to respect, to honour, to reverence, to venerate, to treat with distinction, to compliment, to pay respect to.
Զմեր պարտաւորելոցս առաւել մեծարեցեր զբնութիւն։ Զքեզ մեծարեալ պատուեսցուք. (Պտրգ.։ Շար.։)
majestic, glorious, august, illustrious.
Ի պարծանս մեծափառ սուրբ եկեղեցւոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)
majesty, glory, celebrity.
μεγαλοδοξία gloria magna, gloriatio. Մեծափառն գոլ. մեծ փառք. պատիւ պանծալի. շքեղութիւն. պարծանք փառաց.
Մեծափառութեան ցանկացեալ՝ յանհպելին մերձենայր փայտ ապարասանարար. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Հրապարակէր զսորայս մեծափառութիւն. (Արծր. ՟Ա. 14։)
long day.
Բացագոյն էր իբր մեծօր հասարակօրոյ միոյ հետեւակագնացի առնն ճանապարհի. (Խոր. ՟Ա. 11։)
explicit, clear, evident, formal, precise;
distinct, only, sole;
simple, ordinary, obscure;
clearly, explicitly, distinctly, precisely, expressly, intelligibly.
Այնոքիկ ո՛չ բազում ինչ, այլ պարզք էին եւ մեկինք. (Նախ. ծն.։)
Կրկին զմեկին առանց խառնակութեան (դաւանել զբանն մարմնացեալ). (Պիսիդ. իմա՛ բաղկացեալ գոլ զպարզն։)
ՄԵԿԻՆ. σαφής, σαφέστερος manifestus, apertus, planus, planior. որպէս Մեկնաբանեալ. պարզ. յայտնի. դիւրին. որոշ, հեշտ.
Արձանագրել ի տախտակի մէկին պարզ եւ յայտնի գրով. (Լմբ. ամբակ.։)
ՄԵԿԻՆ. մ. ἀπλῶς simpliciter. պարզապէս. սոսկ. լոկ. միա՛յն. եւեթ. առանձին. մինակ.
Նստէր մեկին վայրապար ի վերայ յատակի։ Մէկին յայն հայի՝ որ առաջի՛ կայ, եւ առաւել ոչ քննէ։ Անդ վասն հացին մեկին խօսեցաւ, եթէ խնդրէք զիս՝ զի կերայք ի հացէ անտի։ Ոչ մեկին զգործս նորա ասաց, այլ զնա ինքն եւ զսոսա ի մի յօդեալ՝ միապէս սպանօղս ասաց լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։ ՟Բ. 1. 7. 8։)
Կամ σαφῶς manifeste, aperte. Յայտնապէս. պարզ բանիւ. բա՛ց.
Այս մարգարէութեան նման է, բայց պարզաբար մեկին ասացաւ։ Յոյնն մեկին իսկ ասէ. (Եփր. ծն. եւ Եփր. համաբ.։)
simple, easy, clear, evident, intelligible.
Ինքն բանն՝ պարզն եւ մեկն է. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Մեկին.
cf. Մեկին.
ἀπλῶς . Պարզագոյնս. պարզապէս. յայտնապէս.
distinct, one only;
cf. Մեկին.
ἔν, μόνος, μοναχός, μενόμενος unum, unicus ἀπλοῦς simplex μονοειδής unius formae ἑξαίρετος, διάφορος exemptus e numero, eximius, differens. Մեկին (առաւել ըստ ՟Ա նշ). միակ. միայնակ. զատուցեալ. առանձինն. սոսկ. պարզ. միատեսակ. մասնաւոր. աննման. մէկ, մինակ, մէկ հատիկ.
Արասցուք մարդ ըստ պատկերի կերպարանաց մերոց. միթէ մեկնա՞կ երես ցուցանիցէ կարգ բանիցս այսոցիկ։ Մեծ եւ կարեւոր թուեսցին յաչս քո հաւատքն իւրով մեկնակն հաւանութեամբ՝ քան զամենայն օրինակս անսպառ բանից. (Վեցօր. ՟Ը. եւ ՟Ա։)
cf. Մեկին.
Որպէս Մեկնելով. պարզելով, մեկնաբանութեամբ.
ՄԵԿՆԱՊԷՍ. σαφῶς, σαφεστέρως, σαφεστάτα manifeste, diserte, disertissime. Յայտնապէս. պարզ եւ մեկին օրինակաւ.
alone, solitary.
Այս է կերպարանին մեկնաւոր բարեցեւութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
ՄԵԿՆԵԼ. ἑκτείνω extendo. Մեկին առնել, որպէս պարզել, տարածել, սփռել, ձգել կարկառել, երկայնել զձեռն կամ ձեռամբ. ռմկ. եւս. մեկնել, երկնցընել.
ՄԵԿՆԵԼ. φράζω, μεταφράζω dico, indico, doceo, interpretor ἑπιλύω dissolvo, resolvo, explico διασαφέω declaro, explano συγκρίνω dijudico, conjecto եւ այլն. Մեկին առնել, ըստ որում պարզ եւ յայտնի կացուցանել. պարզել զմթութիւն բանից. յայտնաբանել. բացայայտնել, վերլուծանել. թարգմանել. խելամուտ առնել. մեկնիլ, բացատրել, հասկըցընել պարզ կերպով.
to separate, to remove.
Մեկնեցոյց ճանապարհ երից աւուրց ընդ մէջ նոցա եւ ընդ մէջ յակոբայ. (Ծն. լ. 36։)
interpreter, commentator, expositor.
ἐρμηνευτής, ἐρμηνευτικός interpres, interpretativus ἑξηγητής enarrator, explicator γραμματεύς scriba. Յայտնիչ. պարզօղ մթութեան բանից, թարգման. պատմօղ. քարոզ. դպիր. եւ Մեկնողական.
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ. ἀπλότης simplicitas. Մեկին գոլն, ըստ որում պարզութիւն, անխառնութիւն.
Ի պարզ բնութեան եւ ի մեկնութեան աստուածութեան. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Մեկուսեմ.
Մեկուսացոյց զնա ի ճանապարհէն. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 29։)
to remove, to separate, to keep away, to put or place farther off.
Մեկուսացոյց զնա ի ճանապարհէն. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 29։)
apart, aside, separately, in private, singly;
— առնել, to remove, to alienate;
— կալ, լինել, to remain aloof, to withdraw, to retire, to stand in dispart.
Խնդրէր պարապ՝ մատնել զնա նոցա մեկուսի յամբոխէն. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 6։)
neocorus, guardian or maintainer of the temples.
Տապարք հոգւոյն տապալէին զմեհենազարդ տաճարս դիցն մեռեալ պատկերացն. (Տաղ.։)
sacrilege, sacrilegious robbery.
Մեհենազերծութեան պարտաւոր է՝ զնուիրեալ զաստուծոյ արարածոցն մերկացեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
collar, necklace, chain, jewel, trinket.
χλιδών, στραγγαλίς, ψέλλιον կամ ἑμπλόκιον torques, monile եւ այլն. Բահուանդ. զարդ կանացի, որպէս քայռ, մանեակ, քօղէք, լանջագեղ կամար. ապարանջանք բազկաց եւ սրունից.
Ոսկի մեհեւանդ, կամ ապարանջանք, եւ մատանի։ Թո՛ղ զշռնչանունսն, եւ զմեհեւանդս։ Զքօղէս եւ զապարանջանս եւ զմեհեւանդս. (Թուոց. ՟Լ՟Ա. 50։ Դտ. ՟Ը. 20։ Ես. ՟Գ. 20։)
blame, obloquy, accusation, reproof, reproach, reprehension.
Մեղադրանաց պարտաւոր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
to find fault with, to blame, to accuse, to reproach, to censure, to reprove, to criminate, to condemn;
— զժամանակն, to blame the want of time.
Ոչ եդ անզգամութիւն աստուծոյ, այսինքն է թէ՝ մչ մեղադրեաց զկամսն աստուծոյ։ Զվէ՞րս մարմնոյս եւ զվնա՞սս մեղադրեցից (այսինքն վասն վիրաց եւ այլն)։ Ոչ ոք կարէ ի դատապարտելոցն մեղադրել զդատաւորն. (Իսիւք.։)
Ի հրապարակաւ ընթրիսն մեղադրին գոռոզ պճնօղքն (կորնթացիք). (Բրս. հց.։)
repentance, contrition, compunction, hearty sorrow;
— ! mea culpa ! I have sinned !.
Զդաւթին, ընդ մեղայն ասել, իսկոյն անցուցեր զպատիժ պարտուցն։ Ահա արդարեւ օրհնեալ է հատուած բանի՝ յուսադրական սրտի՝ այսր մեղայի. (Նար. ՟Ծ՟Է. եւ ՟Ի՟Է։)
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
ἁμαρτάνων կամ -τών եւ -ανούσα peccans, delinquens, peccatrix πονηρός malus. Մեղաւոր. յանցաւոր. մեղապարտ. վնասապարտ. անիրաւ. չար.
Դատաւորք զմեղանչականսն տանջեն, եւ զբարեգործսն հրապարակաւ պատուեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 44։)
ՄԵՂԱՆՉԱԿԱՆ. որպէս ἀμαρτητικός, ἀμαρτηρός peccaminosus, caducus եւ այլն. Որ է ի տանէ մեղուցենոցն ադամայ. ադամային կամ պարտաւոր. որ եւ ասի ԱՆԿԵԱԼ ԲՆՈՒԹԻՒՆ.
Հատուցանէ զպարտիս՝ յինքն առեալ զմեղանչականն. (Իգն.։)
Մեղանչական անմեղանչականի օգնական լինել ոչ կարէ, այլ անապականն եւ անմեղն զմեղանչականացս քաւեաց զպարտիս. (Ի գիրս խոսր.։)
to sin, to commit crime or fault, to transgress, to do amiss, to offend, to fail in duty, to err;
to mistake;
to wrong, to injure, to aggrieve, to do injury or harm, to harm, to be hurtful, to hurt, to be prejudicial or injurious to;
մահուչափ, ծանունս, թեթեւս —, to sin mortally, grievously, lightly or venially;
զի՞ մեղայ, what have I done?.
Այսուիկ մեղանչեցին ուղիղ եւ անմոլար ճանապարհին. (Պրպմ.։)
sinful;
iniquitous, wicked;
sinner.
ἀμαρτωλός peccator ἀμαρτάνω peccans ἅδικος injustus, iniquus. Ունօղ զմեղս. մեղուցեալն. մեղանչական. մեղապարտ. յանցաւոր. անիրաւ, չար.
Չարք եւ մեղաւորք էին առաջի աստուծոյ։ Մեղաւորն եւ ամպարիշտն։ Վա՛յ ազգին մեղաւորի։ Ի ճանապարհի մեղաւորաց նա ոչ եկաց։ Ի գործս ձեռաց իւրեանց կապեսցին մեղաւորք։ Դարձցին մեղաւորք անդրէն ի դժոխս։ Աստուած քաւեա՛ զիս զմեղաւորս։ Եւ կին մի էր ի քաղաքին մեղաւոր (այսինքն յայտնի պոռնիկ)։ Ո՛չ եկի կոչել զարդարս, այլ զմեղաւորս։ Յիսուս քրիստոս եկն յաշխարհ փրկել զմեղաւորս, որոց գլուխն ես եմ.եւ այլն։
handle;
haft;
— արկանել, to put a handle to, to set in a handle;
to haft;
հանել զ—, to take off the handle, to take out of the handle;
to unhaft.
Մշակն յորժամ մերձենայ առ նոսա մեղեխովն տապարի. (Եփր. թագ.։)
to soften, to loosen, to slacken, to mollify;
to unman, to enervate, to effeminate, to emasculate, to render cowardly.
Մի՛ պարզելս մարմնոյ մեղկացուսցէ զհոգիս մեր. (Սիսիան.։)
softness, loosening, relaxation, looseness, slackness;
indolence, effeminacy, cowardice;
մեղկութեամբ, softly, indolently, effeminately, languishingly.
Զմեղկութիւնն իբրեւ զպարտութիւն զօրաւորին պնդութեան։ Մեռոյց մեղկութիւնն, թմբրեցոյց ծուլութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ե. ՟Խ՟Ը։)
slow-paced.
Սողելով մեղմագնաց քայլիւք մերձեցան ի պարիսպն. (Ճ. ՟Ա.։)
to grow mild, to be softened, to become moderate or temperate;
to diminish, to abate, to relent.
Մեղմացեալ եմ ի չարեաց՝ զոր ասացի առնել ձեզ։ Ոչ մեղմացաւ անօրէնն ի հպարտութենէ անտի. (Երեմ. ՟Խ՟Բ. 10։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 5։)
insinuating, alluring, enticing, smirking;
unsincere, deceitful, subtile, fraudulent, wicked, malicious.
Խորհուրդք ամպարշտաց մեղմեխք են։ Ի մեղմեխ խորհրդոց. (Առակ. ՟Ժ՟Բ. 25։ Գծ. ՟Ը. 22։)
Ամպարշտացն բանքն մեղմեխք են. երբեմն սուտ խօսին ըստ հաճութեան լսողաց, եւ երբեմն ճշմարիտ. (Լմբ. առակ.։)
bee;
ձագ —աց, drone maggot;
գունդ, պարք —աց, swarm of bees;
գործասէր, ճարտար —, diligent, industrious bee;
— բզզէ, the bee buzzes.
sinfully, criminally.
Ըստ օրինակի զոհին՝ որ վասն մեղաց. կամ Որպէս մեղապարտ.
sin, crime, iniquity, transgression, trespass;
fault, error;
offence, evil, malice;
— փոքր, թեթեւ, peccadillo, venial fault;
եօթն մահուչափ —, the seven capital sins;
մահուչափ or մահացու, սկզբնական, ներգործական, վերապահեալ —, deadly or mortal, original, actual, reserved sin;
վկայք մեղաց, false witnesses;
վասն մեղացն, sin-offering or trespass-offering;
անկանել ի մեղս, մեղս առնել, գործել, to sin, to transgress;
ի մեղս արկանել, to cause to sin;
խոստովանել զմեղս իւր, to confess one's sins;
թողուլ զմեղս, to remit, to absolve sin;
մեռանել ի մեղս, to die in sin;
ի մեղս գրել զիմն, to impute a thing as a crime to;
մեղս դնել, cf. Մեղադրեմ.
Մեղք նոցա մեծացան յոյժ։ Ածեր ի վերայ իմ եւ ի վերայ թագաւորութեան իմոյ մեղս մեծամեծս։ Ի մեղս եմք վասն եղբօր մերոյ։ Թողցես դոցա զյանցանս եւ զմղես իւրեանց։ Մի՛ հայիր յամպարշտութիւնս եւ ի մեղս դոցա։ Ըստ ամենայն ապիրատութեան, եւ ըստ ամենայն յանցանաց, եւ ըստ ամենայն մեղաց՝ զոր մեղանչէ.եւ այլն։
cf. Միայնակեաց.
Զմենակեցացն պարս, զորս ոչ արժէ աշխարհս. (Կիւրղ. խչ.։)
to lead a retired or solitary life, to be alone, to live retired.
Մենացելոց պար շրջական, ճգնաւորաց ժոյժ զօրութեան. (Շ. ոտ. բարձր.։)
dead, deceased, defunct;
dead body, corpse;
ընդ —ս համարել, to believe or take for dead;
օր մեռելոց, All Soul's day;
ցուցակ մեռելոց, register of the dead;
պաշտօն մեռելոց, office for souls in purgatory;
cf. Ննջեցեալ.
Յարեաւ աբրաամ ի մեռելոյն իւրմէ։ Թաղեցից զմեռեալս իմ։ Թաղեա՛ զմեռեալն քո։ Մերձենայցէ ի վիրաւոր կամ ի մեռեալ։ Ի մեռեալս ազատ։ Յարիցեն մեռեալք։ Եհերձ ճանապարհ ընդ մէջ կենդանեաց եւ մեռելոց։ Վասն կենաց զմեռեալն աղաչէ.եւ այլն։
Յամենայն գազանաց ... որ մերձեսցի ի մեռեալ նոց, եւ որ բառնայցէ ի մեռելոց նոցա։ Ի մսոյ նոցա մի՛ ուտիցէք, եւ ի մեռեալ նոցա մի՛ մերձենայցէք։ Տեսին մեռեալ ընկեցեալ ի ճանապարհին. եւ առիւծն կայր առընթեր մեռելոյն. եւ այլն։
holy oil, chrism;
ointment, perfume.
Փոխանակ անուշահոտ խնկոցն եւ միւռոնացն՝ զոր հոտոտէի յերկրի, պարտ է ինձ հոտոտել զչար հոտս զայս։ Անուշահոտ մեռոն հոսէր որպէս քրտունք յանձնէն։ Ի գերեզմանէ նորա բղխէր միւռոն. (Վրք. հց. ՟Ե. եւ ՟Դ. ՟Ի՟Զ։)
of eleven days.
Մետասանօրեայ ճանապարհ ի քորեբայ մինչեւ ցլեառն սէիր. (Օր. ՟Ա. 3։)
cf. Մետաքսեղէն.
Զնիւթսն մետաքսեայս՝ զորս եւ ոչ ի հանդերձն պարտ էր արկանել, ի կօշիկս կարեալ դրոշմէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)
our;
ours;
our own;
սրտիւք մերովք, with our heart;
ի ձեռաց մերոց, from our hands;
ի տան մերում, in our house, at home;
կերպացեալ զմերս ի սրբոյ կուսէն, Christ took our nature upon him from the Virgin Mary.
Կերպացեալ զմերս (կերպարան կամ զբնութիւն) ի սրբոյ կուսէն տնօրինաբար. (Շար.։)
Զմերս առեալ՝ ի մերոցս պարտի օրինակ բերել. (Նար. երգ.։)
of our form or nature, human, incarnate.
ՄԵՐԱԿԵՐՊ ՄԵՐԱԿԵՐՊԱՐԱՆ ՄԵՐԱԿԵՐՊԱՑԵԱԼ. Որ է ըստ մերում կերպի եւ կերպարանի. մարդակերպ, մարդկային, եւ մարդացեալ.
Անպարագիծք մերակերպ երեւեալ գթով. (Գանձ.։)
sometimes, now and then, from time to time;
cf. Երբեմն.
Մերթ շանթէր գալարէր, մերթ պարզէր գոչէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Մերկամարտիկ.
Որք ի մերկամարտսն հանդէսս պարապեն։ Ի մերկամարտ նահատակութիւնսն, որք ի կռուարանսն սովոր են. (Բրս. սղ. եւ Բրս. գոհ.։)
cf. Մերկանամ.
Կամ Յայտնել. պարզել.
to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.
Զմանկունսն ի պարսպաց անտի ի վայր հոսեցին։ Զանձն ի բարձուէ ընդ պարիսպն հոսել։ Հոսել վիրգս մեծամեծս. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 10։ ՟Ժ՟Դ. 43։ ՟Ա. 16։)
shedding, pouring out;
scattering, spreading;
dispersing;
winnowing-fan.
Տապարաւ բանին, հոսչաւ արդար դատաստանին. (Երզն. լս.։)
cool, fresh, bracing;
cool, coolness, freshness;
*cf. Հողմ;
folds caused by the wind draping;
—, տեղիք —ոց, —ոց գետին, cool, shady places;
country residence;
ի — ելանել, to go into the country, to breathe the fresh air of the country.
Յապարանս արքունի, որ էին հովոց գետին թագաւորացն. (Ճ. ՟Բ.։)