cf. Գեղեցկադէմ.
Գեղեցիկ հասակաւ եւ կերպարանօք. գեղեցկատեսիլ.
well shaped, handsome, graceful.
εὕμορφος, εὑμορφότατος formossus, speciosus Գեղեցիկ կերպարանօք. գեղեցկատեսիլ, գեղեցկազան.
to become handsome.
Գեղեցկանալ պարտ է բարիոք ծառայելով մանաւանդ՝ քան եթէ բարիոք իշխելովն՝ նախ իսկ օրինացն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
beauty, charms, graces, delicacy, gentility, decency, neatness, elegance;
ornament, enamel, flower, embellishment, bloom;
— տեղւոյ, amenity.
Եւ ետ բարձրեալն շնորհս եւ գեղեցկութիւն առաջի նեմեսարայ. (Տոբ. ՟Ա. 23։) յն. տեսք, իբր կերպարան հաճոյական։
strong or intense desire, eagerness, wish, longing.
Բարեկամացս գեղձումն այսքան փղձկի ի դորա ողորմելիսդ՝ որ վասն իմ, կերպարանք. (Լմբ. պտրգ.։)
dancing music;
dancing with singing;
pomp, show.
Զամենայն զերգսն վնասակարս, եւ զաղտեղութեան գեղօնս, ուր ... եւ պարք են. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
Միթէ ի գեղօ՞ն (կամ ի գեղաւ) յառնիցես, եւ ի ցոյց շպարիցի. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը.) յն. մի բառ, իբր պաճուճանք հանդիսի։
ground, earth, soil, land, place;
զգետնի, ընդ —, ի գետնի, ի —, on the ground, in the earth;
կորացեալ մտանել or պշնուլ ընդ —, covered with confusion to look on the ground;
անկեալ ի — երկիր պագանել, prostrated to worship;
հարկանել զգլուխն ի —, to knock one's head on the ground;
զարկանիլ, հարկանիլ զգետնի, to throw one's self violently on the ground;
զարկուցանել, հարկանել զգետնի, cf. Զգետնեմ;
գետնի աղիք or պտուղ, earth-worm.
like a river.
Լիպարք (կզղիք) եւ ետնէ (լեառն) հոսեն բազում անգամ զհուրն գետօրէն. (Արիստ.։)
supernatural;
sublime, excellent, divine.
Որպէս զմիութիւն եւ միակ վասն պարզութեան եւ միութեան գերաբուն անբաժանութեան։ Գերաբնից պարգեւաց։ Գերաբնիցն տեսութիւն։ Գերաբնիւ զօրութեամբն. (Դիոն.։)
supreme, sublime, excellent, superior, eminent.
Գերագոյն վնասակարութիւն, պարսաւանք, տռփանք. (Պիտ.։ Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Աստուածանմանութիւնն՝ գերագոյն պարգեւի վերին զուարթնոց). (Դիոն.։)
excellent, sublime, eminent, superior, magnificent, extraordinary;
— իմն օրինակալ, excellently, eminently, supremely.
Գերազանց բանի՝ պարգեւ։ Ընդ անօրէնս համարելն գերազանց է քան զչարչարելն եւ մեռանել. (Սկեւռ.։)
cf. Դաշտացուցանեմ.
Դաշտել յատակել զպարիսպս աշտարակացն. (Եփր. թագ.։)
to turn, to turn about, to return, to go or come hack again;
to repair;
to be converted;
— յետս or ընդ կրունկն, to recede;
ընդէմ —, to object, to resist, to oppose;
— ի քրիստինէութիւն, to become a christian;
— առ Տէր, to repent, to reform;
— յաստուծոյ, to rebel against God;
— աւուր, to draw towards night;
ի — տարւոյն, the year after;
ի ղէն —, to arm one's self, to take arms.
Դարձցի սրտմտութիւն բարկութեան տեառն յիսրայէլէ։ Դարձեալ էք ի նմանէ (յաստուծոյ)։ Դարձան իւրաքանչիւր ի ճանապարհաց իւրեանց չարաց.եւ այլն։
Հող էիր, եւ ի հող դարձցիս։ Զգաւազանն՝ որ դարձաւ յօձ։ Դարձցիս յայր այլ։ Դարձցին ձորք նորա ի ձիւթ։ Դարձան երեսք ամենայն ի գոյն դալկան։ Դարձան ի սուգ օրհնութիւնք պարուց մերոց։ Զիա՞րդ դարձար ինձ ի դառնութիւն որթդ օտարացեալ։ Ի գութ դարձաւ։ Սրտմտութիւն բարկութեան յողորմութիւն դարձաւ.եւ այլն։
bitterness, disgust, sharpness, gall, distaste;
grief, displeasure, vexation;
rigour;
enormity;
mordacity.
Դառնութեամբ յանդիմանէին զամպարշտութիւն թագաւորին. այսինքն դառնապէս, չարաչար. (Ճ. ՟Ա.։)
order, rank, division, body, class;
choir;
place;
lesson, precept, dictate, instruction;
— ասել ումեք, to lecture, to read, to teach.
(լծ. յն. դա՛քսիս, դա՛ղմա. եւ թ. տիղ, տիղի) τάξις, τάγμα, χορός coetus, chorus, cohors, ordo եւ այլն. Բազմութիւն կարգաւորեալ, եւ կարգ ի բազմութեան. որպէս որոշեալ խումբ, գունդ, հոյլք, ջոկ, պար. երախան.
Եօթն դաս պարուց. (՟Բ. Թագ. ՟Զ. 13։)
cf. Դաս դաս.
Յիւրաքանչիւր ապարանիցն դասադաս մտանէին. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 18։)
desertion
Տե՛ս, մի՛ դատապարտեալ զքեզ ինքն ի դասալքութիւնն գրեսցես. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
order, sign;
enrolment;
choir;
hierarchy;
category.
Դասակարգութիւն եկեղեցւոյ, կամ անմարմնականացն պարուց. (Լմբ. եկեղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)
of the same order or class;
colleague, comrade.
Կարգեալ ի նոյն դաս. խմբակից. պարակից. ձայնակից.
to be in the same class or society, to enrol one's self.
ԴԱՍԱԿՑԵՄ ԴԱՍԱԿՑԻՄ. Դասակից լինել. համադասիլ. պարակցիլ.
Հրեշտակացն պարք պաշտպանեալ, ընդ առաքելոցն գումար դասակցեալ. (Նար. կուս.։)
the first of an order or class;
chorister, precentor, master of the choir.
ταξίαρχος, ταξιάρχης ordinum ductor, praefetus cohortis, tribunus, centurio Պետ եւ գլուխ դասու յոր եւ է կարգի. դասագլուխ. պարագլուխ. մանաւանդ՝ Զօրագլուխ, կամ հազարապետ.
Դասք եւ դասապետք վայելչական պարուց։ Դասապետք հրեշտակացն անեղծից. (Նար. առաք. եւ Նար. խչ.։)
to put in order, to order, to arrange, to distribute;
to enrol, to associate.
Դասել ընդ բարիսն։ Ի մի շար, կամ ի սոյն կարգ դասեալ։ Դասիմ ի պարս հեզոց։ Նախնի դասեցի զթշնամեացն իմոց աղերսանս։ Առաջին դասեալ զմարդասիրութիւնն. (Նար.։)
to bring up, to educate, to instruct, to train up, to discipline.
Դաստիարակել պարտ է հրահանգիւք զայսպիսիքս. (Պղատ. տիմ.։)
Միանձունք զորովայնս դաստիարակեցին պարկեշտութեամբ. (ՃՃ.։)
lawsuit, cause, litigation;
justice;
— վարել, դնել, to proceed, to sue in law, to bring an action;
— առնել, to do justice;
to judge a lawsuit;
— տալ հատուցանել, to judge one's self, to condemn one's self, to be condemned;
ի — կոչել, to summon, to cite.
Ընդ ոգւոյ իւրում դատ։ Ընդ անշունչ կերպարանիս մի՛ ի դատ քննութեան մտցես. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Կ՟Զ։)
to accuse, to denounce;
to oppose.
Ոչ որպէս դատապարտեալ, այլ որպէս դատախազեալ. (ՃՃ.։)
sentence;
condemration, proscription, censure, fulmination.
ψήφισμα, ψῆφος decretum, sententia, suffragium, calculus Կնիք դատի, մանաւանդ դատապարտութեան. վճիռ. դատավճիռ. քուեայ. որոշումն ատենի.
Զպարտեացն մերոց խզեալ զդատակնիք. (Պտրգ. իբր մուրհակ վճռոյն, ձեռագիր յանցանաց։)
that speaks in vain.
Ի դատարկաբան բանից բազմաց պարապեցո՛ զանձն քո. (Կոչ. ՟Ա. յն. ի դատարկ բանից։)
Ընդ դատարկաբանին (կամ դատարկ բանին) պատասխանի տալ պարտ է. (Վրք. հց. ՟Բ. ձ։)
leisure-time.
Ուր իցէ անգործութիւն, կամ պարապորդ ժամ.
emptyhanded, without a present, without offering.
Ունայնաձեռն. ձեռնունայն. ձեռքը պարապ, ընծայ չունեցօղ՝ տալու, կամ առած.
to be vacant, void;
to be empty;
to be useless;
to be idle or unoccupied.
ἁργέω, ἁργός εἱμί otior, otiosus sum Անգործ լինել եւ կալ. խափանիլ գործոյն, եւ ի գործոց. պարապ կենալ.
Պարտ էր յամենայնէ դատարկանալ, զի սիրոյն աստուծոյ պարապէաք։ Դատարկանալ յամենայն չարեաց. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։ եւ Սարգ. յկ. ՟Ե։)
cf. Դատարկակեաց.
uselessly.
Վայրապար. ի զուր. առանց խորհրդոյ. ... յն. ἀπλῶς պարզապէս. լոկ.
blackguard, rogue, rover, vagabond;
— կեանս վարել, to play the blackguard.
Անգործ եւ որովայնապար. դատարկասուն. յն. որովայն անգործ. լտ. որովայն ծոյլ.
to empty, to evacuate, to clear;
to exhaust.
Խափանել ի գործոց. անգործ անցուցանել. ի դերեւ հանել. ունայնացուցանել. պարապ անցնել.
Ոչ զամենայն ինչ յաղօթս սրբոցն ապաստան արարեալ՝ զանձինս պարտ է դատարկացուցանել. (Ոսկ. ՟բ. թես.։)
Եւ Թափուր կացուցանել. պարպել, դարտըկել.
emptying, vacuum, space;
evacuation;
vacuity;
vacancy;
exhaustion;
idleness, sloth-fulness, laziness, leisure.
ἁργία, ἁγρεία, ὁκνηρία otium, otiositas Պարապորդութիւն. անգործութիւն. ծուլութիւն. դադարումն. պօշ պարապ կենալը, չբանիլը.
judge;
arbiter;
counsellor, corrector;
bailiff;
police-officer;
censurer, critic.
Դատաւորն անդատ որպէս դատապարտեալ ի դատաւորաց՝ ի գերեզմանի թաղի. (Ճ. ՟Ժ.։)
to judge;
to discern;
to criticize;
to know;
to think, to esteem;
to reason;
to condemn;
— ընդ ումեք, to bring an action against some one;
հրով, ի հուր —, to burn, to consume by fire, cf. Այրիմ;
սրով՝ ի սուր —, to kill with a stroke of a sword, cf. Կոտորեմ, cf. Խոցեմ.
Դան դատեսցէ զժողովուրդ իւր։ Դատեսցէ տէր՝ որ դատելոցն է այսօր ի մէջ որդւոցն իսրայէլի եւ ի մէջ որդւոցն ամոնայ։ Ոչ տարապարտուց դատեցեր։ Եւ դատեաց յեփթայի զիսրայէլ ամս վեց։ Որ դատիս զամենայն երկիր։ Մի՛ դատիք (զայլս), զի մի՛ դատիցիք (յաստուծոյ)։ Տէր դատի զդատաստանս նորա։ Դատեա՛ տէր զայնոսիկ, ոյք դատին զիս։ Սուրբք զաշխարհ դատին. եւ եթէ ձեօք դատի աշխարհ, ապա ոչ էք արժանի անարգ ատենից. եւ այլն։
Կամ καταδικάζω, κατακρίνω իբր Դատապարտել.
cf. Դատաստան.
Ոչ կարէին ասէ գիրն խաղաղութեամբ խօսել ընդ նմա, իբրեւ զպարտաւոր ոք ի դատինս. (Վրդն. ծն.։)
judicial;
critical.
Դատողական աթոռ, խրատ, կարգ կամ հանդէս, ատեան, ասպարէս. (Ագաթ.։ Շար.։ Եղիշ. յես.։ Սահմ. ՟Ի՟Ա։ Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Թ.։)
cf. Դարահոս՞՞՞առնեմ.
Հի՞մ քարավէժ եւ դարահոս լինիս ի վախից։ Յառապարս դարահոսեալք։ Ի վայր դարահոսեսցեն յանդունդս ի հուր գեհենին. (Մանդ. ՟Ժ՟Է. ՟Գ. ՟Զ։)
cf. Դարանագործ.
Եդին դարանակալս շուրջ զգաբաաւ։ Պաշարեցին զամրոց դարանակալցն։ Եղիցի դան օձ դարանակալ ի ճանապարհի.եւ այլն։
ambush, ambuscade, obsession.
Ոչ եւս տակաւին հարկանէ դարանակալութեամբ զգարշապարս. (Եպիփ. խչ.։)
cf. Դարափոս.
Ոչ գոյին փապարք կամ ծերպք դարափորք. (Վեցօր. ՟Դ։)
to return, to turn;
to avert;
to restore;
to bring or carry back, to reinstate;
to bring back, to recall;
to return, to send back;
to make over again;
to reduce;
to distract;
to abate;
to resolve;
to convert;
— յետս or ի բաց —, to revoke;
to reject;
to reflect;
— անդրէն, to cede, to resign, to yield;
— զերախտիս, to remunerate;
— զմաղձ, to vomit.
Դարձոյց զամենայն աւարն, եւ զժողովուրդն։ Դարձուցանելով դարձուցի՞ց զորդի քո յերկիրն՝ ուստի ելեր։ Զարծաթն այսրէն կշռով դարձուցաք։ Ոչ դարձոյց զերեսս իւր յինէն։ Դարձոյց զերեսս իւր յորմն։ Դարձո՛ զոտն քո ի ճանապարհէ չարէ։ Դարձոյց զթիկունս իւր։ Դարձուսցէ զբարկութիւն իւր ի նմանէ։ Դարձոյց զվէմն ի վտակս ջուրց։ Դարձուցից զսուգ նոցա ի խնդութիւն։ Դարձոյց զմիտս իւր։ Կենաց ի կեանս դարձուցանէ։ Զամենայն զօրսն ի փախուստ դարձուցանէին։ Դարձոյց զարծաթն առ մայր իւր։ Դարձուցաւ ինձ այսրէն արծաթն։ Եւ զյափշտակութիւնն դարձուցանիցէ։ Դարձուցից քեզ զամենայն անդս սաւուղայ.եւ այլն։
to betray, to defraud, to deceive, to prevaricate.
Դաւաճանեսջիք զեգիպտացիսն. (Ել. ՟Գ. 22.) իմա՛, հնարիւք կողոպտեսջիք՝ խնդրելով զպէտս ճանապարհի, փոխանակ ծառայութեան։
to defraud, to cheat, to contrive.
Դաւող ամպարհաւաճութիւն, կամ ցանկութիւն, կամ կարծիք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. բագն.։)
frequenting company;
evagation, distraction, dissipation.
διατριβή commoratio Դեգերիլն. դեգերումն. թարթափումն, ընդերկարելն. յարանելն. պարապումն. զբաղումն. եւ Տատանումն վարանմամբ.
to frequent company;
to trifle;
to wander, to recreate one's self.
διατρίβω, ἑνδιατρίβω moror, commoror, incumbo, studeo Թարթափիլ. կալ մնալ ուրեք, եւ պարապիլ կամ կրթիլ յիրս ինչ. պատաղիլ. յամել առ ժամանակ մի. եւ Տատանիլ. բանի մը հետ ըլլալ, ատէն անցընել, տիտիկ ընել, զբաղիլ, կենալ, մնալ.
dolphin, porpus.
Զդլփունսն զերեք. (Սոկր. ՟Ա. 16.) ոտնեանսն յասպարիսի նորին քաղաքիս դնէր. իմա՛, դելփական եռոտանի։
apothecary;
that prepares tinctures, physic or poison.
Դմա դեղագործ անհմուտ ասէ. ծեփեա՛ զապարանս քո, զի դեղագործեցից. (Ոսկիփոր.։)