճեմարան կամ ի զարդս երկնից. երկնային.
Երկնաճեմ սանչուղք. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
Հասու եղեալ ամենայնի՝ գեր ի վերոյ երկնաճեմք երեւեցան. (Շիր.։)
sky, firmament.
Միջոց երկնից. ընդարձակութիւն հաստատութեան եւ եթերաց.
Յերկնամիջոցսն հրճուեսցին. (Միսայէլ խչ.։)
cf. Երկնաձիր.
Զօրհնութիւն երկնաշնորհ եւ տիրապարգեւ. (Նար. խչ.։)
reaching heaven.
Երկնաչափ ցուցաւ սանդուղք. (Շար.։)
Առաքինութիւն երկնաչափ. (Ոսկիփոր.։)
that makes a circuit or a course in heaven.
Եւ եւս առաւել զուարթանային պայծառութեամբ քան զերկնապատիկն զամբարս. (Պիտ.։)
cf. Երկնահայեաց.
Որ պշուցեալ հայի ընդ երկինս. եւ որ ինչ տայ այնպէս պշնուլ.
Բարձրահայեաց եւ երկնապիշ լինելով երդնուն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Զբերդն ամիւկ՝ զզարմանալին զամրոցն, զոր երկնապիշ եւ պարանոցատանջ՝ իմս գիտէ անուանել բան. (Արծր. ՟Ե. 3։)
sent from heaven.
Ջանային ապրեցուցանել զնոսա յերկնառաք բարկութենէն. (Ոսկ. ես.։)
astronomical chart.
Որ ինչ ցուցանէ զերկինս կամ զչափ շարժման երկնից.
Արուեստիւ երկնացոյց ունէր նոյ ի տապանին, եւ այնու իմանայր զտիւն եւ զգիշերն. (Լծ. փիլ.։)