alliteration.
to render like, to assimilate, to conform, to equalize, to liken;
to imitate, to counterfeit.
Ու՞մ նմանեցուցից զազգս զայս։ Ու՞մ նմանեցուսցուք զարքայութիւն աստուծոյ։ Նմանեցոյց զնա պատկերի մարդոյ.եւ այլն։
Անմօրն միակի նմանեցուցանեն (զեօթն՝ զկոյս թիւն). (Փիլ. այլաբ.։)
Բազէի գեղեցկութեան եւ քաջութեան եւ թեթեւութեան նմանեցուցանէ զերագահաս եւ զամենատես աստուածութիւն։ Ահեղութեան եւ քաջութեան արծուի նմանեցուցանէ զահեղ աստուածութեան զօրութիւն Քրիստոսի. (Նար. յովէդ.։)
Նմանեցուցեալ ինքեանց եւ զորդիս արշաւրայ. (Փարպ.։)
(Ի շարժիլ ամպոց) զլերինս բարձունս ի հեռաստանէ՝ շարժունս նմանեցուցանեմք. (Շիր.։)
Կամ որպէս μιμέομαι imitor. որ եւ ասի ՆՄԱՆԵՄ. Յանձին բերել զնմանութիւն այլոյ՝ որպէս միմոս.
Նմանական ազգն՝ որով սնեալ է, զայնոսիկ նմանեցուցանէ դիւրաւ եւ քաջապէս. (Պղատ. տիմ.։)
imitation;
mimicry.
similarity, resemblance, conformity, analogy;
assimilation;
comparison;
uniformity, equality;
imitation;
likeness, image, effigy;
figure, type, form;
parable, example;
ըստ նմանութեան, ի —, in imitation of, after the fashion of;
ըստ նմին նմանութեան, in like manner, likewise;
cf. Բերեմ.
ὀμοίωσις, ὀμοίωμα, ὀμοιότης , μίμημα similitudo, assimilatio, imitatio եւ այլն. Նման գոլն կամ գտանիլն. նմանելն. հետեւողութիւն. եւ Նմանեալն իւիք՝ պատկեր, կերպարան, ձեւ, երեւոյթ. առակ. օրինակ. սարաս. տարազ.
Ըստ պատկերի մերում, եւ ըստ նմանութեան։ Ըստ ազգի եւ ըստ նմանութեան։ Շինել տաճար ի նմանութիւն սրբոյ խորանին։ Իբրեւ նմանութիւն փայտեղէն սեղանոյ։ Ըստ նմանութեան սիդոնացւոցն։ Սրամտութիւն նոցա ըստ նմանութեան օձին.եւ այլն։
Մի՛ արասցես դու քեզ կուռս ըստ ամենայն նմանութեան։ Նմանութիւն ինչ ոչ տեսէք։ Բռնադատեաց արուեստիւն ածել զնմանութիւն ի գեղեցկութիւն։ Նմանութիւն հաստատութեան ի վերայ գլխոյ գազանացն. եւ այլն։
Ի նմանութենէն ապաքէն լինի ճշմարտութիւն խնդրելի։ Նմանութիւնք երեւեալ՝ առժամայնք արդարոցն՝ գուշակք ճշմարտութեան յաւիտենականի, որ գալոցն էր, լինէին. (Ագաթ.։)
Աստուածանալն է՝ առ աստուած նմանութիւնն։ Պատկերք միշտ առ սկզբնատիպն ունին զնմանութիւն. (Դիոն. եկեղ.։ Կիւրղ. գանձ.։)
Այսոքիկ ամենեքին՝ նմանութիւնք եւ երեւո՞յթք թուիցին քեզ եղեալք ի Քրիստոսէ, թէ ճշմարտութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Նոյնութիւն առաւել՝ քան եթէ նմանութիւն. (Առ որս. ՟Ե։)
Ըստ նմին նմանութեան կամիմք չարչարանօք եւ արեամբ նորոգել զանձինս մեր. (Եղիշ. ՟Գ։)
Ըստ նմանութեան ժամանակին, որպէս ասացին նմա մոգքն. (յն. ըստ ժամանակին). (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։)
Երանի թէ եւ դուք ըստ բժշկական արուեստին բերէիք զնմանութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Բերել զնմանութիւն երկնային հրեշտակացն՝ փառաբանիչս տեառն աստուծոյ ամենեցուն եւ մեզ լինել. (Ժմ.։)
Զոսկեհանացն բերել զնմանութիւն. (Շ. թղթ.։)
cf. Նմանօրէն.
Որպէս յարդարընկալ կամացն ինքնատիրութեամբ արտազանցեաց (Ադամ), նմանունակ եւ մահընկալ, պատուհասիւ՝ բնականաւն զարհուրեցաւ երկիւղիւ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Դէմ եւ անձն եւ երեսք, եւ որ այլ ինչ նմանունակ. (Խոսրովիկ.։)
Յերանգաներկութենէ, եւ յիւղեփեցութենէ, եւ ի նմանցօրէն հանճարոյ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ոչ եւս ստուգել ճշմարտապէսն նմանօրէն, եւ այլն. (Փիլ. իմաստն.։)
Կարիցէ նմանօրէն սրբել եւ կենսացուցանել. (Լմբ. հանգ.։)
Եւ ոչ նմանօրէն սմա զծոմականսն դատարկացուցանել եւ փափկացուցանել զաւուրս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Սերմանել ի մեզ (տեառն) զբանն հաւատոյ, եւ նմանօրէն կրօնիցն խաչակցութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to lull, to put to sleep, to lay down, to put to bed;
— զկին ոք ի լանջս ուրուք, to marry, to join in wedlock;
— զկոյս, to deflower;
— զոք ի քուն յաւիտենից, to slay, to kill.
κοιμάω, κοιμίζω cubare, vel dormire facio. Տալ ննջել. հանգուցանել իբրեւ ի քուն. պառկեցնել.
Առ զմանուկն իմ, եւ ննջեցոյց զնա ի ծոց իւրում. եւ զորդին իւր զմեռեալ ննջեցոյց ի ծոց իմում։ Ննջեցոյց զնա ի մէջ ծնգաց իւրոց։ Զմերկս բազումս ննջեցուցին առանց հանդերձից. եւ այլն։
Հսկօղքն՝ որ ի քնէածիցն հայհոյէին, զնոսա ննջեցուցին ի քուն յաւիտենից. (Ճ. ՟Գ.։ Կամ Եփր. քն. եւ Եփր. արթն.։)
ՆՆՋԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Դադարեցուցանել. խափանել. հանդարտել.
Զաչաց տեսութիւն ննջեցուցին յարատ հայեցուածոյ. (Նիւս. երգ.։)
ՆՆՋԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Տալ ի կնութիւն, եւ բռնաբարել զկին. συγκοιμάω concubere facio, vel concumbo.
Զկանայս տեառն քո ննջեցուցի ի լանջս քո. (Եփր. ՟բ. թագ.։)
Ննջեցուցանէին զկանայս ուխտաւորս առ դրան խորանին վկայութեան. (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 22։) Բայց եւ աստ ոմանք ընդ սրբոյն Եփրեմի մեկնեն, լոկ տալ ննջել կանանց խոնջութեամբ առ ետեղ, ոչ հոգալով ի ցերեկի ընդունել զնուէրս նոցա, եւ արձակել զնոսա ի տեղիս իւրեանց։
sleep, repose, dormancy;
decease, death, exit, transit;
coition, copulation;
ի — խոնարհիլ, cf. Նիրհեմ.
ՆՆՋԻՒՆ ՆՆՋՈՒՄՆ. ὔπνος, κοίμησις somnus, dormitio. Նինջ. ննջելն. ի քուն լինելն. քուն.
Ի գիշերի ննջիւն նորա տրտում եւ տխուր. (Մանդ. ՟Զ։)
Ո՞ գիտէ, թէ այլ ոչ յառնեմ յանկողնոյս, այլ փոխիցիցմ ի ննջմանէս ի ննջումն մահու. (Ի գիրս խոսր.։)
Որպէս՝ obdormitio, obitus. Վախճան կենաց. ելք յաստեացս. փոխումն.
Ննջումն սրբոյ կուսին։ Ննջումն Յովհաննու աւետարանչի. (ՃՃ.։)
ԶՂազարոսի զննջումն. (Ժմ.։)
Ի յօր կուսի մօր քոյ ննջման. (Շար.։)
Սրբազանիցն ննջումն ուրախութեամբ եւ անշարժ յուսով։ Ըստ ննջման սրբազանից արանց. (Դիոն. եկեղ.։)
Որպէս coitus. Զուգաւորութիւն. մուտ առ կին.
Ոչ եւս մայր եւ երկունս, ոչ ննջմունք եւ ոչ մերձաւորութիւնք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
signification.
Բան կարգեալ ի նշանակ իրաց ինչ. յայտարարութիւն.
Փիլիքսիանոսի եպիսկոպոսի ցուցմունք եւ նշանաբանութիւնք հոգեւոր սիրոյ. (Ոսկիփոր.։)
miracle, prodigy, sign.
τερατοποιΐα, θαυματουργία, παράδοξον , θαῦμα prodigiorum patratio, praestigium, miraculum, prodigium, paradoxa. Հրաշագործութիւն, սքանչելագործութիւն. եւ Նշանք. հրաշք. սքանչելիք. արուեստք եւ գործք հրաշացուցիչք.
Յիսուս զմի ըստ միոջէ գրեալ զնշանագործութիւնսն կատարէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ահաւորագոյն նշանագործութեամբ տարեալ հարուցեալ ի խոստացեալսն։ Զնոցին մոլորեցուցիչ նշանագործութեանցն ճառէ. (Ագաթ.։)
Վասն յայտնի նշանագործութեան սքանչելեացն՝ զոր առնէր։ Նոքա բազումք են քան զձեզ, որ տան վկայութիւն նշանագործութեան։ Մարգարէական արուեստիւք, եւ առաքելական նշանագործութեամբ. (Բուզ. ՟Ե. 23։ Եղիշ. թաղմ.։ Ճ. ՟Ե.։)
Մովսէս նախ երկեաւ յօձէն, եւ ապա ետես զնորա նշանագործութիւնն։ Նշանագործութեանցն հանդիսիւ զնոսա երկաթիս գործեաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3. 8։)
Հրաշակերտս ասէ իսկ զամենայն իւրաքանչիւր ազգաց՝ որ ի նմանէն նշանագործութիւնք եղեն. (Իսիւք.։)
character, letter;
writing;
note, annotation.
Աւելորդ համարիմ երկրորդել զառաջագոյն պատմագրեաց նշանագրութիւնս. (Արծր. ՟Ա. 14։)
Ի ձեռս առեալ զնշանագրութիւն հարցմանցն՝ յայսկոյս յայնկոյս ընթանային. (Ժող. հռոմկլ.։)
Հաստատեցին զաթոռ սրբոյն Գրիգորի՝ թարգմանութեամբ նշանագրութեան. այսինքն սուրբ գրոց եւ այլոց մատենից ի ձեռն նորապարգեւ նշանագրաց. (Շար.։)
Յաղագս դանիէլեան նշանագրութեան (կամ նշանագրացն). (Խոր. ՟Գ. 33։)
making the sign of the cross.
Միոյ միոյ ասելն, օրհնեսցի, օծցի, եւ սրբեսցի սեղանս, շուրջանակի նշանադրոշմամբքն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
signification, interpretation, meaning, sense.
σημείωσις, σεμασία, τὸ σημαινόμενον significatio, significatum. Նշանակեալն իմաստ. միտք. դիտաւորութիւն.
Քանի՞ս ունի նշանակութիւնս հոմանունն. եւ թէ յաղագս որո՞յ նշանակութեան է բանն, եւ սահմանեալ զմի ի նշանակութեանց. եւ այլն. (Սահմ. ՟Ա։)
commandant, chief;
general.
σημάντωρ qui aliquid significat, dator signi, dux, imperator եւ այլն. Հրամանատու. զօրավար. որ ակնարկէ առնել ինչ.
almond-water;
— տերեւ, shaped like an almond-leaf.
spectacle, laughingstock;
shame, ignominy, opprobrium;
nickname, by-name;
hardy deed.
παράδειγμα, παράσημον traductio, ignominia, prodigium, facinus. Խայտառակութիւն. գործ ամօթալի. գործ նշանաւոր՝ անկարգ կամ արտաքոյ կարգի. առակ նշաւակի. ծանականօք.
Չար դեւն իսկ իմացաւ զայնպիսի նշաւակութիւն։ Զի՞նչ քան զայն՝ այլ ինչ բարբառ նշաւակութեան կայցէ. (Ոսկ. մտթ.։)
Թէպէտեւ զամենայն զգեստ իմ մերկացուցէք, ոչ ինչ նշաւակութիւն համարիմ. (Ճ. ՟Ա.։)
ՆՇԱՒԱԿՈՒԹԻՒՆ. Երեւելի գործ՝ բարի կամ չար, եւ մականուն.
Առ որով բազում ինչ նշանակութիւն գործեցաւ, եւ մեծամեծ ապականութիւնք։ առ որովք ոչինչ նշաւակութիւն գործեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Յուդա Իսկարիովտացի ... եւ ընդէ՞ր ասիցեն զնշաւակութիւն. քանզի էր եւ այլ Յուդա. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 27։)
host-box.
Անօթ ի պէտս գործելոյ զնշխար պատարագի, որպէս գուժ. կամ պահելոյ զգործեալն՝ որպէս կուժ, կամ որպէս սափորն մանանայի, եւ կամ որպէս տուփ.
Եթէ ի ժամանոցն, կամ ի նշխարակուժն մերձեսցի, անխոտելի են. բայց թէ ի տաշտ նշխարացն մերձեսցի, քերեսցեն. (Կանոն.։)
place for making hosts or wafers.
Ժամատուն վասն գործելոյ զնշխարս ի պէտս պատարագի.
Շինեցի զնշխարատունս զայս եւ զեկեղեցիս. (Յիշատ.։)
rebellion;
contempt, disdain.
Նշկահելն. արհամարհութիւն. ապստամբութիւն. շկահումն.
Վէճք, աղմուկք, շփոթմունք, նշկահմունք. (Ուռհ.։)
to let see, regard or perceive.
Հայեցուցանել. յուշ առնել.
Ի լինելոցն նշմարեցուցանէ։ Ըստ առանձնային կերպարանաց զանունն նշմարեցուցանէ։ Ահեակ անկիւնն (խաչի) զտանջանսն նշմարեցուցանէ զմեղաւորացն. (Ագաթ.։)
cf. Նշուլափայլ.
Նշուլագեղն արփիաճաճանչ արուեսկի. (Նար. յիշ.։)
cf. Նշուլափայլ.
ՆՇՈՒԼԱԶԱՐԴ կամ ՆՇՈՂԱԶԱՐԴ. Նշողիւք զարդարեալ. լուսաւոր, լուսատու. մաքրափայլ.
Նշուլազարդ է աստղ քան զաստղ լուսով իւրով։ Մովսէս այր մարգարէ՝ ակն նշողազարդ ամենայն ժողովրդեանն. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
Լոյսն ձգեաց զտարածածս իւրոյ նշողազարդ լուսաւորութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)
Նշուլազարդ մաքրութեամբ զտեալ զմռայլս մեղաւորս. (Նար. ՟Խ։)
shining, gleaming, radiant, brilliant.
Որ փայլէ նշողիւք. փայլուն. շողշողուն.
Քառեակ մանեկաւ նշուլափայլ մաքուր ուլանցն յեռմամբ. (Նար. կուս.։)
cf. Նշողեմ.
full of almonds;
abounding in almond-trees.
Ուր իցէ նուշ կամ նշենի շատ. պատէմլի.
Անուն տեղւոյն՝ լուղ. հայերէն՝ նշին շայտ ծաղկէ, եւ յետոյ հասանէ միրգն. (Վրդն. ծն.։)
cf. Ողբերգակ.
τραγῳδός tragoedus, tragicus poeta. Ողբերգակ նոխազերգութեան. Եղերերգու, որոյ վարձ յաղթութեան էր նոխազ մի.
Նոխազերգուացն ետ զարժանաւոր ընծայս. (Համամ քեր.։)
cf. Ողբերգութիւն.
τραγῳδία, τραγῴδημα tragoedia, tragica oratio. Ողբերգութիւն. եղերգութիւն. տաղ եւ խաղ թատրոնական՝ որ զաղէտս նկարագրէ.
Ողբերգութիւն՝ նոխազերգութիւն ասի ըստ յունականին։ Զողբերգութիւն յայն սակս ասացին նոխազերգութիւն, զի յողբերգութիւնս իւրեանց՝ ի սկսանելն եւ ի կատարելն՝ նոխազօք մեծարեալ լինէին. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
cf. Նողկտամ.
ՆՈՂԿԱՄ ՆՈՂԿՆՈՒՄ ՆՈՂԿՏԱՄ. (լծ. յն. նաւսիա՛օ, լտ. նաւսէ՛օ ). ναυτιάω nauseo. ) Խառնիլ սրտի որպէս ի նաւու. շարժիլ ի փոխումն յերեսաց զինչ եւ է իրաց. յետս կալ, խորշիլ, գարշիլ. պժդալ. տաղտկալ. զզուիլ. քստմնել. յափրանալ. ձանձրանալ. պղերգանալ.
Գինւոյն նեխութիք զսիրտն տաղտկացուցանեն, եւ նեղեն նողկալովն. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
Զի մի՛ ծանրացուցեալ զստամոքսն՝ նողկտայցէ։ Զի մի՛ ձանձարացեալ նողկտայցեն լսողքն. (Շ. թղթ. եւ Շ. ընդհ.։)
Նողկնու յայսպիսեացս եւ գարշի վասն դառն եւ խիստ մեղացն. (Կանոն.։)
Տեսանիցէ զայնպիսիաց զանձինս ի նեղութիւնս նողկացեալս (կամ նողկատացեալս). (Եւագր. ՟Ժ։)
Ոչ անարժանութեամբ մատչել (ի սուրբ խորհուրդն), ոչ նողկալով, ոչ մեղկութեամբ։ Եւ մեք նողկամք եւ հեղգամք, եւ առ ոտն հարկանեմք զայնպիսի երախտագործութիւնն. (Նանայ.։)
to disgust, to nauseate, to make loathe or sick of;
to repugnate, to cause to abhor;
to tire, to weary.
ՆՈՂԿԱՑՈՒՑԱՆԵՄ կամ ՆՈՂԿՏԱՑՈՒՑԱՆԵՄ. Գարշեցուցանել. շարժել ի փսխումն. յն. փսխել, ժայթքել.
Մի՛ ուտիցես զհաց քո ընդ նմա, զի նողկտացուցանէ (ա՛յլ ձ. գարշեցուցանէ) զնա, եւ ապականէ զբանս քո բարիս. (Առակ. ՟Ի՟Գ. 8։)
disgusting, nauseous, loathsome.
cf. Նողկանք.
ՆՈՂԿՈՒԹԻՒՆ եւ ՆՈՂԿՏՈՒԹԻՒՆ. Նողկ գոլն. նողկտալին լինել. եւ Գարշումն. տաղտկութիւն. զզուանք. յափրութիւն.
Ոչ մոռանամ զիմն նողկութիւն, որ ի գթութենէ մեծիդ քաղցրացաւ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Ըստ որձկացելոցն նողկտութեան ժայթքեալ արտաքս հոսի. (Ասող. ՟Գ. 21։)
cf. Նողկանք.
ՆՈՂԿՈՒԹԻՒՆ եւ ՆՈՂԿՏՈՒԹԻՒՆ. Նողկ գոլն. նողկտալին լինել. եւ Գարշումն. տաղտկութիւն. զզուանք. յափրութիւն.
Ոչ մոռանամ զիմն նողկութիւն, որ ի գթութենէ մեծիդ քաղցրացաւ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Ըստ որձկացելոցն նողկտութեան ժայթքեալ արտաքս հոսի. (Ասող. ՟Գ. 21։)
repetition of wordsrhet. tautology;
literal translation.
Նոյն բան. նոյն իմաստ յայլեւ այլ ձայնս. երկրորդումն. որպէս եւ կրկնաբանութիւն՝ ըստ յն. ասի Նոյնաբանութիւն. ταυτολογία.
Իսկ լոյսն ի լուսոյ, եւ այս եւս նոյնաբանութեան է նշանակիչ. այսինքն նոյն է ընդ ասելոյն՝ աստուած յաստուծոյ. (Լմբ. հանգ.։)
ՆՈՅՆԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. որ եւ ՆՈՅՆԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. Պահելն զմի եւ զնոյն բան եւ զբառ. նիւթական թարգմանութիւն.
Են բանք յեբրայեցին, զորս նոյնաբանութեամբ թարգմանել չէ՛ հնար. (Կիւրղ. ծն. իբր լտ.)
Նոյնաբանութեամբն կամեցան ըստ նմին բանից թարգմանել. (անդ։)
homophone.
isomorphism;
uniformity.
isomerism.
cf. Նմանայանգութիւն.
of the same name;
cf. Համանուն.
ταυτώνυμος idem nomen habens. Համանուն. անուանակից.
Եղբայր նորա նոյնանուն էր. (Ոսկ. մտթ. ի ճ.)
որ ի բուն մեկնութեան գրի.
Եղբօրն նորա նոյն անուն էր։
to identify;
to unite, to equal.
even, equal, same;
cf. Նոյնպէս.
Նոյնգունակ նշան եւ արուեստս ցուցանել. (Կիւրղ. ղկ.։)
Նոյնգունակ օրհնութիւնս միշտ ի բարձունս առաքել. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Զառաջին բարբառն զնման ամենեցուն նոյնգունակ լացեալ. (Իմ. ՟Ե. 3։)
Նոյնգունակ եւ զթիւ նահապետացն թուեն. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Նոյնգունակ կրել զմահ եւ զտանջանս. (Կիւրղ. ղկ.։)
Երկու եւս նոյնպիսիք նոյնգունակ եղեալք (ծնեալք)։ Իւրոց ծառայիցն նոյնգունակ երեւելով։ Ընդէ՞ր բամբասէր չարի անուամբ. որ զբնութիւն նոյնգունակ՝ որպիսի եղեւն՝ պատէր. (Եզնիկ.։)
Նա նոյնպէս առաքինի մնայ ... նոյնգունակ առաքինի. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Ոչ նոյնգունակ հայր նորա, եւ հայր մեր. (Սեբեր. ՟Ե։)
Նոյն օրէնքն զնոյն (սէր) պատուիրէին, այլ ո՛չ նոյնգունակ. (Նանայ.։)
identity, sameness.
ταυτότης, τὸ ταυτόν identitas, idem esse. Նոյն գոլն. նոյն իսկ ինքն. նոյն վիճակ. անզանազանութիւն. անփոփոխութիւն. եւ Միութիւն. նոյնպիսի գոլն.
Նմանութեամբ (ըստ ինքեան) զնոյնութիւն ամբողջ պահէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Յանշարժ նոյնութեան յարամնայաբար կառուցեալ։ Առ փափագումն բարւոյն նոյնութիւնքն եւ ծայրութիւնքն։ Ըստ միոյն եւ միականի բոլոր նոյնութեան գերունակ պատճառք։ Յիւրմէ նոյնութենէն անփոխաբնապէս. (Դիոն.։)
Նոյնութիւն առաւել՝ քան եթէ նմանութիւն. (Առ որս. ՟Ե։ Տե՛ս եւ Աթ. ՟Դ։ Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)
Ի նոյնութեան ամբողջ պահելով՝ զելդ փայտ ոչ ի բաց եդեր. (Անյաղթ բարձր.։)
Անդուստ մինչեւ ցայժմ ի նոյնութեան միշտ զաշխարհ պահելով՝ խնամեալ. տածէ։ Օրինաւոր կրօնիւք զհասարակութիւն ի նոյնութեան զուգեցելոցն առնել (որպէս մի մարմին եւ մի հոգի). (Պիտ.։)
Մի աստուած՝ յաղագս նոյնութեան բնութեան, եւ անձինք երեք վասն ամենառատութեան. (Սարկ. հանգ.։)
Թէպէտեւ բազումք բազումս գրիցեն աւետարանս, սակայն վասն նոյնութեան խորհրդոյ եւ բանից մի են. ապա յայտ է թէ չորքն վասն նոյնութեան ասելեաց մի են. (Ոսկ. գաղ.։)
Զի ոչ եթէ ի նոյնութեան միշտ կեայր (կամ կայր), այլ եւս առաւելեալ լինէր ի բարիսն՝ գնալով ի զօրութենէ ի զօրութիւն։ Ոչ յառաջադէմք լեալ ի յանդիմանութեանցն, այլ ի նոյնութեան կացեալք անզղջանալի. (Վրք. ոսկ.։)
Զչարչարանացն զփորձ ցուցանէ, եւ նոյնութեամբ շարժմամբն օգնէ փորձելոցն. (Ոսկ. եբր.։)
neology;
neologism.
renewing;
a miracle, an extraordinary or marvelous thing, deed or act.
Մին աստուածային նորագործութեամբ, եւ միւսն՝ հաղորդութեամբ ընտանեգունի բնութեան։ Նա զայսոսիկ եւ կանխաւ սքանչելագործեաց, որպէս զի դիւրին մեզ յեղելոցն լինիցի հաւատալ այսմիկ նորագործութեան. (Սարկ. աղ. եւ Սարկ. մարդեղ.։)
Պատճառ ներգործութեան հնացեալ պատկերին աստուծոյ. (Վրդն. սղ.։)
new and merry;
pleasant, grown green or flowering anew.
Զուարճացեալ կամ ուռճացեալ նորօրինակ. նորափթիթ. նորաբողբոջ. առոյգ. եւ Ուրախարար.
Նորազուարճ տունկք, այգի, դրախտ. (Ճ. ՟Ը.։ Գանձ.։ Շար.։)
Նորազուարճ ցնծութեամբ յաղթող հզօր գոլով ի վերայ սահմանաց իւրոց. (Կաղանկտ.։)
Նոր արեւ հարաւ ի նորազուարճ առաւօտի։ Նորազուարճ խնդութեամբ բերկրեա՛ ցնծալով սուրբ եկեղեցի։ Նոր իմն աւետեաց բարբառ՝ նորազուարճ ձայնիւ այսօր գոչէր Գաբրիէլ իւղաբեր կանանցն. (Շ. տաղ.։)
news, novelty;
զի՞նչ — իցեն, what news?.
regeneration.
Նորոգ ծնանիլն, վերածնութիւն.
Որդիք լուսոյ եղիջիք՝ ըստ նորածնութեան արժանի եղեալ։ Շնորհացն՝ որ տուեալ է մեզ յաւազանէն նորածնութեամբ. (Մաշկ.։)
cf. Նորածին.
Նորածնունդ սուրբ թագաւորին. (Գանձ.։)
Զնորածնունդ որդին իւր զդեմետր ոչ կարաց տանել ընդ իւր. (Կիր. պտմ.։)
Դեռահաւատ նորածնունդ որդիք նորա. (Վրդն. լս.։)
newly baptized;
converted;
ordained;
neophyte.
Զնորակնիք յաւուր տօնի մերձ առ բեմն կացուցանել։ Հեղլով զիւղն ի վերայ նորակնքին եւ ջրոյն. (Կանոն.։ Լաստ. ՟Ժ։)
Ողջունէ զնորակնուքսն որպէս զբարեկամս եւ զեղբարս. (Նիւս. թաղմ.։)
Մկրտեցին զնա. եւ նորակնունքն միւսիս. եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Ի։)
Երամ աղաւնեացն՝ նորակնունք աւազանին. իմա՛ յոքն. նորակնիք.
Նորակնուք քահանայ զաղօթս պատարագին ասէր. (Հ. յնվր. ՟Թ.։)
ferociously tormented.
Նորակտուտ ծանակեցաք յաշխարհիս յայսմ. (Խոր. ՟Բ. 23։)
innovation or novelty in religious matters;
superstition.
Նորաձեւութիւն, կամ նոր կրօնք, աղանդ. այլափառութիւն. նորափառութիւն, որպէս այլ ի հասարակ յն. գրի, որ է սնափառութիւն.
Հնարագիտութիւն կռոց ... նորակրօնութեամբ մարդկան եմուտ յաշխարհս. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 14.) (ա՛յլ ձ. նորակրօնաւորութեամբ, կամ նորակրօնաւորութեամբ)։
novelty, innovation;
strangeness.
καινοφωνία novitas vocum. Նոր բան եւ վարդապետութիւն՝ անլուր եւ օտար եւ մոլոր.
Որք զճշմարտութիւն հերքել ձեռնարկեցին զքարոզութեան, իւրեանց հերձուածովքն զնորաձայնութիւն ծնան. (Ոսկիփոր.։)
to make flow like a river;
to flow like a river.
ԳԵՏԱՀԵՏԵԼ. Խաղացուցանել կամ յորդել իբրեւ զհետս գետոյ. բղխել զհոսանս գետօրէն. գետահոսել յարբեցումն եւ յոռոգումն.
Գետահետեա՛ զյորդահոս իմաստութիւն քո ի սիրտս մեր. (Ճ. ՟Ժ.։)
գետահետեալ յորովայնէդ՝ զառատ բըխօղ շնորհաց հոգին. (Յիսուս որդի.։)
Քաղաք մեծին աստուծոյ գետահետեալ յերկուց մշտաբուղխ աղբերաց՝ ի սրբոյ աւազանէն եւ յանապական արենէ՝ զոգւով ծարաւիս. (Արծր. ՟Ե. 8։)
Զոր եւ ոռոգանել ասէ երկրաբուխ աղբերն՝ չորիւք բաժանմամբք գետահետեալ. այսինքն իբր գետ ձեւացեալ. (Տօնակ.։)
Ջրոյն կենաց գետահետեալք՝ բղխեցին մեզ յարբուցումն. (Շար.։)
that divides a river.
Որ հերձու կամ եհերձ զգետ.
cf. Գետահետեմ.
Գետահոսել մեզ բանից գոյաւորութիւն. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
dead in the river.
ԳԵՏԱՄԵՌ. Մեռեալ ի գետն։ Իսկ ԳԵՏԱՄԵՌՔ. գ. Մեռանիլն ի գետ, կամ ի ջուրս. որպէս յն. καταποντισμός
Պատերազմունք ... գետամեռք ... կորուստք. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։ (գրեալ էր, գետնամեռք)։)
over-flow of the river, inundation, flood.
Ի թուլանալ ձեան՝ ա՛հ է ասեն մարդոյ ամենայն ուրեք, զի գետայարոյցք է. (Վանակ. տարեմտ.։)
surrounded by a river.
Յորում բնակեմք յայսմ ամրոցի, ի գետապատ քարանձաւի. (Յիսուս որդի.։)
edge of a river, hank, shore;
beach;
quay.
Սովորութիւն է միշտ ի գետափն սաղարթել ուռեաց. (Լմբ. սղ.։)
cf. Գետափն.
Առ գետեզերբ երկրին. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 5։)
Առ գետեզեր ուրեմն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
thrown into a river;
գետընկէց առնեմ, to throw into a river.
Կամ ի սուր կորուսանէ զքեզ, կամ գետընկէց առնէ. (Եփր. քրզ.։)
Յուշ առնելով նոցա զտղայոցն արիւն, զոր գետընկեցիկն արարին. (Արշ. ՟Ի՟Դ։)
reptile, that creeps, crawls on the ground;
tortuous;
— ճանապարհորդեմ;
to travel or to go on foot.
Ըստ երկուց օրինակաց գետնագնացացն (անասնոց) յանդգնաբար յարձակմանց. (Պիտ.։)
potato, truffle;
camomile.
Է եւ անուն խոտոյ, որ եւ Երիցուկ. պապունիճ. (լտ. ըստ յն)։ (Բժշկարան.։)
that stretches it self, that lies on the ground.
Տեսի արս կուսակրօնս, խարազնազգեաց, գետնախշտիս, բոկագնաց. (Յհ. կթ.։)
cf. Գետնախշտեայ. to stretch one's self, to lie on the ground.
Տեսի արս կուսակրօնս, խարազնազգեաց, գետնախշտիս, բոկագնաց. (Յհ. կթ.։)
that treads on the zarth, that walks on the earth, mortal.
ԳԵՏՆԱԿՈԽ եւ ԳԵՏՆԱԿՈԽՈՂ. Որ կոխէ երկրածին. մահկանացու.
Անասնայինն լծակցութեամբ երկրասիրաբար գետնակոխ սայլիւք բարձեալ տանիցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Գետնակոխողաց (հին տպ. գետնակոխաց) մահկանացու մարդկան ... Ըստ քերթողին՝ ոչ է նման ցեղ անմահից աստուծոց, եւ գետնակոխողաց մարդկան. (Սահմ. ՟Ժ։)
enchanter with earth, geomancer.
որ եւ ԳԵՏՆԱՀԱՐՑ, ԳԵՏՆԱՁԱՅՆ. ἁπό կամ ἑκ τῆς γῆς φωνοῦν haiolus, pytho եբր. ետօնի, օպ. Դաւիթ՝ որ դնելով զականջս ընդ գետինն՝ հմայէ շշնջանօք, եւ ցուցանէ կոչել անտի զզօրութիւնս ինչ, եւ առնուլ պատգամս. ըստ ոմանց նաեւ դեւն ձայնատու յերկրէ.
Խնդրեցէք զվհուկս եւ զգետնակոչս։ Հարցանիցեն զդիսն իւրեանց եւ զպատկերս իւրեանց, եւ զգետնակոչս եւ զվհուկս. (Ես. ՟Ը. 19. ՟Ժ՟Թ. 3։)
Գետնակոչաց արուեստն. (Ոսկ. ես.։)
cf. Գետնակոչ.
Հարցանիցեն զվհուկս իւրեանց, եւ զգետնահարցս իւրեանց. (Ոսկ. ես.։)
cf. Գետնակոչ.
Հարցանիցեն զվհուկս իւրեանց, եւ զգետնահարցս իւրեանց. (Ոսկ. ես.։)
that loves the ground, that stretches it self on the ground;
attached to the vanities of the world, secular, mundane;
low, vile.
ԳԵՏՆԱՆԱԽԱՆՁ որ եւ ՍՏՈՐԱՆԱԽԱՆՁ. χαμαίζηλος humilia aemulans, humi repens, terrae adfixus, depressus, sordidus Բերեալն իբր նախանձու առ գետին. հակեալ եւ յարեալ յերկիր որպէս ոմանք ի բուսոց եւ ի տնկոց. եւ Բնութիւն երկրաքարշ. վայրաբար. ստորին. անարգ. նուաստ.
Զգետնանախանձսն եւ զնուաստսն լքեալ՝ առ վերամբարձսն համբառնայ։ Որք հասանեն առ ծայրութիւնն, ոչինչ ամենեւին թոյլ տան գետնանախանձացն։ Գետնանախանձ շառաւեղաց յերկրի կողմն խոնարհեալ. (Փիլ.։)
Գետնանախանձ եւ երկրաքարշ որթ զօրէն սեղխենւոյ զերեսօք երկրի տարածեալ իկոխումն։ Ի գետնանախանձիցն եւ յերկրաքարշ պատաղելոցն. (Պիտ.։)
Ի նուաստագունիցն եւ ի գետնանախանձից ի վեր ամբառնա։ Նուաստից եւ գետնանախանձաց իմաստից. (Նիւս. կուս. եւ Նիւս. երգ.։)
Գետնանախանձ նուաստութիւն. (Դիոն.։)
earth-quake.
σεισμός terraemotus Շարժումն, սասանութիւն երկրի. շարժ, ժաժ.
Երկու ամօք յառաջ քան զգետնաշարժն. (Ամովս. ՟Ա. 1։)
Իբրեւ զդղրդումն գետնաշարժի. (Եղիշ. ՟Ը։)
Իբրու ոչինչ տակաւին ոտից գոլով պիտոյից՝ յանոտս սոքա եւ գետնաշարժս առ երկրաւ ծնան. (Պղատ. տիմ.։)
chameleon
χαμαιλέων chmaeleon ազգ մողէզի կամ կովադիացի, երկայն իբր եօթն մատնաչափ, եւ բարձր հինգ մատնաչափ՝ որսօղ ճանճից եւ ճճեաց բերանաբացութեամբ. ոյր վասն ասի օդով սնանիլ.
prostrate or stretched on the ground;
— անկողին, pallet.
Զանձն տուեալ գետնատարած անկողնոց. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
Ոչ պահք, եւ ոչ գետնատարած անկողինք, եւ ոչ հսկումն. (Ոսկ. ես.։)
Պահօք եւ աղօթիւք եւ գետնատարածութեամբ։ Յայնչափ գետնատարածութենէն. (Վրք. եփրոս.։)
hollowed;
subterraneous.
Գետնափոր տուն. (Երեմ. ՟Ը. 11։ Ճ. ՟Զ.։ Զենոբ.։)
Փորէր փոս մի, եւ ծածկէր (սուրբն Մեսրոպ զսուրբ խաչն) ի գետնափոր կայանի։ Ի վերայ գետնափոր կայանի խաչին շինէ մատուռն մի. (Կաղանկտ.։)
Որ գետնափոր (գուցէ՝ գետնափորձ) գտանիցէ քան զնոսա (զմեղուս) իմաստուն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է.) յն. երկրաչափ։
ԳԵՏՆԱՓՈՐՔ. գ. Գետնատուն. ստորերկրեայ յարկք, կամ օթեւանք. դարանք, անցք. ական. լուալիք.
Քագինք շինեալք էին ի գետնափորս, եւ ի խաւարին տունս. (Ոսկիփոր.։)
Ջանայր որսալ զվախթանգ. եւ ի գիշերին արար գետնափորս ի դրան քաղաքին ծածուկս, եւ թաքոյց ի ներքս տասն այր ընիր. (Պտմ. վր.։)
that crawls on the ground, creeping;
mundane;
vile, low;
— տանել, to drag on the ground;
— լինել, cf. Գետնաքարշիմ.
χαμαιφερής, χαμαιρρετής in terram vergens, humi repens Որ քարշի ընդ երկիր. գետնասող. գետնանախանձ. վեյրաբեր. երկրաքարշ. երկրասէր. հողեղէն. նուաստ.
Գետնաքարշ վարք, քաղաքավարութիւն, հեշտութիւն. (Զքր. կթ.։ Լմբ. յայտն. եւ Լմբ. սղ.։)
Ի բարձանց ասել, ի գետնաքարշից աստի զօրութեանց՝ որ լի է տկարութեամբ, կամեցաւ ի բաց տանել. (Իգն.։)
Անհաւատն, որ միշտ գետնաքարշ լեալ՝ ընդ օձին յարմարի։ Անհաւատարմութեամբն միշտ գետնաքարշեալք. (Ճ. ՟Գ.։)
to crawl on the ground.
Անհաւատն, որ միշտ գետնաքարշ լեալ՝ ընդ օձին յարմարի։ Անհաւատարմութեամբն միշտ գետնաքարշեալք. (Ճ. ՟Գ.։)
like a river.
Լիպարք (կզղիք) եւ ետնէ (լեառն) հոսեն բազում անգամ զհուրն գետօրէն. (Արիստ.։)
supernatural;
supreme;
Supreme Being.
ὐπερούσιος superessentialis Գերագոյն էութեամբ, գոյութեամբ, գոյացութեամբ քան զամենայն գոյս. գերագոյն իսկութեամբ ի բնէ.
Ի գերագոյէն եւ յամենապատճառ աստուածութենէն բղխեալ։ Ամենեցուն պատճառին, եւ գերագոյն բարերարութեան։ Գերագոյ անսահմանութիւն. (Դիոն.։)
Գերագոյ է աստուած որպէս ի վեր քան զամենայն էութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Գոյ կատարեալ, անեղ, գերաբուն, գերագոյ։ Ինքնագոյ եւ գերագոյ. (Գր. հր.։ Սկեւռ. աղ.։)
Ամենամեծին փոքրկութիւն, նուաստութիւնն գերագոյն. (Սարկ. աղ.։)
cf. Գերագոյ.
ԳԵՐԱԳՈՅԱԿ եւ ԳԵՐԱԳՈՅԱԿԱՆ. Գերագոյ. եւ Սեպհական կամ գերագոյակն երրորդութիւն ունին զհայեցուածս անլոյծ պնդութեամբ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Առեալ սոցա զիշխանութիւն փառաց ի գերագոյակն իշխանութենէ. (Շ. հրեշտ.։)
Գերագոյակ պատուոյ արժանացաւ կոյսն քան զամենեսեան իւրով մաքրութեամբ. (Ճ. ՟Ժ.։)
Գերագոյական ծայրութիւն. (Մագ. ՟Ծ՟Բ։)
Գերագոյական պետութիւն, տէրութիւն (աստուծոյ)։ Գերագոյական զօրութիւնք (երկնից). (Բենիկ.։)
Գերագոյականն էի (աստուծոյ). (Մաքս. եկեղ.։)
supreme, sublime, excellent, superior, eminent.
Գերագոյն լոյս, մաքրութիւն։ Ի գերագունէն էութեամբ։ Գերագունիցն զօրութեանց. (եւ այլն. Դիոն.։)
Քան զամենայն գերագունին աստուծոյ։ Ի գերագոյն քան զզօրութիւն հպեսցուք ջան. (Կիւրղ. գանձ.։)
Գերագոյն վնասակարութիւն, պարսաւանք, տռփանք. (Պիտ.։ Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Գերագոյն փառօք։ Գերագոյն քան զբնութիւն չարչարանօք. (Շար.։)
Քան զչափ կշռութեան բանի գերագոյնք։ Գերագունիցն կայից. (Նար.։)
Աստուածանմանութիւնն՝ գերագոյն պարգեւի վերին զուարթնոց). (Դիոն.։)
գերագոյն քերովբէից վերամբարձեալ ի յերրակի խորանս երկնից։ Գերագոյն քան զբնաւս անճառելւոյն հասիք երանութեան. (Շար.։)
Գերագոյն քան զերիքովին փողն եղջերեայ՝ զբռնութիւն բելիարայ սովաւ հարթեալ տապալեցեր։ Համբարձեալ վերադրեաց գերագոյն դրան. (Նար. ՟Զ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)
Ջերմն սիրովն՝ զոր գերագոյն ընկերակցացն ունէր առ վարդապետն. (Սկեւռ. յար.։)
to elevate, to raise, to put higher or in the first place;
to prefer.
Վերադասել. նախապատուել. կ. վերագոյն գտանիլ.
Հանդերձեալ դատաստանին երկիւղի գերադասել զտռփանացն մեծանձնութիւն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Թ։)
Վերոյ այսոցիկ գերադասի։ Սակայն ճշմարտութիւն անբաւութեամբ գերադասի. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
superlative.
ὐπερθετικός superlativus, excellens Գեր ի վերոյ եդեալ. գերաստիճան. վսեմ. վերին. գերապանծ. եւ Յայտարար գերազանցութեան.
Դու խորանին գերադրական, ըստ ձ. այսինքն վերնոյ. անհիւթական։
Գերադրական տունկ (խաչն). (Թէոդոր. խչ.։)
Զմեծութիւն քո, զիմանալին եւ զանապատումն զգերադրական շնորհն. (Համամ առակ.։)
Գերադրական անմահից աստուածոց. (Ճ. ՟Ա.։)
ԳԵՐԱԴՐԱԿԱՆ ՁԱՅՆ ասի Կրկնութիւն բառի ի սեռականն. ցոր օրինակ, սուրբն սրբոց, սրբութիւն սրբոց, երգ երգոց։ (Նիւս. երգ.։)
ԳԵՐԱԴՐԱԿԱՆ ՄԱՍՆԻԿ ասի առ քերականս ըստ յն. դադօս կամ սդօս, եւ լտ. սիմուս կամ իմուս, յանգ ածականաց. որ չիք ի մեզ, այլ վարեմք զբաղդատականն, գոյն, կամ յառաջոյ դնեմք, եւ՛ս, ամենա. գեր. եւ այլն. (ռմկ. է՛ն մէնծը, էն պզտիկը) (Թր. քեր.։)
ԳԵՐԱԴՐԱԿԱՆ. իբր Յարանուն՝ ըստ թարգմանութեան Բագարատայ ուրումն ի գործս դամասկացւոյն.
Ասին գերադրական. որպէս ի քերականութենէ քերական. եւ այլն։
to elevate, to prefer;
to augment, to benefit.
Քերականն ի քերականութենէ գերադրէ (յարանունաբար), եւ երաժիշտն յերաժշտականէն. (Դամասկ. ըստ բագր.։)
excellent, sublime, eminent, superior, magnificent, extraordinary;
— իմն օրինակալ, excellently, eminently, supremely.
Խոշոր (ասի), վասն ումեմն ( ի մասանցն) գերազանցն լինելոյն, եւ ումեմն՝ որ պակաս. (Արիստ. որակ.։)
(Ծառ) գերազանց առ ամենեքումբք պտղաբերօքն. (Պիտ.։)
գերազանց քան զբնակութիւն սրբութեանց. (Նար.։)
Զօրութիւն եւ խորհուրդ սորա գերազանց եղեւ քան զկամարն երկնից. (Շ. բարձր.։)
Քան զամենայն միտս գերազանց։ Եւ մահու եղեն գերազանց. (Շար.։)
Գերազանց սահմանի, կամ չափոյ, գովութեան։ Երկրային հնարից գերազանց։ Աշակերտք գերազանցք օրինացն Մովսեսի. (Նար.։)
Գերազանց յուսոյ՝ շնորհ։ Գերազանց ելանեմք երկիւղին. (Լմբ.։)
ԳԵՐԱԶԱՆՑ. մ. ԳԵՐԱԶԱՆՑԱԲԱՐ. Գերազանց օրինակաւ, առաւելութեամբ. Նշանակեաց զերկուս բնութիւնս՝ գերազանց միաւորեալս ի վեր քան զմիտս եւ զբանս. (Զքր. կթ.։)
Մարմնով գերազանց նմին բարձրացաւ. (Նար. կուս.։)
to surpass, to surmount, to excel, to exceed.
ὐπερβάλλω, ὐπερβαίνω, ὐπερέχω excello, excedo, supero, transcendo Գերազանց լինել քան զայլս. յառաջել անցանել. առաւելուլ. եւ Զանցանել ըստ չափ.
Յերկաքանչիւրումն գերազանցէ ըստ լաւին։ Ըստ բազմութիւն թուոց գերազանցեսցէ. (Փիլ.։)
Գերազանցէ զմերովս գիտութեամբ։ Քան զօրինակս զօրութիւն գերազանցելով. (Կիւրղ. գանձ.։)
Գերազանցեալ քան զամենայն, որք զայնու ժամանակաւ էին առաքինիք. (Խոր. ՟Գ. 67։)
Զբոլորիւքն գերազանցեաց։ Բարեբախտութեամբ եւ շինութեամբ քաջ ի բաց գերազանցեցին զմիջերկրեայ զհռչակաւոր քաղաքօքն. (Պիտ.։)
Գերազանցէ քան զհեղեղին յորդութիւն։ Անդր քան զօրինակն գերազանցեաց ճշմարտութիւն ի նշանս, եւ այլն։ Հօրն կրիցն գերազանցեաց։ Անճառ ես բանից, եւ գերազանցեալ քննութեանց. (Նար.։)
Սքանչելի է խորհուրդ փրկագործութեանս՝ ամենայն մտաց եւ բանի գերազանցեալ. (իբր գերազանց). (Սկեւռ. ես.։)
well ornamented, rich, superb.
ὐπερκόσμιος supermundanus, supermundialis Առաւելեալ զարդուք. եւս վայելչազարդ, շքեղ. պանծալի. գերագոյն կարգաւ. մանաւանդ Գերաշխարհիկ, եւ չնաշխարհիկ. ըստ հոմաձայնութեան յունին, զի աշխարհ եւ զարդ՝ մի է ըստ յն.
գերազարդ միտ, նմանութիւն։ Գերազարդիցն տռփմանց գիտութիւնք։ Խորհրդոց գերազարդից թաքնութեանց տեսութիւնիս. (Դիոն.։ ուր Մաքսիմոս միշտ մեկնէ գերակարդ, եւ գերաշխարհիկ։)
Ի տիպ վեհիցն եւ գերազարդ քահանայապետութեանց. (Սկեւռ. լմբ.։)
Բարձրագոյն քան զառաջինն, եւ գերազարդ վայելչութեամբ. (Շար.։)
Մեծացուցանէ ( ի նոր օրէնս) գերազարդ պատուով եւ իշխանութեամբ զքահանայութեան խորհուրդ. (Սարկ. քհ.։)
powerful.
ὐπερδύναμος, ὐπερδυναμῶν praepotens, praevalens Գեր ի վերոյ զօրութեամբ. մեծազօր. կարօղ ամենայնիւ.
Զգերազօրն աստուած արհնաբանեմք որպէս ամենազօր, որպէս զերանելի եւ միայն հզօր. (Դիոն.։)
Արդարութեան շնորհ որ եւ գերազօրն է ի վերայ մեղաց. (Պրպմ. ՟Ի՟Է։)
heaped up, very full.
ὐπερπληρής superque plenus, copiosissimus, exuberans Լի՝ գեր քան զամենայն. լիազեղուն.
Լի ի կարօտսն, գերալիր ի լիս։ Գերալիր լուսով։ Վասն գերալրին եւ գերագոյն քան զմիտս բարեկենդանութեան. (Դիոն.։)
very bright, brilliant, luminous.
ὐπέρφωτος praelucidus Որ ի վեր է քան զլոյս. ծայրագոյն պայծառութեամբ.
Անեղ, գերաբուն, գերալոյս. (Գր. հր.։)
Լոյս լուսաւորիչ գերալոյս. (Սկեւռ. աղ.։)
cf. Գերածայր.
Իբր Գերեալ կամ գերի ածեալ. գերուած.
Գերեաց զգերութիւն ... եւ ընդէ՞ր ասէ, գերեալք եւ գերածք. քանզի սատանայ պատրանօք գերեաց. (Լմբ. սղ.։)
eminent, pre-eminent, supreme.
Ի փափագումն ածէ տեսութեան գերակայիցն բարեաց. (Նիւս. երգ.։)
Ընդ գերակայ ծայրս ծառոց։ Գերակայ բարձրութեամբ։ Զգերակայ անիրաւութեան տանի մրցանակս. (Պիտ.։)
Ըստ գերակայ իւրում ճոխութեան։ Զրկեալ ի գերակայ բարեացն. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. եկեղ.։)
Վայելչաբար մեկուսեալ եւ ի գերակայ մասին եդեալ զընտրեալսն ի քահանայագործութիւն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Հանէ յիմաստըս գերակայ. (Շ. այբուբ.։)
Խոնարհ են ճառքն, այլ գերակայք են աւանդութիւնքն. (Եփր. աւետար.։)
Քան զամենայն գոյութիւն գերակայ է աստուած. (Դիոն.։)
Այնչափ քան զեղականացս բնութիւն՝ գերակայ։ Եւ ոչ ըստ միոյ յեղանակի եղիցի գերակայ հայր քան զորդի, զնոյն ունելով էութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Քան զայլսն ամենեսին յարուցեալ եւ գերակայ դուք ո՛վ Քրիստոսասէրքդ թագաւորք. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Գերակայ ապականութեան յայտնեցաւ։ Գերակայ փորձութեանց գտեալ. (Նար. մծբ.։)
Այսմ որ յոքունց գոլ գերակայ՝ նախ նստելոց յաթոռ նորայ. (Յիսուս որդի.։)
ԳԵՐԱԿԱՅՔ. գ. Վերինք. երկնայինք. աստեղք. զուարթունք.
Ի գերակայիցս զնոցա յանդիմանել զաննզգամութիւն. (Աթան. ՟Ժ՟Բ։)
Ամփոփեալ ի տեղի գերակայիցն։ Բարձրացուցեր ի ստորայնոցս գերակայիցն կայանս. (Շար.։)
Անդանօր հրաշապէս եւ եւս քան զէսն գերակայից եւ որդիքն լուսոյ դաւանին. (Նար. մծբ.։)
Վերնատունկ իմն է առաքինութիւն, եւ ի գերակայսն հայի. (Նիւս. երգ.) իմա՛ ըստ յն. ի գեր ի վերոյսն։
Եւ այս ի յամս էր ոչ սակաւ, այլ քառասուն՝ եւ գերակայ. (Շ. եդես.) այսինքն աւելի, զանցեալ։
cf. Դաշտանամ.
Այգի դաշտաւոր. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
the fiels, the open country.
Բարեխառնութիւն առնէ երկրի, եւ շինութիւն դաշտորէից. (Ոսկիփոր.։)
vexatious, proud, tiresome, crabbed, cross.
Դառն արտասուել. (Շար.։ Մաշկ.։)
Դառնաբար ի վերայ նորա սաստկացուցանել զաշխարհն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Է։)
Դառն բարուք. դժնդակաբարոյ. ժանտ.
Բասիղիդէս դառնաբարոյ, եւ ընդունակ ամենայն աղտեղութեան. (Կոչ. ՟Զ։)
that produces bitterness.
Տունկ, ծառ, թզենի դառնաբեր. (Ագաթ.։ Կոչ. ՟Բ. Սարգ. յկ. ՟Թ։ Նար. երգ.։ Ոսկիփոր.։)
Դառնաբեր վիժանք կամ վիժակք (որպէս զջուրն որ ի մեռայն). (Անյաղթ բարձր.։ Անան. եկեղ.։ Լծ. ածաբ.։)
Դառնաբեր քինահանութիւն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
cf. Դառնագաժան.
Դառնադառն մահունս, եւ սաստիկ տանջանս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)
that has dangerous venom.
Որ ունի զթոյն դառնութեան. թունաւոր.
Դառնաթոյն օձին, օձիցն։ Օձս եւ իժս դառնաթոյնս։ Որդունք դառնաթոյնք. (Նար. ՟Զ. ՃՃ.։ Մանդ. ՟Ե։)
Չարահամբաւ եւ դառնաթոյնս անուանեցաւ տեղի. (Պիտ.։)
furnished with, or full of bitterness, very bitter
Թրմեալ դառնութեամբ (քացախի ընդ լեղւոյ).
Եւ զսպունգն դառնաթորմի ընդ ախորժելի քաղցր ճաշակմանն. (Նար. խչ.։)
full of bitterness.
Լի դառնութեամբ.
Որպէս երբեմն սուրբն շուշան ի դառնալի ծերոց. (Յհ. կթ.։)
groaning bitterly, painfully.
Որոյ դառնակորոչ չարալլուկ հեծմամբ վճարեալ զոգին. (Փարպ.։)
cf. Դառնակոռոչ.
Որոյ դառնակորոչ չարալլուկ հեծմամբ վճարեալ զոգին. (Փարպ.։)
bitter, painful.
Որ տայ կամ բերէ զդառն կսկիծ. յոյժ կսկծեցուցիչ.