jewish, judaical.
Հանապազ զրպարտողք եւ սպանօղք են յուդայքն. (Եփր. ի ստեփ.։)
Jewish;
—ք, the tribes of Israel.
Հանապազ զրպարտողք եւ սպանօղք են յուդայքն. (Եփր. ի ստեփ.։)
cf. Յուզախնդիր.
Ոչ վայրապար, այլ բազում յուզաքնին լինելով խնդրեաց ի գտանել. (Լմբ. ժղ.։)
to be idle, to grow lazy, indolent;
to neglect, not to care for.
Զճաշակ համեղ գիտութեանս ջամբել անձին յուլացաւ։ Ընդէ՞ր ճշմարիտ ճանապարհաւն առ նա հանգչել յուլանաս. (Լմբ. համբ.։)
to cause to become idle, slothful, indifferent, to enervate, to demoralize.
Յուլացուցանել, հպարտացուցանել, եւ բարձրացուցանել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
accompanying, escorting;
—ք, attendants, train, retinue, suit;
— ճառ, funeral oration.
παραπέμπων, παραπομπός comes, deductor ἑκφόρων efferens in funus, exportator in funeratione. Որ յուղարկ լինի. յուղարկօղ. ուղեկցելով յուղի դնօղ զճանապարհորդս, մանաւանդ զվախճանեալս. ճամբօղ. կէօնտէրիճի.
to accompany, to attend on, to escort;
to lead, to conduct, to guide;
to send, to expedite, to despatch, to forward;
to perform the funeral obsequies.
προπέμπω, ἑκπέμπω, συμπροπέμπω praemitto, deduco, emitto, concomitor եւ այլն. որ եւ ՅՂԱՐԿԵԼ. Յուղի արկանել հանդիսիւ. յղել պատուով եւ ընկերելով. ի ճանապարհ դնել. առաքել ուղեկցութեամբ առ փոքր մի, ճամբել, ուղարկել, խրկել, խաւրել, ղաւորել.
Որպէս ճանապարհն յուղարկէ զուղեւորն, նոյնպէս եւ կենցաղս զկենցաղավարն. (Տօնակ.։)
cf. Յուլացուցանեմ.
Որ զնախճամէջ պարն յուղացուցեալ մաճկացուցանէ. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
cf. Ուշ;
cf. Յուշիկ;
— ! take care ! mind !
— ածել, առնել, to recall to one's memory, to cause to remember, to remind;
— լիցի քեզ, ձեզ, recollect, remember;
— եղեւ նմա, he has remembered.
Յո՛ւշ տէր, յո՛ւշ. այսինքն՝ թէ հնար ինչ է՝ ի ժամոյս տեղի տալ, եւ անձին զգուշանալ . .. Ցիս արդ յո՛ւշ մի՛ ասէք. զի ինձ յուսալ ի մարդ, եւ կամ պարծել մարդով քա՛ւ լիցի. (Փարպ.։)
slowly, softly, easily, leisurely;
softly, gently, mildly;
— գնալ, to go fair and softly;
to walk gravely along.
Որպէս տիկին յուշիկ գընայ, պարան յետեւն ի քարշ կուգայ. (Շ. առակք.։)
to make amulets or charms, to enchant, to cast a spell over, to bewitch, to charm, to fascinate.
Յանդիմանել հրապարակաւ զյուռթողսն, եւ զհատընկէցն. (Կանոն.։)
in despair, without hope, comfortless, brokenhearted, disconsolate, discouraged, despondent;
— առնել, to despair, to take away all hope, to drive to despair, to throw into despair;
— լինել, to be in despair, to lose all hope, to be desperate, hopeless, to give oneself up despair, to despond, to be disheartened, to get discouraged;
— զումեքէ, to despair of a person's life, to give over, to deem past recovery.
Յուսահատն վհատութիւն, կամ անձկութիւն հոգւոյ։ Սնապարծ յուսահատ. (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Խ. ՟Ծ՟Զ։)
Չէ՛ պարտ ումեք յուսահատ լինել վասն բազմութեան մեղաց։ Ի տուայտութիւնս մի՛ լինել յուսահատ։ Վասն յուսահատ լինելոյ անփոյթ զբժշկաց արարեալ. (Խոր.։ Նախ. առակ.։ Իսիւք.։)
to hope, to expect;
to trust, to confide;
to promise or flatter oneself;
— ի տէր, առ աստուած, to trust in God.
Կամ Ապաստան առնել. ապսպարել. յանձնել. վստահանալ զիմն ումեք.
speaking clearly, distinctly.
Մերն լուսաւորիչ պարզաբան, յստակախօս, եւ օգտեցուցիչ էր. (Վրդն. լս.։)
singleminded, simple-hearted, sincere, ingenuous, candid.
Որ է յստակ մտօք. մաքուր եւ անպղտոր՝ պարզ եւ անկեղծ մտօք.
Հարցանէր Շաւուղ խորամանկ ցՇմուէլ յստակամիտ։ Խոստացաւ յստակամիտ մտօք (այսինքն պարզմտութեամբ)։ Յստակամիտ մտօք առաքեցան (հրեշտակք խաղաղութեան) առ նոսա. (Եփր. թագ. եւ Եփր. մն.։)
simply, sincerely, innocently.
Տօնեմք պարերգութեամբ հրեշտակօրէն յստակամտաբար. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
single-mindedness, simple-heartedness, sincerity, ingenuousness, candour.
որ եւ ՅՍՏԱԿՄՏՈՒԹԻՒՆ. Մաքրութիւն մտաց. պարզմտութիւն եւ միամտութիւն սրտի.
cf. Յստակեցուցանեմ.
καθαίρω, καθαρόν ποιέω, διακαθαίρω , διατραύω mundo, purgo, expurgo, lustro, nitidum reddo, declaro. Յստակ առնել. մաքրել. սրբել. զտել. պարզել. որոշել. պայծառացուցանել. յիստակել, յըստակցընել, ըստըկել, եւ ըստըկցնել.
Զտատասկաբերն պարտուպատշաճ է մաքրել եւ յստակել, եւ պատրաստագոյն յօրինել. (Ոսկ. եսայ.։)
to clean, to clear, to clarify, to render clear or limpid;
to refine, to purify;
to collect the refuse.
Զի յստակեցուսցէ եւ պարզեսցէ զմիտս բնակչաց աշխարհին. (Եփր. ել.։)
clearness, pureness, cleanness;
limpidity;
purity, candour, sincerity, ingenuousness.
καθαριότης, εἱλικρίνεια mundities, puritas, nitor, sinceritas, simplicitas, distinctio. Յստակն գոլ. մաքրութիւն. սրբութիւն. զտութիւն. պարզութիւն. պայծառութիւն.
Զամպարիշտս կարծէր բամբասել Սովփար, այլ յստակութեամբ ոչ էին նորա կամք. այլ զՅովբայ ակնարկեն. (Իսիւք.։)
articulation, joint, juncture;
bond, tie, link, connexion;
article.
Սրտմտութիւն նոցա ասէ ըստ նմանութեան օձին. ո՛չ վայրապար օձի. այլ յօդին յաւելուած զսկզբնատիպ չարն առակաւ եցոյց. (Առ որս. ՟Դ։)
Ո՛չ վայրապար ասէ կոյս, այլ կոյսն. յաւելուածով վերագրին նշանաւոր իմն եւ միայն զայն ակնարկէ, որպէս ամենայն ուրեք յօդիւ նշանակեալն զմիայնն ցուցանէ. (Գէ. ես.։)
compound;
articular;
conjunctive.
Յօդեալ բաղկացութեամբ. բաղադրեալ. ոչ պարզ.
compound.
Միաւորեալ միացոյց Աստուածն զպարզութիւն աստուածային բնութեան իւրոյ ընդ յօդականութիւն տարրական բնութեանս մերոյ. (Անան. եկեղ։)
to be articulate, jointed, attached;
organized, formed;
to associate, to take part in, to admit as member.
Դէմք են, որով յօդանայ ձեւ կերպարանաց բանից. (Իգն.։)
articulate, surrounded with articulations, corporeal;
well, tersely, elegantly composed or written.
Աստուած ի յօդապատ մարմնոց ի վեր է։ Հայր ո՛չ յօդապատ բնութիւն պարունակեալ։ Տայ զոյժ զօրութեան ամենայն յօդապատ անդամոցն. (Եզնիկ.։ Ճ. ՟Գ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Գ. (ուր տպ. վրիպակաւ, օդապատ. ուստի լտ. օդով պատեալ)։)
Ոչ եթէ ինքն կարօտ ինչ էր յօդապատ բանիւն։ Զի՞նչ պէտք էին յօդապատ կերպարանք պիտոյից բանին. (Վեցօր. ՟Գ։)
articulated, articular;
articulated, uttered;
well expressed, well turned, harmonious.
Զվիշապն յօդաւոր ընդ պարզականին (այսինքն մարմնաւոր ընդ անմարմնոյ)։ Խաչս փրկական՝ անմահն իսկութեան՝ յօդաւոր մարմնոյն խառնմամբ՝ եղեալ օթարան։ Յօդաւոր մարմնով ի քէն ծնաւ։ Զյօդաւոր մարմինն միակ՝ խառնեաց ընդ աստուածական բնութեանն իւր անքակ. (Նար. մծբ. եւ Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)
to join, to unite, to tie, to bind, to annex;
to articulate, to pronounce, to utter;
to feign, to contrive, to invent;
to compose, to form.
Մարդն Յիսուս Քրիստոս, ուր զ՝ն գիրն յօդելով ի վերայ մարդոյն, ցուցանէ՝ զի մի անձն է աստուածութեանն եւ մարդկութեան. (Մխ. ապար.։)
Իւրաքանչիւր պարզքն եւ յօդեալքն. (Վեցօր. ՟Ա։)
Անբանք եւ լռեալք, բայց միայն սակաւ նշանիւք յօդէին միմեանց՝ զոր պարտն էր գործել. (Վրք. հց. ՟Թ։)
contrived, fictitious, artificial, imaginary;
compound.
Չէ՛ մարթ յօդուածոյիցն ի միոջէ պարզ բնութենէ ունել զհաստատութիւնն. քանզի յօդուածոյքն ի պարզական բնութենէն յօդին. (Եզնիկ.։)
Ոչ ի պարզ, եւ ոչ ի յօդուածոյս ի վնասակարութիւնս անկաք, այլ ի բազումս եւ յանհնարինս եւ ի պէսպէս դառնութիւնս. (Եւթաղ.։)
voluntary, well disposed, ready to, eager, ardent.
cf. Յօժարիմ.
Յօժարանալ մեզ պարտ է քեզ եւ այլն. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. օրին.։)
to form, to fashion, to arrange, to set in order.
Կարգի իմն աղագաւ յարեաց զնոսա յառակն, եւ յօղելոյ վասն զկերպարանսն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
eyebrow;
lofty countenance, stately look, superciliousness, haughtiness;
— սեաւ, կամարաձեւ, թաւ, անօսր, նրբին, ի վայր անկեալ, ամբարհաւաճ, սպառնալից, dark, finely arched, bushy, thin, small, hanging, haughty, threatening eyebrow;
ամբառնալ զ—ս, զ—ս վեր ի վայր տանել, to raise the brows through superciliousness, to put on an arch look, to look arch;
վանել զ—ն, to put off pomp or pride;
պռստել, ի վեր պրկել զ—ս, to frown, to knit the brow, to look sour or angry;
զ—սն հանել, to paint the eyebrows;
—օք ակնարկել, to wink, to wink at.
Վիզ բարձր, եւ ստէպ ստէպ շարժումն յօնաց։ Ի տէրունեան օրինաց ի դպրոց երթալ՝ ի վայր արկցէ զյօնսն, ուսանելով զվնասս հպարտութեան. (Փիլ.։)
Հային յօնացն կերպարանս. (Սեբեր. ՟Զ։)
cf. Յօշեմ.
Կապարանք զըստին հաստուածոյ յօշատեցաւ։ Սո՛ւր սուսերաւ սաստից զգայութիւնս բնութեանս յօշատի. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Ի՟Զ։)
obscene, filthy.
Առեալ ի պաշտօն յօսնականացն (կամ յօսականացն) ախտ արծարծիցն պոռնկապատիր պատկերացն կերպարան. (Նար. կ.։)
to fatten, to grow fat;
to stuff on gorge oneself;
to live in effeminacy, idleness or debauchery, to wallow in voluptuousness, to pamper oneself;
to become haughty, to enact the stately personage, to play the swell;
— սիգաքայլ, to stalk, to walk proudly, to look big;
— ի խաղս, ի զբօսանս, to pass the whole day in pleasure or amusement.
Եթէ ոք վասն բաթրոնի պայծառանալ համարիցի, եւ ոչ վասն զի մարդն է՝ յօրանալ։ Կարի իմն յօրացեալ էին (իբրու յարեալ էին պարծանօք) մարդիկն յայնժամ ի Յովհաննէս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 12։)
dressed, adorned.
Ոչ երկինք բաւեն, եւ ոչ պարքն աստեղաց յօրինական կայանիւքն զյօրինիչն (ճառել). (Սեբեր. ՟Ա։)
cf. Յօրինող.
fitting up, adjustment;
formation, fashion;
composition, organization, structure;
construction;
furniture;
embellishment, ornament, decoration;
disposition;
harmony.
Ետ բերել պարգեւս եւ պատիւս Աշոտի ըստ իշխանական յօրինուածի. (Արծր. ՟Դ. 6։)
he, she;
that, it;
ուտէ նա, he or she eats;
ուտեն նոքա, they are eating;
խնդրեմ զնա, I am looking for him, her or it;
ասեն նոքա, they say;
նա է, it is he or she;
անուն նորա, his, her or its name;
ետու նոցա, I have given them;
նոքա նոքին, they;
նմա, to him or her;
նորա, to him or to her;
նոցա, to them;
but, however, nevertheless, yet;
indeed, really, in fact;
նա՛ է, that is, that is to say, i.e.;
նա աւանիկ, նա աւասիկ, look there, look here;
but, yet;
նա եւ, also, even, likewise, again;
moreover, besides;
նա զի, նա մանաւանդ թէ, above all, the more;
rather;
նա եւ ոչ, neither, nor;
not even;
նա եւ արդ իսկ ոչ, not even now;
նա ուրեմն, certainly;
perhaps, it may be that;
well;
now, then.
ՆԱ Ի ՆՄԱԿԱՅՔՆ. Որ ինչ ի նմա կայցէ. պարունակեալքն.
Նա՛ ես տեսի։ Նա երանի ժողովրդեան։ Նա երանի այնոցիկ է՝ որ լսեն զբանն աստուծոյ, եւ առնեն։ Նա՛ նոցա՛ ճանապարհն չէ ուղիղ. (Յոբ. ՟Ե. 3։ Սղ. ճխե. 15։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 28։ Եզեկ. ՟Լ՟Գ. 17։)
show, train;
magnificence, glory;
mincing airs or manners, smirking, simpering.
σεμνότης majestas, gloria, jactantia. Նազելն. պանծանք. շուք. եւս եւ Ծեքծաքումն. եւ Քաղցրաբանութիւն. սեթեւեթք. պարծանք.
excellent, praiseworthy, egregious, honourable, respectable;
honest, brave, gallant, reserved, grave, serious;
delicate, nice, pretty, genteel, charming, gracious;
գնացք —ք, majestic port or bearing;
ճեմք —ք, languishing or languid air.
σεμνός venerabilis, gravis, honestus, magnificus, gloriosus, pudicus, amabilis եւ այլն. Պանծալի. շքեղ. արգոյ. մեծարոյ. պատկառելի. ծանր. պարկեշտ. պատուական. հռչակելի. սրբազան. նուիրական. պաշտելի. մեծավայելուչ.
Առ ամենասին նազելի եւ հռչակաւոր (առաքինի գործն)։ Զպարկեշտ եւ զնազելի վարուց զխորհուրդսն կատարեն։ Նազելի քահանայութիւն։ Նազելի պարկեշտութիւն։ Նազելի պարկեշտ կամ պարկեշտագոյն. (Փիլ.։)
Շնորհել քում նազելի պարկեշտութեան, (որ ըստ յետնոց ասի, սրբազան անձինդ). (Նիւս. կազմ. ՟Ա։)
Զի պարկեշտագոյն եւ նազելի բա երեւեցուցեալ էր ասեն զաշակերտսն քրիստոսի։ Զնազելին նոցա զպարծանս քակեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28. 32։)
Պաշտօն բարի եւ նուէր նազելի աստուծոյ։ Բանք սրբոց նազելիք եւ պարկեշտ են. (Համամ առակ.։)
first to say.
Լարով իւրաքանչիւր ումեք նախաբար առաքեցի ճանապարհ առնել. (Պտմ. աղեքս.։)
prototype, archetype, primitive model, original, idea, pattern;
primitive;
— շինուածոց, sketch, plan, model.
Երեկոյ մարդոյ է օր մահու, իսկ առաւօտ է աներեկոյ օր ընդհանուր յարութեան. զոր նախագաղափարաւ (նախ յանձին) եցոյց քրիստոս. (Մխ. ապար.։)
written before;
prescribed;
title;
exordium, preamble.
Վայրապար խօսք՝ պոռնկութիւն է շրթանց, եւ նախագիրք մեղաց (այսինքն՝ սկզբնաւորութիւն). (Համամ առակ.։)
gone before, preceded;
precursor, forerunner.
Գնասցու՛ք ընդ անձուկ ճանապարհն՝ համարձակ, վասն նախագնաց առաջնորդին յիսուսի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
cf. Նախագոյակ.
Ինքն բարեգործօղն՝ ի բարւոջն ըստ գերազանցութեան նախագոյ։ Ամենայն յաւիտենի եւ ժամանակի, եւ ամենայն զիա՛րդ եւ իցէ էի՝ նախագոյ սկիզբն եւ պատճառ։ Եւ պարզաբար՝ որ ինչ զիա՛րդ եւ իցէ է՛՝ ի նախագոյէն եւ՛ է, եւ՛ հնարաւորի, եւ՛ ապրի. (Դիոն. ածայ.։)
first acting or operating;
made before.
Յայնժամ զարհուրեալ դողան առաջի բեմին զնախագործսն հրապարակեալ. (Գանձ.։)
to set over, to put above, to promote;
to prefer, to give the preference to, to esteem more.
Զբոլոր նախադասեալն սմա (այսինքն զնախընթացն) պարտ է յուղարկել զգիշեր. (Յհ. իմ. ատ.։)
to meet first;
to happen before.
Նախադիպեալ ի ճանապարհի երազացոյց պաշտաման մեհեան. (Ագաթ.։)
founder or institutor;
preposition.
Թռուցանէ զհոգիդ, եւ թեթեւացուցանէ՝ յերկնային ճանապարհն առաքելով. եւ մանաւանդ ի նախադիրս շինես զգործակից մարմինդ. (Մաշկ.։)