persuading;
persuasive;
— լինել, to persuade, to convince;
cf. Թափիչ.
(իբր համոզակեար. ի պրս. քէար. օղ, իչ) Համոզիչ. ամոքիչ. որ ջանայ հաւանեցուցանել. խրատատու.
Ի մէջ անկանիցիմ ասէ (կռուողաց), եւ համոզակե՞ր լինիցիմ, զի ես եւս վէրս առից։ Համոզակեր խրատեմ լինել, եւ ոչ վէրս առնուլ։ Յաջ եւ յահեակ մրցեալ ղօղիցիս զհամոզակերօքն։ Մի՛տ դիր բազմամբոխ համոզակերացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
to persuade, to induce, to gain or bring over;
to impel, to urge;
to calm, to appease, to reconcile.
Մարտեան ընդ միմեանս երկոքեան յանդի, եւ ոչ ոք էր՝ որ համոզէր ի մէջ նոցա. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 6.) յն. կորզէր, կամ ընտրէր. ἑξαιρέω
Համոզէ ի մէջ նոցա. (Յհ. կթ.։)
եւ փիլիմ։ Ի Հին բռ. որպէս փաղանուն դնին, Համոզել, ամոքել, ողոքել, միջնորդել։
cf. Համրիմ.
Իբրեւ շունք համրացեալք, որ ոչ կարիցեն հաջել. (Ես. ՟Ծ՟Զ. 10։)
whole, total, entire, universal;
all, entirely, totally, wholly;
ընդ — աշխարհ, throughout the world;
— կալ ի վերայ, understand perfectly, to know to the bottom, to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts.
Համօրէն ազանց, կամ ախտացելոց, յանցաւորաց։ Ի համօրէն աշխարհէ աստի։ Ընդ համօրէն աշխարհ քարոզել։ Զհամօրէն զվնասակարացն զգունդ։ Ո՛չ եղերանօք ջայլից համօրէն։ Համօրէն աւետարանին։ Համօրէն աւետիս. (Նար.։)
Armenian, of — race.
Ի մէնջ հայասեռիցս. (Լմբ. պտրգ.։)
fond of Armenians, philarmene.
Մեռաւ քաջն եւ յոյժ հայասէրն։ Հայասէր լինել. (Վրդն. պտմ.։)
the Armenians.
Շրջապատեալ զբոլոր հայաստանեօք, իբրեւ զպարիսպ պղնձի՝ անմերձենալի պահէր յերկիւղէ. (Արծր. ՟Ե. 11։ Իսկ Խոր. ՟Բ. 82.)
Իսկ թագաւորն տրդատ ամենայն հայաստանօքն իջեալ ի դաշտն. իմա՛, հայաստանեօքն կամ հայաստան ազգօք։
looking-glass, mirror, speculum;
—ք, eyes;
visible, observable;
— կիզիչ, burning glass.
Պշուցեալ հայիցի ընդ երեսս իւր՝ որ ծնանիցին ի հայելւոջ. (Յկ. ՟Ա. 23։)
Սուրբ եւ ջինջ է հայելին ի բնութենէ ժանկոյն։ Աննենգ է բնութիւն հայելւոյն. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Ճշմարիտ իմաստութեանն հայելի՝ զայսոսիկ առաջի դնէ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
serving to see or to look.
διαπαρακύπτων ubique perspiciens. Ընդ որ լինի հայել. լուսանցոյց. շուրջ հայելի.
to cause to see, to view;
to incline, to dispose to wards;
to apply;
յինքն — զոք, to attract, to draw another's eye on oneself.
Տալ հայել. նայեցուցանել. յօժարեցուցանել զսիրտ, շրջել զմիտս, ձկտեցուցանել զաչս հոգւոյ կամ մարմնոյ.
cf. Հայթհայթանք.
ՀԱՅԹՀԱՅԹԱՆՔ ՀԱՅԹԱՅԹԱՆՔ. իբր κατασκεύασμα molimen եւ այլն. գրի եւ ՀԵԹԵԹԱՆՔ, ՀԱԹԱՅԹԱՆՔ, եւ ԽԱՅԹԱՅԹԱՆՔ. Հնարք. ջանք. նիւթելն. գիւտք. ելի աղանդք, պաճարանք. դարման, ըստ որում դեղ, եւ պարէնք. հիտոյք. եւ Պատճառանք, կցկցումն, կրկտումն. ճար, ճարակ.
invention, expedients, means, shift, device, way;
provisions, food, victuals;
relief, solace;
pretext, subterfuge, pretence;
— կենաց, subsistence, means, necessities of life;
cf. Հնարք.
ՀԱՅԹՀԱՅԹԱՆՔ ՀԱՅԹԱՅԹԱՆՔ. իբր κατασκεύασμα molimen եւ այլն. գրի եւ ՀԵԹԵԹԱՆՔ, ՀԱԹԱՅԹԱՆՔ, եւ ԽԱՅԹԱՅԹԱՆՔ. Հնարք. ջանք. նիւթելն. գիւտք. ելի աղանդք, պաճարանք. դարման, ըստ որում դեղ, եւ պարէնք. հիտոյք. եւ Պատճառանք, կցկցումն, կրկտումն. ճար, ճարակ.
to invent, to find the means or a way to do any thing, to contrive, to devise;
to provide, to provision, to procure;
to solace, to assuage;
to pretend.
եւ չ. ՀԱՅԹՀԱՅԹԵՄ կամ ՀԱՅԹԱՅԹԵՄ. իբրու ἑπινοέω excogito κατασκευάζω struo եւ այլն. Հնարիլ. հնարել. ճարտարել. պաճարել. ջանալ. դարման դտանել. նիւթել, (իբր հիւթիւթել, եւ սեթեւեթել) կցկցել. կրկտել. ճարել, ճարճարակ ընել, դատիլ.
to look, to give a look, to cast the eyes on, to see;
to look upon, to gaze on, to consider attentively, to look in the face, to observe, to contemplate, to speculate, to weigh well;
to take care;
to concern, to regard;
to have in view, to aspire to, to aim at;
to face, to front, to look on, to overlook;
գեղեցիկ հայելով, handsome, elegant, beautiful, charming;
— ի վեր, to look up;
— ընդ պատուհանն, to peep or look in at the window or through the window;
— գաղտագողի, to look stealthily at;
պշուցեալ — յոք անյագ, to gaze with greedy or devouring eyes at, to stare at;
— յայրատս or յայրատութեամբ, to look at impudently, lustfully, lewdly;
— յոք սիրով, գորովալից աչօք, to look at lovingly or tenderly, to look sweet upon, to cast sheep's eyes on, to ogle;
— խանդաղատանօք, to gaze on dotingly, with fondness, with glistening eyes;
ընդ ակամբ — յոք, to look scornfully at or with contempt;
— մտօք, to contemplate, to muse on;
ոչինչ հայեցեալ ի, in spite of, despite;
մինչդեռ նա այսր անդր հայէր, as he looked about or around.
Հայեցեալ տեսանէին։ Հայեցաւ, եւ ետես։ Հայեցաւ, եւ ահա ջրհոր մի։ Հայէիր, մինչեւ հատաւ վէմ։ Աչք քո ուղիղ հայեսցին։ Հայեցեալ յայսկոյս, յայնկոյս, կամ այսր եւ անդր.եւ այլն։
Հայեցաւ շուրջ զիւրեւ յաշակերտսն։ Հայեցաւ շուրջ զամենեքումբք։ Հայեցեալ յիսուսի զնոքօք լի ցասմամբ.եւ այլն։
Ի խորհուրդս ամբարշտաց հայեցար։ Հայեա՛ց տէր յիրաւունս իմ։ Եղիցին ականջք քո հայել յաղօթս ծառայից քո։ Հայեցար յերկիր, արբեցուցեր զնա։ Հայեցարո՛ւք ի հրամանս օրինացն։ Ոչ հայեցան յօրէնս քո։ Հայեա՛ց յանձն քո, կամ հայեցարո՛ւք յանձինս ձեր, գուցէ եւ այլն։ Պա՛րտ եւ արժան է խնամակալութեամբ ի թագաւորի հայել բանս. (Ածաբ. ժղ.։)
Ի կատարէ կոփածուին որ հայի ընդ անապատն։ Դուռնն՝ որ հայէր ընդ արեւելս, կամ ընդ հիւսիսի։ Առաջ մի ընդ ճանապարհն՝ որ հայէր ի բեթորոն.եւ այլն։
cf. Հայկազուն.
Տիգրան հայկազնի՝ աջակից կիւրոսի։ Զսենեքերիմ արքայն հայկազնի։ Հայկակն հայկազնի. (Սամ. երէց.։ Վրդն. պտմ.։ Ճ. ՟Բ.։)
cf. Հայկազուն.
Տիգրան հայկազնի՝ աջակից կիւրոսի։ Զսենեքերիմ արքայն հայկազնի։ Հայկակն հայկազնի. (Սամ. երէց.։ Վրդն. պտմ.։ Ճ. ՟Բ.։)
Haiganian, Armenian.
Վասակ հայկազուն՝ որ գաբուռն յորջորջէր։ Հայկազուն եղբարքն սահակ եւ վասակ. (Յհ. կթ.։)
Haiganian, Armenian.
Անուանի ի մէջ հայկականացս. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Haig-hearted, courageous, dauntless, intrepid, valiant, bold, manly.
Ունօղ զսիրտ եւ զքաջութիւն հանգոյն հայկայ. հզօր. արի.
to curse and swear, to blaspheme;
to talk scandal;
to revile, to abuse, to slander, to traduce, to defame, to speak ill of.
Հայհոյեցին զիս։ Զո՞ նախատեցեր եւ հայհոյեցեր։ Հայհոյէին զնա, եւ ասէին. վա՛հ եւ այլն։ Վասն ձեր անուն իմ հանապազ հայհոյի ի մէջ հեթանոսաց. եւ այլն։
Եկեալ հայհոյէին. ել հրեշտակ քո, եւ եհար զնոսա։ Հայհոյէին զաստուած որդիք նորա։ Որ հայհոյէ զհայր կամ զմայր, շիջցի լոյս նորա։ Նոքա հայհոյէին զնա, եւ ասէին. դո՛ւ լիջիր նորա աշակերտ. եւ այլն։
blasphemy, swearing;
abuse, slander, scandal, backbiting, defamation.
Խօսել հայհոյութիւն զատուծոյ, կամ առ աստուած։ Հայհոյութեամբ զտեղին լնոյր։ Փառք են առն խոտորել ի հայհոյութեանց։ Ամենայն դառնութիւն եւ հայհոյութիւն բարձցի ի ձէնջ։ Մի՛ ինչ պատճառս տալ հակառակորդին ի հայհոյութեան աղագս.եւ այլն։
paternally, fatherly.
Հայրաբար խօսել, խրատել, տանջել. (Տօնակ.։ Ոսկիփոր.։)
proceeded from the Father.
Ի հօրէ իբրեւ յաղբերէ յառաջագայեալ, ծնեալ իբրեւ յականէ, կամ ցօղեալ մեզ յերկնից.
paternal.
Մի՛ մերժել յառաջին խնամոցն հայրաբուն սիրոյն. (Յհ. կթ.։)
cf. Հայրախեղդ.
πατραλοίας, πατραλώας patris percussor, parricida. Որ զեղծուցանէ զհայր իւր. հարկանօղ կամ սպանօղ հօր իւրոյ, հայրատանջ. հայրատեաց.
paternal, belonging to the father.
Հայրական ծոց, աջ, խնամք, գթութիւն, ձայն, բարբառ։ Հայրական ծոցածին ծաղիկ, կամ լոյս (որդի). (Ոսկ. յհ.։ Խոսր.։ Գր. տղ.։ Շար.։ Նար.։ Դիոն.։)
cf. Հայրանարգու.
Որ տասն ամ պատուեաց զհայր, եւ մի հարուած ի վերջինս ի վերայ ած միայն, իբրեւ զհայրանարգու դատապարտի. (Բրս. սահմ. կրօն.։)
despising, contemning one's father.
Որ տասն ամ պատուեաց զհայր, եւ մի հարուած ի վերջինս ի վերայ ած միայն, իբրեւ զհայրանարգու դատապարտի. (Բրս. սահմ. կրօն.։)
cf. Հայրաբուղխ.
ՀԱՅՐԱՇԱՐԺ որ եւ ՀԱՐԱՇԱՐԺ. Ի հօրէն երկնաւորէ շարժեալ, այսինքն յառաջագայեալ, ծագեալ, ծննդեամբ կամ բղխմամբ. ուստի որդին ասի ի հօրէ իբրեւ յականէ աղբիւր հայրաշարժ, եւ Հոգին վտակ կամ գետ կամ ծով եւ այլն.
Որ ի հայրաշարժ ի յաղբերէն յառաջ բղխեալ անհատաբար ի յորդւոյ։ Ի հայրաշարժ աղբերէն անհատահոսդ վտակ. (Շար.։ յորմէ եւ Գէ. ես.։ Բենիկ.։ Տօնակ.։)
patriarch, pontiff.
Սուրբ եւ առաջին ամենայն եպիսկոպոսապետաց՝ հայրապետն հռովմայ եւ փոխանորդն (այսինքն յաջորդն) պետրոսի առաքելոյ. (Շ. թղթ.։)
cf. Հայրապետարան.
Հանել յեկեղեցին կաթողիկէ ի հայրապետանոցին։ Առեալ զեպիսկոպոս իւր՝ էջ ի հայրապետանոցէ անտի. (Ճ. ՟Բ.։ Վրք. ոսկ.։)
patriarchate, pontificate.
Ոչ եթէ զաբրահամ ինչ զիջոյց ի հայրապետութենէ անտի. (Ագաթ.։)
Որ առաջի երթային, հայրապետութիւնք, մարգարէութիւն ... Իսկ զկնի՝ երանելի առաքեալքն. (Մեկն. ղկ.։)
parricidal;
a parricide.
πατροκτόνος parricida. Սպանօղ հօր իւրոյ. որ եւ հայրազեղծ. հայրախեղդ. հայրակեր. հայրատանջ. հայրանարգու.
left by a father, transmitted from the ancients;
paternal, ancestral.
Հաճեցաւ յիս (տէր) հայրենատուր օրհնութեամբ։ Հայրենատուր խատով յառաջ կոդէ (որդեակ ասելով). (Համամ առակ.։)
paternal;
native, natal;
— ժառանգութիւն, patrimony;
— գաւառ, աշխարհ, երկիր, cf. Հայրենիք.
Որ զհայրենիսն փաղաղեաց, եւ եղջերն ցանկայր. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
ՀԱՅՐԵՆԻՔ. Նախնիք. հարք եւ նախահարք ցեղին կամ ազգին. ազգ եւ աշխարհն. իր առջինները.
to request, to ask;
to entreat, to beg earnestly, to beseech, to implore, to solicit, to pray;
to seek, to search;
— օգնութիւն, to implore aid or succour;
շնորհ —, to entreat a favour.
ՀԱՅՑԵԼ ἑξαιτέω exposco. Խնդրել տիրաբար. պահանջել. կամիլ՝ զի լիցի. ուզել.
(Բանսարկուն) հայցէ երկրպագութիւն։ Որկորստութեամբն հայցէ եւ ի մէնջ՝ որպէս ի տեառնէ՝ զքարինս հաց լինել։ Հայցէ ըստ ագահութեանն ախտի. (եւ այլն. Շ. մտթ.։)
Զիրն՝ որ ի միջի է, ոչ քննէ, այլ զայն՝ որ ի ծածուկ է. եւ բազում հայցելով՝ գտանի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)
request, solicitation, entreaty, humble demand, prayer.
Խնդրեցից ի ձէնջ հայցուածս ինչ. (Դատ. ՟Ը. 24։)
the asking;
exaction;
proof.
Տացէ ձեր աստուած ջուր ըստ հայցման ձերոց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ՀԱՅՑՈՒՄՆ. որպէս Պահանջումն, կամ այցելութիւն անաչառ քննութեան. հարց եւ փորձ.
Անխնամելի հայցմամբ դատաստանն յինէն պահանջի. (Նար. ՟Ի՟Դ։)
flowing continually.
Մշտամատոյց եւ հանապազաբուխ ծորմա իջիցն կողահոսն կաթուածոց. (Անան. եկեղ։)
quotidian, daily;
continual;
assiduous, frequent;
cf. Հանապազ;
— պատարագ, perpetual sacrifice.
Հանապազորդ դիցես ի վերայ սեղանոյ, կամ բացցին դրունք, կամ մատուցանէին զողջակէզս, կամ գրել. (Ել. ՟Ի՟Ե. 3։ Ես. կ ... 11։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 33։ ՟Ժ՟Բ. 22։)
Զհանապազորդ տանջանսն յայտ առնէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
cf. Հանապազորդ.
Պահանջի պարտիս հանապազորդեայ. (Նեղոս.։)
cf. Հանապազորդ.
Պահանջի պարտիս հանապազորդեայ. (Նեղոս.։)
to continue, to persevere, to last, to endure;
to frequent;
ոչ —, to discontinue, to interrupt, to cease;
— յաղօթս, to continue instant in prayer.
Ի մէջ տիրասպան ժողովրդեան հանապազորդէր. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
assiduity, perseverance, persistence.
Յառաջադէմ լիցի հանապազորդութեամբ օր ըստ օրէ. (Ագաթ.։)
to rate, to club, to contribute, to club together, to subscribe;
to contribute, to have a share in, to be accessory to.
Մի՛ հանգանակիր ընդ նմա ի գինւոջ. (Սիր. ՟Թ. 12։)
Բե՛ր, նախ քան զզանազանութեանցն վարդապետութիւն՝ սակաւ ինչ վասն նորա հանգանակեսցուք. այսինքն բանս ի մէջ առցուք. (Անյաղթ պորփ.։)
repose;
refreshment, relaxation, recreation;
ease, tranquillity;
convenience, wellbeing, leisure;
pause, rest, intermission, truce, cessation;
station, abode;
tomb;
repose, sleep, death;
quiet, tranquil, peaceful;
—գստեամբ, conveniently, comfortably;
at one's ease or leisure, leisurely;
—գստեան ժամ, compline;
—գստեան շարական եւ աւետարան, hymns and gospel in burial service;
—գստեան պաշտօն, requiem;
— առնուլ, to take rest, to be at rest, to repose;
— տալ, to rest, to repose;
թողուլ ի —գստեան, to leave or let alone;
— առնել բանի, to end a discourse.
Եղիցի հանգիստ ջայլամանց։ Հանգիստ եղեւ ամենայն թռչնոց երկնից. (Ես. ՟Լ՟Դ. 13։ Եզեկ. ՟Լ՟Գ. 13։)
ՀԱՆԳԻՍՏ. Նինջ. քուն.
Ուստի ՀԱՆԳՍՏԵԱՆ ՇԱՐԱԿԱՆ ասի, կամ Աւետարան հանգստեան, իբրու ննջեցելոց ի քրիստոս, որոց վասն մաղթեմք եւ զհանգիստն երանութեան յերկինս. (Ժմ.։ Տօնաց.։)
ՀԱՆԳԻՍՏ. որպէս Գերեզման. որ եւ ԳԻՐ ՀԱՆԳՍՏԵԱՆ. հանգստարան. քնարան. շիրիմ. տապան. վկայարան ի տեղւոջ թաղման սրբոց.
Ողջունեալք ի հանգիստ սրբոցն պետրոսի եւ պօղոսի. (Խոր. ՟Գ. 62։)
ՀԱՆԳԻՍՏ. որպէս Կատարումն իրաց. դադարումն. վերջ. որպէս եւ մուտ արեւու.
Զքէն գոհանամք. եւ զՀանգիստն նորին, Նայեա տէր։ Զաղօթս զայսոսիկ հանգստիւքն իւրեանց։ Ի գիշերի եւ ի տուընջեան. Հանգիստ, Հովիւ քաջ. (Յհ. իմ. ատ.։)
knot;
tie, bond;
station, post, stage, resting-place;
cf. Կայարան;
գորդեան —, the Gordian knot;
knot, joint;
knotty point, rub, difficulty, intricacy, tangle;
note;
վերելից or վերամբարձ, վայրաբեր, ascending, descending node;
գիծ —գուցից, nodal line;
— առնուլ, to make or tie a knot, to knot;
արձակել զ—ն, to untie, to loosen or undo a knot;
լուծանել զ—սն, to untie or cut the knot of a difficulty or question, to delucidate;
— ի —գուցէ փախչել, to flee by post, or by relays of horses.
ՀԱՆԳՈՅՑ Ի ՀԱՆԳՈՒՑԷ. Աղխաղխեալ գոլո ընդ միմեանս. հետզհետէ. ըստ. յն. յաջորդաբար. ἑκ διαδοχής successive, mutuo.
cf. Հանգունակատիպ.
Հանգունակացեալ ըստ մասին յատուկ անուանակիր յորջորջմամբ վիմին. (Անան. եկեղ։)
cf. Հանգունակատիպ.
Հանգունակացեալ ըստ մասին յատուկ անուանակիր յորջորջմամբ վիմին. (Անան. եկեղ։)
cf. Հանգունակատիպ.
Առ աննմանս հանգունակից բանաւորութեանց։ Հանգունակից առաջնոյն՝ անուամբ եւ իրօք. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Ղ՟Զ։)