field or camp-chapel.
clericalism;
holy orders;
թողուլ զ—, to abandon the career or state of a clergyman, to throw off the surplice or the cowl.
sacrilegious, despoiler of the Church.
ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՊՈՒՏ ԵԿԵՂԵՑԱԿՈՂՈՊՈՒՏ ἰερόσυλος sacrilegus Կապտօղ զեկեղեցի. կողոպտիչ իրաց եկեղեցւոյ. սեղանակապուտ. տաճարակողոպուտ. ժամէն բան գողցօղ, սրբապիղծ.
Եկեղեցակապո՛ւտ եւ արիւնահեղ. (Ճ. ՟Բ.։)
Եկեղեցակողոպո՛ւտ դու. (տպ. եկեղեցի կողոպտօղ)։ Ասեն օրէնքն, եթէ եկեղեցակողոպուտն մեռանի. (Վրք. հց. ՟Է։)
cf. Եկեղեցակապուտ.
ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՊՈՒՏ ԵԿԵՂԵՑԱԿՈՂՈՊՈՒՏ ἰερόσυλος sacrilegus Կապտօղ զեկեղեցի. կողոպտիչ իրաց եկեղեցւոյ. սեղանակապուտ. տաճարակողոպուտ. ժամէն բան գողցօղ, սրբապիղծ.
Եկեղեցակապո՛ւտ եւ արիւնահեղ. (Ճ. ՟Բ.։)
Եկեղեցակողոպո՛ւտ դու. (տպ. եկեղեցի կողոպտօղ)։ Ասեն օրէնքն, եթէ եկեղեցակողոպուտն մեռանի. (Վրք. հց. ՟Է։)
historian of the Church, ecclesiastic historian.
to asssemble, to convoke.
ἑκκλησιάζω, ἑξεκκλησιάζω congrgo in coetum, in concionem convoco Ժողովել զհաւատացեալս ի մի վայր. կոչել ի մի տեղի՝ ի լուր բանից, եւ ի խորհուրդ. ժողվել, մէկտեղել.
Զամենայն ժողովուրդն եկեղեցացուսցես ի դուռն խորանին վկայութեան. (Ղեւտ. ՟Ը. 3։)
Եկեղեցացո՛ առ իս զժողովուրդդ։ Ընթեռնուցուք զօրէնս զայս ... եկեղեցացուցեալ զժողովուրդն. (Օրին. ՟Դ. եւ ՟Լ՟Ա։)
Եկեղեցացոյց արքայ սողոմոն զամենայն ծերս իսրայէլի. (՟Գ. Թագ. ՟Ը. 1։)
Մերթ՝ որպէս Եկեղեցի ձեւացուցանել. ժամու պէս ընել.
(Յեսու) զգարէզին եկեղեցացոյց, եւ զգեբաղ սարկաւագանոց շինեաց. (Եղիշ. յես.։)
office of church-warden;
office of patron of a church, of a sacrist.
to create, to cause to exist.
Տալ եղանիլ. արարչագործել. ստեղծել. ընել.
Ըստ պատկերի իւրում եղականացոյց զնոսա. (Ոսկիփոր.։)
harmonious.
Որ ինչ է եղանակաւ նուագելի.
Սաղմոսիւք եւ եղանակաւոր աղաղակաւ։ Երգս եղանակաւորս յօրինէին. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ամենայն եղանակաւոր երգք». այսինքն շարականք. (Զքր. ծործոր.։)
to modify.
modification.
creation;
being, creature.
(ի վերացեալն). Եղանիլն. լինելութիւն. ստեղծումն. ծնունդ.
Մտաց եւ զգայութեանց զեղանութիւն ասելով յառաջ. (Փիլ. այլաբ.։)
Ամենահնար արուեստաւորիդ իմս եղանութեան. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Կամ (ի թանձրացեալն), Եղական. արարած. գոյք.
Արարիչ ամենայն եղանութեանց. (Շար.։)
Պատճառ եղանութեանց, կազմիչ հանդերձելոց. (Նար. ՟Ձ՟Դ։)
fraternity, brotherhood;
fellowship
συναδελφία, ἁδελφιξία confraternitas, fraterna societas Կցորդութիւն եղբայրական յո՛ր եւ է կարգի. եղբայրութիւն.
Անհաւատագոյն քան զհնդեսին եղբայրակցութիւնս այնր մեծատան. (Նար. ՟Կ՟Դ։)
Յորդէգրութիւն հօրն երկնաւորի, եւ յեղբայրակցութիւն քրիստոսի. (Խոսր.։)
Կամ Ժողով եղբարց. վանական միաբանութիւն. συνοδία societas, conventus
Ի բաց ընկենլի է յեղբայրակցութենէն զանվայելուչ կռիւ. (Բրս. ճգն.։)
monastery.
Շինէ եւ յանապատ եւ յանմարդ տեղիս՝ եղբայրանոցս. (Խոր. ՟Գ. 20։)
Բնակարան հոգեւոր եղբարց. վանք.
Ի յոլով տեղիս շինեցան եղբայրանոցք. (Ասող. ՟Գ. 7.) ըստ յն. ասի եղբայրութիւն. ἁδελφότης fraternitas
fratricide, murder of a brother.
ἁδελφοκτονία fratricidium Սպանումն եղբօր.
Զկայէն վասն եղբայրասպանութեանն տանջեաց. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Ահամբոյր թշնամութիւնք եղբայրասպանութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Սովորութիւն է չարին եղբայրասպանութիւն նիւթել. (Մագ. ՟Խ՟Գ։)
Եղբայրասպանութիւն ցեղին ղեւեայ. (Լմբ. իմ.։)
hatred, ill will towards a brother.
μισαδελφία fratris odium Եղբայրատեացն գոլ. ատելութիւն եղբօր.
Զեղբայրատեցութիւն յանձանց ձերոց ոչ հալածեցէք. (Ճ. ՟Գ.։)
Եղբայրատեցութիւնն վերագոյն յանցանք են քան զամենայն յանցանս. (Հց. աթ. կիւրղ.։)
fraternity;
brotherhood
ἁδελφότης fraternitas Հարազատութիւն եղբայրական. եղբայրակցութիւն. եւ Ընտանի սէր իբր եղբօր ընդ եղբօր.
Վասն նորոգման սիրոյ եղբայրութեան մերոյ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 17։)
Զնոյն անցս չարչարանաց եղբայրութեան ձերոյ. (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 9։)
Որդի ըստ բնութեան նա. որդիք եւ մեք ըստ դրութեան, որպէս յեղբայրութիւն առ նա կոչեցեալք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Կենահաղորդս լինել ընդ միմեանս աննախանձ եղբայրութեամբ։ Վայելչաբար ի միասին կապակցիլ հասարակ եղբայրութեամբ. (Յհ. կթ.։)
ԵՂԲԱՅՐՈՒԹԻՒՆ. Ուխտ կրօնաւորաց. միաբան եղբարք վանաց. վանականք. եւ Եղբայրանոց.
Խաղաղասէր կրօնաւոր ջահ պայծառ է եղբայրութեանն. (Նեղոս.։)
Ե՞րբ եկեսցուք ի վանսն, զի օրհնեսցուք յեղբայրութենէն. (Ճ. ՟Բ.։)
charity, brotherly love.
φιλαδελφία fraterna caritas որ եւ ԵՂԲԱՅՐԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. Սիրելն զեղբարս կամ զընկերս. ... Տե՛ս (Հռ. ՟Ժ՟Բ. 10։ ՟Ա. Թես. ՟Դ. 9։ Եբր. ՟Ժ՟Գ. 1։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 22։ եւ ՟Բ. 17։ ՟Բ. Պետ. ՟Ա. 7։)
Այս է ճշմարիտ եղբայրսիրութիւն, ջանալ եւ ի հոգեւորսն ձեռնտու լինել մերձաւորի իւրոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 18։)
Զեղբայրսիրութիւն եւ այսու ծանիցես, յորժամ զքեզ սգաւոր ի վերայ եղբօրն յանցանացն տեսցես. (Կլիմաք.։)
hellebore.
cf. եղեբորոս։
son of a brother;
nephew.
ԵՂԲՕՐՈՐԴԵԱԿ ԵՂԲՕՐՈՐԴԻ. ἁδελφιδός nepos ὐιός τοῦ ἁδελφοῦ filius fratris Որդի եղբօր ուրուք. աղբօրը տղան. եկէն.
Եւ ա՛ռ աբրամ ... զղովտ զեղբօրորդի իւր. (Ծն. ՟Ժ՟Բ. 5։)
Որդւովք եւ եղբօրորդւովք. (Լաստ. ՟Ժ։)
Ազգակիցքն ի միասին գալով՝ մինչեւ ցեղբօրորդեաց մանկունս. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Լայնաբար, իբր Հօրեղբօրորդի։ (Տոբ. ՟է. 2։) Կամ իբր Քեռորդի։ (Կողոս. ՟դ. 10.) զի հոմաձայն է յն.
Մանաւանդ՝ որպէս Սիրելի ընտանի, եւ Կաթնեղբայր. ըստ եբր. տօտ. եւ յն. ատէլֆիտօ՛ս. լտ. նէ՛բօս. որ են անխտիր Եղբօրորդի, եւ Քեռորդի. տե՛ս Երգ. ՟ա. ՟բ. ՟ե. ՟զ։
cf. Եղբօրորդեակ.
ԵՂԲՕՐՈՐԴԵԱԿ ԵՂԲՕՐՈՐԴԻ. ἁδελφιδός nepos ὐιός τοῦ ἁδελφοῦ filius fratris Որդի եղբօր ուրուք. աղբօրը տղան. եկէն.
Եւ ա՛ռ աբրամ ... զղովտ զեղբօրորդի իւր. (Ծն. ՟Ժ՟Բ. 5։)
Որդւովք եւ եղբօրորդւովք. (Լաստ. ՟Ժ։)
Ազգակիցքն ի միասին գալով՝ մինչեւ ցեղբօրորդեաց մանկունս. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Լայնաբար, իբր Հօրեղբօրորդի։ (Տոբ. ՟է. 2։) Կամ իբր Քեռորդի։ (Կողոս. ՟դ. 10.) զի հոմաձայն է յն.
Մանաւանդ՝ որպէս Սիրելի ընտանի, եւ Կաթնեղբայր. ըստ եբր. տօտ. եւ յն. ատէլֆիտօ՛ս. լտ. նէ՛բօս. որ են անխտիր Եղբօրորդի, եւ Քեռորդի. տե՛ս Երգ. ՟ա. ՟բ. ՟ե. ՟զ։
cf. Եղբորոս.
• (գրուած նաև եղբորոս, ղերե-րոս, ղեբորոս, եբորոս, եբուրոս) «մի տեսակ բոյս. վրացի կոճ. helleborus» Վեցօր. 83, 89. Վրդն. ծն. Բժշ.-հյց. զեղեբորոն ձևով ունի Ոսկ. բ. տիմ. էջ 237.-նոյն բառը Բաս. երեմ. էջ 85 գրում է եղդորոս և մեկնում է «ցմախ», իրօք էլ ցմախտակ՝ սպիտակ վրա-ցի կոճն է։
• = Յն. ἐλλέβορος կամ ἐλλέβορος, հյց. ἐλλέβορον, որից լտ. helleborus. ֆրանս. ellébore, անգլ. hellebore ևն, նոյն նշանա-կութեամբ։ Յոյն բառի ծագումը անյայտ է, տե՛ս Boisacq, 244։-Հիւբշ. 348։
• Ուղիղ մեկնեցին նախ ՀՀԲ և ՆՀԲ.
ԵՂԵԲՈՐՈՍ գրի եւ ԵՂԲՈՐՈՍ, ՂԵԲԵՐՈՍ. Բառ յն. էլլէ՛վօռօս. ἐλλέβορος helleborus, -um;
veratrum μελαμπόδιον helleborum nigrum Բոյս դառն յանջրդիս, որ լինի դեղ մաքրողական. ի մեզ ասի Վրացի կոճ, որ լինի եւ՛ սպիտակ եւ՛ սեաւ. (Վեցօր. ՟Է։ Վրդն. ծն.։ Բժշկարան.։)
Եղդորոս, ցմախ»։
sweet calamus.
κάλαμος ἁρωματικός calamus aromaticus, vel odoratus cf. խունկեղէգն։ (Նար. ՟Ղ՟Գ։ Գաղիան.։)
cf. Եղեգնաշամբ.
ԵՂԵԳՆԱՊՈՒՐԱԿ կամ ԵՂԵԳՆԱՊՐԱԿ. Եղեգնուտ վայր. շամբք.
Մօրից եւ եղեգնապուրակաց (կամ եղեգնապրակաց). (Խոր. ՟Բ. 21։)
walking stick, cane.
Ցուպ եղեգնեայ. եղեգէ գաւազան.
Ետ զեղեգնացուպն. եւ բացեալ ընթերցան. (Հ=Յ. օգոստ. ՟Գ.։)
pipe, flute.
species of acquatic vegetation found in stagnant pools.
reedy;
reedy fen.
καλαμώδης arundinosus Ուր բուսեալ կայ եղէգն շատ. շամբուտ. եղէգնոտ.
Մտեալ յեղեգնուտն անտառ՝ գտին անդ զեղբայրն. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
ԵՂԵԳՆՈՒՏ գ. καλαμών arundinetum Տեղի եղեգանց. շամբք. ... որ եւ է յատուկ անուն տեղւոյ, (իբր յն. գալամօ՛ն. հյ. կաղամոն)
Ասէր աբբայն աղեքսանդրոս յեղեգնուտէն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Եղանութիւն.
τὸ εἵναι esse, existentia Եղանութիւն. լինելութիւն. գոլն. էանալն.
Ի մարիամա՞յ եղեւ սկիզբն եղելութեան նորա. ո՛չ. այլ ի սկզբանէ էր. (Ածազգ. ՟Ժ՟Ա։)
Ըստ եղականի եւ եղելութիւն իւր. (Վրդն. ել.։)
ԵՂԵԼՈՒԹԻՒՆ. γένεσις fieri, factum esse, generatio Ստեղծումն, եղանիլն ի ժամանակի.
Ամենայն որ ի ձեռն եղելութեան է, ի ժամանակի ունի զկատարումն. (Դիոն. ածայ.։)
Լինելութիւն երկնի եւ երկրի ... եղելութիւն լուսոյն. (Արշ. ՟Գ։)
Նայեցեալ խորհրդով մտաց ի սկզբնաւորն իմ եղելութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Որք պակասէին չէութեամբ, եւ յաւելան եղելութեամբ յարարչէն. (Վրդն. ծն.։)
Ցնծացաւ յիսուս ի կրկին նորոգմանս երկրորդ եղելութեանս. (Համամ առակ.։)
Իմաստնոցն յայտնի է իրացն եղելութիւն. (Շիր.։)
Եղելութեամբ անեղ բանին մարմին. (Ասող. ՟Գ. 21։)
ԵՂԵԼՈՒԹԻՒՆ. (ի թանձրացեալն) τὸ γενητόν factum Եղականն. արարած. էակք. գոյք.
Եթէ անեղութիւնն էութիւն է, հարկ եղիցի եւ եղելութեանն էութիւն. եւ եթէ երկոքեան էութիւնք են, ո՛չ եղիցի ներհական անեղութեանն եղելութիւն, այլ՝ նոյն. քանզի ո՛չ է ներհական էութիւն՝ էութեան. (Կիւրղ. գանձ.։)
Եղելութիւնն ի հոմանուանց անտի է. (Խոսր.։)
Ծովու, եւ որ ի նմա են եղելութիւնք։ Դողացան եղելութիւնք բնաւիցս բնութեան. (Նար.։)
that casts, produces drizzling rain.
Օդք եղեմնարկուք։ Յեղեմնարկու օդոց։ Եղեմնարկու հողմն կամ սառնամանիք. (Խոր. ՟Գ. 68։ Ճ. ՟Ա.։ Սիսիան.։ Ճշ.։)
flagitious, wicked, rascally.
Չարագործ. չարեացապարտ (մանննաւանդ դեւն).
Չարին ... բանսարկուին ... հանապազորդեան եղեռնագործին ... դժնդակ դիւին. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
Զի մի եղեռնագործն մոլորեցուսցէ զնոսա։ Յորժամ տեսանէ եղեռնագործն, եւ այլն. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. սղ.։)
Եղեռնագործ եւ կոյր եւ ամուլ՝ արտօրէն չարեօք յղփացեալ որպէս զսոդոմ եւ զգոմոր. (Երզն. աղօթ.։)
Եղեռնագործ. չարագործ՝ որ լալոյ արժանի գործ գործէ. (Լծ. նար. (զի եւ եղերականն ծագի յեղեռանէ)։)
villany, wick-edness, heinous crime.
Չարագործութիւն.
Հետեւանք եղեռնագործութեան՝ պարսաւ. (Սկեւռ. աղօթ.։)
Փայտ, խոտ, եւ եղէգն զեղեռնագործութեան բերէ զնշանակ. (Գր. հր.։)
cf. Եղեռնական.
ԵՂԵՌՆԱՅԻՆ ԵՂԵՌՆԱՒՈՐ. ἁθλιώτατος miserrimus ὁλέθριος nocivus, exitiosus Չար. ժանտ. դժնեայ. թշուառական. վնասակար. կորստական. սատակչական.
Ի կորեանց առիւծուց անձնական օձս եղեռնային. (Նար. ՟Բ։)
Իսկ եղեռնային հուր հերձուածողին (արիոսի՝) հրդեհեաց բնաւին. (Գանձ.։)
Ա՛յ թշուառ ... գո՛նէ արդ առ վաղիւ պատրաստեսցես եղեռնաւոր թշուառական ազգին հրէից։ Փղապետն այսպէս յանկարծ ժամանակի յեղեռնաւոր պատուհասէն մազապուր ելանէր։ Ուր համարեցան զեղեռնաւոր սատակումն անձանց իւրեանց կատարել. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 21. 19։ ՟Զ. 21։)
Ի շարժել եղեռնաւոր չարեացն։ Ծովու խռովութեանց նմանեցուցանելով զեղեռնաւոր չարիս. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Զ։)
rascality, wickedness.
Եղեռն. եղեռնագործութիւն.
Մոլեգնականն եղեռնութիւն տոհմին յակոբայ. (Նար. խչ.։)
elegiac;
elegist.
funeral song;
elegy.
Որպէս յն. ἑλεγεία . լտ. ululatus կամ τραγῳδία tragoedia Ողբերգութիւն. եղերական երգ. վայնասուն.
Զնոյն ձայն կրկնակական եղերերգութեան լալեաց բազմութեան. (Նար. ՟Խ՟Է։)
delicate, tender;
smooth, glossy.
• «փափուկ, ողորկ». անստուռ ռառ մէկ անգամ ունի Նար. տաղ. 465 «Ձեռաղն եղիշոյ կամարակապ կապէր. ատիճաղ պա-տիճաղ, ստղի խտղի երգով». ՆՀԲ չունի այսպէս է մեկնում ՋԲ, որից նաև ԱԲ.
ruinous, corruptive, destructive, noxious.
Որ ինչ եղծումն գործէ. վնասակար. աւերիչ. խանգարիչ. ապականիչ.
Ընդ ազգի ազգի եղծագործն ապականութեամբ արկին զանձինս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զեղծագործ ապականութիւնն քակէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
Եղծագործ սովորութեանց. (Յհ. իմ. ատ.։)
to fall, to ruin, to decay, to crumble, to be destroyed by time or accident.
wicked action, iniquity.
cf. Եղծական.
Գալոց է միւսանգամ ի նորոգումն եղծանուտ բնութեանս մերում. (Լմբ. հանգ.։)
cf. Եղծանեմ.
Մտաբերէ եղծել զքարոզութիւնն։ Քակել կործանել եղծել. (Ոսկ. գաղ.։)
Զհակառակ յարուցեալսն ի վերայ լերինն սիոնի եղծնուլ. (Լծ. կոչ.։)
corruption, depravity, decay;
destruction, exstinction;
blot, erasure;
abolition, abrogation;
յ— դնել, յ— ապականութեան դնել, — հասուցանել, to destroy, to ruin, to annihilate;
յ— աւերանաց բերիլ, յ— դնիլ, մատնիլ, to waste one's self, to throw one's self away, to consume one's self, to wear one's self out;
to faint.
Եղծումն ապականութիւն.
Յամենայն վնասակարութենէ փախչել, եւ ի յորդանց, եւ ի ցեղոյ, եւ ի ժամանակեայ եղծուածոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
cf. Եղծուած.
Եղծանիլն, եւ եղծանելն. ապականութիւն. խանգարումն. աւեր. աւրելը, աւրըւիլը.
Նորոգօղն զմեզ ի մեղացն եղծմանէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Եղծումն եւ ապականութիւն։ Յեղծումն աւերանաց բերիլ. (Յհ. կթ.։)
Նորոգութիւն եղծմանս։ Ընդ եղծման ջրողողն զազրագործաց։ Ի կեանս՝ որ ընդ եղծմամբ ոչ անկանի։ Եղծմունք, ցնդմունք, եւ հալմունք մեղացս սառնամանեաց պահեստի. (Նար.։)
ԵՂԾՈՒՄՆ. ըստ հռետորաց՝ Ցրումն եւ հերքումն բանից այլոց.
Յաղագս եղծման։ Եղծումն է ի բաց բարձումն առաջիկայ իրի ... Ամենայն արուեստիս զօրութիւն եղծմամբք եւ ստեղծմամբք դատեալ լինի. (Պիտ.։)
Զեղծմունս նոցա արասցուք, յայտնապէս զանմտութիւն նոցա յանդիմանելով. (Սահմ. ՟Ա։)
to make tepid.
Եղկ կամ գաղջ կացուցանել. մեղմել զցրտութիւն.
Զպաղումն լճին եղկացուցիք. (Շար.։)
misfortune, misery, disaster, calamity;
lukewarmness.
(ի ձայնէս Եղուկ). Եղկելի վիճակ. հիքութիւն. թշուառութիւն. աւաղումն. վայ. ողորմելութիւն, խեղճութիւն, վայ.
Երանութիւն մեծատանց, եւ եղկութիւն աղքատաց. (Եզնիկ.։)
Եղկութիւն կորստեան։ Զեղկութիւն աղետիս։ Զանձինն եղկութիւն։ Ո՜րքան եղկութիւնք։ Երջանկասցի այնպիսին ինքեամբ՝ ինձ միայնոյ գրեալ զեղկութիւնն։ Բարի ասացայ առ եղկութեան ժառանգութիւն. (Նար.։)
Յայս հայի եւ մարգարէին եղկութիւնն, վա՛յ որ դնէ զչարն բարի. (Լմբ. առակ.։)
Հարկաւորապէս զտեառնն եղկութիւնն բերելով ի վերայ մեր. (Լմբ. պտրգ.։)
Վա՛յ ինձ, եւ եղկութիւն կրկին. (Յիշատ.։) եղկութիւն. Գաղջութիւն (ի ձայնէս եղկ. ըլըգ)
Եղկութեամբ, որ ործացուցիչ է, եւ ի փսխելն պատեհագոյն. (Մագ. ՟Բ։)
fawn.
νεβρός pullus cervi, hinnulus Որթ եզին. եզնըկի հորթ.
Իբրեւ զշուն յարձակեալ յեղնորթ. (Եւագր. ՟Ե։)
Զայսպիսի յաղթութիւնս կատարելով գեղեցկատեսիլ եղնորթքս այս. (Նար. յովէդ.։)
Զղժացուցանել (զմարդիկ) բաւական էր մեռեալ եղնորթուցն տեսիլ. (Մխ. երեմ.։)
disgrace, misfortune, disaster;
wretched, unhappy, miserable, unfortunate;
alas! what a pity! how unlucky! — զիս! — եմ ես! woe is me! wretch that I am! oh! how unfortunate I am! unlucky me! —ս կարդալ անձին, to believe one's self unfortunate;
յ— անկանել, to supplicate, to entreat, to beseech, to expose one's griefs, to pray, to implore on hended knees.
որ եւ մակբայ եղկական ասի. οἱμί hei mihi! Աւա՜ղ, վա՛յ. ո՛հ. վա՜խ.
Վա՛յ ինձ, եղո՛ւկ եմ ես. (Ոսկ. եփես.։)
Այլ վա՛յ է ինձ, եւ եղուկ եմ ես. (Խոսր.։)
Եղո՛ւկ այս անուն քաղաքի ... եղուկ ես, կամ դու. (Երզն. քեր.։)
Եղո՛ւկ զիս, եղո՛ւկ զիս ... այդ եղուկդ ամենայն երկրի լինելոց է. (Լաստ. ՟Թ։)
Մի ասիցես, եղո՛ւկ է զնա։ Եղո՛ւկ դուք, վա՛յ ձեզ. (Եղիշ. թղմ.։) (որ լինի եւ ածական)։
ԵՂՈՒԿ. ա. δείλαιος miser ἅθλιος miserabilis Եղկելի, աւաղելի, հէ՛ք, թշուառ. խեղճ, ողորմելի.
Վա՛յ նոցա ... եղուկ են, զի ամպարշտեցան յիս. (Ովս. ՟Է. 13։)
Եղո՛ւկ դու նինուէ. (Նաւում. ՟Գ. 7։)
Եղո՛ւկ են քաղաքքն՝ որոց ծառայեսցեն մանկունք քո, եւ եղո՛ւկ է որ ընկալաւ զորդիսն քո. (Բարուք. ՟Դ. 31։)
Եղուկ վարկանելով զվրիպեալսն յանանց բարեացն. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
Ո՞ ոք եղուկ քան զպօղոս. այլ եղեւ առաքեալ։ Ողորմէր եւ եղուկ համարէր զաշխատեալսն։ Եղուկս կոչէ զծիծաղկոտս. (Ոսկ. մտթ.։)
Առնէ զքեզ եղուկ տանջանօք. (Հ=Յ. մայ. ՟Ի՟Թ.։)
Կարի ողորմ խօսեսցի, եւ յեղուկս անկանիցի. (Ոսկ. եբր.։)
nail;
claw, talon;
hoof;
onyx.
• , ն հլ. (եղնգան, -գամբ. -գունք -գանց) (գրուած նաև եղունկն, եղենգունք իբր ռմկ. ըղունկն, ըղընկունք, ղնգունք, ղուն-գըն Ոսկ. ճառք 827, ղանկ Անկ. գիրք նոր կտ. 393) «եղունգ» ՍԳր. Եւս. պտմ. Փարպ., «քանդակագործի գրիչ» Երեմ. ժէ. 1, «քերիչ» ოառընտ., «եղնգնաքար» ՍԳր. «մի տեսակ խունկ» Ել. լ. 34։ Վերջինները թարգմանա-բար յն. ὄνυς բառից, որ նշանակում է «ե-ղունգ, երկաթէ ճանկ կամ քերիչ, եղնգնա-քար և նոյն խունկը»։ Այս բառից են՝ եղնq-նաբերան (նախաձայնի յապաւումով՝ ղնգ-նաբերան) Եփր. վկ. արև., եղնգնաքար «մի տեսակ ազնիւ քար» (սխալմամբ գրուած նաև եղեգնաքար, եղենգնաքար) Եզեկ. իը. 13. Յայտ. իա. 20, եղնգնեայ «նոյն քարը» Տօնակ., լայնեղունգն Անյ. պորփ. Սահմ., սարդեղունգն «մի տեսակ քար է» Բրս. ըն-չեղ.։
• -Բնիկ հայ բառ, որի միւս հնդևրոպական կեղակիցներն են՝ սանս. [other alphabet] nakhá-, պհլ. պրս. [arabic word] naxun, քրդ. neinuk. աֆղան. nuk, բելուճ. nākun, nāhun, հինդուստ. naxun, գնչ. nati, nai, յն. ὄνυς, ὄντχος, լտ. un-guis, ungula, հբգ. nagal, գերմ. Nagel, անգսք. noezel, հհիւս. nagl, անգլ. nail, հպրուս. nagutis, լիթ. nagutis, nāgas, na-gá, լեթթ. nags, հսլ. nogūti, ռուս. ноготъ, հիռլ. ingen, միռլ. inga, կիմր. eguin, կօրն. ewin, բրըտ. ivin, բոլորն էլ «եղունգ»։ Հաւաօական ձևից են հպրուս. nage, հսլ. noga, չեխ. noha, ռուս. нora, որոնք նշանա-կում են «ոտք» (Walde, 851, Boisacq, 7C5, Trautmann, 192, Horn § 1016)։ Շատ դր-ժուար է այս յայտնապէս ցեղակից բառերը ձայնական տեսակէտով իրար միացնել և հնդևրոպական նախաձևը երևան հանել։ Բալթիկ-սլաւական ձևերը տալիս են naga և nagut, գերմանական լեզուները հնխ. nogh-lo-կամ nokhlo-(Kluge, 344), Boisacq դը-նում է ընդհանուր [hebrew word] l, nagh, */, nogh ձևերը-վերջինը յատկապէս արիական լեզուների համար։ Աւելի դժուար է մեկնել հայերէնը, որի ամէնից մերձաւոր ձևերն են լատինն ո. գերմանական ձևերը. առաջինը իր u ձայնա-ւորով, միւսները իրենց երրեակ համապա-տասխան բաղաձայններով (n, g, 1)։ Հայերէ-նի մէջ անշուշտ նախաձայն ե յաւելուած է՝ ղ-ի պատճառաւ, իսկ վերջաձայն ն՝ մաս-նիկ է. որով արմատական մասը մնում է *ղունգ <*lung։ Այս է հնագոյն հայերէն ձեր (Pokorny, 1, 180-2, Ernout-Meillet, 1083)։
• Ոռաջին անգամ Klaproth, Asia po-lygl. 103 համեմատեց լտ. ungues, un-gula և գաէլ. jonga ձևերի հետ։ Peterm. 25 սանս. ձևի հետ։ Lag. Arm. Stud § 694 վարանում է միացնելու վերի այլև-այլ ձևերին։ -Տէրվ. Երկրագունտ, 1883. 171 և Նախալ. 83, 90 համեմա-տում է վերի բառերի հետ՝ նախաճւ ձևը դնելով *նուգղ։ Եազրճեան, Արևելք, 1884, նոյ. 16 լատ. ungulus։ Հիւնք. էծ 25՝ լտ. unguis-ից։ Bugge, Btrg. 34-35 դնելով ե յաւելուած, ն մասնիկ և դ տեղափոխուած՝ նախաձևը համարում է ունգղ, որ կապում է լտ. ungulus ձե-ւին։-Հիւբշ. իր Քերականութեան մ1ջ մինչև անգամ նշանակած չէ վերի մեկ-նութիւնը։ Meillet, Rev. crit. 1897, 388, թրգմ. Բազմ. 1898, 120 և MSL, 10, 280 կազմուած է համարում Grammont-ի օրէնքի համաձայն (Dissimilation cons.
• էջ 71). նախահայ ձևն էր *nong*h, ո-րից տարանմանութեամբ *ղունգ>ն-ղունգ (անձնական)։ Սրա վրայ խօսում է Osthoff, SA, 2, 114։ Դարձեալ Ost-hoff, Etymologische Parerga, 1, 280 և 294 մեևնում է եղ-ունգն բարդուած եղ «եղջիւր» բառով, որով բուն բառը լի-նում է *ունգն «եղունգ», Scheftelowiiz, BВ, 28, 306 հսլ. raka, լիթ. ranka, լեթթ. rōka «ձեռք» բառերին է կցում։
• ԳՒՌ.-Ջղ. յեղունգ, Սլմ. յէղունգ, Վս. յեղունգ՝, Ախց. Կր. էղունկ, Ագլ Հմշ. ե-գունք, Մկ. եղունգ՝. Ակն. Խրբ. Մշ. Սեբ. Տիգ. ըղունգ, Հճ. mղունգ, Ռ. ըղունգ, ու-ղունգ. Ոզմ. յէղօնք, Զթ. Ննխ. Սչ. օղունգ, Ալշ. Երև. Տփ. ղունգ, Ասլ. mղիւնք, mղիւ Շմ. յղինգ՝, ըղինգ, Գոր. ղէնգըլ, Ղրբ. ղէնգ՝. ղէ յնը։-Իսկ Սլմ. մի յէղունգ նշանակում t «մի քիչ, պատառիկ ինչ»։
ὅνυξ unguis (որ եւ հնչի, եւ գրի իսկ՝ ԵՂՈՒՆԿՆ, եղնկունք. վրիպակաւ՝ եղենգունք. գրի եւ իբր ռմկ. Ըղունկն, ըղընկունք ). ըլունկ ... Պինդ մասն ջղուտ իբր ոսկր բարակ՝ պատիչ ծայրից մատանց մարդոյ, եւ անասնոց, այլ ի նոսա կոչի եւ Մագիլ, Ճիրան, Կճղակ.
Սրբեսցես զեղնգունս նորա. (Օրին. ՟Ի՟Ա. 13։)
Ոչ էր հատեալ զեղնգունս իւր. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 24։ Ըղընգամբ կտրատեր զինքն. Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Գոնէ ատամն մի կամ եղունկն մի գտանել. (Փարպ.։)
Եւ ո՛չ մինչեւ յեղունկն անգամ (այսինքն դոյզն ինչ) շարժել կամէր նա. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 15։)
ԵՂՈՒՆԳՆ. նմանութեամբ, Քերոց ի ձեւ ճիրանաց. եւ Գրիչ քանդակողաց.
Մեղք յուդայ գրեալ են գրչաւ երկաթեաւ, ադամանդեայ եղնգամբ». ուր գրիչք գրեն՝ եղեգամբ. (Երեմ. ՟Ժ՟Ե. 1։)
Յակինթ եւ եղունգն։ Ոսկեակն եւ բիւրեղ. (Ել. ՟Ի՟Ը. 20։ ՟Լ՟Թ. 12։)
Ընդ եղնգանն պատուականի եւ շափիղայի. (Յոբ. ՟Ի՟Ը. 16. 16։)
Եղունգն՝ նեփթաղիմ. սա համակ խարտեաշ ունի զգոյնն. (Տօնակ.։)
ԵՂՈՒՆԳՆ. ὅνυξ Անուն ազգի խնկոց. անուշահոտ փայտ ի գոյն եղնգան.
Խունկս անուշունս, ստաշխն, եւ եղունգն. (Ել. ՟Լ. 34։) Զոր չէ պարտ շփոթել ընդ Խունկեղէգ, կամ եղէգնախունկ։ κάλαμος
hinderance, obstacle.
• «արգելք». ունի միայն ԱԲ. մէկ ան-գամ գտնում եմ գործածուած Ոսկ. եփես. 819 «Եթէ փոս ինչ փորեալ իցէ և եղեգամբ և հողով ծածկեալ և ի վերոյ երկիրն հաստա-տուն թուիցի աչացն, ո՞չ ապաքէն ոտինն գործ իցէ որոնել և ճանաչել եթէ տեղի տայ-ցէ՞ և եթէ ոչ, ունիցի՞ եղուչ ինչ, եթէ ոչ ու-նիցի»։
• ԳՒՌ.-Նո՞յն է արդեօք եղուրջ Ալշ. Բղ. Բլ. «քարացած ձիւն, որի վրայից կարելի է եր-թալ առանց բնաւ խրուելու»։
renowned, famous, excellent;
rich.
(իբր բառից արժանի. լծ. եւ փարթամ. որպէս եւ յն. է՛ւբօրօս) Մեծանուն, եւ մեծատուն. ճոխ. մեծափառ. անուանի. հռչակաւոր. հոյակապ. պանծալի.
Ցոյցք հացտուացն բառացի մեծութեա. յն. մի բառ εὑπορία opulentia։ Փիլ. (տեսական.։)
Առաւելապէս իմն կամեցեալ երեւեցուցանել բառացիս առ բնաւ ազգօք։ Արտաքին վայելիւք երջանիկ բառիցս. (Պիտ.։)
Եթէ ոչ բարձրասցիս ըստ մարմնոյ բառացի գոլ. (Մագ. լ։)
Եւ այրն էր բառացի յոյժ ամենայն պաճարանօք. (Ճ. ՟Բ.։ Զ։)
Բառացի բարբառութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
dictionary, vocabulary, lexicon, glossary.
ԲԱՌԳԻՐՔ որ եւ ասի ԲԱՌԳԻՐ, ԲԱՌԻ ԳԻՐՔ. λεξικόν lexicon, vocabularium, dictionarium Նոյն է եւ ԲԱՌԱԳԻՐՔ, կամ ԲԱՌԱՐԱՆ. Գիրք հաւաքման եւ մեկնութեան բառից՝ յայլեւայլ լեզուս ըստ ազգի. որ երբեմն էր գործ թեթեւ յամենայն ազինս, եւ դարուց ի դարս ճոխացաւ.
Յըռստակիսի բառգրոցն քաղեալ. (Երզն. քեր.։)
Ի բառգիրն տե՛ս։ Ի բառի գիրք տե՛ս. (Ոսկիփոր.։)
lever;
porringer;
handle.
ἁναφορεύς vectis Լծակք, ձողք՝ որովք բառնան զիրս ծանունս.
Առին զտապանակն բառնալեօքն ի վերայ ուսոց իւրեանց։ Զտապանակն, եւ զբառնալիս նորա։ Շուրջ ունէին բառնալիքն, եւ հայէին գլուխք բառնալեացն. (եւ այլն. ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ե. 15։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ե. 8.9։)
Լամբք լծակացն, որ է բառնալիք. (Վրդն. ել.։)
Եւ զկասկարայս, եւ զբառնալիս, եւ զսանսն. իմա՛ ընդունարան՝ որ տանի ինչ յինքեան, որպէս սկաւառակ, եւ այլն։ (՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 16.)
reproach, blame, rebuke.
διαβολή, αἱτία criminatio, obtrectatio, culpa, accusatio Պարսաւագրութիւն, բամբասանք. բանսարկութիւն. քրթմնջիւն, ստգտանք, թշնամանք. նախատինք.
Արա՛ զսուգն ըստ արժանի նորա՝ օր (մի) եւ երկուք վասն բասրանաց. (Սիր. ՟Լ՟Ը. 16։)
Ոչ բամբասողք, ոյք զայլս բասրանօք յիշեն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Զայսքան լսելով ի մեզ մեծաբանութիւնս եւ բասրանս. (Սարկ. հանգ.։)
Զքիլսն չարաբանս ի բասրանս նորա ձգէր. (Յհ. կթ.։)
Վասն անձինն բասրանաց ոչ վրէժ խնդրէր. (Երզն. մտթ.։)
Ոչ հարկանել բասրանովք ինչ զխիղճ ընկերին՝ հալած է զառաքինութիւնս. (Վրք. հց. ձ։)
to reproach, to blame, to condemn, to rebuke, to censure.
αἱτιάομαι criminor, incuso Իսկ Բասրելի. ἑπίληπτον reprehensibile Ըստդտանել. յանցաւոր ցուցանել. մեղադրել. բամբասել. պարսաւել. եպերել. անդոսնել. նախատել.
Ըստ գտանելով եւ բասրելով զնոսա։ Ըմբռնելի եւ բասրելի գոլ զնոսա. (Փիլ.)
Եւ արդիւնք իսկ բարքն, որ բասրիցեն, եթէ զո՛րս բարձրեալս տանիմ, որ ոչ եւ զիւր իսկ անձն շարժել կարէ. (Ոսկ. ես.։)
Բասրելով յիւրոց զօրացն վասն առաւել պղերգութեանն։ Եւ մարդկան գովելիս, կամ բասրելիս. (Խոր. ՟Բ. 21։ եւ ՟Ա. 18։)
Զի մի՛ բասրեալ լինիցին իբր որովոյնապարարս. (Իգն.։)
Որոց առաջի բասրեաց զնա (զՅովակիմ) քահանայապետն. (Հ. կիլիկ.։)
Ըստ յն. ոճոյ՝ նաեւ Պատճառս դնել. պատճառել.
Ի պատճառս զբօսանաց սիրոյ զերեսին եղբարսն բասրեալ ածեալ ի միասին՝ դնէ՝ ի բանտի. (Յհ. կթ.։)
that spins or weaves finely;
finely spun or woven.
Ամաչեսցեն կտաւագործքն բարակամանք. (Ես. ՟Ժ՟Թ. 9։)
Յորժամ զօրագոյն ինչ յարեսցի ի տորգս սարդի ոստայնի բարակաման, պատառէ. (Վեցօր. ՟Զ։)
Բարակաման կերպասուք զզգեստսն պաճուճեսցեն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Բարապան.
Բարապետն զուարթ մի՛ յաղթահարեսցի ի քնոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
personified;
— բան, prosopopoeia.
ἡθοποιητικός, ἡθοποιός morum fictione Որ ինչ ասի բարառնաբար, կամ բարառնութեամբ։
Բարառնական է, որ ըստ ժամանակի շարադրի, ի բուսոց կամ ի տնկոց առադրեալ օրինակի. (Տօնակ.։)
idle tales, nonsense, tiresome repetitions, silly story, prating, gossip, dotage
ԲԱՐԲԱՆՋ ԲԱՐԲԱՋ. φλυαρία nugae, τερκρέια garriendi subtilitas, garritas Բաջաղանք որպէս պառաւանց. շչիւն որպէս կախարդաց. ընդ վայր բարբառումն որպէս պապաջումն. շաղփաղփութիւն. ցնորք. աղճատանք. բանդագուշանք. առասպելք.
Համարիմ զիմաստութիւնն յունաց (արտաքնոց) յիմարութիւն եւ բարբանջ. (Վեցօր. ՟Թ։)
Այս ի մտաց թափելոց են բարբաջանք։ Զսատանայական բարբանջս բարբանջել (որպէս զվհուկս). (Մանդ. ՟Ժ՟Զ. եւ ՟Ի՟Զ։)
Իբրու զբարբաջ ծերութեան (յն. պառաւական առասպելս), որ անցեալ զառանցեալ իցէ. (Վեցօր. ՟Գ։)
cf. Բարբանջ.
ԲԱՐԲԱՆՋ ԲԱՐԲԱՋ. φλυαρία nugae, τερκρέια garriendi subtilitas, garritas Բաջաղանք որպէս պառաւանց. շչիւն որպէս կախարդաց. ընդ վայր բարբառումն որպէս պապաջումն. շաղփաղփութիւն. ցնորք. աղճատանք. բանդագուշանք. առասպելք.
Համարիմ զիմաստութիւնն յունաց (արտաքնոց) յիմարութիւն եւ բարբանջ. (Վեցօր. ՟Թ։)
Այս ի մտաց թափելոց են բարբաջանք։ Զսատանայական բարբանջս բարբանջել (որպէս զվհուկս). (Մանդ. ՟Ժ՟Զ. եւ ՟Ի՟Զ։)
Իբրու զբարբաջ ծերութեան (յն. պառաւական առասպելս), որ անցեալ զառանցեալ իցէ. (Վեցօր. ՟Գ։)
cf. Բարբանջ.
Բարբանջանացն եւ առասպելաբանութեանցն. (Պիտ.։)
Այդպիսի բանք՝ բարբանջանք են, եւ խաբէութիւն սատանայի. (Վրք. ոսկ.։)
Յեղիփազու ի բարբանջանացն զերծեալք եղիցուք. (Իսիւք.։)
Մտաց բարբաջանք են աղանդն, եւ ոչ ճշմարտութիւն. (Եզնիկ.։)
Խոնարհեալ ի նենգապատիր բարբաջանս ոմանց. (Յհ. կթ.։)
Զամենայն ինչ զայսպիսի բարբաջանս ի բաց մերժելով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ի սատանայական բաջաղմունս եւ բարբաջանս. (Ոսկ. տիտ.։)
to make tiresome repetitions, to chat, to prattle, to bawl, to tattle.
ԲԱՐԲԱՆՋԵՄ կամ ԲԱՐԲԱՋԵՄ. παραφθέγγομαι, ληρέω inepta loquor, nugor, deliro, garrio Շաղփաղփել. շաղակրատել. աղճատանս եւ օտարոտիս բարբառել. խօսել որպէս զառանցեալ պառաւունս. առանցանել. ցնորիլ.
Արտաքոյ գրոց սրբոց բարբանջեն. (Եզնիկ.։)
Յորժամ ի վերջինն հասանիցէ ի ծերութիւն եւ զառանցիցէ, եւ սկիզբն առնիցէ աղճատելոյ եւ բարբանջելոյ. (Սահմ. ՟Թ։)
Առանց առանցանելոյ եւ բարբաջելոյ զգաստաբար կերակրիմք։ Առանցանիցէ եւ բարբանջիցէ եւ խելագարիցէ։ Կրկին իրք են արբենալոյն. մին՝ բարբաջելոյ, զանցանել զգինեաւ, որ է յանցանք. եւ միւսն՝ գինելն, ոչ բարբաջելով գինեզանցութեամբ. (Փիլ.։)
Անաստուած մոլորութեամբ բարբաջեալք. (Սիսիան.։)
cf. Բարբանջեմ.
ԲԱՐԲԱՆՋԵՄ կամ ԲԱՐԲԱՋԵՄ. παραφθέγγομαι, ληρέω inepta loquor, nugor, deliro, garrio Շաղփաղփել. շաղակրատել. աղճատանս եւ օտարոտիս բարբառել. խօսել որպէս զառանցեալ պառաւունս. առանցանել. ցնորիլ.
Արտաքոյ գրոց սրբոց բարբանջեն. (Եզնիկ.։)
Յորժամ ի վերջինն հասանիցէ ի ծերութիւն եւ զառանցիցէ, եւ սկիզբն առնիցէ աղճատելոյ եւ բարբանջելոյ. (Սահմ. ՟Թ։)
Առանց առանցանելոյ եւ բարբաջելոյ զգաստաբար կերակրիմք։ Առանցանիցէ եւ բարբանջիցէ եւ խելագարիցէ։ Կրկին իրք են արբենալոյն. մին՝ բարբաջելոյ, զանցանել զգինեաւ, որ է յանցանք. եւ միւսն՝ գինելն, ոչ բարբաջելով գինեզանցութեամբ. (Փիլ.։)
Անաստուած մոլորութեամբ բարբաջեալք. (Սիսիան.։)
to speak;
to cry out, to exclaim.
ԲԱՐԲԱՌԻՄ որ եւ ԲԱՐԲԱՌԵՄ. φθέγγομαι, ἁποφθέγγομαι, λαλέω vocem edo, loquor Մարդկային ձայնիւ խօսել. հանել բան ընդ բերան. արտաբերել. գոչել. խօսիլ.
Նենգութիւն բարբառիք։ Զպարկեշտս բարբառիմ։ Մեծաբանս սնոտեաց բարբառեալ։ Հարցուկք բարբառեցան աշխատութիւնս եւ այլն։
Զպիթագորեանն կարել բարբառել. (Փիլ. լին. ՟Ա. 10։)
Զպղատոնականն համարձակագոյն այժմ բարբառիմ. (Խոր. ՟Ա. 32։)
Ո՞վ զհայրականն բարբառեսցի զուարճութիւն. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Արշաւելով (յորսս) զխիզախականն եւ զաղեղնայինն եւեթ բարբառեսցին. (Փարպ.։)
Ծածկաբար զԱստուծոյսն առ իս բարբառելով։ Բարբառելով զէլի էլին. (Յհ. իմ. ատ.։ Շար.։)
ԲԱՐԲԱՌԻՄ. չ.ձ. Յայն արձակել. կարդալ. գոչել. տալ ձայն բարբառոյ. բերան բանալ. խիզախել. ազդել.
Բարբառեցաւ Դաւիթ ի զօրն։ Բարբառէր առ նա աբեսաղոմ։ Բարբառեալ մեծաձայն՝ լացին։ Բարբառեսցին ի վերայ քո (զօրք) որ իջանեն ի քեզ։ Տէր ի սիովնէ բարբառեցաւ։ Բարբառեցաւ յիս տէր, եւ կորացոյց զիս։ Բարբառեցաւ, եւ ասէ, արի՛ կա՛ց մանո՛ւկ դու։ Բարբառեսջիք ի վերայ վիմին (յն. առ վէմն) յանդիման նոցա, եւ տացէ զջուրս իւր. եւ այլն։
Զի՞նչ արդեօք աստուածամարտդ բարբառիս յաստուածային ձայնիւ բարբառէր առ սուրբ կանայսն. (Շար.։)
Բանամ զշրթունս, բարբառիմ լեզուաւս, բողոքեմ զանձնէս. (Ժմ.։)
Յորժամ ցնծղայքն բարբառեսցին. (Վեցօր. ՟Դ։)
haggling, hesitating.
Բարբարելն (զոր տեսցես)
Բարբարէիք իմնէ. բարբարանս ասէ զերկբայ կամս, զառնել եւ զոչ առնել. (Ոսկ. փիլիպ.։)
to hesitate, to haggle;
to be busy, embroiled, perplexed.
ԲԱՐԲԱՐԵՄ կամ ԲԱՐԲԱՐԻՄ. ἁκαιρέομαι opportuitate temporis destituor Չլինել պարապ եւ ձեռնհաս. չգտանել դիպող ժամ. կամ Պատճառել չունել զժամանակ. (ըստ յն. անժամանակիլ)
Եւ դուք զմտաւ ածէք հոգալ ինչ վասն իմ, որպէս եւ հոգայիքն, բայց բարբարէիք իմնէ. (Փիլիպ. ՟Դ. 10։)
Ուր ի Մեկն. ոսկ. յհ. ասի
Որպէս հոգայիքն դուք, բայց բարբարեցարուք իմն վասն յապաղիչ մոլորութեանցն, որ պատեալ էին զձեօք. (Եփր. փիլիպ.։)
increase, abundance;
profit, improvement, bloom, lustre, splendour, renown.
εὑκλεία splendor nominis, καύχημα gloriatio, εὑθυμία laetitia animi Պերճութիւն անուան. պարծանք. մեծանունութիւն. փառաւորութիւն. աճումն փառաց եւ պատուոյ. շուք. շքեղութիւն. զուարթութիւն.
Ոմանք փառաց եւ պատուոյ բաղձացեալք, եւ բարգաւաճանաց առժամանակէիս, եւ գովութեան՝ որ յետոյ։ Պարծանք եւ բարգաւաճանք. (Փիլ. ստէպ։)
Այս իսկ են պարծանք, եւ զսոյն բարգաւանճանս համարիմ. ((յն. մեծ. լտ. բարձր) Ոսկ. մտթ.։)
Եւ ոչ պարծանք ինչ (էր) նոցա, եւ կամ բարգաւանճանք՝ օտար ազգաց քաջութիւն. (Խոր. ՟Ա. 13։)
Անստգիւտ բարգաւաճանօք։ Զմեծագոյն բարգաւաճանացն մրցանակս. (Պիտ.։)
Բարգաւաճանս հարուստս առ թշնամիսն ցուցանէր. (Յհ. կթ.։)
Զի՞նչ ինչ բարգաւանճանք քեզ լրութիւն անյագ որովայնին Բելայ իցէ. (Արծր. ՟Ա. 2։)
Ինձ բարգաւաճանք, եւ ոչ քեզ. (Լմբ. սղ.։)
to make flourish;
to civilize.
Բարգաւաճ առնել. պերճ եւ պանծալի կացուցանել. եւ Զուարթացուցանել.
Զոր քո սիրելութեան անուամբ բարգաւաճեցեր։ Զընդ միմեանս յեռեալ իրք առաքինութեանն միով անուամբ բարգաւաճեաց. (Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. սղ.։)
Հրճուեալ բարգաւաճէ զնոսա. (Ճ. ՟Թ.։)
to increase, to flourish, to be in repute, in honour, in vogue, to profit, to improve.
Բարգաւաճ լինել. պանծալի եւ արգոյ կամ մեծանուն գտանիլ. մեծանալ. աճել. ծաղկիլ. զուարթանալ. ճոխանալ. փառաւորիլ.
Եւ այլոց արուեստագիտացն ըստ քաղաքի քաղաքի, որք բարգաւաճեցան եւ քաջք եղեն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Որ ինչ միանգամ ոք բարուեանց ասիցէ վերաբերումն, սիրելեացն մերձաւորութեամբ յարդարեալ բարգաւաճին։ Զբարգաւաճեալ պատիւ թագաւորութեանն։ Բարգաւաճեալք ցուցանին (մեծատունք, կամ իմաստունք, կամ առաքինիք)։ Աշխարհագովութեամբ յաւէտ բարգաւաճեալ։ Ի բարգաւաճելի նահատակութիւնս. (Պիտ.։)
Յառաւելն ողորմիլ՝ կրկին բարգաւաճիս։ Որով նոյն ինքն աստուածութիւնն պսակեալ բարգաւաճի։ Արժանապէս բարգաւաճեցաւ բանիւ անեղին. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ի՟Է. եւ Նար. առաք.։)
Ոչ թէ Աստուած ի մեր օրհնելոյն բարգաւաճի. (Լմբ. սղ.։)
Ըստ օրինակի բարգաւաճեալ մեծի մարգարէին Մովսէսի. (Կանոն.։)
to accumulate, to hoard;
to bind up;
to compound, to conjoin.
συντίθημι compono, congero Դիզել, եւ դիզացուցանել. շեղջակուտել. բազմապատկել. բաղադրել. շարադրել. բաղկացուցանել. յաւելուլ յիրեարս.
Դիզի բարդեցի։ Բարդիմ, եւ անդրէն տոչորիմ։ Բարդելոց ի վերայ միմեանց։ Բարիք բարդեցեալ։ Նամակ բանիւք բարդեցեալ։ Բարդեցան կուտեցան շրջանակք ամացս։ Բարդեցեր զհոտ բուրման անուշահոտ սրբութեան. (Նար.։)
Առնելն՝ զամենայն օգուտս հոգեւորականս յինքեան բարդեալ ունի. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Բազում ախտս բարդեցեր քեզ։ Ինքն իւր բարդ է վիշտս, որ ցուցանէ զանձն իմաստուն. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Զ։)
Բղխէ զծուխ չարութեանն, որ առաջի իմ բարդի. (Լմբ. ստիպ.։)
Եօթնն յինքն բարդեալ՝ ծնանի զյիսունն, միով պակասեալ. (Ածաբ. պենտեկ.։)
that speaks well of others.
(քառավանկ) Որ բարիս խօսի. գովիչ.
Ընթանան աստի եւ անտի շուրջանակի բարեկամք եւ բարեասացք. (Վեցօր. ՟Է։)
well deserved, worthy, obliging.
εὑεργέτης benemeritus, beneficus Բարերար, երախտաւոր, որում շնորհապարտ է երախտաւորեալն.
Բարեացապարտն Թէոդոս։ Բարեացապատին Վահանայ. (Խոր. ՟Գ. 46։)
Բարեացապարտ արքայն. (Կորիւն.։)
Աստուծոյ սպասաւոր, եւ մեզ ի բարիս բարեացապարտ. (Յհ. կթ.։)
Ամանայն ուրեք բարեացապարտ զինքն ցուցանէ. (Արծր. ՟Բ. 4։)
well, right;
safely;
— եկիք, be welcome;
— նմա՜, adieu ! — մնալ ասել, to bid farewell, to take leave;
to renounce, to forsake.
(ի գործիականէ բառիս Բարի) καλῶς bene Բարւոք, բարիոք (որ է իբրու բարեօք) լաւ. եւ Ողջամբ. բարով, աղէկ.
Յարուցեալ գնացից առ հայր իմ բարեաւ, ուստի ելին չարապէս. (Ոսկ. ղկ.։)
Երկրաքարշ մտօք ի ստացուածսն ունի զյոյսն, թէ զսոսա ունելով՝ բարեաւ եմ, եւ ի զրկելն՝ չարեաւ. (Լմբ. առակ.։)
Ե՛րթ բարեաւ ի քո ընտանիս եւ յաշխարհն. (Փարպ.։)
ԲԱՐԵԱՒ կամ ԲԱՐԵՕՔ ՄՆԱԼ ԱՍԵԼ. χαίρειν εἱπεῖν valedicere, negligere Հրաժարիլ, հրաժեշտ տալ սիրով. մնաս բարով՝ կեցի՛ք բարով ըսել, ընել.
Ամենայն կենցաղական հոգոց բարեաւ մնալ ասացեալք. (Սահմ. յռջբ։)
Որոց բնութիւնն ոչ փութացաւ (յուսումն) առ կարգեալ ամօքդ, բարեաւ մնալ ասելով՝ թողուլ։ Այնոցիկ բարեաւ մնալ ասել. (Պղատ. օրին. ՟Է. ՟Ը։)
Բարեօք մնալ ասացեալք (խնդրոյս զաստուածոց՝) առ օրէնս միւսանգամ դարձցուք. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
fortunate, lucky;
prosperous, happy, favourable, propitious.
εὑτυχής, εὑδαίμων secunda fortuna utens, fortunatus, felix, faustus որ եւ ԲԱՐԵԲԱԽՏԻԿ. ԲԱՐԵԲԱՂԴ. ԲԱՐԵԲԱՍՏ. Որ ունի զբարի՝ այսինքն զյաջող բախտ. բարերջանիկ. բախտաւոր.
Ի ձեռին քաջին եւ բարաբախտին Ներսէսի. (Խոր. ՟Գ. 56։)
Զմարմին հովուին մեր քաջի՝ հովուաց բարեբախտաց գտեալ. (Վրդն. լս.։)
Բարեբախտ ճոխութեամբ զիւրեանցն վարեն ժամանակ կենաց. (Պիտ.։)
Ոչ երբէք կարասցէ (ախտաւորն) բարեբախտ գոլ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Շնորհաւոր եւ բարեբախտ առ ամենեսեան երեւելին. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Հաստատուն կայցէ մնասցէ բարեբախտ կեալն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Բարեբախտ;
բարեբախտիկ լինել, cf. Բարեբախտիմ.
Ո՛չ բարեբախտիկ է մարմին՝ յերկնայնոյն եղեալ գոյացութենէ։ Բարեբախտիկ եւ երջանիկ։ Երջանիկք եւ բարեբախտիկք։ Բարեբախտիկ հանդիպութիւն (յն. բարեբախտութիւն). (Փիլ.։)
Ըստ ժամանակին չարաբախտ զոք լինել, եւ բարեբախտիկ. (Իգն.։)
Արտաքոյ բարեբախտիկ ասպարիզին խայտալով՝ ըստ օրինի խստերախաց կենդանեաց. (Սարկ. աղ.։)
ԲԱՐԵԲԱԽՏԻԿ ԼԻՆԵԼ. Բարեբախտանալ. երջանկանալ. յաջողութիւն գտանել.
Բարեբախտիկ եղեալ քաջափառութեամբ՝ հանդիպի ամենայն խնդրոցն. (Խոր. ՟Գ. 48։)
Յորս եւ բարեբախտիկ եղեալ՝ թագաւորաց. (Վրք. սեղբ.։)
fortunately, happily, luckily.
εὑτυχῶς feliciter, prospere, τυχηρῶς forte Իբրեւ բարեբախտ. յաջողութեամբ. աջողակի. ըստ բախտի.
Ոչ գործէր (ինչ) բարեբախտաբար (ի պատերազմի). (Սոկր.։)
to prosper, to be fortunate, to succeed, to be happy.
Մարդկայինս բարեբախտանալ բնութիւն. (Պիտ.։)
cf. Բարեբախտ.
Իբր զխաչին տէրունի նշան բարեբաղդ պանծալի. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
that praises.
εὕλογος beneficus, re rationalis որ եւ ԲԱՐԵԲԱՆԱԿԱՆ. Գովասանական, օրհներգական. քաջավայելուչ բանիւ.
Բարեբան գովութիւնք միմեանց, եւ թշնամական ձաղութիւնք. (Պիտ.։)
Երգեմ բարեբան գոհաբանութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Բարեբան փառաւորութիւն. (Վրդն. սղ.։)
that praises with another or together.
Սերովբէիցն բարեբանակից. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
to bless, to praise.
εὑτυχέω benedico, laudo Բարիս խօսել կամ ասել. գովել. օրհնել.
Լուտացեալք՝ բարեբանեմք (այսինքն զորս բամբասեցին զմեզ՝ օրհնեմք). (Առ որս. ՟Ը։)
Բարեբանելն, եւ բարեբանիլ յայնմանէ՝ որ զհաստատութիւնն ունի բոլորեցունց. (Փիլ. լին.։)
(Մին) դսրովի ... (միւսն) բարեբանեալ լինի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Սիրելիք բազմաց, եւ բարեբանեալք յամենեցունց. (Իգն.։)
Ի տէրունականս երանութենէ բարեբանի հեզն. (Շ. մտթ.։)
Բարեբանեալ է եւ այս իմաստ հոգեւոր։ Զարմանալի մասամբք երանեալք եւ բարեբանեալք. (Նար. ՟Կ՟Ա. եւ Նար. առաք.։)
Մանաւանդ՝ Օրհնել զԱստուած, օրհնաբանել. գոհաբանել, փառաբանել. փառատրել.
Զքեզ բարեբանեմք Աստուած հարցն մերոց։ Զքեզ բարեբանեն մանկունք եկեղեցւոյ. եւ այլն. (Շար.։)
Օրհնել զհայր, գովել զորդի, բարեբանել զսուրբ հոգին. որ ի նոյն միտս հային։
Սրովբէական ձայնիւ զքեզ բարեբանեմք։ Որ բարեբանեալդ ես ի դասուց քերովբէից։ Տղայքն եբրայեցւոց բարեբանեն։ Բարեբանեցար ի տղայոց. եւ այլն։
Ասի եւ զսրբոյ կուսէն, եւ զխաչէն.
Զքեզ բարեբանեմք աստուածածին կոյս. (եւ այլն. Շար.։)
Ի զուարթնոց միշտ բարեբանեալ սուրբ Աստուածածին։ Բարեբանեալ ես նշան փայտիդ փրկութեան. (Նար. կուս.։ եւ Նար. խչ.։)
Ոճով ասի.
Զօրհներգութիւն երից մանկանցն ընդ սերովբէսն բարեբանեմք, (այսինքն եղանակեմք, երկրորդեմք). (Շար.։)
beneficent, bounteous, that does good, liberal.
Բաշխող բարեաց, եւ բարւոք բաշխեալ.
Իւղոյն բարեբաշխ բացատրութեամբ ի մասունս եօթանց առաջադրութեանց գնդիցն վառելոց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Բարեբախտ.
(ծ. լտ. ֆա՛ճսդուս) որ եւ ԲԱՐԵԲԱՍՏԻԿ. εὑδαίμων felix, faustus Բարեբախտ, բարեվիճակ, բարերջանիկ.
Զբարեբաստից եւ զերջանկաց զմաքրութիւն անախտութեան. (Սկեւռ. լմբ.։)
Զանիրաւութիւն եւ զամբարհաւաճութիւն ունելով՝ ոչ արդեօք բարեբաստ է, այլ եղկելի լինել հաւաստի. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Պատմել վասն բնակութեան բարեբաստիս (գարնայնոյ). (Պիտ.։)
Պա՛րտ է զաստուածայինն խնդրել (պատճառ) յամենայնի ի սակս բարեբաստ կենցաղոյս ստացման. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Բարեբախտ.
Բարտիմէոս. որդի Տիմէի։ Բառնաբաս, որդի մխիթարութեան. եւ այլն։
Բարն որդի ասէ. (Երզն. մտթ.։)
Մասնիկ մակբայացուցիչ ի վերջէ, իբրու Պէս, (որ եւ պրս. վար) կա՛մ է եզականն բառիս Բարք, որպէս եղանակ, կերպ, եւ կամ է նոյն ընդ ձայնիս Իբր, իբրեւ, իբրու։
Մինչդեռ բարեբաստիկն ջուանշիր զաշխարհակալ տէրութիւնն վարէր. (Կաղանկտ.։)
Քանզի յայսոսիկ քաջահաճոյ՝ բարեբաստիկք, եւ ոչ նոյնպիսիքն՝ եղկելիք անուանին. (Սկեւռ.։)
Որ պարտեցաւն՝ թշուառական է, իսկ որ վարեցաւն՝ բարեբաստիկ։ Սոդովմայեցւոց գաւառն յառաջ քան զբոցակէզ լինել կարի յոյջ բարեբաստիկ էր։ Կատարած է բարեբաստիկ կենաց՝ առ ի յԱստուածն նմանութիւն. (Փիլ. ստէպ։)
Բարեբաստիկ վայելչանաց ամբարումն. (Պիտ.։)
cf. Բարեբախտանամ.
Բարեբաստանալ, կամ բարեբաստեալ ի կենցաղումս. (Պիտ.։)
cf. Բարեբախտանամ.
Մինովս զայսոսիկ օրէնս եդ իւրոցն քաղաքացւոց, ի ձեռն որոց կրետէ զամենայն ժամանակս իւր բարեբաստի. (Պղատ. մինովս.։)
productive of good, fruitful, fertile, abundant.
Ի յամուլ երկրէ այսօր բուսաւ մեզ բարեբեր բոյսն բարի. (Շար.։)
Բարեբերք (պտղովք առաքինութեանց), եւ չարահալածք. (Սարկ. քհ.։)
Բուսեալք ի բարեբեր որթոյն։ Մերձ եկեալ էին բարեբեր ժամանակին. (Վրդն. ծն.։)
beautiful, graceful, charming, genteel, pretty, handsome.
Վայելչագեղ. չքնաղ. աղուոր.
Ծնաւ զորդի իւր զՍիսակ՝ բարեգեղ. (Խոր. ՟Ա. 11։)
cf. Անսպառ.
Հատուցումն անսպառական. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
Թագաւորութիւն անսպառական. (Եզնիկ.։)
Զսպառնացեալսն տրտմութիւնս անսպառելիս. (Դիոն. եկեղ.։)
Կորուստն անսպառելի. (Նար. ՟Հ՟Թ։)
cf. Անսպառ.
Հատուցումն անսպառական. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
Թագաւորութիւն անսպառական. (Եզնիկ.։)
Զսպառնացեալսն տրտմութիւնս անսպառելիս. (Դիոն. եկեղ.։)
Կորուստն անսպառելի. (Նար. ՟Հ՟Թ։)
unscarred.
Որ չունի սպիս, վէրս, նշան վիրաց. անարատ. ամբիծ. եարասըզ, զէրէսիզ, փերէսիզ, լեքեսիզ.
Անսպի ոչխար, կամ կերպարան. (ՃՃ.։)
Առանց վիրաց եւ անյ լինել. (Խոսրովիկ.։)
Անսպիս եւ անմահս զմեզ արար. (Խոսր.։)
Լեառն՝ որ է կուսական արգանդն, անսպի մնաց եւ անթերանալի. (Համամ առակ.։)
Ի բերանոյ առիւծուն զգառինս իւր ապրեցոյց անսպի եւ անվնաս. (Վրք. հց. ձ։)
docile, submissive.
Ուր չկայցէ ստահակութիւն. հլու.
Անստահակ ծառայութիւն. (Սարկ. լուս.։)
uncreated
Իբր Անեղ. որ եւ ԱՆՍՏԱՑԱԿԱՆ, եւ ԱՆԱՐԱՐ ասի.
Չստեղծեալ յաստուծոյ.
Մաքուր եղէց յանստեղծիցն քո՝ իմոց լլկողաց. այսինքն ի մեղաց. (Նար. ՟Ծ։)
Ոչ կեղծեալ, չհնարեալ ստութեամբ.
Զանստեղծ բանս եւ զճշմարտութեամբ համարձակութիւն ախորժէ (աստուած). (Իսիւք.։)
Անկերպարան. ոչ ձեւացեալ տիրապէս. անկազմ. ἁδιάπλαστος. non formatus.
Անտեսս մանրկութեամբ, եւ անստեղծ կենդանիս. (Պղատ. տիմ.։)
without breast or udder;
without milk.
ԱՆՍՏԻՆ հնչեալ ԱՆԸՍՏԻՆ. Ոյր ոչ գոն կամ չեւ են ի վեր երեւեալ եւ լցեալ կաթամբ ստինք. ծիծ՝ կամ կաթ չունեցօղ.
Փոքր եւ անստին եւ անհանճար բնութեանս։ Փոքր այն ստեղծուած, եւ անստին. (Նար. երգ.։)
endless, eternal.
Աներկիւղ. անահ. գօրգուսուզ.
Որ զօրաւոր եւ անվախ յարդարեաց զքեզ. (Գէ. ես.։)
ἁτελεύτος. fine carens, ἁκατάλυτος, αίδιος , ἁνήσυτος. perpetuus, aeternus, qui perfici non potst, sempiternus. Որոյ չիք վախճան. անվախճանելի. անկատարած. եւ անկատարելի, անեզր. անանց. անլուծանելի. մշտնջենաւոր. վերջ չունեցօղ, որ լմննալիք չունի. սօնսուզ. նիհայէթսիզ.
Գիր համարոյն ... անվախճան կատարած յաւուրս քառասուն ձգտէր. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 12.) յն. զանկատար առեալ կատարած։
Անվախճան հատուցմունք, կամ արքայութիւն. կամ կորուստ, պատուհաս. նախատինք. սպանդ, վիշտ. (Ագաթ.։ Փարպ.) (Նար.։)
Անվախճան թագաւոր։ Յանվախճան փառաբանողաց։ Յանվախճան յաւիտեանս. (Նար.։)
Անվախճան եղիցի յիշատակ քո ի մտաց սրտի իմոյ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
unsaleable.
ԱՆՎԱՃԱՌ ԵՒ ԱՆՎԱՃԱՌԵԼԻ. ἅπρατος. non vendibilis, invenialis. Որ ոչ վաճառի. զոր չէ մարթ վաճառել. անգին. սաթըլմազ. պահասըզ.
Սիմոն կախարդն զանվաճառ շնորհսն հոգւոյն վաճառաւ արծաթոյ գնել կամէր. (Կոչ. ՟Ղ։)
Անվաճառելի լինել զեկեղեցոյսն կամի. (Մխ. դտ.։)
unlimited, unbounded;
incomprehensible.
Անվայր քո խորան. (Նար. գանձ եկեղ.։)
Թափառեցայ յանվայր վայրին. (Յիսուս որդի.։)
ἁπερίγραφος. incircumscriptus, qui nullo spatio continetur. Որ ոչ փակի ի վայրի ուրեք. անբովանդակելի. անպարոյր. անպարագիր. անսահման. անչափ.
Անվայրափակ զօրութեամբ. (Ագաթ.։)
Որ անվայրափակդ ես յամենայն արարածոց. (Զքր. կթ.։)
Երեւեալ զաստղն զաներեւոյթն գուշակէր, եւ զանվայրափակն՝ ի տեղւոջ ցուցանէր. (Պրոկղ. զքր.։)
Անարատ տաճար անվայրափակ բանին աստուծոյ. (Շար.։)
Տէրութիւն անվայրափակ։ Անվայրափակ տեղի. (Նար. առաք. եւ ՟Ի՟Գ։)
Անվայրափակ զաստուածութիւնն խոստովանիմ. (Աթ. ՟Ը։)
Մշտածաւալն եւ անվայրափակն բնութիւն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
that cannot be repulsed or put to flight, invincible, impregnable.
ԱՆՎԱՆ որ եւ ԱՆՎԱՆԱԿԱՆ ἁδάμαστος. indomitus, invictus. Զոր չէ հնար վանել ի բաց. անվանելի, անշարժ. անյաղթ. հզօր. անպարտելի. անդրդուելի. անջնջելի. անկորուստ, անեղծ.
Անվան սուրբ արձան։ Անվան ամրացեալ. (Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)
Զխախտեալս ի հիման՝ նորոգե՛ անվան վասն քոյդ անուան. (Գանձ.։)
Ախոյեան անվանական. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
cf. Անվան.
Ամենայնիւ կարող, եւ անվանելի։ Անվանելի արուեստից։ Հոգեղինացն եւ անվանելեացն։ Անվանելի օծութիւն։ Անվանելի փառօք պսակեալ. (Նար.։)
Վէմ անվանելի ի դրանց դժոխոց. (Շար.։)
Ի ներքոյ դիր զքո զանվանելի զվիզդ. յն. անտիրելի. (Բրս. մկրտ.։)
indefatigable;
idle, lazy;
without fatigue.
ἁκάματος. indefessus. Որ ոչն վաստակի, այսինքն ոչ յոգնի. անաշխատ, իբր անխոնջ. անձանձրոյթ. չյոգնօղ. եօրուլմազ. իւշէնմէզ.
Աստուած որ անվաստակն է, հանգեաւ. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։) Անվաստակ եւ գորովագութ տէրն. (Խոսր.։)
Յանվաստակ ձռեանէ (աստուծոյ) շարժեալ՝ զմեր կեանս դարմանեն։ Զանվաստակ ձեռինն ի միտ առնուցուս զզօրութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ եւ Ոսկ. ես.։)
Որդի ակնունելով ժառանգել զհայրենիսն՝ ի բանից ծնողին, անվաստակ է յաշխատելն եւ ի շինելն զնոյն. (Լմբ. սղ.։)
Որ ոչ կամի վաստակիլ, այսինքն աշխատիլ. պղերգ. անգործ. չաշխատօղ, ծոյլ. չալըշմազ.
Ժողովրդականք անվաստակք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Անվաստակքն զիա՞րդ արդիւնարարք լինիցին. (Խոսր.։)
Վա՛յ քեզ անձն իմ անվաստակ, զի մեռեալ ոչ պսակի. (Մաշկ.։)
Սիրել զվաստակաւորսն, եւ ատել զանվաստակն։ Չընտրել զվաստակաւորն յանվաստակէն. (Փարպ.։) Տե՛ս եւ զյաջորդ նշ։
Անարդիւն. յետնեալ ի պիտանի գործոց, կամ ի վարձուց ըստ վաստակոց. անշահ. անօգուտ. եմէկսիզ. ֆաիտէսիզ.
Խառնափնդորելով զեղբարսն անվաստակ հանէ. (Նեղոս.։)
Եթէ օրէնք մեր իցեն պատճառք անվաստակ լինելոյ առաջի քո. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ջանան առնել զքեզ զրաջանս եւ անվաստակս ի վաստակոց արդարութեան. (Մանդ. ՟Զ։)
Ամենայն բժիշկք խափանեցան յարուեստից իւրեանց, եւ անվաստակք եւ անշահք մնացին. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի՟Դ.։)
Որ չէ գործակից. անբաժ. անպարտ.
Մանուկն այն անվաստակ էր (ի յղութիւն կնոջն). (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Առանց վաստակելոյ, այսինքն յոգնելոյ, կամ աշխատելոյ.
Յերկար աղօթիւք եւ անվաստակ յոտն կալով. (Փարպ.։)