Magnificat.
priorship.
majesty, glory, celebrity.
μεγαλοδοξία gloria magna, gloriatio. Մեծափառն գոլ. մեծ փառք. պատիւ պանծալի. շքեղութիւն. պարծանք փառաց.
Մեծափառութեան ցանկացեալ՝ յանհպելին մերձենայր փայտ ապարասանարար. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Զժամանակիս զգալով զմեծափառութիւն։ Զմեծափառութեան փողեաց մեզ բան. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Հրապարակէր զսորայս մեծափառութիւն. (Արծր. ՟Ա. 14։)
Լեառն սեպուհ՝ գողգոթայի մեծափառութեամբն բարգաւաճեալ. (Երզն. լս.։)
Եկն յերուսաղէմ, եւ այլ եւս բազմութիւն ընդ իւր, որպէս թագուհոյ մեծափառութեամբ եկեալ. (Ճ. ՟Ժ.։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
μέγεθιος magnitudo μεγαλείον, -εῖα magnificum, -ca αὑθεντία auctoritas. Մեծն գոլ յո՛ր եւ է կարգի. առաւելութիւն. բարձրութիւն. ճոխութիւն. փառաւորութիւն. իշխանութիւն. եւ այլն։ մենծութիւն.
Բարձրացաւ մեծութեամբ ի մէջ դատաստանաց։ Ոչ խորշի ի մեծութենէ, զի զփոքր եւ զմեծ ինքն արար։ Մեծութեամբ բազկի քո։ Ըստ սրտի քում արարեր զամենայն զմեծութւնդ քո տէր։ Պատմեսջի՛ր զայդչափ մեծութիւն զօրութեանցն աստուծոյ։ Մեզէն եղեալ ականատեսք նորա մեծութեանն.եւ այլն։
Ի մարմինս բարձրաւանդակք, եւ խորագոյնք ինչ, մեծութիւնք եւ փոքրութիւնք. (Ածաբ. աղք.։)
Թէպէտ եւ յաճախ դիմէր ի հայր, սակայն ի մէջ դնէր եւ զիւպ մեծութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ. πλοῦτος divitiae ὔπαρξις, ὅλβος substantia, opes. որպէս Մեծատնութիւն. փարթամութիւն. եւ Ինչք. գոյք. հարստութիւն.
Ամենայն մեծութիւն եւ ճառք՝ մե՛ր եղիցի։ Յուսացաւ սա ի բազում մեծութիւն իւր։ Ի մեծութենէ վատք կարօտեալ լինին։ Լա՛ւ է անուն բարի քան զմեծութիւն բազում։ Մեծութիւն խռկեալ անիրաւութեամբ՝ պակասեսցէ, եւ այլն։ Քրիստոնեայն յաղքատութեանն առաւել պայծառանայ քան ի մեծութեան։ Տեսանե՞ս, զի յաղքատութեան քան ի մեծութեան դիւրին է զառաքինութիւնն կատարել. (Ոսկ. եբր.։)
Նոցա մեծութիւնքն աճէին, եւ սորա ախքատութիւնս յոլովէր։ Զընդունայն մեծութենէս բազմա՛ց է փոյթ. (Իսիւք.։)
Արդարակորով մեծութեամբն ոչ զրկի ի մշտնջենաւոր մեծութենէն. (Յճխ. ՟Է։)
Մեծ է սէրն աստուծոյ քան զամենայն մեծութիւնս երկրաւորս , այսինքն զինչս եւ զփառս. (Եղիշ. ՟Ե։)
ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ. որպէս Մեծամտութիւն. ամբարհաւաճութիւն.
Սկիզբն մեծութեան այս է, որ զաստուած ոչ ոք քննէ. այսինքն խնդրէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։ (որ ի Սիրաքշ ՟Ժ. 14. Սկիզբն ամբարտաւանութեան եւ այլն։))
woman of quality, dame, lady, lady of rank.
Եւ դարձեալ առ մեծուհի մայր վանացն, ասէ. (Ճ. ՟Ա.։)
Ո՛վ կանայք պատուականք մեծուհիք։ Մեծ թագուհին թագաւորին, եւ ամենայն մեծուհիքն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։) (ռմկ. տօմնա, տօմնի՛սսա. որ է տիրուհի, տիկին։)
tilt or tail hammer.
magnificence, majesty.
μεγαλοπρέπεια magnificentia, majestas. Մեծավայելուչ շքեղութիւն կամ ահաւորութիւն. մեծափառութիւն. մեծութիւն աստուծոյ եւ աստուածայնոց.
Համբարձաւ աստուած մեծվայելչութիւն քո ի վերոյ քան զերկինս։ Ձայն տեառն մեծվայելչութեամբ։ Զփառս եւ զվեծվայելչութիւն դիցսե ի վերայ նորա.եւ այլն։
Դուն ուրեք ասի զայլոց իրաց. իբր Վայելչազարդութիւն. մեծութիւն.
Զի՞նդ օգուտ է ի մեծվայելչութենէ տան՝ յորմէ կաթիցէ ոսկի, եւ ինքն (տանուտէրն) թաղելոց է ի խոնարտ քան զերիս կանգունս. (Իսիւք.։)
paraphrase.
to separate, to remove.
ἁφίστημι sejungo, amoveo. Մեկնել, ըստ որում մեկուսացուցանել. հեռացուցանել. ազտուցանել.
Մեկնեցոյց ճանապարհ երից աւուրց ընդ մէջ նոցա եւ ընդ մէջ յակոբայ. (Ծն. լ. 36։)
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
διασάφησις declaratio, explanatio λύσις solutio διάκρισις discretio, distinctio ἐρμηνεία interpretatio ἑξήγησις enarratio. Մեկնելն զմթութիւն բանի. բացատրութիւն. վերլուծութիւն. լուծումն. թարգմանութիւն. իմաստ կամ միտ բանի՝ ըստ ճառին եւ ըստ խորհրդոյ.
Ի ձեռս աստուծոյ իցէ մեկնութիւն սոցա։ Ո՛վ գիտէ զմեկնութիւնս բանից։ Զմեկնութիւնս առակաց. (Իմ. ՟Ը. 8։)
Յովսէփ փառաւորի մեկնութեամբ երազոցն փարաւոնի. (Նախ. ծն.։)
Շա՛տ են եւ սոքա ի մեկնութիւն սոցա. (Պորփ.։)
Ի մեկնութիւն բերեալ զայնս. (Մաքս. ի դիոն.։)
Զմեկնութիւնն առաջի եդեալ մեզ աւետարանիչն՝ ասաց, թէ սելովամ, եւ յաւել՝ որ թարգմանի առաքեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
Վասն ժողովրդեանս ասէ առնեմ. եւ զմեկնութիւնն ինքն թարգմանէ, զի սոքա հաւատասցեն. (Մամբր.։)
Մի ըստ միոջէ մեկնութիւն ընծայեցուցանէ անուանելոյ կախաղանաւոր բուարաստանին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զգրոյն զօրութիւն ոչ գիտէին, որ է մեկնութիւն. եւ միայն ի բառսն հայէին. (Մեկն. ղկ.։)
Եղեւ հողագործ. իսկ մեկնութեամբ՝ երկիր զմարմինս կոչէ, մշակ զմիտս հոգւոյն.(Մեկն. ծն.։)
Պատմեաց երկուց եղբարցն արտաքոյ ... մեկնութեամբ՝ չար բարքն խնդայ ընդ այլոց գայթանս. (անդ։)
ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ. ἀπλότης simplicitas. Մեկին գոլն, ըստ որում պարզութիւն, անխառնութիւն.
Ի պարզ բնութեան եւ ի մեկնութեան աստուածութեան. (Նիւս. կազմ.։)
ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ. χωρισμός, ἁναχώρησις secessio, discessio, segregatio, secessus, recessus, solitudo. Մեկնիլն ի բաց. մեկուսութիւն. անջատումն. հրաժարումն. առանձնութիւն.
Մեկնութիւն առնէին յապստամբացն անօրէնութենէ. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 3։)
Մահ՝ մեկնութիւն է ոգւոյ ի մարմնոյ։ Որոց այսչափ մեկնութիւն եւ որոշումն ի միջի է. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
Զցանկութիւն թարշամեցուցանէ քաղց եւ վաստակ, եւ մեկնութիւն։ Ի մեկնութենա անդ յառաջադէմ լինել. (Եւագր. ՟Ե. ՟Ժ՟Բ։)
Մեկնութիւն, որ է հեռանալ ի կանանց եւ ի խօսից նոցա. ((մանաւանդ յաշխարհէ) Կիր. ՟ը. խհ.։)
cf. Մեկուսիմ.
διΐσταμαι disto, discedo, discrepo ἅπειμι, ἁφίσταμαι abeo, absto, absisto ἁποδημέω absum domo vel patria, peregrinor, proficiscor μετατίθεμαι transferor. որ եւ ՄԵԿՈՒՍԻՄ. Մեկուսի լինել. երթալ ի մի կոյս. մեկնիլ. ի բաց կալ. հեռանալ. հրաժարիլ. որոշիլ. օտարանալ. փոխադրիլ.
Ամենայն գիծ բոլորակի որքան ի նմանէ (ի կենդրոնէ), այսքան ի միմեանց մեկուսանան։ Բոլորովիմբ մեկուսացան յառաքինութեանցն չարութիւնքն. (Դիոն. ածայ.։)
Ի բարւոյն մեկուսանայ, եւ նմանօղ լինի սատանայի. (Յճխ. ՟Ի։)
Մեկուսանան տեսութիւն եւ լսելութիւն յայլոց երիցն. (Սեբեր. ՟Ժ՟Զ։)
Ի չար ի վարուցն մեկուսացեալք։ Մի՛ ի մեկուսանալ առաջնորդին՝ անառաջնորդութեան ձեւ առցէ զեղբայրութիւնն։ Մեկուսանալ ուրեք. (Բրս. հց.։)
Զքառասուն օր բոլոր մեկուսացաւ ի կերակրոյ մարմնականէ. (Աթ. ՟Գ։)
Յամենայն ազգատոհմէն մեկուսանալ. (Փիլ. իմաստն.։)
Զարշակունիսն զմեկուսացեալսն ի թագէն եւ յայրարատն բնակելոյ. (Խոր. ՟Բ. 74։)
Ի քահանայական գաւթէն ոչ երբէք մեկուսանայր. (Ճ. ՟Գ.։)
Որ ախորժեսդ հեթանոսաբար առ ի մէնջ մեկուսանալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ի գործոց չարեաց ոչ մեկուսացեալ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
Ի մեղացն մեկուսանալ. (Մաշկ.։)
Մեկուսանալն ի կանանց. (Կամրջ.։)
Այսչափ մեղուցեալ յիս ժողովրդեանն՝ արժանապէս մեկուսացան ի լուսոյն, եւ եղիցին ի խաւարի. (Մեկն. ղկ.։)
to remove, to go away, to retire, to stand aloof, to withdraw to a lonely place.
Մեկուսեալ էր մարդկութիւնս յաստուծոյ. (Պրպմ.։)
Մեկուսեալքն ըստ զիա՛րդ գոլոյն բանի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ըստ ծայրագունին առ միմեանս մեկուսելոց. (Նիւս. կազմ.։)
Անկատարն բարի եւ կատարունն ի բաց մեկուսեալ (են). Դոզն ինչ ի նմանէ մեկուսեալ. (Դիոն. ածայ.։)
Զգաստ մեկուսեալ ի կանանց. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Մեկուսեմ.
ՄԵԿՈՒՍԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԵԿՈՒՍԵՄ. ἁφίστημι, διΐστημι seorsum statuo, dirimo, removeo, separo. Մեկուսի կացուցանել. մեկնել. հեռացուցանել. ի բաց որոշել. մէկդի ընել, զատել.
Մեկուսացոյց զնա ի ճանապարհէն. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 29։)
Մեկուսացոյց սակաւ մի զերանելիսն ի միմեանց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Մեկուսացոյց զանձն ի բազմաց. (Իգն.։ որպէս եւ Նար. խչ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
Ի բաց մեկուսեալ զնոսա ի միմեանց. (Պրպմ. ՟Թ։)
Վայելչաբար մեկուսեալ եւ ի գերակայ մասին եդեալ զընտրեալսն ի քահանայագործութիւն. (Մեկն. ղեւտ.։)
to remove, to separate, to keep away, to put or place farther off.
ՄԵԿՈՒՍԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԵԿՈՒՍԵՄ. ἁφίστημι, διΐστημι seorsum statuo, dirimo, removeo, separo. Մեկուսի կացուցանել. մեկնել. հեռացուցանել. ի բաց որոշել. մէկդի ընել, զատել.
Մեկուսացոյց զնա ի ճանապարհէն. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 29։)
Մեկուսացոյց սակաւ մի զերանելիսն ի միմեանց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Մեկուսացոյց զանձն ի բազմաց. (Իգն.։ որպէս եւ Նար. խչ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
Ի բաց մեկուսեալ զնոսա ի միմեանց. (Պրպմ. ՟Թ։)
Վայելչաբար մեկուսեալ եւ ի գերակայ մասին եդեալ զընտրեալսն ի քահանայագործութիւն. (Մեկն. ղեւտ.։)
apart, aside, separately, in private, singly;
— առնել, to remove, to alienate;
— կալ, լինել, to remain aloof, to withdraw, to retire, to stand in dispart.
Եւ է մեկուսեացն՝ յիշումն, սակայն ոչ ի մեկուսեաց լինի. (Նիւս. բն.։)
Զայսքան ի միմեանց մեկուսիս։ Ի վերայ քաջ մեկուսեացն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ուրացութիւնն մեկուսի առնէ յաստուծոյ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։ առնէ յաստուծոյ. Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Անցեալ մեկուսի ի նոցանէ՝ ելաց յովսէփ։ Առեալ զնա մեկուսի պետրոսի։ Ի կանանց մեկուսի եմք յերիկէ եւ յեռանդէ. (Ծն. ՟Խ՟Բ. 24։ Մտթ. ՟Ժ՟Զ. 22։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 25։)
Ի մեկուսի լինել նորա՝ ընկալցի զհոգ եղբարցն. (Բրս. հց.։)
Խրատ տայր, յիրացն՝ զոր եդ ի մտի, մեկուսի կալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Փարիսեցին կայր մեկուսի ... եւ մաքսաւորն կայր մեկուսի։ Գնաց մեկուսի. (Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 11. 13։ Գծ. ՟Ի՟Գ. 19։)
Առնոյր զթագաւորն մեկուսի. (Ագաթ.։)
Մեկուսի գտեալ զաշակերտսն. (Իգն.։)
Իբրեւ զօտարոտիս մեկուսի դնէր. (Եզնիկ.։)
Եւ աստ զորդի մեկուսի քեցեսցես. (Սեբեր. ՟Է։)
Ամենայն դստերք եւայի տգեղացան. միա՛յն (մարիամ) գտաւ մեկուսի. (Ոսկիփոր.։)
ՄԵԿՈՒՍԻ. նխ. μακράν, μακρόθεν longe, a longe, procul κατ’ ἵδιαν seorsum ἑκτός extra. Զատ. ուրոյն. հեռի. առանց. ազատ, արտաքոյ.
Առեալ մովսէսի զխորան իւր՝ եհար արտաքոյ բանակին՝ մեկուսի յամբոխէ անտի. (Մրկ. ՟Է. 33։)
Առեալ մեկուսի ի բանակէ անտի. (Ել. ՟Լ՟Գ. 7։)
Խնդրէր պարապ՝ մատնել զնա նոցա մեկուսի յամբոխէն. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 6։)
Առեալ զնա մեկուսի յայլոցն՝ եւ ասէ ցնոսա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Եւ նոքա չեն մեկուսի ի պատժոց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
separation;
retirement.
διάστημα, τὸ διάστατον, ἁπόστασις , ἁπουσία distantia, abscessio, absentia, discrepantia, interstitio, spatium, intervallum. Մեկուսի գոլն. մեկուսանալն, եւ հեռաւորութիւն. տարբերութիւն, որոշումն. անջատումն. անջրպետ. միջոց. խտիր.
Մեկուսութիւն եւ ոչ մի է հօր եւ որդւոյ։ Մեկուսութիւնս եւ որոշմունս յաստուածայինն էութիւն ի ներքս բերել անուսումնաբար. (Աթ. ՟Գ։ Կիւրղ. գանձ.։)
Առաքինութեանն մեկուսութիւն առ հակառակն (չարութիւն). (Դիոն. ածայ.։)
Արարեալն առ ոչ արարեալն՝ բազում ունի զմեկուսութիւն. (Պիտառ.։)
Տուընջեան եւ գիշերոյ մեկուսութեանցն։ Զերկոտասանից տանց աստեղաց մեկուսութիւն։ Զերրեակ ձեւս մարմնոց ասէ զեռակի մեկուսութիւնն, խորութիւն, բարձրութիւն, լայնութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Աստուծոյ առ մարդիկ միաբանութիւն, որպէս եւ ընդդէմն՝ մեկուսութիւն։ Միշտ մեկուսութեամբ վեհիցն՝ պատուեալ լինի վատթարն, զնոցայն ժառանգելով զդաս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Հաւասար շուրջանակի զմեկուսութիւնն ունի. (Պիսիդ.։)
Սկզբնատիպն ոչ կարացեալ ժուժալ՝ հեռանալ պատկերի իւրոյ, տարամերժիլ մեկուսութեամբ. (Պիտառ.։)
Ի ԲԱՑ ՄԵԿՈՒՍՈՒԹԻՒՆ. Նոյն ընդ վ. եւ Խուսափումն. ἁποφυγή կամ ἁποφοίτησις declinatio, fuga.
Զրկմամբ, եւ ի բաց մեկուսութեամբ, եւ կործանմամբ ի պատշաճիցն նոցա բարութեանց՝ չարք ասին. (Դիոն. ածայ.։)
office or duties of a neocorus.
Զարդ մեհենից. փոյթ պաշտելոյ զկուռս.
Զմեհենազարդութեանցն զմոլութիւն փայլակնադէտ նետիւն հարեալ շիջոյց. (Անան. եկեղ։)
sacrilege, sacrilegious robbery.
Մեհենազերծութեան պարտաւոր է՝ զնուիրեալ զաստուծոյ արարածոցն մերկացեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Մեհենազերծ.
ἰερόσυλος sacrilegus. Կապտիչ կողոպտիչ սպասուց մեհենին. գողացօղ նուիրական իրաց. մեհենազերծ. տաճարակապուտ. սեղանակապուտ.
Մչ մեհենակապուտս, եւ ոչ հայհոյիչս աստուծոյն մերոյ. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 37։)
Անարգող եղեալ դիցն, եւ մեհենակապուտ. (Ճ. ՟Ա.։)
Կարդարցէ՛ք զթեկղ մեհենակապուտ դիցն. (Ճ. ՟Գ.։)
heathen temple.
cf. Մեղադրանք.
Մեղադրութիւն եդիր զինէն. (Յոբ. ՟Լ՟Գ. 10։)
Տակաւին եւ նոքա գոյ սակաւ ինչ մեղադրութիւն. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 6։)
Մի՛ զինէն իցէ մեղադրութիւն, այլ զայնցանղ՝ որք հեղգացանն. (Կոչ. ՟Ժ։)
Մեղադրութիւն մեր այնպիսեացն ի ճահ պատահիցէ. (Խոր. ՟Ա. 1։)
Ազատելով ի մեղադրութեանց. (Կիւրղ. յովէլ.։)
Յինքն ամփոփէ զմեղադրութեան խոշորութիւնն. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
cf. Մեղանչանք.
ἑπήρεια injuria եւ այլն. Մեղանչականն գոլ. չարութիւն. անիրաւութիւն. յանցաւորութիւն. յանցանք. վնաս.
Զնոցայն (զանբանից) վնասակարութիւն ... զմարդկան մեղանչականութիւն. (Եզնիկ.։)
Շահելով զմեղանչականութեամբ մոլորեալսն. (Կանոն.։)
Թշնամի այր զնա կոչէ, զի զմեղանչականութիւնն ի մեզ ցուցանէ. եւ սկիզբն մեղանչականութեան, զի ընդ աստուծոյ կամացն իշխեաց կացուցանել թշնամութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 20։)
Ո՛չ ի սրտէն յանդգնութենէ, այլ խորհելով մեղանչականութեամբ ի նոյն կրթեալք էին. (Ոսկ. ես.։)
Յընտանեաց հանելն՝ առաւել գողութիւն է եւ մեղանչականութիւն, քան զոր յօտարացն գողանաս. (Եփր. յղ. գող.։)
Մեղանչականութիւն հակառակութեան, կամ այսպիսի մտաց եւ վարդապետութեան. (Յհ. կթ.։ Պրպմ.։)
sinning.
ἀμάρτημα, ἀμαρτία, τὸ πλημμελές peccatum եւ այլն. Մեղանչելն. յանցաւորութիւն.
Այս մոլորութիւն է եւ մեղանչումն ի ճշմարտութիւն. (Պրպմ.։)
Առ ի մեղանչումն եւ անառակութիւն սխալեսցէ. (Դիոն. ածայ.։)
Զմեղուցեալսն ի յետ մկրտութեանն մեղանչումն. (Սոկր.։)
Ոչ այնպէս ծանօթ եւ յայտնի իմն գիտէին յառաջ քան զօրէնսն՝ զմեղանչումն. (Ոսկ. հռ.։)
quilt, culpability, guiltiness.
Անմեղդ եւ անպարտ՝ զմեղապարտութեան յաղագս մեր ընկալար դատաստան. (Սարկ. աղ.։)
Յանցաւորութիւն. պատժապարտութիւն.
Զկամաւորն կշտամբութիւն մեղապարտութեան անձանցն անարատից. (Նար. ՟Ժ։)
craven-hearted or faint-hearted, poor-spirited, fickle-minded.
Մեղկ խորհրդով. թուլամիտ.
Թեթեւամիտք եւ մեղկախորհուրդք են կանայք. (Ոսկ. ես.։)
love of luxury, effeminacy, idleness.
cf. Մեղկեմ.
ՄԵՂԿԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԵՂԿԵՄ ἑκλύω, καταλύω , χαυνόω, καταμαλακίζω dissolvo, mollio, emollio եւ այլն. Մեղկ կացուցանել. թուլացուցանել. լուծանել. լքացուցանել. կթուցանել. իգացուցանել. թուլցընել.
Ծոյլ մեղկասէր՝ վատ չամոքեալ։ Մեղկասէր ծուլիցն հանդիսանալ՝ հեղգութիւնն է գովեստ. (Մագ. ՟Ի. ՟Խ՟Գ։)
softness, loosening, relaxation, looseness, slackness;
indolence, effeminacy, cowardice;
մեղկութեամբ, softly, indolently, effeminately, languishingly.
μαλακία mollities. Մեղկ գոլն. մեղկանալն. թուլութիւն. թուլամորթութիւն.
Յաղթեսցէ երկչոտութեանն՝ գութ, աստուծոյ երկիւղն՝ մեղկութեանն. (Ածաբ. աղք.։)
Յօրանջելն եւ ձկտելն՝ լինի ի մեղկութենէ եւ ի թուլութենէ մարմնոյն. (Եզնիկ.։)
Չարին է սկիզբն՝ անգոհացողութիւն զաստուծոյ, յորմէ մեղկութիւն պաշտամանն լինի. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Ծուլութեամբ եւ մեղկութեամբ, որ է գտիչ եւ ուսուցիչ մեղաց. (Եփր. խոստ.։)
Զգուշանալ ի ձանձրութեանց դիւէն, որ յոյլվ մեղկութեամբ ի վերայ հասանէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Զմեղկութիւնն իբրեւ զպարտութիւն զօրաւորին պնդութեան։ Մեռոյց մեղկութիւնն, թմբրեցոյց ծուլութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ե. ՟Խ՟Ը։)
Մեղքն ստուգաբանի մեղկութիւն, եւ հոսումն մտաց ի խոտորնակ հեշտութիւնն։ Յեկեղեցի չաղօթեմք վասն մեղկութեան եւ հեշտութեան. (Լմբ. անառակ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Ի մեղկութենէ մտացս՝ զմուտ կենաց դրախտին փակեցի. (Բենիկ.։)
Բանալ զմուտն երկնից, որ փակեցաւ մեղկութեամբն ադամայ. (Ոսկիփոր.։)
to make mild, to soften, to moderate, to lenify;
to temper, to abate, to diminish, to sooth, to assuage, to mitigate, to allay, to alleviate.
καταπραΰνω mitigo, lenio εὑμενήν ποιέω benignum facio. Տալ մեղմանալ. հանդարտեցուցանել. կակղցընել.
cf. Մեղմեխանք.
Իսկ մոգքն այսպիսի մեղմեխութեան չէին տեղեակ՝ իւրեանց ազնուական լաւութեամբ։ Տե՛ս որպիսի մեղմեխութեամբ մերձենայր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7. 13։)
Որ զմարդիկ կամիցի հաճել, բազոմւ մեղմեխութեամբ գնայ. (Ոսկ. գաղ.։)
Մեղմեխութեանն (ընդդէմ դնել) զռոշնութիւնն, յարատութեանն զհամեստութիւնն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Թատերքն ուսուցանեն զամբարտաւանութիւն, զմեղմեխութիւն, եւ զչարակնութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Լինիցիք իբրեւ աստուածք. տեսանե՞ս զմեղմեղութիւն թշնամւոյն. (Ոսկիփոր.։)
softening, mitigation, slackening, assuagement.
Ի հանդարտութիւն մեղմութեան օդոյն քաղցրութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
cf. Մեղուակն;
purple-colour;
flesh-colour or rose-colour.
bee;
ձագ —աց, drone maggot;
գունդ, պարք —աց, swarm of bees;
գործասէր, ճարտար —, diligent, industrious bee;
— բզզէ, the bee buzzes.
(լծ. յն. մէ՛լիսսա. μέλισσα apis. Մեղրագործ ճանճն ոսկեգոյն՝ գործասէր եւ միաբանակեաց. ոյր զէնն է խայթոց իւր. թո՛ղ զվայրենի մեղուս ազգի ազգի. եբր. տէպպօրա.
Ի թռչունս փոքր է մեղու, եւ պտուղ նորա գեղեցիկ։ Ե՛րթ առ մեղունմեղուն, եւ ուսի՛ր։ Գունդ մեղուաց ի բերան առիւծուն, եւ մեղր. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 3։ Առակ. ՟Զ. 8։ Դտ. ՟Ժ՟Դ. 8։)
Հալածեաց զձեզ, որպէս պատիցի մեղու, եւ խոցոտեցին զձեզ։ Շրջեցան զինեւ որպէս մեղուք. (Օր. ՟Ա. 44։ Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Է. 12։)
Շչեսցէ տէր ճանճռանն եւ մեղուին. ճանճ զեգիպտացին ասէ ... եւ մեղու զբաբեղացւոց ազգն. զի զանազան գունովք ծաղկեալ են մեղուք ընդ խայթոցօքն. (Գէ. ես.։)
Անգործ մեղու. այսինքն պիծակ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։) յն. κηφήν fucus
apiarist.
որ եւ ՄԵՂՈՒԱԳՈՐԾ. Որ բուծանէ եւ պահէ զմեղուս մեղրագործս.
Սովոր են մեղուաբոյծք սուզել մեղուաց, եւ տանին զնոսա ի ծաղիկս եւ ի դալարիս, եւ դարձեալ ածեն զնոսա ի տեղիս իւրեանց. (Գէ. ես.։)
hive, bee-hive.
Բոյն մեղուաց. մեղուանոց.
Իւրաքանչիւր ոք ի ծածուկ ոգւոցն մեղուաբոյնս գործիցէ զմեղր աստուածեղէն պատգամացն. (Սեբեր. ՟Ը։)
apiculture.
cf. Մեղուաբոյծ.
μελιτούργος mellarius. Որ պահէ մեղուս մեղրագործս.
Երկրագործաց, եւ անդիորդաց, եւ մեղուագործաց. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
collecting, making honey.
Իբր Մեղրագործութիւն. մեղր կազմելն մեղուաց.
Մեղուագործութիւն յառաջ քան զմեղու յարմարապէ՞ս կարգիւն ասացին կատարիլ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Զառօրեայ փուշ ի ծաղկանցն նիւթ մեղուագործութեան փութան մատուցանել. (Եղիշ. դտ.։)
gentle-eyed, having a soft or mild glance.
Որոյ ակն է իբրեւ զաչս մեղուաց. մեղոյշ. անուշահայեաց. քաղցրատեսիլ.
Երուանդեանս տիգրան. (երեսօք գունեան, եւ մեղուակն. Խոր. ՟Ա. 23։)
cf. Մեղուոց.
ψέλη, σίμβλον alveare, alvear, alveus. որ եւ ՄԵՂՈՒՈՑ. Մեղուաբոյն. փեթակ. պան. բճիճ, մաղ մեղուաց.
Մեղուաց զդուրս մեղուանոցացն յառաջ քան զցուրտն ականամոմով խնլոյ. (Եզնիկ.։)
Ժողովուրդն որպէս ի մեղուանոցաց ոմանց ի քաղաքէս արտաքս դիմեալ. (Բրս. գորդ.։)
Զօրէն մեղուաց ի մեղուանոցացան արտաքս դիմեալ. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Զօրէն գործասէր մեղուի ամբարեաց ի մեղուանոցի այդր. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
Եւ այսոքիկ յայնքան աղջամղջին մեղուանոցսն. (Առ որս. ՟Է։)
Վեցանկիւնին ըստ մեղուանոցացն (Ոսկիփոր.։)
ՄԵՂՈՒԱՆՈՑ. μελισσών apiarium. Տեղի բազմութեան մեղուաբունոց, իբր մեղուաստան.
Եւ անդ էր անտառ մեղուաց հանդէպ անդին. եւ եմուտ զօրն ի մեղուանոցն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 26։)
bee-house, apiary.
Գործասէր մեղու ի մեղուոցացն ի բաց ելանէ։ Եւ մեք քրիստոսի մեղուոցքս զայնպիսի առեալ զիմաստութեան եւ զաշխատասիրութեան օրինակ. (Ածաբ. նոր կիր.։)
Որպէս զմեղուացն է իմանալ, որ ի ծաղկանց զկարեւորսն ի մեղուոցն բերեն։ Եդեալ ի մեղուոց. (Յճխ. ՟Զ։ Մխ. դտ.։)
bee-eater.
Մակդիր իշամեղուաց եւ պիծակաց, որ քաղեն զմեղր մեղուաց, եւ զմեղուս գլխովին. կամ անուն թռչնոյ իրիք.
Մեղուաքաղ՝ մեղուի ոչ վնասէ, որքան ի տան իւրում իցէ. իսկ արտաքոյ գտեալ՝ կլանէ զնա. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ծ՟Թ։)
to cause to sin or to transgress.
ἑξαμαρτάνω peccare facio. Տալ մեղանչել. յանցուցանել. մեղք խօթել.
like bees.
evil-minded, malicious.
Ոյր խորհուրդ եւ միտք յածին ի մեղս. չարախոհ.
Լեզու սուտ, եւ սիրտ մեղսախորհուրդ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
love of evil.
Սատանայ կոչեցան եւ դեւք. ըստ անուանցն զհակառակ բարւոյ գործս ունին առ ամենայն մեղսասիրութիւն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Յաղագս ծուլութեան եւ մեղսասիրութեան։ Ի պատճառս անդարձութեան մերոյ. եւ ի մեղսասիրութենէ. (Շ. ընդհ.։ Տօնակ.։)
Պատճառես զպատճառս մեղսասիրութեանդ։ Զգարշ մեղսասիրութեանն օրէնս. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. յայտն.։)
expiation.
Քաւութիւն մեղաց.
Եւ ապա կարգեաց զտօն մեղսաքաւութեանն. (Տօնակ.։)
flowing with honey.
Երկիր մեղրաբուղխ (կամ մեղրաբուխ). (Զենոբ.։)
honey-tongued, smooth-spoken.
melilot;
hoar-hound.
Անուն խոտոյ, որ եւ յն. ձայնիւ գրի՝ Մեղիղովտոս, կամ Մեղիղոտոն. μελίλωτον, -ος melilotus. ... որպէս եւ արմատ նորին՝ ղանճար։ (Գաղիան.։)
ՄԵՂՐԱԾՈՒԾ կամ ՄԵՂՐԾՈՒԾ. Անուն ճանճի. ազգ շանաճանճի ի գոյն պրասի։ πράσσιον prassio, marrubium, marrubis. ... (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
priest's wife;
priestess.
որ եւ Իրիցակին. ռմկ. իրիցկին. Կին երիցուն.
companion of a senior or of a priest.
συμπρεσβύτερος consenior, vel conpresbyter Կցորդ յաւագութեան, պաշտօնակից ի քահանայութեան.
Զերիցունս այսուհետեւ աղաչեմ իբրեւ զերիցակից (կամ զերիցակիցս). (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 1։)
Առաքելոցն պատուակիցք եղեն եւ աթոռակիցք. վասն զի երիցակիցս ասելով՝ զայն զեկուցանէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
the priests.
Երիցունիք, այսինքն Երիցունք. քահանայք. տէրտէրներ, վարդապետներ.
archpriest.
ἁρχιερεύς archipresbyter Պետ երիցանց. աւագերէց. գլուխ քահանայից, փոխանորդ եպիսկոպոսի։ (Բուզ. ՟Դ. 7։ Ճ. ՟Ա.։ Արծր. ՟Բ. 3։ Ասող. ՟բ. 3։)
three times, trebly;
very, much;
— ատելի, very hateful, very odious;
— երանելի, very happy, thriee happy, blessed;
— անգամ, three times.
ԵՐԻՑՍ եւ ԵՐԻՑՍ ԱՆԳԱՄ. τρίς ter τρίτον, τοῦτο τρίτον hac tertia vice Յերիս նուագս. մինչեւ ցերրորդն. (վրիպակաւ գրի եւ Երից, կամ Երիս) իրեք անգամ.
Փչեաց երիցս ի մանուկն։ Եհար արքայն երիցս։ Երիցս հարցես զասորիս։ Ասէ ցնա երիցս։ Զի ասաց ցնա երիցս.եւ այլն։
Երկիր եպագ նմա երիցս անգամ։ Այս երիցս անգամ՝ հարեր, կամ խաբեցեր, կամ գամ, կամ պատրաստեալ եմ գալ առ ձեզ։ Զայս երիցս անգամ երեւեցաւ յիսուս.եւ այլն։
Կամ τρισσός triplex Առընթեր անուան՝ իբր մակբայ հարցմամբն եւ խոստովանութեամբն զերիցս ուրացութիւնն բժշկեաց. (Ածաբ. յայտն.։)
Երիցս չորք հնգիցս՝ կատարէ զվաթսունն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 91։)
Ո՛վ երիցս երանելւոյ, եւ երիցս բարեբաստիկ ոգւոյ, յորում աստուած ոչ անարգի համարեցաւ բնակել շրջել. (Փիլ. լին.։)
Զերիցս երանելեաց նախահարց առաքինութիւնս. (Պիտ.։)
Երիցս երանեալ սուրբ լուսաւորչին գրիգորի. (Յհ. կթ.։)
Եւտիքէս շունն այն՝ երիցս թշուառեան. (Գանձ.։)
Երիցս երանեան ծերունւոյն. (Մագ. կ։)
Երիցս թշուառական. (Արիստակ. նաւակատ.։)
Երիցս ատելի երրակ տէրութեանն. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
good, well-behaved, peaceful, quiet, affable, courteous.
Հանդարտաբար. եւ Ցածուն. հանդարտական.
Առեր զլուծն խոնարհութեան ի զգօնաբար կրօնաւորութիւն. (Գանձ.։)
cf. Զգօնաբարոյ.
Զգօն մտօք, զգօնաբարոյ. ուշիմ. հանդարտ. հեզ.
to become wise;
to grow familiar.
ἠμερόομαι mansuetus fio, resipisco Զգաստանալ. անձին զգալ. հանդարտիլ. ընտելանալ. ցածուն լինել. ցածնուլ. իմաստնանալ. խելօքնալ.
Կամօք չարանայ (բանականն), եւ յորժամ կամի՝ կարօղ է զգօնանալ։ Եթէ բնութեամբ չար ինչ էր օձ, ոչ զգօնանայր երբէք ի գազանութենէ անտի իւրմէ. նա աւանիկ տեսանեմք ի հնարագիտութենէ թովչաց զգօնացեալ. (Եզնիկ.։)
to go out, to free one's self, to set one's self at liberty.
Ելանել ըստ չափ, ըստ սահման. կարգէ դուրս ելլալ, կամ վեր ըլլալ.
Որք ըստ ժողովրդեանն տկարութեամբն զանցանէին, եւ ամենեւին զմարմնաւոր օրինօքն զելանէին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)
intemperate, lewd, debauched, luxurious, dissolute, spoiled;
slippery, lubricous, inconstant, voluble;
frail, weak;
—ք են ճանապարհք նորա, his ways are dissolute.
ԶԵՂԽ կամ ԶԵԽ. σφαλερός labilis, lubricus, fallibilis, erroneus (իբր Զելեալ ըստ չափ, կամ զեղեալ, կամ սահեալ) որպէս Սխալական. սահական. անհաստատ. զաղփաղփուն. լպրծոտ.
Զամենայն գործն (շինուածոյ) զեղխ եւ զաղփաղփուն ի կործանումն դարձուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Մանուկն՝ զեղխ եւ զաղփաղփուն (է) խորհրդովք. (Ոսկ. եփես.։)
Փափաքանօք աւելորդաց փութան գործով կրթել զզեղխ հմտութիւն արուեստիս (նաւարկութեան) ... կրթել զանհաս արուեստին զեղխ հմտութիւն. (Պիտ.։)
ԶԵՂԽ, կամ ԶԵԽ. ἁκόλαστος, ἅσοτος luxuriosus, prodigus (լծ. եւ սեղեխ). Վարուք զեղծն. չափազանց յուտելիս, յըմպելիս, եւ յամենայն իրս. փափկակեաց. անառակ. ցոփ. շուայտոտ. պակշոտ. անկարգ. (անձն, եւ գործն). շըլըխտի, թոյլ.
Լուաւ, որ զեղխն է, եւ չթուեցաւ նմա հաճոյ. (Սիր. ՟Ի՟Ա. 18։)
Զեխն ի պոռնկութիւն եւեթ ծախէ զժամանակս իւր։ Ոչ ի հարկէ էր պոռնկութիւն քո, այլ ի զեղխ եւ յաճախագոյն կամաց. (Ոսկ. ես.։)
Ընդունիցի՞ս բնակակից զոմն եւ կամ դրացի, որ յոյժ գոյ արիագոյն, եւ ոչ իցէ ողջախոհ, այլ զեխ. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Ոչ եւս պարկեշտս, այլ ամենեւին յամենայնի զեխք, անժոյժք։ Ի ձեռանէ պակշոտելոց զեղխիցն ապրեցուցանէր. (ՃՃ.։)
Զեղխ է վարուք, այլ ոչ կրակապաշտ. (Խոր. ՟Գ. 63։)
Զեղխ վարուց տանել։ Հանդուրժել զեղխ եւ անարժան կարգի. (Փարպ.։)
Ոչ խառնիխուռն յարձակին ի զեղխ իգամոլութիւնս խառնիցն։ Զկարճելն ի զեղխ յարձակմանէն. (Պիտ.։)
brimful, heaped up, overloaded.
Լցեալ մինչեւ ի զեղումն կամ ի զեղխութիւն.
Թակոյկս լիաբուղխս զեղխալիցս գինւով. (Ոսկ. ղկ. յն. բոլորեալ իբր պսակաւ. լեփլեցուն։)
cf. Զեղխիմ.
Մանաւանդ գինւով, որով բազումքն իսկ զեղխանան. (Եզնիկ.։)
habitual debauch.
Որք ցամաքեալ էք պահօք ի զեխանաց արբեցութեան եւ ի փափկութենէ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
to abandon ones self to luxury, excess, debauch, to be dissolute;
to be intemperate, licentious, prodigal, extravagant;
— ի դինւոջ, to drink hard, to gormandize;
ըստ մոլորութեանն Բաղաամու զեղխեցան զհետ վարձուց, they ran greedily after the error of Balaam for reward.
cf. Զեղխեմ.
Զեխեսցի՝ որ բացատրեացն. որբար, թեւ՝ եթէ բացատրեսցի հաւու, ո՛չ հակադարձէ, հաւ թեւոյ. (Արիստ. առինչ.։)
Ըստ մոլորութեանն Բաղաամայ զեղխեցան զհետ վարձուց. (Յուդ. 11։)
Թէ գիտէր զգինւոյն բնութիւնն, եւ զեղխեցաւ. (Կիւրղ. ծն.։)
destroying, injurious;
badly done, wicked.
Զգուշացուցանէ ի զեղծագործ իրէ, որ զվարձս նոցին խանգարէ. (Երզն. մտթ.։)
corrupted, spoiled, perverse.
Զաղտեղիս զեղծամտեալս. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
to spoil, to ruin;
to abuse, to deceive, to delude, to seduce, to beguile;
to rob, to steal, to ravish;
զեղծեմ զգատաւորս (ընչիւք), to corrupt judges.
ԶԵՂԾԱՆԵՄ ԶԵՂԾԵՄ. յն. պէսպէս, ἑκχέω, ἑκχύω effundo παρασύρω praepostere traho καταχράομαι abutor ἑλέγχω, ἁπατέω vinco, decipio ἁναστρέφω everto եւ այլն. Չարաչար եղծանել, ապականել. վնասել. խանգարել, խաբել. կր. վատթարանալ. եւ Վատթարիլ. յետնիլ. սխալել. (լծ. եւ հեղձուցանել, հեղձնուլ). ... եւ այլն.
Զի մի՛ զեղծիցիմ (կամ զեղծցիմ) ինչ իշխանութեամբս իմով յաւետարանի անդ. յն. չարաչար վարիցիմ. (՟Ա. Կոր. ՟Թ. 18։)
Գինին զեղծէ զըմպելիսն։ Մտանիցէ գաղտ ի տուն ընկերի իւրոյ զեղծել ինչ։ Չզեղծիցի յաստուածապաշտութենէ։ Վարուք ինչ զեղծիցին։ Ի խորհրդական զգուշութենէն զեղծիցի. (Եզնիկ.։)
Ծաղր առնեն, իբրու թէ զեղծեալ ինչ իցեմք. (յն. խաբեալ)։ Խաբեցաք եւ զեղծեցաք։ Մեծին յաղթէր, եւ փոքուն դեռ եւս զեղծէր։ Ի մեծամեծսն առաքինանայ. եւ ի փոքունսն զեղծի. յն. յանդիմանի, կամ յաղթի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։ ՟Բ. 25։)
Ի փոքուն զեղծի եւ ծառայանայ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
cf. Զեղծանեմ.
ԶԵՂԾԱՆԵՄ ԶԵՂԾԵՄ. յն. պէսպէս, ἑκχέω, ἑκχύω effundo παρασύρω praepostere traho καταχράομαι abutor ἑλέγχω, ἁπατέω vinco, decipio ἁναστρέφω everto եւ այլն. Չարաչար եղծանել, ապականել. վնասել. խանգարել, խաբել. կր. վատթարանալ. եւ Վատթարիլ. յետնիլ. սխալել. (լծ. եւ հեղձուցանել, հեղձնուլ). ... եւ այլն.
Զի մի՛ զեղծիցիմ (կամ զեղծցիմ) ինչ իշխանութեամբս իմով յաւետարանի անդ. յն. չարաչար վարիցիմ. (՟Ա. Կոր. ՟Թ. 18։)
Գինին զեղծէ զըմպելիսն։ Մտանիցէ գաղտ ի տուն ընկերի իւրոյ զեղծել ինչ։ Չզեղծիցի յաստուածապաշտութենէ։ Վարուք ինչ զեղծիցին։ Ի խորհրդական զգուշութենէն զեղծիցի. (Եզնիկ.։)
Ծաղր առնեն, իբրու թէ զեղծեալ ինչ իցեմք. (յն. խաբեալ)։ Խաբեցաք եւ զեղծեցաք։ Մեծին յաղթէր, եւ փոքուն դեռ եւս զեղծէր։ Ի մեծամեծսն առաքինանայ. եւ ի փոքունսն զեղծի. յն. յանդիմանի, կամ յաղթի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։ ՟Բ. 25։)
Ի փոքուն զեղծի եւ ծառայանայ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
to be spoiled, ruined;
to be abused, corrupted;
to make a bad use of, to misuse;
— իշխանութեամբն, to abuse one's power.
to restrain, to retrench, to contract;
to throw into the shade, to eclipse, to darken, to obscure, to cloud;
to discount, to cash.
Իսկ եթէ ընդդէմ դարձեալ ոգորիցիս, զեղչես, եւ չառնես զյաղթութիւն. (անդ. 8։)
συσκιάζω, ἑπισκιάζω obumbro, obscuro (լծ. ար. զըլլ. եւ թաթար. չօղա, որ են ստուեր). Ստուերացուցանել. կարճել զյայտնի տեսութիւն. շուք ձգել, մթընցնել.
Զի թէ Հոգին Սուրբ չհամարեցաւ ամօթ զայնպիսի պատմութիւն կարգել մի ըստ միոջէ, ո՞րչափ եւս առաւել եւ ո՛չ մեզ պարտ իցէ չեղչել։ Եւ որք զայն թաքուցանեն, նոքա առաւել զառաքինութիւն նորա զեղչեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
Աստուած զդիրսն եդ առաջի, եւ զմիտս պատգամացն զեղչեաց։ Չէր բանն յայտնի, այլղօղեալ եւ զեղչեալ. (Սեբեր. ՟Է. եւ ՟Թ։)
Զնոցին դիակունս առ երդովքն ուրեմն ի տանիս զեղչեալս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Կամ παρατρέχω, ἑπιπορεύομαι praetercurro, praetereo obiter Հարեւանցի քերել անցանել. զանց առնել. քաղել համառօտիւ. շուքի պէս վրայէն անցնիլ.
Սակաւ մի անդր ծագեաց զբանն, եւ ասէ, Բանն մարմին եղեւ. եւ զայլն ամենայն զեղչեաց, զխոհուրդն յղութեան, զծնունդն սրբութեան, զսնունդն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Զեղչելն եւ զբազկելն, եւ զկարճառօտ բանն ի համառօտ կացուցանել. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 29։)
cf. Զետեղ;
— պահել, to place in safety.
to have pity or compassion;
to free from danger.
ԶԵՄԵՂԵԼ. Թուի Զմեղել. որպէս ռմկ. մեղքընալ. այսինքն Խնայել. ի գութ շարժիլ, կարեկից լինել.
Եթէ առ տկարութեան չզեմեղիցէ, ապա ոչ այժմ թագաւորել է նմա. (Եզնիկ.։)
sacrificed, immolated.
Ոյք ուտեն միս հեղձուցիկ, կամ մեռելոտի կամ զենածոյ. (Կանոն.։)
cf. Զենլի.
Որ ինչ հայի ի զենումն զոհից.
Զենականն եւ դիտականն ամենայն։ Զենական (օրէնս) նկարել եւ ցուցանել ի ձեռն կենդանեացս յօշման. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
to be sacrificed or immolated.
ԶԵՆՈՒՄ եւ կր. ԶԵՆԱՆԻՄ. θύω, θυσιάζω, καταθύω, σφάττω, σφάζω macto, jugulo, occido, victimam offero, sacrifico Հատանել զպարանոցս կենդանեաց. փողոտել, խողխողել, սպանանել սպանդս. մանաւանդ առ ի նուիրել Աստուծոյ. զոհել. մորթել.
Առէ՛ք ձեզ ոչխար, եւ զենջի՛ք ի զատիկ։ Զենուցուն զնոսա զենումն փրկութեան Տեառն։ Եզեն Ադոնիա ոչխարս եւ եզինս եւ գառինս։ Եզեն Սողոմոն զզոհսն։ Առնուլ զսուրն, եւ զենուլ զորդին իւր։ Զենէ՛ք, կերիցո՛ւք։ Եզեն հայր քո զեզն պարարակ։ Արի՛ Պետրոս, զե՛ն եւ կեր.եւ այլն։
Գառն կայր զենեալ։ Զենար, եւ գնեցեր զմեզ Աստուծոյ՝ արեամբդ քով։ Գառինն զենլոյ. եւ այլն։
Քահանայքն էին սակաւք, եւ ոչ կարէին զենուլ զողջակէզսն. յն. δέρω տէրիսինի չըգարմագ. տեռել. իմա՛ մորթել, այսինքն մորթազերծ առնել.
Արարիչն վասն արարածոց զանմահ զենումն զենանի. (Խոսր. պտրգ.։)
Որ առ հնոյն էին զենմունք, ի զենանելն մեռանէին. իսկ Տէրն մեր հանապազ զենանի ի փրկութիւն աշխարհի. (Շ. բարձր.)
shambles, slaughterhouse;
altar;
the Cross, the Holy Rood.
θυσιαστήριον thysiasterium, laniarium, altare sacrificii Տեղի զենման. ընդունարան զենլեաց. զոհարան. սեղան. մատուցարան. ընծայարան.
Աստուածային բանին տեղի եւ զենարան. (Շար.։)
Ասեմ եւ զսպանդունիսդ՝ ի վերայ զենարանաց (կարգեալ). (Խոր. ՟Բ. 7։)
victim, that is ready to be sacrificed;
immolation.
θῦμα, θυσία victima, sacrificium, hostia Կենդանի՝ որ զենեալ լինի ի պէտս ուտելոյ, եւս առաւել ի զոհ. սպանդ. զոհ.
Եզեն Յակոբ զենլիս ի լերինն, եւ կոչեաց զեղբարս իւր՝ ուտել հաց։ Զե՛ն զենլիս, եւ պատրաստեա՛, զի ընդ իս ուտելոց են։ Եւ եղիցի նուէր յորդւոցն Իսրայէլի ի զենլեաց փրկութեան իւրեանց։ Զեն զզենլիս իւր լի զենլեօք եւ բարեօք։ Ի զենլեաց իմոց, զոր զենի ձեզ.եւ այլն։
Զենլի պատարագացն եւ սպանդիցն ... քահանայիցն միայն հրամայեալ է. իբր զենումն կամ զոհ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
creeping.
Եւ զեռնական արեամբ մխեալ՝ տիգաւն ընդ թափ իմն անցուցեալ. (Շ. վիպ.։)
to place, to deposit, to put, to establish, to dispose, to plant, to install, to procure a situation or place for.
ԶԵՏԵՂԵՄ ԶԵՏԵՂԵՑՈՒՑԱՆԵՄ եւ այլն. καταπαύω, ἰδρύζω colloco. Ի տեղւոջ ուրեք հանգուցանել, դադարեցուցանել, հաստատել. բնակեցուցանել. տեղաւորել
Երթայց առաջի քո, եւ զետեղեցից զքեզ։ Մինչեւ զետեղեսցէ Տէր Աստուած զեղբարս ձեր. (Ել. ՟Լ՟Գ. 14։ Օր. ՟Գ. 20։)
Յաղագս յուսոյ, զոր մօտ առ դուրս իբր դռնապան բնութիւնսզետեղեաց. (Փիլ.։)
Զետեղէ երկայնմտութեամբ ի համբերութիւն. (Յճխ. ՟Խ։)
Տէր Աստուած զետեղեցոյց զձեզ։ Զետեղեցուսցէ Տէր Աստուած ձեր զեղբարս ձեր. (Յես. ՟Ա. 13. 15։)
Զմիտս մոլորականս զետեղեցուցանեն ընթերցուածք. (Եւագր. ՟Ե։)
Զարդարն զետեղեցուցանէ ի խաղաղութիւն։ Ի պատշաճ տեղիս զետեղեցոյց. (Լմբ. ժղ.։)
to place one's self, to install or settle or establish one's self;
to find a situation, to obtain or find a place.
καταπαύομαι, καταμένω collocor, requiesco Զկայ առնուլ ի տեղւոջ. հանգչել, դադարել. հանդարտել. տեղաւորւիլ.
Լա՛ւ էր թէ անդէն զետեղեալ եւ բնակեալ էաք առ եզերբ Յորդանանու. (Յես. ՟Է. 7։)
Զետեղեցան, եւ յամենայն կողմանց անդր ժողովեցան։ Դեռ անդէն ի տեղւոջն զետեղեալ էին խաղաղութեամբ. (Եղիշ. ՟Գ։)
Զետեղեալ անդէն զտեղեաւն՝ բազում հանգամանս ցուցանէ վասն յարութեանն. (Եզնիկ.։)
Եւ այժմ ի քումմէ խնամակալութենէ զետեղեալ՝ թագաւորութիւնս. այսինքն հանգուցեալ հանդարտեալ. (Խոր. ՟Ա. 8։)
Հայկն թաքչի, Խոսրով զետեղի, Պարթեւն նուազի. (Մագ. ՟Ծ՟Բ. այսինքն վախճանեալ դադարէ։)
Ի վայրս ինչ անդաստանաց կացեալ դադարեցայց։ Ուր յետոյ ոտք մարմնացելոյդ Աստուծոյ զետեղեալ կացին։ Ի սահմանելի քառից տարերաց զգայականաց զետեղեալ որոշեցար. (Նար.։)
Յետ այսր ամենայնին՝ սակաւ աւուրք զետեղեցին, ապա դարձեալ, եւ այլն. այսինքն զտեղի առին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
cf. Զերթ.
Պարիսպքըն եօթն Երիքովին ... զերդ ջուր հալեալ կործանէին. (Յիսուս որդի.։)
Քանզի նստիս որբ եւ այրի, տըխուր դիմօք զերդ ի սըգի. (Շ. եդես.։)
Այնմ որ ըզմիտս առնէ փայլօղ, զերդ զապակի՝ եւ զօդ կըրօղ. (Երզն. այբուբ.։)
to take away, to earry off;
to detach;
to atrip, to despoil, to rob.
Որպէս Զերծուցանել. խալըսել.
Զերծանէ ինքն զինքն եւ զեղբարսն ի վնասուէ. (Բրս. հց.։)
Զոգիս նոցա կարիցեմք զերծանել յԱստուծոյ բարկութենէ. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը։)
Եւ որպէս Զերծուլ, այսինքն ի բաց հանել.
Ո՛չ զմի (այսինքն միայն) զերծանէ հանէ, զտգիտութիւն, այլ եւ զգիտութիւն զգեցուցանէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Զեփիւռ.
ԶԵՓԻՒՌ որ եւ ԶԵՓԻՒՌՈՍ. յն. ζέφυρος zephyrus, favonius Անուն արեւմտեան հողմոյ՝ հակառակ եւրոսի.
Զեփիւռք, որ ի մտիցն արեւու։ Զեփիւռոս կոչեն։ Խառնուրդ ունելով յարքտականացն (յարջականաց) եւ եւ ի զեփիւռիցն. (Արիստ. աշխ.։)
that abandons, throws away his arms, fugitive;
— փախստեայ գնալ, to throw down one's arms and flee;
— լինել, to lay down one's arms, to unarm, to surrender;
— առնել, to unarm, to disarm.
Որ ի բաց ընկենու զզէն. ուստի եւ ԶԷՆԸՆԿԷՑ ԼԻՆԵԼ՝ է Ընկենուլ զզէնս. ըստ յն. ասպարընկէց. ῤίψασπις
Զարհուրեալ աւազակացն, զէնընկէց լինելով՝ ի ձեռն եկին. (Խոր. ՟Գ. 40։)
Զէնընկէց եղեալ առաջի նորա՝ մերկանայր զհանդերձն զինուորական. (Արծր. ՟Ա. 15։)
how, of what sort, in what manner, according to;
what? how? why? for what reason?
how! how much! — դժուարին է ! how difficult it is!
—ն, զ—ն, condition, quality, how, the why, the wherefore;
գիտել զ—ն ամենայնի, to know the why and the wherefore of every thing.
cf. Զինազարդ.
Դիւցազնաբար զօրութեամբ առ ի ծանր զինազգեստն լինելով հանդուրժեսցեն. (Պիտ.։)
Մտանէ զինազգեստեալ ընդ դուռն քաղաքին. (Ճ. ՟Թ.) (վրիպակաւ գրեալ էր, զենազգեստեալ)։
Գումարել զինազգեստ զօրականս. (Շիր. քրոն.։)
fencer;
cf. Զինախաղութիւն;
— առնել, to fence, ուսուցիչ —ի, fencing-master;
մարզարան —ի, fencing-school.
that carries arms;
squire;
soldier, swordsman;
officer.
Տասն մանուկ ի զինակրացն Յովաբայ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 7։)
Եթէ ինքն փութացաւ զինակիր լինել. (Մխ. դտ.։)
Ի հիպղոնի, որ է ոսոխ ելանել զինակրին մրցութեան. այն է ըստ յն. օ՛բլօն, զինամարտութիւն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Կալանաւորս արարեալ զինակիր պատրաստութեամբ. իմա՛, զինական կազմածով, հանդերձ զինուք։
companion (in arms), fellow-soldier, comrade.
σύνοπλος socius armorum Զինուք մարտակից. պատերազմակից.
Զինակից ունելով մեզ զճշմարտութիւնն. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
to fight together, to accompany in battle.
Ոմանք առին զխաչս իւրեանց, եւ ընդ Քրիստոսի զինակցեցան. (Նիւս. կուս.։)
to be wounded with a weapon.
Զինու հարկանիլ. խոցիլ, վիրաւորիլ.
Ի զինահարիլն բխումն արեան։ Զինահարեալն ի տիգաբուխ վտակահոս կենդանութեանն. (Թէոդոր. մայրագ. եւ Թէոդոր. խչ.։)
Զինահարեալ կողիւն աղբիւրացուցեալ բժշկութեան շնորհ վիրաւորեցելոյն Ադամայ. (Գանձ.։)
arsenal, magazine of arms.
ὀπλοθήκη, ὀπλοφυλάκιον armamentarium Տեղի զինուց. զինարան.
Տանել ի ցուցեալ եւ ի կազմեալ զինանոցս. (Պտմ. աղեքս.։)
that fences, fencer;
cf. Զինախաղ.
Որ գիտէ զէն շարժել. վարժ ի մրցանս զինուորութեան.
զորս միանգամ ի զինուորական կարգէ սուսերամերկս եւ զինաշարժս գտանէին։ Քաջամարտիկ արանց պատերազմողաց, եւ աջողակ զինաշարժից. (Յհ. կթ.։)
sheath, scabbard.
Պատեանք զինուց.
corporal.
Պետ զինուց. գլխաւոր ի զինուորս. պաշտօնեայ զինուորական.
Դիւական մոլութեանն զինապետք (մանկակոտորն Հերովդի). (Համամ առակ.։)
armourer;
— հրացանից, gunsmith;
— սրազինուց, sword-cutler.
avoiding, abhorring war, desiring peace at all price.
Ատեցօղ զինուց. որ խորշի ի զինուց եւ ի պատերազմաց.
gathering the arms of the fallen.
Իբր զինաքաղս թուէին նոցա. (Օրբել.։)
to arm, to provide with arms, to man, to equip;
to provide with, to fortify.
ԶԻՆԵՄ ԶԻՆԻՄ. ὀπλίζω, -ζομαι armo, -or;
armis instruo, -or ἁντιστρατεύομαι contra milito Զինու կամ ի զէն վառել, իլ. զէն պատրաստել, սրել. սպառազինել, իլ. զինուորիլ. ի մարտ պատերազմի պատրաստիլ. ճգնիլ ընդդէմ.
Օրէնս ներհակս զինեաց։ Ա՛յլ սուր զինեն. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ընդդէմ յարուցելոցն ի վերայ՝ զինի մարտիւ։ Ի զարհուրեցուցանելն միայն զինեալք. (Պիտ.։)
Զինեալ ի պատերազմ, կամ յապստամբութիւն, կամ զմի զինուորութիւն, կամ յերգս հոգեւորս. (Յհ. կթ.։)