place of tears, house of mourning.
Տեղի կոծոյ.
Ընդ այդպիսի անօրինեալսն եւ դեւք խառնին, ի կոծատեղին անցանեն. (Մանդ. ՟Ի՟Գ։)
to beat, to strike, to reiterate blows.
κόπτω, κατακόπτω, τύπτω caedo, percutio δέρω, κατατέλλω excorio, depilo, convello. Ծածել. բախել. հարկանել. կոփել. ռմկ. գոքոց տալ. յն. գօ՛բդօ. թ. լալմագ, վուրմագ, տէօյմէք.
Կոծել զանձն քարամբք, կամ զկուրծս, կամ զերեսս, կամ զստինս. կամ զհորմս. (Մրկ. ՟Ե. 5։ Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 13։ Եզեկ. ՟Ի. 43։ ՟Ի՟Գ. 34։ ՟Ա. Կոր. ՟Թ. 26։)
Կարծիցես զդէմս սատանայի, կանգնիցես զնշանակ յաղթութեանն. (Ոսկ. եբր. ՟Ե։)
Ո՞վ ոք անօրինացաւ, եւ ոչ քարամբք կոծիմ. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Կ՟Զ։)
(Ծով) կոծիցէ զերկիր զիւր դրացի. (Վեցօր. ՟Դ։)
Անդադար բերմամբ բռնութեան յորձանիցն կոծէ յամենայն կողմանց. (Պիտ.։)
Կոծեսջի՛ք զերեսս ձեր։ Կոծեսցին յերեսս իւրեանց. (Եզեկ. ՟Ի. 43. եւ ՟Ծ՟Զ. 9։)
Ամենայն մորուք խզեսցին, եւ ամենայն ձեռք կոծեսցին. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 37. (իբր կոտորիլ, ցտիլ։))
wart, excrescence.
• «ելունդ, կարծր խաղաւարտ» Բժշ. Բռ. ստ. լեհ։
• = Արդեօք նմանութիւնից առնելով կազ-մուած է կով-ծիծ ձևի՞ց, ինչպէս ունի Աս-լանբէգի ենթաբարբառը, թէ՜ այս վերջինն է ժողովրդական ստուգաբանութեան ար-դիւնք։-Աճ.
• ԳՒՌ.-Տփ. կըծիծ, Մշ. կօձիձ, Ոզմ. կո-ծոծ, Պլ. Ռ. գօձիձ, Մկ. կածօծ, Զթ. Հճ. գիձիձ, Սվեդ. գձէն, Սեբ. գօձիգ, Ննխ. գօ-ձիդ, Ասլ. գէօվիւ ձիձ (<կովու ծիծ. բա-ղաձայնի մօտ գէօվիւ ձիզ)։ Ալշ. Մշ. ու-նինք գ'օնձօձ, որ նշանակում է մի տեսակ փուշ (տե՛ս կոծոծ), բայց նաև «կոծիծ, ե-չունդ»։ Այլուր կայ կոծոծ «ծառերի վրայ դուրս եկած ուռեցք»։-Հմշ. գուձա «կոծիծ»։
• ՓՈԽ?-Չգիտեմ թէ ի՛նչ կապ ունեն ուա մեծեծ «կոծիծ», վրաց. ხუწუწი խուծուծի «բշտիկ»։
Բառ ռմկ. Ելունդն, կարծր խաղաւարտ.
Զմկան արիւնն քսէ ի կոծիծն, թափի. (Բժշկարան.։)
Կոծիծ կրէր յաչսն, եւ ցաւանայր. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
to wear mourning;
to deplore, to lament;
to be beaten, tormented;
to be agitated, to upheave, to undulate.
κόπτομαι, κωκύω plango, ploro, lamentor. Կոծ առնուլ կամ առնել կամ դնել. ի կոծ մտնել. ծեծել եւ կոտորել զանձն լալեօք. աշխարել. սգալ ի վերայ մեռելոյ՝ լալեօք եւ ճչիւք. լալ՝ ծեծկուիլ.
Կոծեցան զնա անդ կոծ մեծ։ Եկն աբրաամ կոծել զսառա։ Կոծեցարու՛ք առաջի աբեններեայ։ Կոծեսցին ի վերայ նորա կոծ մեծ։ Կոծեցաւ ի վերայ առն իւրոյ։ Շուրջ եղեն ի հրապարակս կոծողք.եւ այլն։
Որք արիոսի մոլորութեանն հետեւեալք՝ կոծեսցին զինքեանս. (Աթ. ՟Է։)
Հեծեալ կոծին ամենայն ջոկք անհաւատիցն։ Եւ րեական ազգըն կոծին, զի տեսանեն զոր խոցեցին. (Շար՜ Յիսուս որդի.։)
Որ անյուսութեամբն լան եւ կոծին եւ ցտին զհրաժարեալսն հերկրէս. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
ԿՈԾԻՄ. συγκροῦμαι collidor κυμαίνω fluctuo. Բախիլ (ալեաց կամ յալեաց). Ծփիլ. ալեկոծիլ. յուզիլ.
(Ջուրք ծովու) շրջին կոծին ընդ վայրս բազումս, մինչեւ քամին պարզին աղի ճաշակքն. (Վեցօր. ՟Դ։) Յածեալ կոծեալ քաջ հնչեցուցեալ ողբս ողորմելի։
cf. Ծոր.
• , որ և կծոխուր, կծոխրի «ծոր, Lerberis vulgaris L բոյսը և պտուղը» (Տի-րացուեան, Contribulo § 198). Բժշ։
• -Վրաց. კოწახური կոծախուրի. որ և კვა-წაროხი կվածարոխի նոյն նշ. փոխառու-թեան ապացոյց են նախ այն՝ որ բառը շատ ուշ է գործածուած մեր մատենագրութեան մէջ, և երկրորդ՝ որ այժմ էլ գտնւում է մի՛-միայն Կովկասեան գաւառականներում։ Ա-ւելի հարազատ է երևում ծոր (տե՛ս այս բառը)։-Աճ.
• ԳՒՌ.-Երե. կծօ՛խուր, Տփ. կօծա՛խուր, Ղրբ. կուծո՛ւխուր, կծէօ՛խուր, Ղզ. կծօ՛խօր, Գոր. կծօ՛խըռ, Ղրդ. կուծո՛ւլխի։
cf. Ծոր. (ի լս. որ է կոծոխուր) որ օգտէ տաքութեան խարտէշ մաղձի, սափրայի եւ արենի։ Ա՛ռ զկոծոխուրն, ու զքիթն եւ զկոթն ընտրէ՛. (Բժշկարան.։)
cf. Կոծանք.
Կոծելն, եւ իլն. որպէս Ծեծումն. բախումն. ծփումն. ալէկոծումն. եւ Քարկոծումն.
Կոծմամբ կրծիցն. հոսմմբ արտասուացն. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
Զկոծումն ալեաց խորհրդոցն անդրէն յինքն նհանջել. (Լմբ. սղ.։)
Ժողովէր հեշտութեամ զկոծումն քարանց վասն վկայութեանն քրիստոսի։ Ածաւ վկայն անդրանիկ ի կոծումն քարանց. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. վերափոխ.։)
smooth, polished, glossy;
tidy, set in order
• «հարթ, ողորկ» Ոսկ. գծ. Ադամ. 136. որից կոկել «ողորկել, հարթել» Փիր քհ. Առ որս. Սարգ. բ. պետ. ա, էօ 413 «զարդարել, պճնել» Տաթև. ձմ. լգ. կոկու-թիւն Ոսկիփ։ Երկու ընտիր վկայութիւն ունի Բարուք զ. 12, 23 «Ջտան փոշին՝ որ յե-րեսաց վերայ նստի, կոկել կորզելով (այ-սինքն՝ սրբել, հանել, վերցնել). Հանա-պազ զժանգն ի նոցանէ արու կարասօք կո-կէ կորզէ և մաքրէ»։ Այսպէս դարձեալ Ոսկ. մ. գ. էջ 110 «Ոչ սպիտակ պարեգօտկունքդ զոր կոկեալ ողորկեալ ընդ անձն արկեալ փերևերտեալ շրջիք»։
• Հիւնք. գոգ բառից։ Karst, Յուշար-ձան 430 թթր. oq, og, yog «լոսել»։
• ԳՒՌ.-Ջղ. Սլմ. Վն. կոկ, Ախց. Գոր. Երև. Կր. Ղրբ. կօկ, Ալշ. Մշ. կոգ, Խրբ. Պլ. Սչ. գօգ, Ագլ. Մկ. Ոզմ. կուկ.-փաղա-քըշական ձևով՝ Ննխ. Պլ. Սեբ. գօգիգ.-ձայ-նաւորի փոփոխմամբ՝ Զթ. գիգ.-բայական ձևով Տփ. կօկիլ, Մշ. կօգել, Ռ. գօգէլ, Զթ. գիգիլ. (մի քանի գաւառականներում կոկել նշանակում է նաև «մածունը հարել»).-նսս բառեր են կոկած. կոկիչ, կոկլիկ, կոկուն, կոկուիլ. կոկլիկցնել, կոկիչքար (>Ալշ կոկճքար)։
• ՓՈԽ.-Քրդ. kok «գեղեցիկ, սիրուն, կատա-ռեալ». (սրա դէմ Justi, Dict. Kurde դնում է պրս. [arabic word] kuk kardan, որի ի՛նչ լինելը չի իմացւում.-ԳԴ չգիտէ այսպիսի ձև)։
Հարթ եւ ողորկ.
թէպէտ բազմամանուածոյ, սակայն հարթ եւ հորդ, եւ միանգամայն կուռ եւ կոկ էր ճանապարհս. (Ոսկ. գծ.։)
sloe;
bullace.
• «մի տեսակ սալոր», որից կոկա-նենի «նոյնի ծառը» Բժշ. (լտ. prunus spi-noSa L)։
• = Պրս. [arabic word] kukam կամ gūgam «սեաւ պտուղ ինչ լեռնային նման մանը ուռոռ. սրա հետ նոյն են չաղաթ. kuikúm (Բուևւա-րայի բարբառ) «մի տեսակ խոշոր սալոր». արևել. թրք. [arabic word] kúgem «մի տեսակ վայ-րի սալոր», թրք. kukem «կոկան», Խրիմի թթր. ❇ gugen (Будaгoвъ 2, 159) «վայրի սալոր», ավար. kukan «սալոր», հունգ. kökény «կոկան», քումուք. kokan «սալոր»։
• ՆՀԲ յիշում է արդէն թրք. քիւքէմ ձևը։ Patrubány SA 1, 175 իրար է կցում հյ. հունգ. և թրք. ձևերը։
• ԳՒՌ.-Լհ. Հունգ. Զն. գօգան, Ննխ. գօգամ, Ղրբ. գէօ՛գ'mմ, Ատ. զէգէմ։
• «քար, խիճ». առանձին չէ գործա-ծուած հին մատենագրութեան մէջ (պա-հուած է միայն արդի գաւառականներում), բայց սրանից կայ կոկնուտ «քարոտ, աւա-զոտ» Վստկ. 62, 176։
• = Կազմուած է կոկ «հարթ, ողորկ» ար-մատից, ինչպէս ունինք գւռ. կոկիչ, Ալշ. կոկին, կոկճքար «ձուաձև ողորկ քար, որով հողէ ամաններն են կոկում յղկում»։-Աճ.
• ԳՒՌ.-Կոկան Ակն. Արբ. Խրբ. «ափի մեծութեամբ կլոր քար» Մշկ. Ք. «թոնիր շինելու յատուկ յիղկ քար». հմմտ. նաև կո-կան Մշ. «մի տեսակ փայտ կամ թաց շոր՝ որով ամաններն են կոկում», քարկոկան Սեբ. «շատ խակ և պինդ (պտուղ)»։
Որպէս արմատ յաջորդ բառին, է Սալոր վայրենի՝ ողորկ եւ բոլորակ. քիւքէմ։
sloe-bush;
bullace-tree.
ռմկ. կոկանի ծառ. Փշուտ տունկ՝ վայրենի մանր եւ բոլորշի սալորոյ. լտ. սբի՛նուս. թ. քիւքէմ աղաճի.
կոկանենւոյ պտուղն մաքրէ զորովայն. (Բժշկարան.։)
to smooth, to polish, to gloss;
to put or set in order, to arrange.
πλειόω laevigo. Ողորկել. հարթել. կոկել, տափկեցնել, շտկել, դուրել, կակըղցընել.
Զօրէն կոկեցելոյ իմն մոմոյ (ի պնակտի՝ առ ի գրել ի վերայ). (Փիլ. քհ. ՟Թ։)
Ի մեղուացսն ... միջին ողորկութեամբ, թեւօքն իբրեւ ծեփովք զորմսն կոկելով. (Առ որս. ՟Դ։)
Վիմեղէնն այն բնութիւնն, եւ մանաւանդ կոկեալն եւ ղորկեալն՝ անտեղի տալի էր այսպիսի կրից. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
fifth;
fifthly;
the fifth part.
πέμπτος quintus. Վերջինն հինգ թուոց. հինկերորդ.
Օր կամ որդի հինգերորդ։ Հինգերորդ մասն, ազգ։ Յամին կամ յամսեանն կամ յաւուրն հինգերորդի։ Ի հինգերորդս կամ յեօթներորդս ամսոց։ Պահքն չորրորդք, եւ պահքն հինգերորդք.եւ այլն։
Հաստատութիւնդ, զոր հինգերորդ տարր ասացին արտաքինքն. (Խոսր.։)
ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ կամ ՀԻՆԳԵՐԻՐ. մ. πέμπτον quinto. իբր Հինգերորդաբար. հինգերորդ անգամ. հինկերորդ.
Չորրորդ՝ զի միտս առցես ... հինգերորդ՝ զի եւ այլն. (Շ. մտթ.։)
Չորիր՝ ստուգաբանութեան գիւտ. հինգերիր՝ համեմատութեան տեղեկութիւն։
to contribute the fifth part of, to take up or give the fifth part of the fruits.
ἁποπεμπτόω quinto, quintam partem solvo, vel exigo. Զհինգերորդ մասն ուրոյն հանել ի պէտս տրոց, վճարել, կամ պահանջել.
Հինգերորդեսցեն զարմտիս։ Հինգերորդել փարաւոնի. (Ծն. ՟Խ՟Ա. 34։ ՟Խ՟Է. 26։)
Հինգերորդել հրամայէ զամենայն երամակս ձիոց եւ զանգեայս արջառոց. (Յհ. կթ.։)
quintillion.
pentacapsular.
cinque-ports.
cf. Հինգհարիւրորդ.
ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԵՐՈՐԴ ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐՈՐԴ. Յետինն հինգհարիւր թուոց.
Ի հինգհարիւրերորդի ամին. (Կոչ. ՟Բ։)
Ի հինգհարիւրորդի յիսներորդի. (Գր. վկ. յիշատ. Վրք. ոսկ.։)
the five hundredth.
ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԵՐՈՐԴ ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐՈՐԴ. Յետինն հինգհարիւր թուոց.
Ի հինգհարիւրերորդի ամին. (Կոչ. ՟Բ։)
Ի հինգհարիւրորդի յիսներորդի. (Գր. վկ. յիշատ. Վրք. ոսկ.։)
of five feet;
pentameter.
pentastic.
cf. Հանում.
Զերկինս ձգեցեր որպէս խորան, եւ զերկիր տարածեցեր որպէս հանդերձ, եւ զորս ի միջի սորա՝ բազմադէմս հինար. (Ոսկ. ղկ.։)
panting, shortness of breath.
ἁναπνοή, ἅσθμα respiratio, exhalitus, asthma. Հինինալն. ստէպ տուրեւառ շնչոյ. հեծութիւն. հեւք.
Զայսպիսի հինինումն ժողով (իբր նշանակ) տրտմութեան առնեմք, հեծեծումն զնա կոչելով։ Զհինինուն տուրեւառութեան շնչոյն ի ձեռն թոքոյն գործէ։ Կրթումն հինինման այրեցելոյն ջերմամբն յաճախագոյն լինի. (Նիւս. կազմ.։)
Ձգելով ի կիտոսին քմաց զհինինումն շնչոյ. (Փիլ. յովն.։)
weaving;
texture.
the falling sick together;
compassion, fellow feeling.
Իբր Ախտակցութիւն. կարեկցութիւն.
Պօղոս ի հիւանդանալն ուրուք՝ հիւանդակցութեամբն առողջացուցանէր. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Հիւանդարան.
νοσοκομεῖον nosocomium, valetudinarium. Բնակարան հիւանդաց. տեղի դարմանոյ հիւանդաց.
Հիւանդանոցս եւ աղքատանոցս։ Հիւանդանոցս կարգէր եւ հիւրանոցս. (Նոննոս.։ Մեսր. երէց.։)
Փոխանակ հիւանդանոցացն յունաց. (Խոր. ՟Գ. 20։)
Եկեղեցի հիւանդանոց է ամենայն մեղաւորաց. (Սեբեր.։)
to cause to fall sick, to make ill or infirm.
μαλακύνω languescere facio. Տալ հիւանդանալ. խօթացուցանել. տկարացուցանել.
Հիւանդացոյց զսիրտ իմ. (Յոբ. ՟Ի՟Գ. 16։)
Գիտէր զախտարար պատճառս պատերազմին, որ գիտէ հիւանդացուցանել զբնութիւնս. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Կոչեցեր զիս ի դրաց մահուանէն, ի մեղացն՝ որ հիւանդացոյց զիս, եւ ի մահն մերձեցոյց. (Լմբ. սղ.։)
Առողջութեամբ մարմնոյ իւրեանց զառողջ հաւատսն սողոմոնի հիւանդացուցին. (Եփր. համաբ.։)
Եւ խորհուրդս եւս զայլոց հիւանդացուցին. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 1։)
weakly, sickly, of unsound constitution, infirm, valetudinary.
ἅρρωστος, νοσώδης aegrotus, infirmus, ad morbum aptus. Ներքոյ անկեալ հիւանդութեան, կամ ախտից ցաւոց. հիւանդ. ցաւոտ. ցաւագար.
Զկաղն, կամ զհիւանդոտն. (Մաղ. ՟Ա. 8։)
Ողջականս, ւամ հիւանդոտս։ Հիւանդոտ (ասեմք) վասն անզօրն լինել, եւ դիւրաւ տեղի տալ հիւանդութեանց. (Արիստ. որակ.։)
Զի եւ ես այր եմ ծերացեալ եւ հիւանդոտ. (Խոր. ՟Գ. 65։)
Հիւանդոտ կենօք ձանձրացեալ է. (Եղիշ. ՟Ը։)
Բժշկեցին զհիւանդոտ բնութիւնս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Լ։)
Զի ողջացուսցէ, կամ առողջացուցանէ զադամ հիւանդոտ. (Եփր. համաբ.։ Բրսղ. մրկ.։)
Կազմութեամբ մարմնով հիւանդոտ էր. (Ճ. ՟Բ.։)
Հիւանդոտն մեղօք, եւ խօթասիրտն անհաւատութեամբ. (Համամ առակ.։)
Սրբեսցուք զանձինս ի հիւանդոտ զոհից անտի օրինաց։ Հիւանդոտ պահպանութիւնքն օրինացն. (Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. եբր.։)
indisposition, ailing, illness, sickness, infirmity, disease, complaint, disorder, malady, distemper;
passion;
թեթեւ, դժնդակ, վտանգաւոր, մահացու, ծանր —, slight, painful, dangerous, serious, fatal illness;
հիւանդանալ —, անկանել ի —, to catch, to contract a disease;
ախտանալ — անբուժելի, to be seized with an incurable malady;
զայրացուցանել կամ մեղմացուցանել զ—, to increase, to alleviate pain or sickness;
բժշկալ զ—, to cure;
անցուցանել զ—, բժշկիլ, կազդուրիլ ի —թէնէ, to get well, to be cured, recovered from illness;
կեղծել զ—, to feign sickness;
cf. Թօթափիմ, cf. Հինօրեայ.
ἁσθένεια, ἁρρωστία, μαλακία, νόσος aegritudo, infirmitas, morbus, languor. Վիճակ հիւանդի. խօթութիւն. ախտ. ցաւ. տկարութիւն.
Գուցէ պատահիցէ նմա հիւանդութիւն։ Զամենայն անկողինս նորա դարձուցանէ ի հիւանդութեան նորա։ Եթէ կեցցե՞մ ի հիւանդութենէ աստի իմմէ յայսմանէ։ Յանհնարին հիւանդութեան։ Անկայ ի հիւանդութիւն դժուարին։ Բժշկէ զամենայն հիւանդութիւնս քո։ Բժշկէր զամենայն հիւանդութիւնս, եւ զամենայն ախտս ի ժողովրդեանն.եւ այլն։
Նմանութեամբ.
Չա՛ր է նախանձ. ի հիւանդութենէս յայսմանէ լի են դատաստանք դատաւորաց։ Մերժել զհիւանդութիւնս այնոցիկ, որք զտունս պայծառս շինեն։ Հիւանդութիւնս այս (կոծոյ) առաւել յաղթահարէ զկանայս. քանզի պարծանս համարին զլալիւնս եւ զաղաղակս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18. եւ 16։)
Յորում ժամու հիւանդութիւն նախահօրն պատմի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Հիւանդութիւն է անձինն՝ մեղք. (Լմբ. սղ.։)
Զմեծագոյն հիւանդութիւն զանուսումնականութիւնն գործեն. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Թերառողջութիւն.
materiality.
Նիւթականութիւն. նիւթ. մարմին.
Նովին հիւթականութեամբ անպակաս յարուցանէ. (Նար. ղ։)
cf. Հիւթական.
Ի յայս հիւթաւոր բնակութիւն առաւել պարծի։ Երկրակոխ հիւթաւորն. (Նար. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. մծբ.։)
Չի՛ք հիւթաւոր խորհուրդ ի վերայ մտացս. (Լմբ. պտրգ.։)
to make lean, to extenuate, to emaciate.
decay, decline, dwindling away, leanness, marasmus, consumption.
Հիւծիլն. հալումն եւ մաշումն.
Մաշարական (կամ մաշարայական) ախտիւ ջերմացեալ հիւծմամբ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Խոր. ՟Գ. 46։)
ichneumon.
• (սեռ. -ի) «կոկորդիլոսին թշնա-մի մի փոքր անասուն է» Վրդն. ծն. Պիսիդ, վեցօր. տող. 977. գրուած է նաև հիլոս Յայսմ. մրտ. 21։
• -Յն. ὸλλος «նոյն նշ. ichneumon. կա-տուի մեծութեամբ մի անասուն է, որ կոկոր-դիլոսին վնասելու պատճառաւ պաշտւում էր հին Եգիպտացիներից» (Պիսիդ. վեցօր. տող 965, 976)։-Հիւբշ. 361։
• ՆՀԲ ծանօթ չլինելով յն. ὸλλος բա-ռին, փոխառեալ է դնում յն. εἰλως «ստրուկ, հիլոդ» բառից, մեկնելով այս «մասնաւռո ծառայ, արբանեակ», ՆՀԲ-ի այս բացատրութիւնը սխալ հասկանա-լով ՓԲ՝ հյ. հիւղոս բառին տալիս է նաև «ծառայ, պաշտօնեայ» նշանակութիւնը»
Բառ յն. ի՛լօս կամ էի՛լօս. εἴλως helos, mancipium. որպէս մասնաւոր ծառայ, արբանեակ. Անուն փոքրիկ ձկան, որ ասի թշնամի լինել կոկորդիլոսի.
Իբրեւ զհիւղոսն փոքրիկ, որ գտեալ ի քուն զկոկորդիլոս գազանն, եւ մտանէ եւ ուտէ զամենայն փորոտին։ Հաւն տրոքոս կերակրի ի մսոյ՝ որ մնաց յատամունսն հիւղոսի. (Վրդն. ծն.։)
consul;
փոխան —ի, vice-consul;
ի —տոջն, during the consulate of.
• , ի հլ. «փոխարքայ. կուսա-կալ» Ա. մկ. ժե. 16. Միսայէլ խչ. գրուած է նաև հիպատոս Անյ. պորփ. Սարգ. հիւպատ Եւս. քր. Արծր. հիպատ Եւս. քր. ա. 9, Ոսկ, եբր. 500. գործածուած է հիպատ «երկիր, գաւառ» նշանակութեամբ Սասն. էջ 39, 66. սրանցից են հիւպատեան «հիւպատոսներ» Խոր. բ. 47. հիւպատիկք Մխ. դտ. էջ 460. հիւպատոսական Սոկր. հիւպատոսութիւև Խոր. հիւպատութիւն Արծր. հիւպատաւորու-թիւն «հիւպատոսական աստիճան» Ասող. էջ 144 (չունի ՆՀԲ). գրուած նաև իպատոս Արձ. ԺԱ դարու (Վիմ. տար. էջ 27). արդի գրա-կանում ընդունուած է միայն հիւպատոս ձևը, «consul» նշանակութեամբ, որից էլ հիւպատոսարան, փոխ-հիւպատոս։ Առան-ձին տես անթիհիւպատոս, հիւպատի և հիւ-պատիկոս։
• = Յն, ὅπατος «հռովմէական հիւպատոս», ύπατεία «հիւպատոսութիւն», ὅπατιϰός «հիւ-պատոսական». որից փոխառեալ է նաև վրաց. იბატოხი իպատոսի, ვიმატოხი վիպատոսի «հիւպատոս». բուն նշանակու-թիւնն է «վերին, գերագոյն». հմմտ. ὸπὲρ «վեր, վերին» (Boisacq 1002)։-Հիւբշ. 361։
• Ուղիղ մեկնեցին նախ ՀՀԲ և ՆՀԲ։
ՀԻՒՊԱՏ կամ ՀԻՊԱՏ. ՀԻՒՊԱՏՈՍ ՀԻՊԱՏՈՍ. Բառ յն. ի՛բադօս. ὔπατος . որ ըստ լտ. գօնսուլ. consul. Բդեաշխ. իշխան հրամանատար. փոխարքայ. տարեւոր գործակալ կամ կուսակալ.
Ղեւկիոս հիւպատոս հռոմայեցւոց. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 16։)
Կացուցին հիւպատս եւ զօրավարս. (Արծր. ՟Ա. 15։)
Առաջի պոնտացւոյ պիղատոսի, եւ ոչ առ այլով հիւպատոսիւ. (Միսայ. խչ.։)
Հիպատք բրուտեանք. զհիւպատսն, եւ այլն. (Եւս. քր. ստէպ։)
Գիտեմք զքրիսաւորիէ հիպատոս ի հռոմ, բարեկամ պորփիւրի. (Անյաղթ պորփ.։)
Եթէ զթագաւորէ ասիցես, կամ զհիպատոսիցն պատուոյ. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
Ի ՀԻՒՊԱՏՈՋՆ, կամ Ի ՀԻՊԱՏՒՈՋՆ. իբր Ի Հիւպատոսութեան. յամի իշխանութեան այս անուն կամ այն անուն հիւպատոսաց, եւ կայսերաց հիւպատեամբ ճոխացելոց. յն. իբադի՛ա. ὐπατεία consulatus, Cos. Coss. իբր consule, consulibus. այսինքն առ հիւպատոսաւ, առ հիւպատոսօք.
Ի հիպատւոջն աւսոնիոսի եւ ղոբռիոսի։ Ի հիպատւոջն գրատիանոսի հինգերորդում, եւ յիւրում թէոդոսի յառաջնումն։ Ի հիպատոջն եւ այլն. (Սոկր.։)
Գործեցաւ այս ի հիւպատւոջն դիոկղիտիանոսի եւմաքսիմիանոսի. (ՃՃ.։)
ՀԻՒՊԱՏԻՔ կամ ՀԻՊԱՏԻՔ. ՀԻՊԱՏՔ. որպէս Հիւպատոսութիւն. ուստի ՏԱԼ ՀԻՊԱՏԻՍ կամ ՀԻՊԱՏՍ՝ է Վարել զպաշտօն հիւպատոսութեան, կամ ունել կայսերաց զայն անուն պատուոյ ամս քանի մի.
Թագաւորէ աւգոստոս ամս ՟Ժ՟Զ. եւ ետ հիպատիս ՟Ժ՟Գ. Տիբերիոս ամս ՟Ի՟Գ. եւ ետ հիպատիս ՟Թ ... (այլ ոք) ետ հիպատս ՟Ժ ... ետ հիպատս ՟Զ. եւ այլն. (Շիր. քրոն.։)
of a consul, consular.
consulate.
cf. Հիւպատոսութիւն.
ՀԻՒՊԱՏՈՍՈՒԹԻՒՆ ՀԻՒՊԱՏՈՒԹԻՒՆ. որ եւ ՀԻՊԱՏՈՍՈՒԹԻՒՆ. ՀԻՊԱՏՈՒԹԻՒՆ. Բդեշխութիւն. իշխանութիւն եւ ամն իշխանութեան հիւպատոսաց.
Պատիւ հիւպատոսութեան. (Խոր. ՟Գ. 21. 22։ կամ հիւպատութեան. Արծր. ՟Գ. 13։)
Առաջնոյդ ձերոյ բարեփառ հիւպատութեան. (Պրպմ. ՟Ի՟Թ. ձ։)
Ի հիւպատութեան դիոկղիտիանոսի. (Ճ. ՟Ա. որ եւ ասի, Ի հիւպատոջն։)
consulship, consular dignity.
ՀԻՒՊԱՏՈՍՈՒԹԻՒՆ ՀԻՒՊԱՏՈՒԹԻՒՆ. որ եւ ՀԻՊԱՏՈՍՈՒԹԻՒՆ. ՀԻՊԱՏՈՒԹԻՒՆ. Բդեշխութիւն. իշխանութիւն եւ ամն իշխանութեան հիւպատոսաց.
Պատիւ հիւպատոսութեան. (Խոր. ՟Գ. 21. 22։ կամ հիւպատութեան. Արծր. ՟Գ. 13։)
Առաջնոյդ ձերոյ բարեփառ հիւպատութեան. (Պրպմ. ՟Ի՟Թ. ձ։)
Ի հիւպատութեան դիոկղիտիանոսի. (Ճ. ՟Ա. որ եւ ասի, Ի հիւպատոջն։)
woven, plaited.
ՀԻՒՍԱԾՈՅ ՀԻՒՍԱԾՈՒ. Հիւսուածոյ. հիւսեալ. հիւսիւք կազմեալ. հուսած.
Ունէր հանդերձս հիւսածոյս ի տերեւոյ արմաւենոյ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
Հիւսածու թագաւ պսակեալ, եւ ոչ կռածու. (Վրդն. պտմ.։)
Յայլ օրինակս հիւսածու ասէ, որ է ի հերաց կազմեալ կանանց. (Նչ. եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 10։)
Միթէ եւ կոյսն հիւսածո՞յս եւ ընդելուզեալս մարգարտով զգենուցու. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
north-side, the north, northward;
ի — կղզւոյն, to the north of the isle.
ՀԻՒՍԻՍԱԿՈՂՄ կամ ՀԻՒՍԻՍԱԿՈՂՄՆ. Կողմն հիւսիսոյ. հիւսիս.
Եւ ընդ հիւսիսակողմ յերկայնութիւն քսան եւ հինգ հազար. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 10.) յն. ընդ հիւսիս. πρὸς βορρᾶν ad aquilonem.
Ի հիւսիսակողմն էր սեղան ողջակիզացն. (Նչ. եզեկ.։)
Իջանէ ի լերանցն՝ որ ի հիւսիսակողմանս դաշտին է. (Լաստ. ՟Ժ։)
north-wind, aquilon.
carpenter's shop.
(իբր հիւսանոց) Գործարան հիւսան. տիւրկէրի խանութ.
Եւ ոչ թէ ի հիւսնոցս երթայցես. (Բրսղ. մրկ.։)
carpentry.
τεκτονική fabrilis ars τεκτονία, τεκτοσύνη structura. Արհեստ եւ գործ հիւսան. հիւսնականն. հիւսնելն.
Զհիւսնութիւն փայտից գործել ըստ ամենայն գործոյ. (Ել. ՟Լ՟Ա. 5։)
Որպէս հիւսնութիւն, եւ փայտ՝ նորին ենթակայ. արդ հիւսնութիւն, եւ այլն. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
Ուսանիցի միայն զհիւսնութիւն. (Բրս. հց.։)
Ամենայն մարդ ընդունակ է հիւսնութեան. (Անյաղթ պորփ.։)
Որպէս ի դարբնութենէ դարբինն, եւ ի հիւսնութենէ հիւսն. (Եզնիկ.։)
texture, tissue;
tress, plait, braid;
entwining, interweaving, contexture, composition;
— բազմախորշ, ցանցակերպ, բազմանօթ, cellular, reticular, vascular texture.
Իր կամ բան հիւսեալ. հիւսք. շարամանութիւն. յօրինուած.
Արուեստական հիւսուածովք. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Ողբոցս հիւսուած։ Զայս հիւսուած բանի. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Ձ՟Ը։)
Կարօտի կատարեալ վարժիչ հիւսուածոյ բանից. (Երզն. լս.։)
cf. Հիւսածոյ.
Չուանք հիւսուածու. (Նախ. ել.։)
cf. Հիւսեմ.
cf. ՀԻՒՍԵՄ, եցի. (գուցէ լիցի եւ հիւսանեմ, սի)
Զգլխոյն հերս հիւսուն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Տե՛ս զիա՛րդ հիւսու զբանն. յաստուծոյ օգնելոյն, եւ յիւրոց կամաց. (Գէ. ես.։)
Փութացայ հիւսուլ իբրեւ զառասան հոգեւոր, եւ այլն. (Արշ.։)
Եհիւս զհեր գլխոյ իւրոյ. (Յուդթ. ՟Ժ. 3։)
Ոչ հիւսցին գէսք քո. (Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 17։)
Հիւսեալս ընդ միմեանս յանկուած վակասին. (Ել. ՟Լ՟Թ. 19։)
cf. Հիւսուած.
πλέγμα, πλοκή nexus, complicatio. Հիւսելն, իլն. հիւսուած.
Ի յօրինուած հիւսման պսակի։ Ի հիւսմանէ չուանի։ Կապարայօդ հիւսմամբ շարադրեալ (վիմաց). (Երզն. ՟Ժ։ խորան։ Վրդն. սղ.։ Արծր. ՟Ե. 2։)
Զմեզ յօդեցէ՛ք ի նոյն հիւսմամբ սիրոյ. (Գանձ.։)
Աստուծոյ՝ հոգւոյ եւ մարմնոյ՝ ի մի էութիւն երիցն հիւսմամբ. (Նար. կուս.։)
Ի հիւսման պատմութենէ պիտոյից։ Զհիւսումն հաւաստութեան առաջիկայ իրին. (Խոր. ՟Ա. 18։ Յհ. կթ.։)
hospitable reception, hospitality.
Մեծարելն եւ մեծարիլն հիւրընկալութեամբ.
Բազում հիւրամեծարութեամբ առ ի նմանէն պատուասիրեցայ. (Յհ. կթ.։)
hospice;
guest's apartment.
ξενοδοχεῖον hospitium, diversorium. Տուն եւ տեղի ընդունելութեան հիւրից. հիւրատուն. օտարանոց.
Կարգէ եւ վանորայս, օտարանոցս եւ հիւրանոցս։ Հիւանդանոցս կարգէր, եւ հիւրանոցս. (Յհ. կթ.։ Մեսր. երէց.։ Վրդն. պտմ.։)
Տեսանէր զվանորայսն, եւ զհագիստ հիւրանոցացն. (Պտմ. վր.։)
hospitality.
φιλοξενία hospitalitas. Մարդասիրութիւն առ հիւրս. օտարասիրութիւն. հիւրամեծարութիւն.
Զհիւրասիրութեան զհետ երթաք. (Հռ. ՟Ժ՟Բ. 13։)
Այնչափ գտան հիւրասիրութեամբն հաճոյք աստուծոյ, մինչ զի զաստուած հանդերձ հրեշտակօք ընկալան եւ պատուսիրեցին. (Շ. ընդհ.։)
Զհիւրասիրութեան բարիսն առ ամենեսեան ծաւալել. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Բազում հիւրասիրութիւն առնէին. (Մեսր. երէց.։)
evident, clear, visible, palpable;
evidently, visibly, in presence of.
Զաներեւոյթ ... ակներեւ տպիւ գծագրեաց։ Յաւել եւ զիւրեանցն ակներեւ տեսութիւն. (Նար. խչ.։ Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Դ։)
Դորա պատիւ ակներեւ յօրինակի անդ ցուցաւ։ Ահա ակներեւ յանդիման քեզ եւ ամենեցուն՝ յերկինս համբառնայ։ Անդ ակներեւ տեսանիւր զօրութիւնն Քրիստոսի. (Անյաղթ բարձր.։ Լմբ. համբ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
wink;
twinkling.
Բնական շարժմունքն լինին յակնթարթ մի. (Բրսղ. մրկ.։)
expect, to hope.
ԱԿՆԿԱԼԵՄ, ԱԿՆԿԱԼԻՄ կամ ԱԿՆ ԿԱԼՈՒՄ. Նոյն ընդ ԱԿՆ ՈՒՆԻՄ, ակն կալայ. ուստի ԱԿՆԿԱԼԵՍՑԻ, այս ինքն ակնկալեալ լիցի. προσδοκάομαι expector ԱԿՆԿԱԼԼԻ, կամ ԱԿՆԿԱԼԻ, իբր ակնկալելի, ակնունելի. προσδοκώμενος expectabilis եւ ԱԿՆԿԱԼԻՔ, իբր ակնկալութիւն։
Ե՛ն ինչ՝ որ աստէն մերձ են, եւ ե՛ն ինչ՝ որ ակնկալլիք։ Ակնկալլին բարի՝ ցանկութիւն է, իսկ անդէն մերձն՝ հեշտութիւն։ Ոչ նմանապէս զարհուրեցուցանէ չար՝ ակնկալլին, եւ ի վերայ եկեալն։ Յուսով հանդերձելոցն փառաց, եւ ցանկութեամբ ակնկալեաց բարեաց. (Նիւս. բն.։)
Յակընկալեացն վրիպէին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Փորձութեան ակնկալլի. (Տօնակ.։)
Զյարութիւնն զակնկալին հաւատացելոց։ Դիպուած ինչ բարւոյ լինիցի առանց աշխատութեանց եւ ակնկալեաց։ Ամենայնցն ակնկալիք դու ես ... Յանդգնութիւն էր ինձ այս. նաեւ յաստուածային կողմանէն պատժոց ակնկալիք. (Սարգ.։ Խոսր.։ Նար. երգ.։)
Երկայնամտեալ՝ ակնկալով դարձի ապաշխարութեան. իմա՛, ակնկալլով կամ ակնկալելով։ (Որպէս եւ Մանդ. ՟Ի՟Ա.)
cf. Ակնկալութիւն.
fascinated, enchanted;
—, առ —, scare-crow, bug-bear.
Ակնհա՛ր է, ասէ, մանուկդ. (Ոսկ. կող. ՟Ը։)
ԱԿՆՀԱՐ կամ ԱՌԱԿՆՀԱՐ. προβασκάνιον praefiscina, amuletum Խրտուիլակ առ ի ահիւ կամ յաչաղութեամբ հարկանել զաչս տեսողաց. գօրգուլուգ, ույուգ, էֆրէնճէ.
Զո՛ր օրինակ խալամ մի ի պարտիզի առ ակնհար է կանգնեալ. սոյնպէս եւ դիքն նոցա. (Թղթ. բարուք.։)
furrowed.
Ո՛չ մաճ ի ձեռն առնում, եւ ակօսաբեկ առնեմ. (Ոսկ. խչ.։)
that ploughs.
Ձգօղ զակօս. եւ Ձգելով զակօս. կամ հերկօղ, եւ հերկեալ.
Զեզն ամոլոյ՝ զգործունեայ եւ զակօսաձիգ. (ՃՃ.։)
Առաքեցան ի տեառնէ երկու երկու որպէս ամոլք ակօսաձիգք առ ի հերկել զբնութեան մերոյ անդաստան. (Տօնակ.։)
Մշակութիւնն հերձեալս ակօսաձիգս պատառեալ զերկիրն. (Ագաթ.։)
to plough.
Օրինակէ երկրի սերմանց զսերմ աստուածպաշտութեան, եւ յիշէ զակօսելն. (Խոսր. ժմ.։)
behold!
ἱδού, ἥδη ecce, en Ձայն նշանակ ցուցման առաջիկայ կամ մերձակայ իրաց եւ գործոց, որպէս եւ անցելոց իբր ներկայ առաջի եդելոց. նայէ՛, տես, մէյմալ նայիս որ. իշթէ, էօշթէ, հա՛, անէք, իյնէք.
Ահա փեսայ գայ։ Կի՛ն դու, ահա որդի քո։ Ահա մայր քո։ Եւ ահա եղիցիս համր։ Եւ ահա յղասցիս։ Ահա հրեշտակ Տեառն երեւեցաւ նմա։ Ահա կոյս յղասցի։ Գիտաց Յիսուս, եթէ ահա ամենայն ինչ կատարեալ է։ Ահա հուր, եւ ահա փայտ, եւ այլն։
Ահա՛ անկաւ ... Ահա դատաստան, ահա յանդիմանութիւն. (Նար.։)
Լիով ահա եւ անկարօտ վայելեն։ Յորոց մին զմշակին ահա ամբաստանէ ձեռաց. (Պիտ.։)
Ահա բառդ՝ ստուգութեան եւ մատնցոյց առնելոյ է։ Ահա ասելն՝ սպառնական իմն է բարբառ. (Գէ. ես.։ Երզն. քեր.։)
Ահա ասելն՝ յանկարծութեան նշանակ է։ Ահա ձայնդ առ այնոսիկ պատշաճի՝ որք ակն ունին եւ սպասեն տեսանել զոք. (Գէ. ես.։)
Թո՛ղ զի բազում անգամ իբր թարմատար վարի եւ ի զարդ։
εἵδη, ἥδη jam, modo, nunc, mox Արդէն. արդ. այժմ. կանխաւ, կամ փոքր մի յառաջ. այն ինչ. իսկ եւ իսկ. համայն. հէմէն.
Որք ունին ակնարկութիւն յահա ասացեալս։ Ահա ասելի է։ Յորժամ ահա բաւական է մեկնիչ գոլ սովորականաց անուանց եւ բայից։ Քանզի ահա որ երդնու, յանհաւանութիւն կարծիս տայ. (Փիլ.։)
Բազում ամանակօք ահա բնաւորեալ. (Արիստ. որակ.։)
Ի մուտս յահայ եղելոց տանցն. (Պտմ. աղեքս.։)
Զահա հասեալսն ի չափ խրատէ. (Նախ. ժող.։)
ԱՀԱ ԱՒԱՍԻԿ, ԱՀԱ ԱՒԱԴԻԿ, ԱՀԱ ԱՒԱՆԻԿ. Նոյն ընդ Ահա. ահաւասիկ. աւասիկ. աւադիկ. աւանիկ։ (Ոսկ. ես.։ Եփր. հռ. եւ Եփր. ՟ա. կոր. եւ այլն։)
terrified, dismayed, thunderstruck;
— առնել, to terrify, to frighten, to dismay;
— լինել, to be frightened or dismayed.
Որ բեկանէ ահիւ զսիրտ այլոց. ահացուցիչ. ահաւոր. սոսկալի. վախ ձգօղ, վախնալու. գօրգուլու, հէյպեթլի.
Ահաբեկ իշխանութեամբ սաստեալ։ (Ոսկ. գաղ.։)
Յահաբեկ լուսոյ ծագման քո տէր։ Յահաբեկ գալստեան Որդւոյն Աստուծոյ. (Շար.։) (Տօնակ.։)
Պահապանքն պակուցեալ ահաբեկ լինէին. (Շար.։)
"cf. Ահաբեկ առնել."
Ահաբեկ առնել. զարհուրեցուցանել. դողացուցանել. դղրդել. ահ արկանել. վախ տալ. գօրգութմագ.
Ահաբեկէր զլսօղսն ... Կամէին ահաբեկել զկոյրն, որպէս զի ուրասցի։ Ահաբեկեաց զնոսա ասացելովքս. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. գծ.։)
Ահաբեկեալ զամենայն ամբոխն. (Ագաթ.։)
Զարհուրիլ. ահաբեկ լինել.
Ահաբեկին ամենայն ազգք հաւատացելոց Քրիստոսի. (Ուռհ.։)
Յակովբ յեղբօրէն ահաբեկէր։ Ահաբեկեալք լինէին ի ժամանակէն, զի նսեմացեալ էր. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Ոչ երկեաւ ամբարիշտն, եւ ոչ ահաբեկեցաւ. (ՃՃ.։)
Ահաբեկեալ յահէ անտի զօրութեանց արարչութեան։ Բազումք ահաբեկեալ՝ սկսան զրահել պնդապէս։ Յուժգնութենէ կենդանեաց ահաբեկեալք. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Բ։ Յհ. իմ. պաւլ։)
terrible, alarming, frightful;
horrible, hideous, monstrous.
φοβερός, ἁπηνής terribilis, immanis, saevus Ահաւոր յոյժ. ահարկու. զարհուրելի. սոսկալի. դժնդակ. ահռելի. գօրգուլու, էօրֆլիւ, հէյպէթլի.
Յահագին մահուանէն։ Ահագին սպառնալեօք. (Ագաթ.։)
Ահագինք էին ի տեսանել։ Զթագաւորսն հզօրս եւ ահագինս. (Պիտ.։)
Ահագին է օրն դատաստանին։ Զի՞նչ պխնի տացուք յաւուրն (կամ յօրն) ահագին։ (Շար.։ Վրք. հց. ՟Բ։)
Շարժմանց ահագնից եղելոց ի Բիւզանդիոն. (Խոր. ՟Գ. 52։)
Լուաւ նա զահագին խրխնջիւն. (Պտմ. աղեքս.։)
Իբր մեծ եւ երեւելի, ծանր, եւ սաստիկ. բազում. անհնարին. շատ մենծ, չափէ ի դուրս. աճայըպ. հիքմէթլի, մէֆրէթ.
Կործանումն ահագին։ Պատկեր մի մեծ, եւ երեսք նորա եւ տեսիլ նորա ահագին յոյժ. (Յոբ. ՟Ժ՟Ը. 12։ Դան. ՟Բ. 31։)
Ահագին ծովուն։ Յահագին սրոյ. (Ագաթ.։ Եղիշ.։)
Ահագինս շինեաց աշտարակս. (Խոր.։)
Քան զո՞րպիսի երանութիւնս եւ մեծութիւնս այն չիցէ ահագին. (Սարգ.։)
Ահագին ի՞նչ են բանքս, եւ այնք չիցե՞ն ահագին, յորժամ եւ այլն. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Ահագին քաջութեամբ նահատակեալ. (Խոր. ՟Բ. 84։)
Հողմ ահագին։ Ահագին իմն դղրդմամբ։ Ահագին իմն շարժմանց եղելոց։ Ահագին մարտս. (Յհ. կթ.։)
Ստրջանալ Աստուծոյ՝ ահագին զգուշութեան (մեզ) նշանակ է։ Ահագին զգուշութեամբ յուշ արարեալ. (Ագաթ.։)
Հիանալով, եւ ահագինն գրաւելով տարակուսիւք. (Պիտ.։)
Յաղթ եւ ահագին ջուրց բազմութիւն. (Վեցօր. ՟Դ։)
Ահարկու օրինակաւ. անհնարին սաստկութեամբ. ահաւորութեամբ.
Ահագինս ի դիմի հարկանիլ, կամ հայել, կամ կրճտել զատամունս, կամ բարբառել. (Ագաթ.։ Խոր.։ Յհ. կթ.։ Եղիշ.։)
frightful, shocking to the sight;
horrible, hideous.
Ամպ լրթագոյն ահագնատեսիլ։ Զահագնատեսիլ կերպարանս նորա. (Նար. լ։ Լմբ. սղ.։)
to terrify, to affright.
Ահ արկանել. զարհուրեցուցանել.
Եղելովքն ահարկեալ զնոսա. (Ագաթ.։)
Ոչինչ պիտոյացան զգեստուց ահարկողաց. (Յհ. կթ.։)
Դեւք զարհուրին՝ ահարկեալ ի սմին զօրութենէ. (Շ. բարձր.։)
behold here, there or yonder.
ԱՀԱՒԱԴԻԿ ԱՀԱՒԱՆԻԿ ԱՀԱՒԱՍԻԿ. cf. ԱՀԱ. ἱδού, ἥδη ecce, en. իշտէ շու՝ պու՝ օ՛, շունտա՝ պունտա՝ օնտա. եւ այլն.
Ահաւադիկ ետու ձեզ զամենայն խոտ։ Ահաւանիկ ի խորանի անդ է։ Ահաւասիկ աստ է Քրիստոսն. եւ այլն։
Ահաւասիկն զյանկարծահասն ասէ եւ զանակնունելին. (Տօնակ.։)
Ահաւասիկ ե՛ս. (այս ինքն ահա ես պատրաստ կամ)։ Ահաւասիկ կամ. որ եւ ասի, Աւասիկ եմ. եւ այլն. հրամէ՛, ի՛նչ կհրամես. պույուր. իյնէկեմ.
cf. Ահաւադիկ.
ԱՀԱՒԱԴԻԿ ԱՀԱՒԱՆԻԿ ԱՀԱՒԱՍԻԿ. cf. ԱՀԱ. ἱδού, ἥδη ecce, en. իշտէ շու՝ պու՝ օ՛, շունտա՝ պունտա՝ օնտա. եւ այլն.
Ահաւադիկ ետու ձեզ զամենայն խոտ։ Ահաւանիկ ի խորանի անդ է։ Ահաւասիկ աստ է Քրիստոսն. եւ այլն։
Ահաւասիկն զյանկարծահասն ասէ եւ զանակնունելին. (Տօնակ.։)
Ահաւասիկ ե՛ս. (այս ինքն ահա ես պատրաստ կամ)։ Ահաւասիկ կամ. որ եւ ասի, Աւասիկ եմ. եւ այլն. հրամէ՛, ի՛նչ կհրամես. պույուր. իյնէկեմ.
cf. Ահաւադիկ.
ԱՀԱՒԱԴԻԿ ԱՀԱՒԱՆԻԿ ԱՀԱՒԱՍԻԿ. cf. ԱՀԱ. ἱδού, ἥδη ecce, en. իշտէ շու՝ պու՝ օ՛, շունտա՝ պունտա՝ օնտա. եւ այլն.
Ահաւադիկ ետու ձեզ զամենայն խոտ։ Ահաւանիկ ի խորանի անդ է։ Ահաւասիկ աստ է Քրիստոսն. եւ այլն։
Ահաւասիկն զյանկարծահասն ասէ եւ զանակնունելին. (Տօնակ.։)
Ահաւասիկ ե՛ս. (այս ինքն ահա ես պատրաստ կամ)։ Ահաւասիկ կամ. որ եւ ասի, Աւասիկ եմ. եւ այլն. հրամէ՛, ի՛նչ կհրամես. պույուր. իյնէկեմ.
that is to the left;
the ninth ancient month of the Armenians;
cf. Ամիս.
իբր Ահեկեան, այս ինքն ձախակողմեան. եւ մոլորեալ. վատթար.
Ահեկանացս կայից ուժգնութիւն տալով՝ յաղթեցի (աջոյս)։ Այլք յահեկանացն (հերեսիովտաց)։ Մի՛ յիշեր զիս ի հանդէս կորուսելոցն ահեկանաց. (Նար. Ի։ Յհ. իմ. երեւ.։ Բենիկ.։)
ԱՀԵԿԱՆ կամ ԱՀԵԿԱՆԻ. որ եւ ԱՀԿԻ (անհոլով). Անուն ամսոյ հայոց, որ ըստ անշարժ տումարի համեմատի ապրիլի եւ մայիսի. որպէս եւ քսանթիկոսն յունաց.
Մինչեւ յերեսունն ահեկանի ամսեան։ Յամսեանն ահեկանի. (Բ. Մակ. ԺԱ. 30. 33։)
that who is to the left.
ԱՀԵԿԵԱՅ ԱՀԵԿԻՆ ԱՀԵԿԻՔ. Ձախակողմեան. ահեկան. ձախինը. սօլտաքի. εὑώνυμος sinister, tra, laevus
Զոր միանգամ կարծես աջոյ կողման, զայսոսիկ նա կարծէ ահեկեայս։ Զո՞ր արդեօք կող. զահեկեա՞յն, թէ զաջոյն։ Զահեկեայ զարմունկնն ի դուրս կորզեալ. (Փիլ.։)
Տեսեալ արս ընտիրս ընդ նմա աջինս եւ ահեկինս։ Արս ընտիրս՝ աջինս եւ ահեկինս կազմէին. (Խոր. ՟Ա. 10։ Յհ. կթ.։)
Աջեացն եւ ահեկեացն հակառակօքն միաբանելովք. (Եղիշ. դտ.։)
Որով ընդ աջեացն եւ ընդ ահեկեացն ասի ի բաց որոշութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. Ահեկեայ.
ԱՀԵԿԵԱՅ ԱՀԵԿԻՆ ԱՀԵԿԻՔ. Ձախակողմեան. ահեկան. ձախինը. սօլտաքի. εὑώνυμος sinister, tra, laevus
Զոր միանգամ կարծես աջոյ կողման, զայսոսիկ նա կարծէ ահեկեայս։ Զո՞ր արդեօք կող. զահեկեա՞յն, թէ զաջոյն։ Զահեկեայ զարմունկնն ի դուրս կորզեալ. (Փիլ.։)
Տեսեալ արս ընտիրս ընդ նմա աջինս եւ ահեկինս։ Արս ընտիրս՝ աջինս եւ ահեկինս կազմէին. (Խոր. ՟Ա. 10։ Յհ. կթ.։)
Աջեացն եւ ահեկեացն հակառակօքն միաբանելովք. (Եղիշ. դտ.։)
Որով ընդ աջեացն եւ ընդ ահեկեացն ասի ի բաց որոշութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
formidable, terrible.
Ահեղ իմն է տեղիս այս։ Գազանն չորրորդ՝ ահեղ եւ զարմանալի։ Զգազանսն վառեալ պատրաստէր յահեղ պատրաստութիւն. եւ այլն։
Զահեղ հրամանն։ Յահեղ մրրկէ։ Զանունն ահեղ ... Ճառագայթիւք ահեղ բարձրութեան. (Եղիշ.։ Յհ. կթ.։ Նար.։)
Յայնմ աւուր ահեղին։ Ահեղիցն նմանեալ հրեղինաց դասուցն. (Շար.։)
Այն՝ որ սողայ նման օձին, ահեղ գոչէ ըստ առիւծին. (Յիսուս որդի.։)
wonderful, prodigious, formidable, awful.
Ահեղ կերպարանօք կամ տեսլեամբ. ահաւոր. մեծավայելուչ. հրաշափառ. ահռելի, եւ փառաւոր, սոսկալի.
Զահեղակերպ զաստուածութիւն քո ցուցեր ի լերին քո ընտրելոց. (Գանձ.։)
Որ յահեղակերպ աթոռ նստիս։ Որ յահեղակերպ հայրենի կառս։ Ահեղակերպ փայլմամբ։ (Շար.։)
Կաճառք հրեղինացն, եւ անճառ բնութիւնք ահեղակերպիցն. (Բենիկ.։)
Զկնի երիցն գազանաց տեսեալ չորրորդ ահեղակերպ եւ զարմանալի. (Համամ առակ.։)
to terrify, to intimidate.
Խորհրդակից եղէ, ահեցի, սաստեցի. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Ոչ ահեսցէ զիս առ դարեհիւ կռիւն։ Զքեզ ահեալ ոչ պակուցանեն. (Պտմ. աղեքս.։)
Հարուածեալք էին, եւ ահեալք։ Հրեշտակք ի տեսլենէ փառաց նորա միշտ յահեալք են. (Ագաթ.։ Խոսր.։)
frightful, horrible, terrible.
Որ ահ ընկենու յայլս. ահարկու. վախ ձգօղ. եօրֆլիւ, գօրգունճ.
Ահընկէց երազ տեսանէ. (Ոսկիփոր.։)
vexation, grief.
Աղեաց խարշումն. այրուցք սրտի. խշխշուք.
Անշէջ հրոյն աղախարշանքն. (Ոսկ. եբր. ՟Ա։)
born of a female slave or maid-servant.
Ծնեալն յաղախնոյ. ծնունդ Ագարայ, որ եւ ԱՂԱԽՆՈՐԴԻ.
Աղախնածին որդիքն Հագարու. (Երզն. քեր.։)
Աղախնածինքն զազատածին մանկունս (հալածեցին)։ Աղախնածին սեռ (որ յԱգարայ). (Անան. եկեղ.։ Սկեւռ. լմբ.։)
tender, delicate, young.
գտանի գրեալ եւ ԱՂԱՐԾԻ. Բառ անյայտ՝ իբր Երախայ, մատաղ. կամ Համախումբ որպէս խաշն դիմեալ յաղ.
Անկեալ աղաչեն աւասիկ ամենայն աղածրի երամ երամ բազմութիւն տղայոց. յն. ամենայն կամ համօրէն բազմութիւն տղայոց. (Գ. Մակ. ՟Զ. 12։)
wet with rain.
Թացեալ յանձրեւոյ. անծրեւէ թրջած, խխում եղած.
drop of rain.
Շիթք անձրեւի թուեալք առ Աստուծոյ.
Հանէ զամպս, եւ ժողովէ զանձրեւաթիւս. (Ագաթ. ա՛յլ ձ. զանձրեւաշիթս։)
that engenders rain;
copious.
Անձրեւածին ամպք. (Կոչ. ՟Ժ։ Ոսկ. ծաղկզրդ.։ Սիսիան.։ Անան. ի յհ. մկ.։)
Նմանութեամբ, իբր յորդառատ. առատահոս.
Վարդապետութիւն անձրեւածին. (Կոչ. ՟Զ։)
Անձրեւածին աղբիւր. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
fine rain.
Դոյզն եւ թեթեւ անձրեւ. (եթէ չիցէ գրելի անձրեւակիր).
Զծիածանն գիտեմք. յորժամ արեգակն զճառագայթս ընդդէմ անձրեւակի ամպոյն արկանիցէ. (Կիւրղ. ծն.։)
that gives or engenders rain.
Ամպ պարգեւաձիր. (Նար. կուս.։)
Ով ցօղոյն կենաց՝ հօրէն լուսոյ իջեալ, ամպ անձրեւաձիր՝ ծարաւելոցս յարբումն. (Տաղ.։)
to fall like rain.
Հաց անձրեւասցի, եւ վէմ աղբիւրասցի։ Ծովն բաժանեցաւ, հացն անձրեւացաւ. (Ածաբ. պասեք. եւ Ածաբ. կիպր. եւ Ածաբ. մակաբ.։)
cf. Անձրեւաթիւք.
Շիթք անձրեւի. եազմուր տամլասը.
Որ հանէ զամպս, եւ արգելու զհողմս ... եւ գալարեցուցանէ զչոր գօսացեալս, եւ ժողովէ զանձրեւաշիթս. (Ագաթ. ա՛յլ ձ. զանձրեւաթիւս։)
to rain, to shower, to pour down;
անձրեւէ, it rains.
ὔω. pluo, irrigo. Ածել զանձրեւ, կամ որպէս զանձրեւ տեղալ. ցօղել. ոռոգանել. եազտըրմագ.
Եթէ ոչ տեղասցէ, եւ ոչ անձրեւեսցէ զզգալին՝ Աստուած, եւ ոչ անձրեւեցելոյ ... եւ այլն. (Փիլ. այլաբ.։)
Զցօղն հայրաբուխ անձրեւեցար. (Շար.։)
Անձրեւես երկաքանչիւրոցն։ Կաթուածոց աչաց ... եղիցի եւ յիս անձրեւեալ։ Ձրից՝ որ ի բարձրելոյն ինձ անձրեւեցաւ։ Կաթիլ մի կաթին քումդ կուսութեան յանձն իմ անձրեւեայ։ Իւղս այս անձրեւեալ. (Նար.։)
Անձրեւեցեր զհուրն Սոդոմայ. (Լմբ. սղ.։)
Գեդէոն նկարեաց անձրեւովն ի գեղմն ... զցամաքիլն հրէիցն, եւ զանձրեւիլն աշխարհի. (Նախ. դտ.։)
ԱՆՁՐԵՒԷ, եաց, ել. չ. դիմազ. Անձրեւ գայ. անձրեւանայ. որպէս զանձրեւ իջանէ. տեղայ.
Յորժամ անձրեւէ, հարկ է իմաստնոյն՝ թէ արտաքոյ ուրեք շրջել, թանալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Մի՛ լիցի ինձ ամպել, եւ ոչ անձրեւել։ Անտի անձրեւաց հուրն Սոդոմայ։ Ի յամպոց մաքրոց անձրեւեալ. (Նար.։)
inconvenient, unbecoming;
անճահս, unseemly.
ἅτοπος, ἅκαιρος. absurdus, importunus, ineptus. Ո՛չ ի ճահ. անպատշաճ. անվայելուչ. անտեղի. տարադէպ. անշուք. անպիտան. ուսլուպսուզ, օրանսըզ, եագըլըգսըզ.
Եւ է՛, որպէս վարկանիմ, ոչ անճահ իրն. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Ուռուցեալդ յանճահ ճարտարութենէ։ Անճահ առասպելք. (Սեբեր. ՟Է։)
Անճահ եւ վնասակար միաբանութիւն. (ՃՃ.։)
Անճահ իմն թուի. (Տօնակ.։)
ԱՆՃԱՀ. ԱՆՃԱՀՍ. Յանպատշաճս. անվայելչաբար. տարադէպ. անշնորհք կերպով.
Անճահս աքսոտեմ։ Անճահս (կամ անհաճս. յն. անհամս) իմն կաքաւեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
not brilliant, gloomy.
ἁφεγγής, ἁλαμπής. splendore vel lumine carens. Անմասն ի ճաճանչից. աննշոյլ. անլոյս. նսեմ. մթագին. ըշըգսըզ.
Ընդ անճաճանչ յիմարութեան առագաստաւ. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 3։)
Անճաճանչ խաւար. (Ոսկ. հռ.։ Դիոն. երկն.։ Շ. հրեշտ.։)
Անճաճանչ անգիտութիւն, կամ չարութիւն։ Ուսուցանելով հրաժարել յանճաճանչիցն՝ ի լուսաւորականսն ածել. Դ(իոն. եկեղ.։)
Անճաճանչ ի ծագմանէ աւետարանական լուսոյն մնացաք. (Ասող. ՟Գ. 21։)
Երկար ժամանակաւ անճաճանչ լինիմ ի լուսոյ. (ՃՃ.։)
Եւ անճաճանչ խաւարային, իբրեւ ըզտուն գոլով մըթին. (Յիսուս որդի.։)
unrecognizable.
ἅγνωστος. ignotus. Որ ինչ դժուարաւ ճանաչի. անծանօթ.
Ծանիցուք զանճանաչելին. (Բրս. սղ.։)
cf. Անշաւիղ.
ἅνοδος. invius. Ուր չիք ճանապարհ. անկոխ, անգնալի. եօլսուզ. իզսիզ.
Ի դժուարագնաց յանճանապարհ վայրս։ Ընդ անկոխ հետեւել, եւ ընդ անճանապարհ. (Փիլ. իմաստն. եւ Բագն։)
Անցուցանել ընդ անճանապարհ տեղիս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Յահագին անապատիս յայսմիկ, զի անճանապարհ եւ անջուր է. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Նմանութեամբ՝ անտեղի տալի.
Նոյն եւ անճանապարհ ի չար խորհրդոցն ընթացից. (Լմբ. սղ.։)
ԱՆՃԱՆԱՊԱՐՀ. ἁνοδία, ἁνοδίαι. iter impervium, invia, devia. Անճանապարհ վայր. անկոխելի տեղի կամ շաւիղ. զարտուղի ճանապարհ. սարփ եէր.
Ամենայն ջրայնոց կառավարեալ՝ ընդ անճանապարհն հետաձգէր. այս ինքն ընդ ծով. (Ճ. ՟Ա.։)
Վրիպեալ՝ յանճանապարհ խոտորեսցիս։ Անուղղելի բարքն ընդ անճանապարհ վարին։ Ընդ անճանապարհս մոլորեալ։ Յանճանապարհս զարտուղեալք. (Փիլ.։)
that fasts, fasting;
without eating.
ἅγευστος. impastus, jejunus, qui non gustavit. Որ ոչ ճաշակէ. անսուաղ. անմասն ի ճաշակաց մարմնոյ կամ հոգւոյ.
Անճաշակ լինելով՝ զճաշակաց պտղոյն քաւեալ զպարտիս։ Որ անճաշակ լինելով զբազմաժամակեայ աւուրբք. (Շար.։)
Ի փափուկ կերակրոց անճաշակ լինիմք յաւուրս պահոց. (Սիսիան.։)
Յերկնային բարեացն անճաշակք։ Անճաշակ հոգեւորական իմաստից. (Սարգ.։)
Անճաշակ ի բարեացն վայելմանէ։ Ի կէս աւուրցն ելանեն ի կենցաղոյս՝ անճաշակք ի ծերութենէ. (Պիտ.։)
ineffable, unspeakable.
ἅρρητος, ἁμύθητος, ἁνέκφρατος , ἁνεκλάλητος. ineffabilis, infinitus. Զոր չէ մարթ բանիւ ճառել՝ վասն մեծութեան, անհասութեան, գաղտնութեան. անպատմելի. անպատում. անթարգմանելի. անբաւ. գաղտնի. խորին. վասֆ օլունմազ. տիլէ վասֆէ կելմէզ.
Լուաւ զբանս անճառս. անճառ եւ փառաւորեալ խնդութեամբն. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 4։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 8։)
Զանբաւ եւ զանճառ տեսութիւնս։ Զանբաւ եւ զանճառ զանազանութիւնս։ Անբաւ եւ անճառ արկածս չարեաց. (Փիլ.։)
Շնորհաց անճառից։ Հնարիւք անճառիւք։ Գովեստս անճառս։ Անճա՛ռ է ասել։ Անճառ է քան զօրինակ։ Հոգւոյդ անճառի։ Անճառ ես բանից։ Անճառ ի սերովբէից։ Զանճառիցն իմոց իբր զճառելեաց գիտողին։ Որ ինձ անճառն է, քեզ համարեալ է։ Խորութիւնք անճառիցն կնքեցելոց։ Յանդիմանեսցին անճառք։ Սերք սերմանց անճառից. (Նար.։)
Մնան զանազան չարութիւնքն անճառ ի սահմանի. (Լմբ. ատ.։)
Անճառ ժամուք, անհամար րոպէիւք. (Վեցօր. ՟Զ։)
Սրբոյն Սարգսի անճառ պատմութեանն քննութիւն. իմա՛, որ անյայտ էր մնացեալ. (Շ. թղթ.։)
որպէս անարժան ի ճառել. անասելի. զոր չէ՛ օրէն ի բերան առնուլ. անլուր. ամօթալի. գարշ. ἅρρητος. nondicendus, infandus, nefandus. անըլմասը նալայըգ.
Առ անճառ ցնորս, առ այն՝ զոր ես եւ ոչ ի գրի իշխեցի առնել. (Եւագր. ՟Ե. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Է։)
Հարկաւորէր ասել զանճառս հայրենիս. իսկ նա զլեզուն ծամեալ ի բաց եթուք. (Նոննոս.։)
Եթէ յանճառս հպեսցի՝ ի մայր կամ ի մօրու. (Կանոն.։)
Միաշուրթն լեզուաւ գումարեալ հակառակ բարձրելոյն զանճառն խորհէին խորհուրդ. (Անան. եկեղ։)
Զանճառսն եւ զանասելին ի հարկէ ի վեր հանեն։ Անճառ անիրաւութիւնք։ Հիւանդութեանց անճառից. (Փիլ.։)
Անճառ անմաքրութիւն. (Կլիմաք.։)
ԱՆԴ ԱՆՃԱՌՔ, ռից. Կրկին բառ է, թէեւ կից գրեսցի. cf. ԱՆԴ, ա. Որ ինչ անդ ի հին օրէնս անճառք կամ գաղտնիք խորհրդաւորք կային.
Սրբութեանցն անդ անճառից գերազանցեալ նոր սրբութիւն. (Նար. ՀԵ։)
without rays, without light.
ԱՆՃԱՌԱԳԱՅԹ ԱՆՃԱՌԱԳԱՅԹԱՁԵՒ ἁφεγγής. որ եւ ԱՆՃԱՃԱՆՉ, ԱՆՆՇՈՅԼ. Ոչ փայլուն. եւ ուր չհասանեն ճառագայթք արեւու.
Եթէ ոչ կազմես զպատրոյգն, խստացեալ՝ անճառագայթ լինի, եւ աղօտանայ. (Եփր. աւետար.։)
Անճառագայթ է տեղին այն, եւ ստռուցեալ միշտ կայ մնայ։ Զանճառագայթաձեւն եւ զերկրայինն (մասն զմրխտոյ) յեսանաւն մաշելով. (Նիւս. երգ.։)
very wonderful, prodigious
Անճառ եւ հրաշալի. սքանչելի անճառութեամբ.
Անճառահրաշ զօրութեամբ ստեղծեր զԱդամ. (Շար.։)
cf. Անճառ.
Անճառելւոյ հասեալ շնորհի. (Անյաղթ բարձր.։)
Անուամբդ անճառելեաւ։ Անճառելեաւ քո սիրովդ. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Ծ։)
Լուաք զզազիր ամբարտաւանութիւնն, որ անճառելի հայհոյութեանն է ծնօղ. (Կլիմաք.։)
Ծամեաց զլեզուն ... վասն եւ ոչ բնաւին ասելոյ զանճառելիսն։ Զամուսնութեան զանճառելիսն. (Նիւս. բն. եւ Նիւս. կուս.։)
Ո՞վ ոք զանճառելիսն (յիշեաց), եւ ոչ խռովեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Թ։)
Կշտամբեցից զքեզ անճառելի մահուամբ. (Պտմ. աղեքս.։)
Անճառելի ցնորիւք ի տուէ եւ ի գիշերի. (Խոսր.) իբր դժուարապատում։
Կամ իբր թաքուն, անյայտ, խորք երկրի.
Ընչեղութիւն յերկիր մղի, եւ յանճառելիսն պահի. (Բրս. ընչեղ.։)
(Թռչունք) զԱստուած օրհնեն անճառելի ձայնիւք. (Ածաբ. ի նոր կիր.։)
unskilful, incapable;
irreparable, irremediable.
ἁμήχανος, χαλεπός. impossibilis, difficilis. Ուր չիք ճար. անհնար անհնարին. դժուարին եւ անվրէպ. ջարէսիզ. պ. նաջար.
Անճա՛ր է ինձ՝ մարդասէր գոլով՝ անմարդի ինչ խորհել. (Ոսկ. ղկ.։)
Անճարս եւ դժուարս նորոգ չարիս գործէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ոչ անճար լինել եւ ոչ զնա շահել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 23։)
Հանճար ստուգաբանի՝ անճարիցն ճար. եւ զի՞նչ անճար եւ անյոյս ընթացք քան զմարդկան։ Հանճար ստուգաբանի անճար. այս ինքն թէ առանց խափանածոյ իմիք կատարի։ Անճար պատահմանն զգաստացուցանօղ բանին ոչ հաւանին։ Լսես ի խրատողէն զանճարիցն բանս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
to be incapable;
to be without remedy, to despair.
Անճարացան այնուհետեւ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)
without posterity;
— առնել cf. Անճիտեմ.
Եւ այլ ոչ եղեւ անդ վաղամեռ եւ անճետ. (Եփր. թագ.։)
Ոյր ոչ գուցէ ճետ. անորդի. անզաւակ. ճէտտի՝ զաթը օլմայան.
Զի բնաւին անզարմ եւ անճետս թողցէ. (Մագ. ՟Լ՟Գ։)
to destroy the race of, to extirpate the posterity of.
Զբազումս ազգատս արարեալ անճիտեաց. (Բուզ. ՟Դ. 19։)
not envious, not malicious.
Անմախասէր դիտաւորութեամբ։ Անմախասէր խրատուքն. (Պիտ.։)
immortal.
Անմահ անուն, կամ յիշատակ. (Խոր.։)
ἁθάνατος. immortalis, ἁκήρατος. incorruptus. Որում ոչ տիրէ մահ. որ ոչն մեռանի. միշտ կենդանի. մշտնջենաւոր. տիրապէս ասի զԱստուծոյ, եւ զհոգւոյ, եւ լայնաբար զայլոց իրաց՝ որ են մշտատեւ, անեղծ, անանց, մնացական. էօլմէզ. պագը.
Աստուածայինն եւ անմահ եւ բոլորիցս իշխեցօղ բնութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
Անմահ տեսակ (այս ինքն ի բնէ, որ է Աստուած). (Պիտ.։)
Անմահիւն անմահանայք. (Խոսր. պտրգ.։)
Յանմահից իմն կարգի դնէր զինքն. (Եղիշ. ՟Ա. որպէս եւ հեթանոսք ասէին)
Զբեկումն առիւծուն անմահ, այս ինքն սատանայի. (Եղիշ. դտ.։)
Կոյսք ոչ մահացու ծննդոց, այլ անմահից բաղձացեալք. (Փիլ. տեսական.։)
Արդարութիւն անմահ է. (Իմ. ՟Ա. 14։)
Որդանցն անմահից։ Անմահ զօրութիւն. (Նար.։)
Անմահ չարութիւն. (Եղիշ. դտ.։)
Տունկ անմահ. (Շար.։)
Պտղովք անմահիւք. (Փիլ.)
Անմահ զենումն, կամ ապականութիւն, կամ սատակումն. (Նար.։ Խոսր.։) (Ագաթ.։)
Անմահ մահուն դառնութիւն։ Մահուն անմահի։ Ի մահուանէ յանմահուանէ (այս ինքն յանմահէ). (Յհ. կթ.։ Նար.։ Վրդն. սղ.։ Իսկ Լմբ. սղ.)
Անմահ է մարդոյս կամքն ի կենցաղս. իմա՛ կամի անմահ լինել եւ յաստիս։